Thứ hai, 07 Tháng mười 2019, 08:48 GMT+7
In

Nhìn từ vụ Mã Pí Lèng: “Di tích gốc càng bảo tồn càng biến dạng”

“Thật đau lòng khi phải thấy các di tích, di sản văn hoá gốc hầu như bị xâm hại, thậm chí có nơi còn biến mất di tích gốc vì những nhà bê tông, đường bê tông… chỉ bởi nguyên nhân là lợi ích kinh tế…”- TS Đỗ Văn Trụ - Tổng Thư ký Hội Di sản văn hóa Việt Nam chia sẻ với PV sau loạt bài “Gai bê tông trên đỉnh Mã Pí Lèng”.

Đề nghị xếp hạng nhưng quên bảo tồn

Thưa TS Đỗ Văn Trụ, vừa qua Báo là tờ báo đầu tiên phát hiện và đăng loạt bài “Gai bê tông trên đỉnh Mã Pí Lèng”, trong đó phản ánh công trình 7 tầng Mã Pí Lèng Panorama được xây dựng không phép ở hẻm vực Tu Sản, Mã Pí Lèng - khu vực đã được Bộ VHTTDL xếp hạng là di tích danh lam thắng cảnh quốc gia. Vụ việc đã gây bức xúc trong dư luận, nhiều cơ quan chức năng, báo chí vào cuộc. Mới đây, Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL) cho rằng, địa điểm xây dựng toà nhà Panorama không thuộc khu vực khoanh vùng bảo vệ khu vực I, II của di tích. Quan điểm của ông về vấn đề này ra sao ?

- Đúng, toà nhà Panorama không nằm trong vùng lõi di tích danh lam thắng cảnh quốc gia, nhưng không thể nói không ảnh hưởng tới cảnh quan môi trường của di tích danh lam thắng cảnh Mã Pí Lèng.

Bởi nhìn một toà nhà 7 tầng bằng bê tông, đứng chình ình, xấu xí, lối kiến trúc thì thô kệch, không mang tính dân tộc, cũng chẳng phải kiến trúc có thể hoà mình vào với thiên nhiên.

Toà nhà đó “mọc” lên thực sự không phù hợp với không gian, cảnh quan môi trường. Tôi cho rằng đây vẫn là điều sai trái và không thể đồng tình, ủng hộ được.

nhin tu vu ma pi leng: “di tich goc cang bao ton cang bien dang” hinh anh 1

  Tòa nhà 7 tầng xây dựng không phép trên đỉnh đèo Mã Pí Lèng. (ảnh: Nguyễn Quý)

Một thực tế khá buồn là các tỉnh, các địa phương cứ xin xếp hạng các di tích, di sản văn hoá và việc xâm hại, biến dạng di tích vẫn diễn ra bình thường?

- Chính xác. Nước ta cứ đề nghị xếp hạng di tích, di tích quốc gia đặc biệt, nhưng khi có được xếp hạng rồi thì không có những ứng xử đúng đắn với các di tích đó. Chúng ta đã không đưa ra được lộ trình, quy hoạch lâu dài cho việc bảo tồn và phát triển di tích. Nhiều địa phương đã không đưa ra lộ trình khoanh vùng di tích, quy hoạch địa giới rõ ràng để cho phép chỗ nào thì được phép xây dựng, xây dựng ra sao, như thế nào. Một vấn đề nữa đang trở nên nghiêm trọng trong mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, là chúng ta nặng về khai thác di tích để phục vụ cho lợi ích mà ít quan tâm tới bảo vệ di tích đó.

Tôi đồng ý rằng trong mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển chúng ta phải biết kết hợp hài hoà để vừa phát triển du lịch vừa phát triển kinh tế địa phương, nhưng vẫn phải đặc biệt quan tâm, bảo vệ di tích. Bởi nếu không bảo vệ di tích thì khi nó đã mất chúng ta sẽ không còn lại gì, không có gì để mà phát triển kinh tế hay du lịch.

Việt Nam đang trong giai đoạn bùng nổ về xây dựng, từ xây dựng hạ tầng đô thị tới giao thông…, thậm chí cả xây dựng trong lĩnh vực văn hoá là di tích. Nên giữa bảo tồn di tích lịch sử và phát triển kinh tế xã hội địa phương đang là câu hỏi lớn, là một mắc mớ không nhỏ. Nếu nói chúng ta thiên về bảo tồn cũng không được, bởi như vậy sẽ khó khăn về kinh tế, nhưng nếu nói phát triển kinh tế bằng mọi giá thì cũng không xong.

