Doc Van te nghia si Can Giuoc Hoc van te de thay nguoi song tot

Tags: Nguyen Dinh Chieu, Do Chieu, Doc Van, Nhu Nguyet, Van te nghia si Can Giuoc, nguoi nong dan, bai van, nhung nguoi, nghia quan, bot phat, hanh dong, cuoc song, cu, thay


Doc Van te nghia si Can Giuoc Hoc van te de thay nguoi song tot
Cu Nguyen Dinh Chieu

Tho va TS moi cac ban yeu tho doc lai bai van te bat hu cua Nguyen Dinh Chieu qua loi binh cua Nhu Nguyet.

Trong cau chuyen cua nhung nguoi ban toi, moi khi doi dien truoc mot van de gi kho khan, anh em thuong buot mieng noi rang: “phai xo cua xong vao, lieu minh nhu chang co” chu. Nho hoi con di hoc, co anh can bo Doan khoi xuong mot thai do trong tinh yeu la “phai… lieu minh nhu chang co”, lam ban be nho mai.

The he chung toi cam duoc kieu noi chuyen giua ban be voi nhau nhu vay. Va khong ai khong biet cum tu “lieu minh nhu chang co” kia la cua cu Do Chieu, trong bai Van Te Nghia si Can Giuoc hoc thuo cap ba.

Nhac chuyen van dung cau cu cua cu Do Chieu trong ngon ngu be ban doi thuong, la thay duoc su dong cam cua cuoc song hom nay voi ngon ngu van co ngay xua, thay duong nhu quanh minh, chuyen “van dung loi cua Do Chieu” la het suc binh thuong.

Ay la su song tu nhien cua van chuong trong doi song nguoi dan, duoc thuc chung qua nhieu the he van con ton tai. Nhung de co duoc dieu do, tuc co duoc mot su dong cam, mot manh dat song cua Van te Nghia si Can Giuoc trong ngon ngu doi thuong thuoc lop the he sau cu Do ngot mot the ky, nhin theo goc do han lam, at co nhieu dieu dac biet.

Ngay ca nhung nha phe binh gia dan, su than trong van doi hoi ho lay moi truong cuoc song va thoi gian tren moi tac pham de nhin nhan mot phan gia tri khong choi cai duoc cua tac pham do. Noi the de thay cuoc song lam nen van chuong. Cuoc song o day duoc hieu la moi truong song cung thoi va doi song noi tam, tu duy cua nha van trong hoat dong sang tao cua minh.

Vi the, chat song trong tac pham Van te nghia si Can Giuoc chinh la su that cuoc song xay ra vao thoi cua cu Nguyen Dinh Chieu. Trang van cua cu da noi len nhung gi cu muon gui gam lai the he mai sau. Do do, doc Van te nghia si Can Giuoc truoc het, la de cam nhan van chuong cua Nguyen Dinh Chieu, va sau do thi noi dung cuoc song trong van chuong cua cu co duoc cam nhan hay khong, cam nhan nhu the nao, tuy vao kha nang cua nhung nguoi thoi nay doc van cu.

"Tren troi co nhung vi sao co anh sang khac thuong, nhung con mat chung ta phai cham chu nhin thi moi thay, va cang nhin thi cang thay sang" va "Van te nghia si Can Giuoc cua Nguyen Dinh Chieu lam chung ta nho bai Binh Ngo dai cao cua Nguyen Trai. Hai bai van: hai canh ngo, hai thoi buoi, nhung mot dan toc. Hich cua Nguyen Trai la khuc ca khai hoan, ca ngoi nhung chien cong oanh liet chua tung thay, bieu duong chien thang lam rang ro nuoc nha. Bai Van te nghia si Can Giuoc la khuc ca cua nguoi anh hung that the, nhung van hien ngang...

PHAM VAN DONG

Van te dung cho nhung nguoi dang kinh trong. Nguoi viet van te luon tu coi minh thap hon nhan vat trong bai van. Cach hieu nay da xem su ra doi bai Van te nghia si Can Giuoc la pha cach: Cu do viet van te nghia si Can Giuoc - mot loai nhan vat bay lau van duoc xep sau tang lop tri thuc, si phu trong thu hang tu dan (si – nong – cong - thuong).

Quy dinh cua bai van te la phai the hien duoc ly do dang kinh trong cua cai chet (co nhu the moi duoc te). Va nhan vat chinh trong bai Van te nghia si Can Giuoc co mot ly rat dac biet: su bot phat cua nguoi nong dan noi day chong Phap, hy sinh boi mot tran danh duoc cu Do goi la “tran nghia”:

Muoi nam cong vo ruong, chua chac con danh noi to phao; mot tran nghia danh Tay, tuy la mat tieng vang nhu mo.

