Hệ điều hành BeOS là gì và tại sao mọi người lại yêu thích nó?

Việt Báo
Vào giữa những năm 1990, Be Inc. đã mạnh dạn tạo ra một hệ điều hành máy tính cá nhân hoàn toàn mới.

BeOS đã nhận được sự hoan nghênh của giới phê bình vì các tính năng đi trước thời đại, nhưng lại không chiếm được thị phần đáng kể. Tuy nhiên BeOS vẫn được yêu thích nhất cho đến tận 25 năm sau, và đây là lý do tại sao BeOS đã có được điều đó!

BeOS - Một khởi đầu mới với sự độc đáo

BeOS là một hệ điều hành đa phương tiện hiện đã không còn tồn tại, chính thức được giới thiệu lần đầu tiên vào tháng 10 năm 1995 cho máy tính BeBox của Be Inc. Những người thúc đẩy Be ra đời chính là Jean-Louis Gassée, cựu phó chủ tịch phát triển sản phẩm của Apple và Steve Sakoman, người sáng tạo ra Apple Newton. Với “nguồn gốc công nghệ” này, Be đã được ngành công nghiệp quan tâm ngay từ đầu.

Phiên bản đầu tiên của BeOS chạy trên BeBox. Ảnh: R. Stricklin

Khác với hệ điều hành Windows, chẳng hạn từ Windows 95 rồi đến Windows 98, Windows 2000, Windows XP, Windows Vista..., tất cả các phiên bản đi sau đều có kế thừa mã của hệ điều hành trước đó, BeOS là hệ điều hành duy nhất của chính nó trong những năm 90, nhưng nó là một hệ điều hành hoàn toàn mới từ đầu để đáp ứng nhu cầu của thời đại: hỗ trợ đa phương tiện và internet.

BeOS được phát triển kết hợp với bộ xử lý kép tùy chỉnh, nền tảng phần cứng dựa trên PowerPC được gọi là BeBox và được phát hành lần đầu tiên vào ngày 3 tháng 10 năm 1995. Khi đó nó đã được trang bị để xử lý âm thanh và video kỹ thuật số thành thạo hơn các máy Mac và PC hiện đại.

BeBox ban đầu, khoảng năm 1995. Ảnh: Be Inc.

BeBox là một cỗ máy kỳ quặc nhưng đáng mơ ước. Ban đầu nó được bán lẻ với giá khoảng 1.600 đô la và được dự định sử dụng như một nền tảng phát triển hơn là một thiết bị tiêu dùng thông thường. Đồng thời nó cũng như một bằng chứng quan trọng cho thấy tầm nhìn tập trung của Be vào máy tính để bàn đa phương tiện không phải là tầm nhìn chết.

Điều gì đã khiến BeOS trở nên đặc biệt?

Ngay sau khi BeOS ra mắt, không ít báo chí đã hoài nghi về dự án này, nhưng nhìn chung nó được ca ngợi bởi giao diện sạch sẽ và gọn gàng. Việc sử dụng nút của BeOS là tối thiểu và thận trọng. Thay vì các thanh ở đầu mỗi cửa sổ, BeOS có các tab cửa sổ. Các biểu tượng của nó cũng dễ thương và không phức tạp.

Hệ thống menu Deskbar của BeOS (gần tương đương với menu Start của Windows và Dock của macOS) có giao diện nhỏ gọn nhưng mạnh mẽ để quản lý các ứng dụng và tùy chọn. Với bản phát hành BeOS 5 (R5), nó cũng được kéo dài qua cuối màn hình giống như menu Start.

Trình quản lý tác vụ Deskbar của BeOS 5 đang hoạt động. Ảnh: ToastyTech GUI Gallery

Không giống như các hệ điều hành khác vào thời điểm đó, BeOS hỗ trợ các ứng dụng đa luồng và bao gồm hỗ trợ cho các máy đa xử lý ngay từ đầu. Sau khi nâng cấp, nó cũng bao gồm một hệ thống tệp nhật ký đa luồng, 64-bit được gọi là BFS. Nó có một cơ sở dữ liệu tích hợp được thiết kế để hỗ trợ ghi và phát lại đa phương tiện kỹ thuật số, vốn là điều mới lạ vào giữa những năm 90.

Mục tiêu là làm cho hệ điều hành hoạt động nhẹ và nhanh chóng (theo báo cáo, khởi động trên BeBox chỉ mất ít hơn 10 giây), trong khi nó vẫn đủ mạnh để phát nhiều tệp video kỹ thuật số đồng thời. Đây là một thành tích khá ngoạn mục đối với năm 1995.

