Van hoc Viet Nam dang o dau

Tags: Nguyen Khai, Nguyen Ngoc, Vien Tu, François Jullien, Truong DH Denis Diderot Paris VII, Vien Marcel Granet, Van hoc Viet Nam, tu tuong hien dai, Nguyen Huy Thiep, trong xa hoi, cuoc hoi thao, dang chu y, nha van, co the, hoi ki, moi


Vua qua, nha van Nguyen Ngoc da sang Phap du mot cuoc hoi thao cua UNESCO. Nhan loi moi cua giao su François Jullien, Giam doc Vien Tu tuong hien dai va Vien Marcel Granet (Truong DH Denis Diderot Paris VII) ong da thuyet trinh ve trien vong van hoc Viet Nam.

Van hoc Viet Nam dang o dau?
Nha van Nguyen Ngoc

Toi moi den Paris duoc vai hom va con chua kip gap tat ca cac ban cua toi. Nhung hau het nhung nguoi toi da gap deu hoi toi: Co gi moi khong, trong nen van hoc Viet Nam?

Tra loi cau hoi nong long ay cua cac ban, toi se khong di den muc noi rang ''o phuong Dong chang co gi la''. Tuy nhien toi nghi chac toi cung phai noi qua that ben ay chua co gi nhieu de ke, va tinh hinh do keo dai da kha lau, tu khoang muoi nam nay, nghia la tu cuoc chuyen dong trong xa hoi va trong van hoc Viet Nam goi la Doi moi.

Duong nhien, o ben ay, cung nhu o khap noi tren the gioi, nguoi ta van tiep tuc viet. Cac nha van quen biet van cho xuat ban cac tac pham moi cua ho. Nhieu tac gia tre xuat hien tren van dan, doi luc kha on ao. Cac giai thuong van duoc Hoi nha van Viet Nam va cac to chuc van hoc khac (va ca nhung to chuc chang chut gi dinh dang den van hoc) trao deu dan hang nam trong ca nuoc. Thinh thoang cung co doi ba chuyen xon xao day do. Mot vu bao dong, nhanh chong duoc chung minh la bao dong gia. Mot cuoc cai va nho, chua kip bung ra da tat ngam.

Nhung dieu quan trong la khong co su kien, khong co hien tuong moi trong van hoc. Khong co tac pham hay tac gia tao nen duoc mot hien tuong moi. Nguoi ta lap lai nhau, hay tu lap lai minh.

Bang bac mot su binh lang. Mot khong khi cho doi, sot ruot, va ca met moi. Boi that met moi khi phai cho doi lau den vay.

Song nhin that ki va cham chu hon, toi nghi van co the nhan ra duoc mot dieu gi do, co the con rat tiem an, dang cua quay ben duoi cai mat phang binh lang no, va co the dot ngot bung ra mot luc nao do. Toi nho lai su xuat hien cua Nguyen Huy Thiep hoi cuoi nhung nam 80, va Bao Ninh hoi dau nhung nam 90. Deu la nhung hien tuong it nhieu dot ngot, bat ngo.

Va dieu toi muon co gang noi voi cac ban hom nay chinh la ve cac trieu chung do, theo toi, dang tich tu, co the la qua cham chap, qua kho nhoc, nhung qua la dang tich tu, tung ngay, duoi cai ve binh lang gia kia.

Va chinh vi dieu do, toi muon quay tro lai doi chut voi Nguyen Huy Thiep, mac dau nhu ta co the thay, Thiep cung da bat dau tu lap lai minh. Song dau sao anh cung van la mot nha van rat quan trong trong van hoc Viet Nam hien dai, dac biet vi nhung gi anh da khoi xuong.

Nhung dung ra thi Nguyen Huy Thiep da khoi xuong len dieu gi trong van hoc Viet Nam?

Toi nho lai mot nguoi ban cua toi, anh Nguyen Khai, mot nha van co tai. Bay gio la nam 1987, va toi dang lam Tong bien tap Tuan bao Van Nghe cua Hoi nha van Viet Nam. Chung toi in truyen ngan dau tien cua Nguyen Huy Thiep: Tuong ve huu. Cu nhu la mot cu giat nay minh trong doi song van hoc, va ca trong xa hoi. Doc xong truyen ngan ay, Nguyen Khai bao toi: "Sau thang Thiep, chang ai co the viet gi duoc nua. Minh bo but thoi. Chi bang moi truyen ngan nay, no da lat do tat ca, xoa sach tat ca nhung gi minh da viet truoc nay". Toi nghi Nguyen Khai da khong dien dat that chinh xac dieu tat ca chung toi cam thay luc bay gio. Dieu chung toi nhan ra luc bay gio khi Nguyen Huy Thiep xuat hien, la tu nay khong con co the viet nhu truoc nua. Phai thay doi. Thay doi cai gi, va thay doi nhu the nao? Duong nhien, do la cong viec cua moi nguoi. Nhung co mot dieu chac chan : phai viet khac di.