Cu Do Chieu so sanh muoi nam vo ruong voi mot tran danh Tay han la con khap khieng. Nhung do la dieu ma tac gia muon dat ra de thay su khac biet giua cai nhom nghia si Can Giuoc nay voi nhung nha nong luc ay: Trong khi tat ca nong dan khac dang vo ruong, thi day la cai chet cua mot nhom nguoi dam dung day danh Tay. Dat su so sanh giua vo ruong va danh Tay hop voi phep doi trong van bien ngau cung la nham danh dau su chuyen bien ve tu tuong cua nguoi nong dan.

Thuc ra, hanh dong cua nguoi nghia quan Can Giuoc bot phat boi ly do bi don nen trong tam trang nguoi dan mat nuoc. Song cung thoi, cu Do Chieu cam duoc cai tam ly: Bua thay bong bong che trang lop, muon toi an gan; ngay xem ong khoi chay den si, muon ra can co. Cai nhin cua nguoi ban xu doi voi ngoai xam het suc binh thuong nhu the do, ma lai rat co quan diem cua con dan yeu nuoc: Tac dat ngon rau on chua, tai boi cho nuoc nha ta; Bat com manh ao no doi, mac mo chi ong cha no.

Nhung neu vi tuc gian ngoai xam ma bot phat dung len chong giac, han nhung nghia quan Can Giuoc chua danh dong manh liet den niem cam kich cua Nguyen Dinh Chieu. Dieu quan trong hon la hanh dong cua nhung nghia quan. Ho von la nong dan, la nhung nguoi binh di, nhung nghia khi trong tung con nguoi da khien cho cu Do Chieu phai dat but viet rang:

Nao doi ai doi, ai bat, phen nay xin ra suc doan kinh; chang them tron nguoc tron xuoi, chuyen nay doc ra tay bo ho, hay Muoi tam ban vo nghe, nao doi tap ren; chin chuc tran binh thu, khong cho bay bo…

Trong khi co nhung nguoi vi hen nhat ma tron linh, thi nghia quan Can Giuoc dang kinh trong chu. Trong khi binh ma trieu dinh khiep nhuoc truoc ngoai xam, nhung nguoi “tay ngang” o miet Can Giuoc dam dung len dung dao phay, con cui, hoa mai de danh Tay. Hanh dong ay, nhan cach ay dang trong lam chu.

Boi the, cu Do Chieu moi lam van te. Boi the, bai van te moi duoc cu don tam luc trau chuot cong phu, de cho nguoi doi sau doc len con thay hay, con thuoc.

Nhung khong ai khen ke bot phat lam can, lich su va long nguoi tran trong nhung hanh dong quyet liet ma hieu qua:

Hoa mai danh bang rom con cui, cung dot xong nha day dao kia; guom deo dung bang luoi dao phay, cung chem rot dau quan hai no.

Chi nhoc quan quan giong trong ki, trong giuc, dap rao luot toi, coi giac cung nhu khong; nao so thang Tay ban dan nho, dan to, xo cua xong vao, lieu minh nhu chang co.

Ke dam ngang, nguoi chem nguoc, lam cho ma ta ma ni hon kinh; bon he truoc, lu o sau, troi ke tau thiec, tau dong sung no.

Ba cap cau van bien ngau tren, cu Do Chieu rat kiem loi ma tai hien duoc quang canh chien tran cua nghia quan, ket qua, su hy sinh, tac dong nhat dinh cua tran khoi nghia bot phat nay doi voi luc luong ngoai xam hung manh luc do. Dau phai de dang lam cho “ma ta, ma ni hon kinh”. Cung dau phai chi voi vu khi tho so kia (von la cong cu nha nong) ma chem quan hai, xem thuong tau thiec tau dong.

Khi phach cua nghia quan, tinh than chien dau cua nghia quan phai quyet liet lam, dung cam lam moi lap nen ky tich nhu vay. Trong khi trieu dinh lanh mat, trong tin quan nhu troi han trong mua, thi nhan dan vung len bot phat, khong co chi huy, khong quen tran mac nen chac chan se that bai, nhung hanh dong ay lam liet, chien cong ay dang ke, va nhung nguoi nong dan “khong chiu vo ruong” ay dang duoc viet van te, ghi lai cong trang va niem tiec thuong kinh phuc cho muon doi sau.

