Dang vien lam kinh te tu ban tu nhan tai sao khong
Tran Van Tho (Giao su Dai hoc Waseda, Tokyo) Trong the che mot dang lanh dao, viec khong chap nhan mot thanh phan quan trong cua dan toc vao trong to chuc cua minh, du voi ly do gi di nua, cung hoan toan khong co suc thuyet phuc.
Ban du thao Bao cao chinh tri trinh Dai hoi X cua Dang Cong san VN chu truong cho phep dang vien lam kinh te tu nhan va khong gioi han quy mo. Day la mot chu truong dung. Tuy nhien, van con mot so nguoi, ke ca nhung nha ly luan trong Dang, khong dong y voi chu truong do vi cho rang dang vien lam kinh te tu ban tu nhan la trai voi nguyen tac giai cap, kinh te tu ban tu nhan thuoc giai cap boc lot lao dong con nguoi cong san phai lay viec xoa bo che do boc lot lam ly tuong doi minh. Toi thay lap luan nay sai o hai diem co ban: Mot la, trong che do mot dang nhu hien nay, tu tuong va hanh dong doi xu phan biet voi mot thanh phan cua dan toc la trai voi dao ly va trai voi loi ich chung, nhat la thanh phan do dang gop phan ngay cang quan trong vao viec lam cho kinh te phat trien. Hai la, cho rang ban chat cua kinh te tu ban tu nhan la boc lot lao dong la khong dung voi ly luan va thuc tien trong thoi dai ngay nay. Kinh te tu ban tu nhan va van de dang vien Dang Cong san VN
Trong the che mot dang lanh dao, viec khong chap nhan mot thanh phan quan trong cua dan toc vao trong to chuc cua minh, du voi ly do gi di nua, cung hoan toan khong co suc thuyet phuc. Neu la che do da dang, mot dang nao do co the co mot cuong lanh hoat dong khong dai dien het loi ich cua moi thanh phan. Trong truong hop do, moi nguoi dan co quyen chon lua nhung dang phu hop voi loi ich cua rieng minh. Nhung trong che do mot dang, nguoi dan khong the co mot chon lua nao khac ma dang do lai doi xu phan biet voi mot thanh phan nao do la bat cong, la khong hop voi dao ly. Ngoai ra, tai VN, su lon manh cua kinh te tu ban tu nhan, su dong gop ngay cang lon cua khu vuc nay vao viec phat trien cua nen kinh te, la ket qua cua doi moi. Neu cho rang do la thanh phan khong dang de dang vien tham gia, tham chi cho do la thanh phan thuoc giai cap khac ma ly tuong cua nguoi cong san la truoc sau cung phai xoa bo giai cap do, thi chang nhung mau thuan voi duong loi doi moi, xoa bo thanh qua cua doi moi ma nguy hiem hon, con lam mat long tin cua nguoi dan trong nuoc va cong dong quoc te, dac biet la nhung nha dau tu nuoc ngoai. Tu ban tu nhan ngay nay co phai tat yeu la boc lot lao dong? Nhung nguoi chu truong dang vien khong duoc lam kinh te tu ban tu nhan lay ly do rang do la thanh phan kinh te boc lot lao dong bang gia tri thang du ma ly tuong cua Dang Cong san la xoa bo boc lot. Theo toi, du phan tich tu goc do nao cung phai di den mot ket luan toi hau la lam sao de nguoi lao dong ngay cang sung suong, ngay cang co mot muc song cao hon. Moi tu tuong va ly luan khong dat duoc muc dich nay tu no se mau thuan va khong phu hop voi su phat trien cua xa hoi. Gia tri thang du (GTTD) theo chu nghia Marx la tong san pham xa hoi tru di khau hao tu ban va tien luong tra cho lao dong. GTTD nay bao gom tien lai ngan hang, tien von chia cho co dong, va loi nhuan cua xi nghiep. Trong the che xa hoi chu nghia (XHCN), cac tu lieu san xuat do nha nuoc va tap the nam giu nen tat ca GTTD thuoc ve nha nuoc, thuoc ve tap the, con the che tu ban chu nghia (TBCN) hoac the che cua mot nen kinh te nhieu thanh phan, GTTD gom it nhat 3 phan: loi nhuan sau khi tru thue cua xi nghiep tu nhan va xi nghiep quoc doanh, thu nhap cua nha nuoc tu thue loi nhuan doanh nghiep, va tien lai ngan hang cong voi co tuc (phan thu ba nay co nhieu chu so huu, trong do co ca nguoi lao dong vi ho co tien de danh o ngan hang va co mua co phieu cua xi nghiep). Nhu vay, ca the che XHCN va TBCN deu co