Noi cho dung, Nguyen Huy Thiep khong phai la nha van dau tien, cang khong phai la duy nhat, cua trao luu co ten la Doi moi. Doi moi trong van hoc. Doi moi trong xa hoi. Trao luu duoc bieu hien truoc het bang cai ma o Nga goi la glasnost (transparence). Tuc la noi len su that tran trui, dua ra khoi bong toi, phoi bay ra duoi mat moi nguoi tat ca cac mat tieu cuc cua xa hoi, cua doi song dat nuoc sau chien tranh, cac mat truoc nay van bi don nen lai, che giau can than. Co the noi do la mot trao luu van hoc phoi bay cai tieu cuc, mo ta va to cao no. Rat nhieu nha van da tham gia trao luu do. Co the ke chang han Duong Thu Huong, Tran Huy Quang, Phung Gia Loc, Vo Van Truc, Le Luu, Nguyen Manh Tuan, Nhat Tuan, Nguyen Khac Truong...ca Nguyen Quang Sang, va ca chinh Nguyen Khai...

Nhung toi nghi dieu quan trong nhat o Nguyen Huy Thiep, cai phan biet anh voi tat ca nhung nguoi khac, la anh khong di theo huong do, anh khong lao minh vao dong thac van hoc phoi bay va to cao do. Anh khong ham ham mo ta va to cao. Anh khong lam cai ma o Trung Quoc nguoi ta goi la "van hoc vet thuong". Anh lam mot viec khac : anh co tim ra "nguyen nhan so khoi" cua tinh trang xa hoi va con nguoi Viet Nam do, va de lam viec ay, co lan nguoc len den ngon nguon cua no.

Va nhu vay, anh da khoi xuong ra trong van hoc Viet Nam hien dai cai ma toi muon goi la xu huong tu van cua xa hoi va con nguoi Viet Nam. Mot luong sinh khi moi, lanh manh va sau sac duoc thoi vao van hoc, va duong nhien, tu van hoc vao xa hoi.

Cung co the noi cach khac: bang nhay cam nghe si cua minh, Nguyen Huy Thiep da "nghe" duoc doi hoi tiem an ma ngay cang buc bach do cua xa hoi, va van hoc cua anh la van hoc the hien doi hoi do, co gang lan tim cau tra loi.

Boi qua that co mot doi hoi nhu vay dang nay sinh trong xa hoi va con nguoi Viet Nam.

Hom qua, toi co duoc gap va trao doi voi ong François Jullien, Giam doc Vien Tu tuong hien dai cua Dai hoc Paris VII. Toi rat ngac nhien duoc ong cho biet, sap den day Vien cua ong se to chuc mot cuoc hoi thao ve "cai tieu cuc", hinh nhu tieu de cua hoi thao la "Chung ta lam gi day voi cai tieu cuc?". Toi noi voi ong rang toi rat muon biet o day nguoi ta quan niem "cai tieu cuc" nhu the nao va dinh se lam gi voi no; boi o Viet Nam hien nay day qua dang la van de rat lon, rat thoi su. Va duong nhu cuoc chien dau chong lai cai tieu cuc hien nay trong hoa binh lai con kho khan, phuc tap, tham chi "ac liet" hon trong chien tranh rat nhieu. Ong dong y voi toi, va bao rang trong chien tranh, cai tieu cuc la ke thu, o ben kia chien tuyen, doi mat voi ta, o ben ngoai ta; con bay gio no o ngay ben trong ta, tham chi la chinh ta.

Toi cho rang Nguyen Huy Thiep da tinh te nhan ra dieu do, va anh da lam rat dung cai ma van hoc - nen van hoc cua dan toc nao cung vay - dung ra can phai lam: su tu soi minh cua dan toc, va cua con nguoi. Nhu mot tam guong. Cho su tu soi, tu van tran troc, thuong xuyen.