Toi cu nghi chac boi tai the loai van te buoc phai co mot doan ta ve nhung nguoi dang song tiec thuong nguoi da khuat, nen cu Do Chieu moi phai noi ra cai doan sau bi sau tran chien: Dau don bay, me gia ngoi khoc tre, ngon den khuya leo let trong leu; nao nung thay, vo yeu chay tim chong, con bong xe dat do truoc ngo.

Tai sao nguoi nong dan lai khong cam tam lam nghe “vo ruong”, ma bot phat lam gi cho dau kho nguoi than nhu vay, co the hoi the duoc chang? Co the dem chuyen Ton Tho Tuong luc bay gio ra cong su voi Phap de vinh than phi gia lam tam guong duoc chang?

Toi van nghi rang: dong mau bao the he nguoi Viet van la dong mau trung kien, khong chap nhan thoi phan trac, an o hai long. Cho nen, dau trieu dinh luc ay cam tam “doi dat lay yen than” bang cach cat cho Phap ca vung Nam ky luc tinh, thi nguoi dan van con do dong mau trung kien, chinh truc.

Dong mau do biet soi len dung luc, no khien cho nhung nguoi nong dan khong con la nhung than phan “muoi nam vo ruong” nua, ho da thoat xac, hoa than thanh nhung anh hung dan toc, bang nhung hanh dong khong the dung kien thuc, kinh nghiem tran mac, hay mot thu lap ngon chu nghia nao do duoc.

Boi the, nen cu Nguyen Dinh Chieu da dung thien kien chu quan cua minh de nhan dinh:

Vi ai khien quan quan kho nhoc, an tuyet nam suong; vi ai xui don luy tan tanh, xieu mua nga gio.

Song lam chi theo quan ta dao, quang vua huong xo ban doc, thay lai them buon; song lam chi o linh ma ta, chia ruou lat, gam banh mi, nghe cang them ho.

Tha thac ma dang cau dich khai, ve theo to phu cung vinh; hon con ma chiu chu dau Tay, o voi man di rat kho.

Co nhung cai chet vinh, cung co nhung su chon lua song nhuc. Thai do song ay bao gio cung thoi su, va cung khong phai luc nao, voi ai, cung chon lua duoc mot thai do song vinh nhuc ro rang. Boi the ma nghia quan Can Giuoc duoc moi nguoi nho mai. Cu Do Chieu noi len tieng noi thuong kinh nguoi nghia si, nhung cung la the hien thai do cua minh. Co khi, vao nhung thoi diem, mot tieng noi dung dan cua minh cung luu danh muon thuo.

Van chuong yeu nuoc moi thoi ky co nhung tang y nghia rieng va su sau sac tuy thuoc vao tac gia. Nguyen Dinh Chieu viet Van te nghia si Can Giuoc nhung tam su dau chi goi gon trong mot bai van. Thai do song va long nghia khi, nung duc dong mau trung kien hay chap nhan thoi song don hen la nhung lua chon vuot thoi gian, luon can thiet cho moi con nguoi co y thuc rang minh se song tot.

NHU NGUYET

Van te nghia si Can Giuoc

Hoi oi!

Sung giac dat ren; long dan troi to.

Muoi nam cong vo ruong, chua chac con danh noi to phao; mot tran nghia danh Tay, tuy la mat tieng vang nhu mo.

Nho linh xua:

Cui cut lam an; toan lo ngheo kho.

Chua quen cung ngua, dau toi truong nhung; chi biet ruong trau, o trong lang bo.

Viec cuoc, viec cay, viec bua, viec cay, tay von quen lam; tap khien, tap sung, tap mac, tap co, mat chua tung ngo.

Tieng phong hac phap phong hon muoi thang, trong tin quan nhu troi han trong mua; mui tinh chien vay va da ba nam, ghet thoi moi nhu nha nong ghet co.

Bua thay bong bong che trang lop, muon toi an gan; ngay xem ong khoi chay den si, muon ra can co.

Mot moi xa thu do so, ha de ai chem ran duoi huou; hai vang nhat nguyet choi loa, dau dung lu treo de, ban cho.

Nao doi ai doi, ai bat, phen nay xin ra suc doan kinh; chang them tron nguoc tron xuoi, chuyen nay doc ra tay bo ho.

Kha thuong thay:

Von chang phai quan co, quan ve, theo dong o linh dien binh; chang qua la dan ap, dan lan, men nghia lam quan chieu mo.

