Nhung bi an ve nui lua o Viet Nam

Tags: Viet Nam, Tay Nguyen, Ha Noi, TS Ta Hoa Phuong, thoi ky hoat dong, bom nui lua, nui lua co, mieng nui lua, da nui lua, san pham, phun trao, bi an, tro lai, ngu yen, cuoi cung, nam


Nhung
PGS.TS Ta Hoa Phuong dang nghien cuu tang “bom nui lua” tren nui Ba Vi
Nui lua den nay van la de tai co nhieu bi an doi voi khong it nguoi. Nhung chuyen lien quan den thoi ky hoat dong nui lua cuoi cung o Viet Nam, nhung nui lua da ngu yen trieu nam lieu con co kha nang thuc giac? Nhung tang bom nui lua gan voi vung dat co truyen thuyet Son Tinh Thuy Tinh...

Nhung bang chung khoa hoc cho thay, hoat dong nui lua manh liet va muon nhat o Viet Nam tung xay ra o manh dat Tay Nguyen va Nam Trung Bo. Noi do hien con rat nhieu di tich cua nui lua "tre" da tat, ma thoi gian cua nhung dot phun trao cuoi cung cua chung ung voi giai doan Miocen muon - Pleistocen (cach day 11 trieu den 11.000 nam).

Hien nay, mieng cua nhieu nui lua con the hien ro dang pheu hoac hinh long chao. Hong nui lua thuong da bi lap kin. Nhieu mieng nui lua da duoc tich nuoc, tro thanh nhung ho nuoc hinh tron doc dao, tieu bieu la ho To Nung (Bien Ho) o Pleiku.

Tuy nhien, bieu hien hoat dong nui lua cuoi cung o Viet Nam tung xay ra o ngoai khoi Phan Thiet. Vao thang 2/1923, thuy thu tren tau Vacasamaru cua Nhat Ban da nhin thay o vung bien nay mot dam khoi den, kem theo cot hoi nuoc day dac boc cao hon 2.000m, cung voi nhung tieng no manh.

Ngay 8/3 nam do, qua trinh phun trao nui lua da xay ra, nhung yeu ot. Ngay 15/3/1923, nui lua tam ngung phun de den 20/3/1923 no da phun tro lai lan cuoi. Ket qua dot phun trao ay da hinh thanh mot hon dao tu tro bui nui lua, duoc dat ten la Hon Tro. Sau nay, Hon Tro da bi song gio danh tan, do no duoc hinh thanh tu nhung san pham nui lua chua duoc co ket chat che.

Ha Noi tung co nui lua phun trao

Co nguoi hoi, nhung nui lua sau khi tat bao nhieu lau co the coi nhu khong con kha nang hoat dong tro lai? Cho den nay, du khoa hoc da co nhung buoc tien dang ke, nhung cau hoi nay cung van kho co loi giai dap chinh xac. Boi vi chu ky hoat dong cua nui lua khong ro rang. Co nhung nui lua chi phun trao mot lan roi tat han. Co nhung nui lua ngu yen vai tram nam bong thuc day, nhu nui lua o Bang Dao (Iceland) da hoat dong tro lai sau gan hai the ky ngu yen.

Nhung

PGS.TS Ta Hoa Phuong dang nghien cuu tang “bom nui lua” tren nui Ba Vi

Mot nui lua khac co mieng nay da tro thanh ho Taupo o New Zealand, gan Australia, mot ho nuoc co duong kinh toi 35km. Dot phun trao cuoi cung cua nui lua Taupo la vao nam 186 sau cong nguyen. Nui lua nay co chu ky hoat dong khoang 2.000 nam. Va nhu the, thoi diem hoat dong tro lai cua nui lua Taupo da can ke.

Tat nhien, voi nhung nui lua da ngu yen den vai chuc trieu nam, co the coi nhu da nam ngoai tam "kiem soat" cua con nguoi, kho co dieu kien hoat dong tro lai. O day cung can luu y, trong vung Ha Noi cung tung co hoat dong phun trao cua nui lua, nhung chung da "ngu yen" den tren 250 trieu nam roi.

Do vay, ngay viec tim duoc mieng nui lua co o day cung la mot thu thach kho vuot qua. Va neu tim duoc thi mieng cua nhung nui lua ay cung da bi lap day, bien dang den muc chang de nhan biet va chac chan la vo hai. Chung hoan toan khong the gay hien tuong sut lun, tao nhung "ho tu than" tuong tu truong hop o duong Le Van Luong thoi gian qua.

