Thứ bảy, 27 Tháng tư 2002, 09:47 GMT+7
In

Viễn thông VN phát triển nhanh nhưng còn nặng độc quyền

Viễn thông Việt Nam đang thay da đổi thịt.

Cuộc cạnh tranh giữa các công ty viễn thông đang hồi quyết liệt, nhưng Tổng công ty Bưu chính Viễn thông (VNPT) vẫn thống trị thị trường. Dưới đây là bài viết của Margot Cohen, phóng viên thường trú của tạp chí Feer tại Hà Nội và TP HCM.

Bức tranh viễn thông Việt Nam hiện có thêm nhiều nét chấm phá mới với gam màu tươi sáng nhờ môi trường kinh doanh này đang ngày càng có nhiều cạnh tranh. Giá cước viễn thông và dịch vụ giảm sẽ thúc đẩy kinh tế phát triển và giúp ngành công nghệ phần mềm Việt Nam lớn mạnh. Vừa qua, số nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến thị trường viễn thông Việt Nam có dấu hiệu tăng lên bởi theo lộ trình của Hiệp định thương mại Việt - Mỹ, sau 2 đến 6 năm nữa, các công ty viễn thông có thể đầu tư khá thoải mái vào đây.

Tuy nhiên, không ít tập đoàn tỏ ra e ngại bởi tình trạng độc quyền viễn thông Việt Nam. VNPT đưa ra mức giá kết nối và cho thuê đường truyền cao hơn 30% mức trung bình của khu vực. Người khổng lồ này còn một mình kiểm soát tất cả các cuộc gọi quay số trực tiếp qua cổng quốc tế và áp đặt các firewall, khiến tốc độ truy cập Internet chậm đi. Nhiều chuyên gia đánh giá sự thay da đổi thịt của viễn thông Việt Nam là sự phát triển về chiều rộng chứ không phải chiều sâu.

Năm ngoái, doanh thu của VNPT đạt 19 nghìn tỷ đồng (1,25 tỷ USD), và là đơn vị đóng góp ngân sách lớn thứ hai sau Tổng công ty Dầu khí Việt Nam.

Đối thủ đáng gờm nhất của VNPT là Công ty Điện tử Viễn thông quân đội (Vietel). Công ty này có mạng lưới cáp quang ở 50/61 tỉnh thành. Cú đánh lớn nhất của Vietel là họ giành được giấy phép cung cấp dịch vụ điện thoại giá thấp thông qua giao thức Voice Over Internet Protocol (VOIP) vào tháng 10/2000. Ngay lập tức, VNPT cũng triển khai loại hình này để 9 tháng sau, "gọi 171” ra đời.

Tháng 12 năm ngoái, Vietel liên doanh với Công ty viễn thông Mỹ ITXC để đưa "gọi 178" ra quốc tế. Chủ tịch ITXC, Tom Evslin khẳng định: “Vietel đã chuẩn bị đầy đủ và sẵn sàng để chiếm lĩnh con đường này”. Với tinh thần ấy, họ nắm giữ 60% thị phần dịch vụ VOIP và trở thành mối bận tâm lớn của VNPT.

Đổi lại, VNPT đã làm chậm tốc độ phát triển của đối thủ bằng cách hạn chế đường truyền. Nhiều khách hàng của Vietel cảm thấy rất khó chịu khi bấm số và luôn gặp tín hiệu máy bận. Cho dù Vietel có khai thác thêm được một số đường truyền nhưng giá thuê lại rất cao.

Cuộc cạnh tranh không cân sức cũng xuất hiện ở TP HCM. Công ty Cổ phần Viễn thông Sài Gòn (Saigon Postel) nhảy vào thị trường VOIP hồi tháng 9/2001. Mặc dù VNPT sở hữu 18% cổ phần của công ty này, nhưng họ buộc phải bắt đầu một cuộc chơi mới. “Tháng 3 vừa qua, Saigon Postel muốn thuê đường truyền có dung lượng gấp đôi nhưng câu trả lời là “Hãy đợi đấy!”, ông Trịnh Đình Khương, Giám đốc Saigon Postel phàn nàn. Lời từ chối đồng nghĩa với việc số tiền tung vào quảng cáo của Saigon Postel đổ xuống sông xuống biển. “Chúng tôi đang bị chặn đường”, ông Khương nói.