Muoi tam ban vo nghe, nao doi tap ren; chin chuc tran binh thu, khong cho bay bo.

Ngoai cat co mot manh ao vai, nao doi mang bao tau bau ngoi; trong tay cam mot ngon tam vong, chi nai sam dao tu, non go.

Hoa mai danh bang rom con cui, cung dot xong nha day dao kia; guom deo dung bang luoi dao phay, cung chem rot dau quan hai no.

Chi nhoc quan quan giong trong ki, trong giuc, dap rao luot toi, coi giac cung nhu khong; nao so thang Tay ban dan nho, dan to, xo cua xong vao, lieu minh nhu chang co.

Ke dam ngang, nguoi chem nguoc, lam cho ma ta ma ni hon kinh; bon he truoc, lu o sau, troi ke tau thiec, tau dong sung no.

Oi !

Nhung lam long nghia lau dung; dau biet xac pham voi bo.

Mot giac sa truong rang chu hanh, nao hay da ngua boc thay; tram nam am phu ay chu quy, nao doi guom hum treo mo.

Doai song Can Giuoc co cay may dam sau giang; nhin cho Truong Binh, gia tre hai hang luy nho.

Chang phai an cuop, an gian day toi, ma vi binh danh giac cho cam tam; von khong giu thanh, giu luy bo di, ma hieu luc theo quan cho dang so.

Nhung nghi rang:

Tac dat ngon rau on Chua, tai boi cho nuoc nha ta; bat com manh ao o doi, mac mo chi ong cha no.

Vi ai khien quan quan kho nhoc, an tuyet nam suong; vi ai xui don luy tan tanh, xieu mua nga gio.

Song lam chi theo quan ta dao, quang vua huong xo ban doc, thay lai them buon; song lam chi o linh ma ta, chia ruou lat, gam banh mi, nghe cang them ho.

Tha thac ma dang cau dich khai, ve theo to phu cung vinh; hon con ma chiu chu dau Tay, o voi man di rat kho.

Oi thoi thoi !

Chua Tong Thanh nam canh ung dong lanh, tam long son gui lai bong trang ram; don Lang sa mot khac dang tra hon, tui phan bac troi theo dong nuoc do.

Dau don bay, me gia ngoi khoc tre, ngon den khuya leo let trong leu; nao nung thay, vo yeu chay tim chong, con bong xe dat do truoc ngo.

Oi !

Mot tran khoi tan, nghin nam tiet ro.

Binh tuong no hay dong song Ben Nghe, ai lam nen bon phia may den; ong cha ta con o dat Dong Nai, ai cuu dang mot phuong con do.

Thac ma tra nuoc non roi no, danh thom don sau tinh chung deu khen; thac ma ung dinh mieu de tho, tieng ngay trai muon doi ai cung mo.

Song danh giac, thac cung danh giac, linh hon theo giup co binh, muon kiep nguyen duoc tra thu kia; song tho vua, thac cung tho vua, loi du day da ranh ranh, mot chu am du den cong do.

Nuoc mat anh hung lau chang rao, thuong vi hai chu thien dan; cay huong nghia si thap them thom, cam boi mot cau vuong tho.

Hoi oi thuong thay !

Co linh xin huong.

NGUYEN DINH CHIEU

(Theo ban in Tho van Nguyen Dinh Chieu, NXB Van hoc Giai Phong, thanh pho Ho Chi Minh, 1976)


Viet Bao

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Những vụ bạo hành trẻ em - chuyện sau cánh cửa

Đánh con là chuyện hằng ngày ở nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt tại những gia đình quá nghèo khó, ít học, trẻ là con ngoài giá thú, mẹ mang thai ngoài ý muốn hoặc trẻ bị khuyết tật.

Tìm hiểu: Nguyen Dinh Chieu, Do Chieu, Doc Van, Nhu Nguyet, Van te nghia si Can Giuoc, nguoi nong dan, bai van, nhung nguoi, nghia quan, bot phat, hanh dong, cuoc song, cu, thay

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Đọc Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc: Học văn tế để thấy người sống tốt

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Đọc Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc: Học văn tế để thấy người sống tốt bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Doc Van te nghia si Can Giuoc Hoc van te de thay nguoi song tot

Nhan xet, hay lien he ve tin Doc Van te nghia si Can Giuoc Hoc van te de thay nguoi song tot co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Doc Van te nghia si Can Giuoc Hoc van te de thay nguoi song tot de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tho ca trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tho ca
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0