BeOS cũng có một trình duyệt web và có các thành phần giống Unix, bao gồm hỗ trợ giao diện dòng lệnh Bash, mặc dù nó không dựa trên Unix. Nó cũng hỗ trợ desktop ảo để tăng năng suất, một tính năng vẫn chưa được triển khai trong hầu hết các hệ điều hành hiện đại.

Tại sao BeOS không thành công?

Với công nghệ được đánh giá cao và những bước đi gần thành công của mình, vào năm 1996, Apple đã đưa ra đề nghị mua Be với ý định biến BeOS trở thành cốt lõi của hệ điều hành Macintosh mới. Các giám đốc điều hành của Be đã chùn bước với mức giá được đưa ra từ Apple, được cho là khoảng 120 triệu đô la so với mức họ yêu cầu là 300 triệu đô la và các cuộc đàm phán nhanh chóng bị đình trệ.

Không thành công trong thương vụ bán cho Apple, Be đã phải đi một mình trên con đường hướng tới tương lai. Sau khi chỉ bán được khoảng 1.800 máy BeBox trong hai năm, Be quyết định phát triển các phiên bản BeOS chạy trên máy Mac và máy tính Windows. Thậm chí còn có một phiên bản cá nhân có thể chạy bên trong Windows.

Một bản sao đóng hộp của BeOS được bán bởi Gobe Software vào cuối những năm 90. Ảnh: Gobe Software

Nhưng đúng là Be đã không có được thời cơ tốt của mình để đi xa hơn bởi vì tại thời điểm đó các hệ điều hành máy tính cá nhân đang cạnh tranh rất gay gắt. Apple, Microsoft, IBM, NeXT và máy tính để bàn Linux đều đang tranh giành vị trí thống trị. Ngoài ra một yếu tố không kém phần quan trọng đã góp phần đẩy BeOS vào bế tắc giống như OS/2, đó là BeOS thiếu hỗ trợ ứng dụng của bên thứ ba vì các nhà phát triển ưu tiên hướng đến các nền tảng hệ điều hành có cơ sở cài đặt lớn hơn.

Tuy nhiên, Be cũng đã thương lượng được với một số nhà sản xuất PC để đưa BeOS vào cấu hình khởi động kép với Windows. Cuối cùng, phần cứng PC duy nhất (ngoài BeBox) được cung cấp với BeOS là dòng Hitachi FLORA Prius 330J ở Nhật Bản. Nhưng do áp lực độc quyền từ Microsoft, cài đặt BeOS của nó vẫn bị ẩn trừ khi nó được mở khóa thông qua một quy trình phức tạp. Microsoft bị kiện về hành vi này vào năm 2002 và vụ kiện sau đó đã được giải quyết ra tòa. Vụ kiện cuối cùng đã được giải quyết bên ngoài tòa án với khoản tiền 23,25 triệu USD cùng với việc từ chối trách nhiệm của Microsoft.

Hitachi FLORA Prius 330J với BeOS. Ảnh: Hitachi

Vào năm 2001, Palm, Inc. đã mua Be với giá 11 triệu đô la và ngừng hỗ trợ cho phiên bản máy tính để bàn của BeOS. Sau khi thuộc về Palm, PalmSource đã sử dụng một phần nền tảng đa phương tiện của BeOS cho Palm OS Cobalt của họ. Với việc tiếp quản của PalmSource, bản quyền BeOS thuộc về Access Co. Cho đến khoảng năm 2006, BeOS chỉ tồn tại như một hệ điều hành nhúng trong một số sản phẩm ghi âm và chỉnh sửa video của Roland và Tascam.

BeOS tồn tại trên Haiku OS

Ngày nay, bạn có thể tải xuống và sử dụng một hậu duệ hiện đại đầy đủ chức năng của BeOS trên máy tính để bàn có tên là Haiku. Dự án mã nguồn mở miễn phí này vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, nhưng nó tương thích với các ứng dụng BeOS cũ (và mới). Điều đáng chú ý là khi được thử nghiệm trên máy ảo hoặc cài đặt trực tiếp Haiku trên phần cứng nó đều tương thích với Windows.

Hệ điều hành Haiku đang hoạt động. Ảnh: Haiku

Giao diện nhẹ và hiệu quả của Haiku giống như một luồng gió mới so với Windows. Nó cũng bao gồm một trình duyệt web hiện đại dựa trên WebKit, nếu muốn bạn có thể tìm hiểu thêm và tải về tại trang chủ của Haiku.

XEM THÊM
VIDEO MỚI NHẤT
Cận cảnh 3 mẫu máy bay không người lái tấn công cảm tử của Nga
Tin cùng chuyên mục
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

Đọc nhiều