Bom nui lua o Ba Vi

Khi noi ve san pham phun trao cua nui lua nhieu nguoi deu biet, chung bao gom o ca ba the la ran, long va khi. San pham long chinh la dung nham trao qua mieng nui lua, chay thanh dong hoac tao lop phu. Khi dong cung, chung tao thanh da phun trao. San pham khi gom hoi nuoc va nhieu loai khi, nhu H2S, SO2, CO, CO2, CH4... Con san pham ran gom khoi tang dang cung, tro bui nui lua, bom nui lua. Bom nui lua la nhung khoi dung nham duoc tung ra tu mieng nui lua, da kip dong cung trong khong trung truoc khi roi tro lai mat dat. Chung co kich thuoc tu vai centimet den khoang mot met.

Tren khu vuc dinh Vua va dinh Tan Vien cua day nui Ba Vi (Ha Noi) co mot tang san pham duoc cac nha dia chat goi la aglomerat. Thuc chat do la tang bom nui lua duoc dong dung nham gan ket lai, co dang ve cua mot tang cuoi ket. Cung co tac gia goi day la tang cuoi ket nui lua. Moi "vien cuoi" ay tung la mot "trai bom" nui lua. Chung co so luong vo van o khu vuc cac dinh ke tren va khong duoc coi la da quy vi ve ban chat chung cung chi la da nui lua thong thuong, duoc hinh thanh trong cac dot phun trao nui lua da xay ra cach nay tren 250 trieu nam...

Ngoai ra, rat nhieu san pham do nui lua phun ra duoc con nguoi khai thac nhu khoang san noi sinh tu long dat dua ra. Trong da bazan o Tay Nguyen co nhung tang chua ma nao, co nhung khoi kich thuoc len toi hang met, rat gia tri. Nhung gia tri nhat trong so nhung san pham tu nui lua chinh la kim cuong. Nguon kim cuong cua the gioi hien nay chu yeu duoc khai thac tu nhung hong nui lua kieu ong no, nhu o Nam Phi, Angola, Sibir cua nuoc Nga, Canada... Tiec rang, o Viet Nam cho den nay chua tim duoc nhung hong nui lua kieu chua kim cuong.

Gia tri thuc cua da nui lua

Co the khang dinh rang, da nui lua thuc ra cung chi la san pham cua tu nhien, khong co kha nang chua benh hoac phong thuy gi dac biet gi nhu loi don dai. Nhung san pham hoat dong nui lua co o khap noi, nguoi dan co the tiep can hang ngay, nhung tham chi ho khong de y toi hoac khong he hay biet. Vi du, duong len khu nghi duong tren dinh Tam Dao, may ai da biet minh dang buoc chan tren nhung khoi da do nui lua phun ra tu ky Trias, cach nay khoang 240 trieu nam.

Con o Tay Nguyen, tu lau doi nguoi dan sinh song tren cao nguyen dat do bazan - san pham phong hoa cua da bazan co nguon goc tu hoat dong nui lua tung xay ra manh liet tai khu vuc nay trong cac ky Neogen va De tu. Nguoi ta chiem nguong nhung di tich nui lua, cac thac va ho nuoc dep duoc hinh thanh tren da nui lua hoac trong mieng nui lua co. Thuc te, tiep xuc va sinh song tren cac vung da nui lua co cung khong co gi khac biet dang ke so voi song tren cac vung mien khac.

Dat duoc hinh thanh do phong hoa tu da bazan rat thich hop cho su phat trien cua mot so cay cong nghiep. Vi the, tren dat Tay Nguyen da phat trien cac don dien trong cao su, ca phe tu thoi thuoc Phap. Dat trong cac mieng cua cac nui lua co o Tay Nguyen thuoc loai mau mo va duoc nguoi dan canh tac rat hieu qua. Vi du, trong mieng hinh long chao cua nui Chu Dang Ya (huyen Chu Pa, tinh Gia Lai) va nhieu mieng nui lua khac.

Con tren cac dao co nguon goc nui lua nhu Phu Quy, Hon Tranh, Ly Son, Con Co... Nguoi dan van sinh song va lam viec binh thuong. Duoc biet Ly Son la que huong cua toi va loai nuoc mam rat ngon.

Tren the gioi, co rat nhieu khu dan cu va thanh pho dong duc duoc hinh thanh tren vung dat tung la nui lua. Vi du, den mot nua dien tich cua Melbourne - thanh pho lon thu nhi o Australia voi so dan 3,8 trieu nguoi, duoc xay dung tren da nui lua co. Thanh pho nay cung co dong nguoi Viet sinh song, tap trung o khu Footscray, phia Tay cua Melbourne.


PGS.TS Ta Hoa Phuong (Chu tich Hoi Co sinh - Dia tang Viet Nam)

Theo Kien Thuc

Tìm hiểu: Viet Nam, Tay Nguyen, Ha Noi, TS Ta Hoa Phuong, thoi ky hoat dong, bom nui lua, nui lua co, mieng nui lua, da nui lua, san pham, phun trao, bi an, tro lai, ngu yen, cuoi cung, nam
Tin xa hoi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0