Nhu ai cung biet, lich su Viet Nam, cho mai den gan day, la lich su chien tranh trien mien. Chien tranh doi hoi chu nghia anh hung. Chu nghia anh hung la rat dang quy, no nang cao con nguoi len. Nhung anh hung cung la phi thuong (surnaturel). Con nguoi ta khong the song mai voi cai phi thuong. Chinh cai binh thuong (naturel) moi la vi dai, boi no la mai mai, thuong nhat va vinh hang.

Tu van la mot nhu cau huong noi - khong chi la huong noi ca nhan, ma la huong noi dan toc, cua toan xa hoi, toan dan toc. Nhin lai minh, lich su cua minh, lich su gan, va ca lich su xa - mot lich su qua nhieu phai danh giac va qua it duoc xay dung ; mot lich su luon dung kep giua hai nen van hoa khong lo, An Do va Trung Hoa, va de ton tai da phai hoc lay rat nhanh, rat thuc te nhung gi can ngay cho minh tu cac anh huong manh ben ngoai, rat gioi van dung, "Viet hoa" nhanh, nhung do do cung chua bao gio di den tan cung nhung nen tu tuong lon, tao nen mot thoi quen do dang, nua chung, thich ung, thoa hiep...

Toi cho rang dieu dang chu y mot so nam qua trong van hoc Viet Nam la xu huong soi tim lai ngon nguon thuc nay ngay cang ro ret hon, co y thuc hon, sau sac, nghiem khac hon, chang han o cac tac gia nhu Phan Thi Vang Anh, Ta Duy Anh, Bui Hoang Vi, Nguyen Viet Ha, Ho Anh Thai, Nguyen Binh Phuong... Ca nhung tac gia lon tuoi hon, nhu Nguyen Xuan Khanh, Nguyen Khai...

Van hoc "phoi bay" tat nhien van con nhieu, nhung da "cho chieu", nhieu ma cho chieu vi ro rang da qua lap lai va e khach.

Tuy nhien xu huong moi noi tren chua tao nen duoc "su kien" van hoc moi, vi no con chua tim ra duoc ngon ngu nghe thuat moi cua no.

Chinh tu cho nay co mot dieu dang cho ta chu y : hinh nhu dang co su co gang hinh thanh mot giong dieu moi cua nguoi viet - mot co gang con kho nhoc, chua dinh hinh, nhung chinh vi the cang dang cham chu theo roi. Do la su xuat hien ngay cang ro hon giong dieu mia mai, dua bon, gieu cot, tham chi doi luc "cho bua", co tinh pha bo cai nghiem nghi, muc thuoc, pha do cac "than tuong ngon tu"... Tran Dang Khoa, Nguyen Viet Ha, Ta Duy Anh... la nhung vi du. Chac chan day khong he la vo tinh, va cung khong he don thuan la hinh thuc. No day tinh bao hieu. No dang di den cho tu mia mai, tu che gieu, va ta biet dieu nay la het suc quan trong cho su tu van.

Nguoi ta cung chu y den mot so hoi ki cua cac nha van duoc xuat ban nhung nam gan day. Tu sau chien tranh, the hoi ki von da "duoc mua ". Ro len rat nhieu hoi ki, ma toi muon goi la kieu "hoi ki cua cac vi tuong", do cac vi tuong viet hoac nhieu hon la ke va nho nguoi khac viet lai, noi ve cuoc doi chien dau cua ho, va qua do thuat lai cac chien cong cua minh va cua dong doi. Trong cac hoi ki nay, co nhung quyen co gia tri tu lieu lich su dang quy, doi khi no cho ta biet nhieu dieu thu vi ma chinh su bo qua, va it nhieu cung co the thay hien len o day, doi luc kha sinh dong, chan dung nhung con nguoi mot thoi...

Loai hoi ki nay hien nay van con, nhung da thua dan di: hau nhu nhung su kien quan trong nhat cua chien tranh da duoc thuat lai gan het roi.

Bong den luot cac nha van viet hoi ki. Co le bat dau la To Hoai voi Cat bui chan ai va gan day Chieu chieu (toi nghi anh se con tiep tuc nua, anh von rat ti man va "biet" rat nhieu, cham quan sat, ghi nho, va la nguoi cung da lan ngup trong nhieu tram luan cua xa hoi trong suot gan the ki qua). Gan day den luot Nguyen Khai voi cuon Thuong de thi cuoi, Dao Xuan Qui voi cuon Nho lai... Theo cho toi biet, hau het cac nha van lop luong tuoi deu co hoi ki, hoac dang viet, hoac da viet roi ma vi dieu kien nay hay dieu kien khac chua tung ra. Moi nguoi mot cach: To Hoai xung toi, Nguyen Khai goi minh la "han", cung co nguoi viet tieu thuyet - hoi ki.

