Bi an khu mo da co o Kim Boi Hoa Binh

Tags: Kim Boi, Muong Dong, Hoa Binh, Dong Thech, Thanh Hoa, Vua Hung, con chau doi sau, nha khao co, khao co hoc, nu tien si, nha khoa hoc, Khu mo, ngoi mo, Khu Rung, khoi da, chon


Cac ngoi mo da o Kim Boi - Hoa Binh deu tuan thu mot nguyen tac chung: phia dau mo chon ba khoi da cao, to nhat thanh mot hang thang, con chan mo chon ba khoi nho hon, thap hon doi xung voi dau mo: Co khoi cao den 5m, nang ca chuc tan...

Bi an khu mo da co o Kim Boi Hoa Binh
Ong Bui Minh Loi truoc ngoi mo con sot lai.

Co mot nu tien si nguoi Nhat, da nhieu nam nghien cuu van hoa dan toc Muong o Viet Nam. Ba biet den khu rung mo da doc dao o Kim Boi, Hoa Binh qua tai lieu nghien cuu cua cac nha khoa hoc. Ba da cung cac nha khao co sang Viet Nam khai quat khu mo nay. Khi chung kien canh hoang tan cua rung mo da 400 nam tuoi, ba da bat khoc vi tiec nuoi.

Ong Bui Minh Loi, Truong ban Van hoa xa Vinh Dong (Kim Boi, Hoa Binh) cu ke di ke lai cau chuyen do khi toi hoi ve khu mo da Dong Thech. Ong da bo cong viec dong ang ca thang troi de xem nhung nguoi Nhat Ban yeu khao co lam viec miet mai tren dong mo hoang con lai do bi bon “mo tac” dao boi. Nuoc mat cua vi nu tien si nguoi Nhat lam ong xuc dong.

Ong Loi la Truong ban Van hoa xa, quyen hanh chang co la bao, nhung ong rat co trach nhiem voi khu rung mo da huyen bi nam giua thung lung co hinh mieng rong nay. Nhung giot nuoc mat tiec nuoi mot di chi khao co cuc quy cua nu tien si nguoi Nhat lam cho ong hieu them gia tri cua no.

Vay nen, du khu mo da chang con lai la bao, ong van ngay hai lan, toi hai luot dap xe loc coc vao khu mo da de xua duoi nhung ten “mo tac” chuyen san lung do co. Tat nhien, chang ai tra luong cho ong vi viec do. Ong can man lam vay de mong con chau doi sau con duoc biet den van hoa dan toc Muong Dong cua minh xua kia.

Toi that su kham phuc su can than cua ong Loi khi ong loi trong chiec tu da moi mot ra mot chong tai lieu o vang, cu ky, toan la noi ve van hoa Muong va nhung nghien cuu khao co khu rung mo da Dong Thech.

Ngay ong Loi con nho, ong cung dam tre trong ban thuong xua trau bo len nui, quanh khu rung mo da. Du to mo lam song bon tre cung khong dam vao khu rung mo da, boi no qua lanh leo, u am. Khi do, rung phu khap nghia dia mo da. Hang van cot da den trui nam im lim trong suong mo, trai khap thung lung. Noi day duoc menh danh la vung dat cua nguoi chet, cop beo va cac vi than linh.

Theo tai lieu co cua nguoi Muong, ngay xua, cac vi quan lang o xu Muong Dong rong lon da chon khu vuc nui non hinh mieng rong nay lam noi yen nghi vinh hang nham giu long mach cho con chau doi sau mai duoc co do.

Theo truyen thuyet, nguoi vo thu ba cua Vua Hung gian chong da bo kinh do, dat theo hai nguoi con len rung khai hoang lap ap, tao nen vung dat vo cung tru phu. Khi ba me con mat hoa thanh 3 ngon nui dang rong chau va cung huong ve kinh do. Hang nam, vao nhung ngay tet, cac ban Muong dat trau, bo len nui, noi co rung mo da mo thit cung Vua Hung.

Moi ban Muong thuong co mot ba moi (tuong tu nhu thay mo, thay cung) va cac ba moi co quyen luc rat lon trong ban. Dieu dac biet la cac ba moi deu tho Vua Hung. De quyen nang cua minh cao hon, cac ba moi thuong sam le mang vao rung mo da cung bai.