Một điểm nữa tôi muốn nói đến, đó là với người dân, họ không hiểu Luật Di sản văn hoá. Người dân, người kinh doanh chỉ nhìn thấy địa điểm nào có lợi, có thể kinh doanh tốt, thành công thì họ xây dựng, kinh doanh mà lợi cao thì họ cứ vậy mà làm và không biết điều mình làm là đang hại di tích hay phá vỡ di tích. Lúc này, điều đáng trách chính là cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, những nơi hiểu Luật Di sản văn hoá, nhưng vẫn cho xây dựng.

Hệ lụy không thể đo đếm được

Nhìn từ "Gai bê tông trên đỉnh Mã Pí Lèng" cho tới các di tích, di sản văn hoá khác bị xâm hại, biến dạng thì hệ luỵ của nó sẽ như thế nào, thưa ông? 

“Có người đã nói với tôi, Việt Nam chỗ nào cũng có di sản, trên mảnh đất thủ đô Hà Nội mỗi bước chúng ta đi đều có di sản văn hoá. Tuy nhiên, nếu cứ cái gì thuộc về xa xưa cũng đem ra bảo tồn thì sẽ không xuể. Vì vậy, chỉ có thể xây dựng mối quan hệ, kết hợp hài hoà bằng cách chắt lọc những gì tinh tuý, điển hình của di tích, di sản văn hoá để bảo tồn”.

- Theo tôi nếu chúng ta không giải quyết nghiêm vấn đề ở Mã Pí Lèng sẽ tạo nên một hội chứng, người này làm được thì người kia cũng làm được. Nhìn rộng ra thì có thể thấy, từ Tràng An – Ninh Bình, tới Hạ Long và giờ là Hà Giang…, nhiều di tích, di sản văn hoá đã bị băm nát, biến dạng.

Thật đau lòng khi nhìn thấy các di tích gốc hầu như bị xâm hại, thậm chí có nơi còn biến mất di tích gốc bởi những nhà bê tông, đường bê tông… Chỉ bởi nguyên nhân là lợi ích kinh tế, phát triển du lịch hay vì sự tăng trưởng của GDP của địa phương…

Và cho dù có thể toà nhà Panorama xây dựng tốn kém, mất công sức, tiền đầu tư nhiều từ doanh nghiệp, nhưng vì toà nhà đó đã phá vỡ không gian, cảnh quan môi trường thì cũng vẫn phải phá bỏ. Nếu xử lý không nghiêm, chỉ phạt rồi vẫn cho toà nhà tồn tại sẽ không thể làm gương cho những vi phạm tiếp theo.

Và như vậy, hệ luỵ của việc xử phạt không nghiêm có thể dẫn tới việc các di tích, di sản văn hoá của Việt Nam sẽ không còn. Hoặc có còn thì đã bị biến dạng, băm nát và đến đời con, đời cháu chúng ta sẽ chẳng còn lại gì. Chẳng còn gì để tự hào về một nền văn hoá, lịch sử  đã có hàng nghìn năm.

Đấy là chưa kể khách du lịch quốc tế đến Việt Nam là vì thiên nhiên, cảnh vật, di sản văn hoá và con người Việt Nam. Nhưng nếu chúng ta mất đi vẻ đẹp thiên nhiên, mất đi di sản văn hoá thì liệu khách du lịch quốc tế còn đến nữa không? Đây sẽ là hệ lụy mà chúng ta không thể đo, đếm được.

Cho đến những di tích, di sản văn hoá nổi tiếng như Tràng An, Hạ Long… sẽ bị UNESCO khuyến cáo và đưa vào danh sách nhắc nhở.

Nhắc tới trách nhiệm, ông nghĩ như thế nào về năng lực quản lý cũng như việc bảo tồn phát triển di tích, di sản văn hoá?

- Có lẽ không lĩnh vực nào lại có đầy đủ văn bản pháp luật như Luật Di sản văn hoá. Văn bản pháp luật về quản lý nhà nước về văn hoá và di sản văn hoá rất đầy đủ. Trong đó bao gồm người quản lý phải ra các văn bản hướng dẫn, công tác kiểm tra, thanh tra di tích, di sản văn hoá…

Tuy nhiên tôi thấy năng lực quản lý, kiểm tra, thanh tra, giám sát của mình còn yếu. Tôi ví dụ, vì không thường xuyên kiểm tra, giám sát các di tích nên những sự việc như: Chùa Trăm Gian, cháy chùa Bút Tháp, xây dựng vào vùng lõi ở Tràng An – Ninh Bình hay như Mã Pí Lèng… đã bị xâm phạm thì cơ quan quản lý nhà nước mới biết và mới lập đoàn thanh tra đi kiểm tra.

Xin trân trọng cảm ơn ông!