Toi doan co the sap toi, mot trong nhung hien tuong dang chu y nhat cua van hoc Viet Nam se la cac hoi ki cua nha van, duoi dang nay hay duoi dang khac.

Khi nha van viet hoi ki, thi khong phai nhu nhung nguoi khac viet hoi ki. Boi, dau muon hay khong, nha van luon la con mat tu nhin lai minh cua xa hoi ; xa hoi sinh ra anh ta vi xa hoi luon co nhu cau tu nhin lai minh, tren suot con duong di toi.

Rat dang chu y ten cuon hoi ki cua Nguyen Khai: Thuong de thi cuoi. Day la mot cau cham ngon duoc Milan Kundera dan lai : "Con nguoi suy nghi, con Thuong de thi cuoi". Con nguoi cu suy nghi, hang hai suy nghi, tran troc suy nghi, loay hoay suy nghi..., va tin rang bang suy nghi se dat den chan li; va tin tuong hanh dong theo suy nghi do. Con Thuong de thi dung ngoai, dung tren, nhin con nguoi loay hoay trong the cuoc nhu nhung con roi vay, va lang le, va mia mai cuoi. Boi Nguoi biet rang con nguoi cang suy nghi thi cang di xa chan li!

Nguyen Khai noi nghiem tuc, doi luc tham chi nghiem khac mot cach hoi qua dang ve chinh minh, cuoc doi nghiem tuc cua minh suot may muoi nam nay. Va dong thoi anh cung biet Thuong de dang nhin cai cong viec nghiem tuc do cua anh, va ... cuoi!

Ro rang van hoc chi co the lam duoc cong viec tu van xa hoi manh me, sau sac, khi no tao duoc mot giong dieu mia mai, tu mia mai, tu che gieu.

Rat co the day la mot buoc tien dang ke cua tu duy van hoc Viet Nam hien nay.

Chac nhieu nguoi cung co chu y den mot so vu cai va gan day tren bao chi trong nuoc chung quanh cai goi la "hien tuong tho tre", ve mot so nha tho hau het la nu, nhu Vi Thuy Linh, Phan Huyen Thu... Cuoc cai va chua di den dau; va theo toi, co le cung chua cham dung den can ban cua van de. Nguoi ta che, nguoi ta benh chang han Vi Thuy Linh ve chuyen "tre the ma da am i trang tron tinh duc". Cuoc tranh cai co nguy co bien thanh dau tranh ve "dao duc", "bao ve thuan phong mi tuc" tam thuong, va tam phao.

Co le dang chu y hon nhieu o day la y muon quyet liet pha vo, dap vo hinh thuc tho cua mot lop nha tho tre dang len. Ho dang muon thoat ra, xe ra khoi cai giong lang man dieu da tien chien, va ca cai giong anh hung ca thoi chien. Ho muon tao ra tieng noi moi cua the he ho.

Tao duoc chua?

Co le con chua. Chua co gi dinh hinh. Nhung dieu quan trong la o chinh y muon, y chi pha vo va tai tao ay.

Nhu ai cung biet, trong nghe thuat chi that su co mot noi dung moi khi co mot hinh thuc moi. Khi chua co hinh thuc nghe thuat moi thi cung chua co noi dung moi nao ca.

Chua co "su kien" van hoc moi.

Bao gio thi co?

Toi khong muon lam thay boi. Toi cho, va tin...

(Theo Internet)

Viet Bao

TIN Xã Hội NỔI BẬT

Nghìn lẻ chuyện tuần qua (24/08 - 30/08)

4.000 tỷ đồng "số hóa" SGK: Nghi vấn trục lợi từ máy tính bảng; Sư tử TQ canh di tích: Tha hóa về biểu trưng văn hóa! ; Phó phòng Bộ Công Thương nhận tiền "lót tay" công khai.... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua (24/08 - 30/08)

Tìm hiểu: Nguyen Khai, Nguyen Ngoc, Vien Tu, François Jullien, Truong DH Denis Diderot Paris VII, Vien Marcel Granet, Van hoc Viet Nam, tu tuong hien dai, Nguyen Huy Thiep, trong xa hoi, cuoc hoi thao, dang chu y, nha van, co the, hoi ki, moi
Tin xa hoi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0