Nhiều nhà phân tích cho rằng, những thay đổi pháp lý sẽ giảm bớt quyền lực của VNPT. Ông Simon Perkins, một quan chức cao cấp của tập đoàn viễn thông Comvik, bày tỏ: "Tôi mong muốn Tổng cục Bưu điện VN thể hiện quyền lực quản lý một cách mạnh mẽ hơn nữa". Mới đây, một dự thảo đã được trình lên Quốc hội Việt Nam với những điều luật công bằng, hợp lý nhằm giảm bớt tình trạng độc quyền viễn thông. Tuy nhiên, dù dự luật đó có được thông qua và thực thi, các nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn dè dặt khi không dám chắc cuộc hôn nhân của mình có hạnh phúc hay không.

Cuộc cạnh tranh dịch vụ điện thoại không dây giá rẻ

Các quan chức bưu điện từng cam kết sẽ mở rộng thị trường cho các công ty tư nhân lên 25-30% vào năm 2005. Chủ tịch VNPT Đặng Đình Lâm tuyên bố: “Trong môi trường cạnh tranh, mỗi công ty phải tự chứng tỏ mình. VNPT có trách nhiệm đầu tư cơ sở hạ tầng tại các xã vùng sâu vùng xa với chi phí khoảng 30 nghìn tỷ đồng cho giai đoạn 2001-2005”. Ông cũng cho rằng, các công ty đừng trông vào việc khai thác VOIP với số vốn đầu tư thấp và không cần đến cơ sở hạ tầng viễn thông mà phải tấn công vào những lĩnh vực cần nhiều vốn hơn, như dịch vụ điện thoại di động chẳng hạn.

Để phát triển, Vietel và Saigon Postel cần vốn đầu tư nước ngoài nhưng hiện tại các nhà đầu tư vẫn do dự bởi họ chưa được hưởng các quyền lợi như một đối tác trong liên doanh. Trong khi đó, trước bất kỳ mối nhân duyên nào, VNPT đều tỏ ra là một người tình rất ghen tuông. Tháng 1/2001, Công ty viễn thông Singapore SLD muốn ký một hợp đồng với Saigon Postel để đưa vào khai thác mạng di động mới ở miền Nam. Tuy nhiên, hợp đồng trị giá 230 triệu USD này đã bị trì hoãn tới 11 tháng với lý do mà VNPT đưa ra là tỷ lệ chia lợi nhuận phải là 50-50 chứ không phải 75-25 nghiêng về SLD. Chấp nhận điều chỉnh mức chia mới, SLD tiếp tục chờ đợi thêm 8 tháng nữa với lời hứa: Ngoài họ ra, sẽ không có một công ty nào được phép khai thác dịch vụ điện thoại di động ở TP HCM.

Thế nhưng, đầu tháng 4 này, VNPT thông báo sẽ triển khai dịch vụ điện thoại không dây giá rẻ trong quý III tại Hà Nội và TP HCM với mức giá bằng 1/5-1/7 so với hiện tại.

Đây được coi như một tín hiệu báo trước cuộc cạnh tranh mới nhắm vào mạng di động giá thấp của liên doanh Saigon Postel và SLD sẽ đi vào hoạt động cuối năm nay. “Việc này chẳng khác gì họ đã thất hứa” Eeejay Kim, Giám đốc chiến lược của SLD nói rất chán nản.

“VNPT đã có những bước đi chiến lược để bảo vệ doanh thu của mình”, Chủ tịch tập đoàn viễn thông quốc tế Comvik, ông Simon Perkins nhận xét.

Phong Lan (theo FEER)

Việt Báo