GTTD, chi khac la nha nuoc (va tap the) truc tiep nam het roi phan phoi lai hay la xi nghiep tu nhan va ca nhan nam phan lon. Can noi them rang du trong the che TBCN, GTTD van chiu su dieu tiet cua nha nuoc qua chinh sach tai chanh. Dung tren lap truong cua nguoi lao dong, vi quyen loi cua nguoi lao dong, ta thay can dat ra cac van de sau: (1) Lam sao de ngay cang tang hay it nhat la khong giam ty le cua phan duoc chia cho lao dong trong thu nhap quoc dan. Noi khac di la lam sao de ngay cang giam hoac it nhat la giu nguyen ty le cua GTTD trong tong thu nhap quoc dan. (2) Lam sao de quy mo cua thu nhap quoc dan ngay cang tang. Giua truong hop nguoi lao dong duoc chia phan lon voi cai banh luc nao cung nho voi truong hop co ai do voi tai tri va tinh than mao hiem, san sang dau tu ung dung cong nghe, kham pha thi truong lam cho cai banh ngay cang lon thi du ty le phan chia cua nguoi lao dong co thap hon, nguoi lao dong se chon truong hop thu hai, vi gia tri tuyet doi cua phan ho duoc chia lon hon nhieu so voi truong hop thu nhat. Kinh nghiem cua Nhat Ban cho thay: Thu nhat, kinh te Nhat phat trien nhanh, hau nhu lien tuc trong thoi gian dai nhu moi nguoi deu biet. Tu nam 1900 den nam 1973, thu nhap quoc dan binh quan dau nguoi tren thuc chat (sau khi tru anh huong cua gia ca) da tang den 10 lan. Thu hai, trong giai doan dau cua qua trinh phat trien, phan chia cho nguoi lao dong co khuynh huong giam. Ve tung nguoi lao dong ca biet co the co nhieu truong hop bi boc lot GTTD, voi y nghia la nang suat lao dong cua ho cao hon tien luong. Tuy nhien, trong truong hop nay, nhung nguoi lao dong do bi boc lot la de cuu nhung nguoi lao dong khac co cong an viec lam trong mot nen kinh te con du thua lao dong (hoac noi khac di la de chia cong viec, chia tien luong giua nhung nguoi lao dong), va dieu nay lai tu nhien vi do quy luat thi truong quyet dinh. Mot diem can luu y nua la doi voi nhung nguoi lao dong do, duoc “bi boc lot” nhu vay van sung suong hon song trong canh co cuc o nong thon.
Thu tu, ty le thu nhap rong cua doanh nghiep phap nhan trong tong thu nhap quoc dan qua nho, nhat la sau khi tru thue (chi co 5% vao nam 1965). Neu ke ca phan lon cua co tuc va mot phan cua tien lai ngan hang thi ty le nay cung khong lon. Ngoai ra, nhung phan nay cung co the goi la thu lao chinh dang cho nhung nha doanh nghiep co kha nang kham pha cong nghe, tim kiem thi truong, cai tien kinh doanh, san xuat. Thuc te cho thay neu khong co tinh than doanh nghiep nay, kinh te khong phat trien va cuoc song cua nguoi lao dong cung khong duoc cai thien. Trong thoi dai ngay nay, cac yeu to san xuat truyen thong nhu tu ban, dat dai... khong quan trong ma cac yeu to moi nhu tri thuc, tri tue, nang luc to chuc, quan ly moi la dong luc cua su tien bo. O nuoc ta, gan day ai cung nhan manh su quan trong cua kinh te tri thuc nhung chang le lai phu nhan tri thuc cua nha doanh nghiep? Ngoai nhung so lieu hung hon noi tren, kinh nghiem Nhat Ban con cho thay nhieu cau chuyen lap nghiep cam dong, nhieu cau chuyen thanh cong rat ngoan muc cua nhung cong ty ma ngay nay nguoi Nhat rat tu hao nhu Toyota, Honda, Sony, Canon... Giua canh hoang tan, do nat ngay sau the chien thu hai, Masaru Ibuka, nguoi dong sang lap Sony, da noi mot cau rat cam dong trong bai dien van ky niem ngay thanh lap cong ty nam 1946: "Phai ra suc dung cong nghe, ky thuat gop phan vao su phuc hung cua to quoc chung ta!". Ngay nay, duoc vao lam viec o nhung cong ty Sony, Honda, Toyota... la giac mo cua hang chuc van sinh vien tot nghiep dai hoc. Ho muon vao day de bi boc lot chang? Dang Cong san VN bay gio da danh gia dung muc vai tro cua kinh te tu ban tu nhan va cho phep dang vien tham gia thanh phan nay. Day la huong di dung du hoi tre. T.V.T |
||||
|
Viet Bao
|