Khi mot vi quan lang hoac gia toc co nguoi chet thi ca vung Muong Dong lam dai tang. Quan tai la mot khuc go quy duoc khoet rong ruot. Sau nhieu ngay cung bai, quan tai moi duoc khieng di chon o nghia dia mo da. Nguoi ta rai mot lop than cui dot bang go trai, va do vao quan tai mot lop gao rang kha day roi moi lap dat.

Chi voi nhung vi quan lang moi duoc tang can than nhu vay de giu xac lau phan huy. Nhung do vat cung duoc chon theo kha nhieu. Nguoi nao lam quan to, giau co thi duoc chon theo rat nhieu vat quy. Tham chi, theo truyen thuyet, nguoi ta con chon song gia nhan la cac co gai xinh dep de phuc vu nguoi chet o coi am.

Sau khi lap mo, linh trang, cung hang tram thanh nien khoe manh khap xu Muong Dong phai cuoi voi vao tan Thanh Hoa khai thac da xanh vinh cuu roi van chuyen ra. Dieu nay duoc ke trong nhung mo Muong va cung khop voi nhan dinh cua cac nha khoa hoc, boi loai da xanh vinh cuu nhu o khu mo nay chi co o Thanh Hoa. Nhung khoi da lon nay duoc deo got, cham tro roi dem chon xung quanh mo.

Cac ngoi mo deu tuan thu mot nguyen tac chung: phia dau mo chon ba khoi da cao, to nhat thanh mot hang thang, con chan mo chon ba khoi doi xung voi dau mo va nhung khoi nay nho hon, thap hon. Nhieu nha khao co da sung so truoc canh tuong hang ngan khoi da lon, co khoi cao den 5m, nang ca chuc tan, duoc dung thang dung quanh nhung ngoi mo sau vai tram nam dai dau mua nang ma van vung chai. Voi cac nha khoa hoc, viec dua ra nhung gia thuyet ve cach khai thac, van chuyen nhung khoi da lon nay tren doan duong rat dai cua nguoi xua la het suc thu vi.

Tren moi khoi da deu khac chu Han noi ve than the, cong danh, gia toc cua nguoi nam duoi mo. Voi nhung khoi da xanh vinh cuu, cac quan lang, gia toc nguoi Muong tin rang con chau doi sau se mai khac ghi cong trang cua to tien minh.

Ong Loi cho toi xem ban dich cua mot chuyen gia khao co hoc noi dung cua nhung dong chu tren mot hon da mo: Ong Dinh Cong Ky, tuoc Uy loc hau, tho tu kiem cai quan vung Muong Dong. Sinh nam 1582, mat gio suu, ngay 13 thang 10 nam Dinh Hoi 1647. Khi chet duoc ban tuoc Chuong ve de doc uy quan cong. Den ngay 22 thang 2 nam Canh Dan (1650) duoc dua ve huyet tren nui bang 15 xe tang, 7 con voi, 5 con ngua...

Con chau, the thiep cua cac vi quan lai tho tu cung deu co mo rieng voi nhung cot da sung sung uy nghi. Co mot dieu gay an tuong dac biet doi voi cac nha khao co hoc trong nuoc va quoc te, ay la nhung tam bia deu ghi ngay mat va ngay ha huyet cach nhau rat lau, den vai nam. Tuy nhien, cac cu gia nguoi Muong lai rat hieu dieu nay.

Nhung bai mo Muong ke rang, khi nguoi chet, xac duoc cho vao trong khuc go quy co lot than go trai, gao rang roi treo trong nha hoac bep vai nam sau moi dem chon. Trong suot thoi gian do, gia dinh phai cung te deu dan voi nhung nghi le rat phuc tap de linh hon nguoi chet duoc sieu thoat.

Cung chinh viec mai tang nguoi chet phuc tap, keo dai nhu vay nen nen van hoa Muong mot thoi duoc the hien rat day du qua cac nghi le mai tang. Nu tien si nguoi Nhat noi voi ong Loi rang, ba da di rat nhieu noi tren the gioi, nhung chua gap noi nao co rung mo rong lon va chua dung nhieu cau tra loi ve van hoa, lich su nhu khu mo Dong Thech cua nguoi Muong. Chi tiec rang no da bi pha gan het.

Van voi chiec xe dap loc coc, ong Bui Minh Loi dan toi qua nhung con duong quanh co tim vao hom nui hinh mieng rong. Khu mo da hien ra truoc mat that tham hai. Ca mot thung lung rong lon, tung la rung mo menh mong xua kia, nay la canh dong mia bat ngan, nhung thua ruong trong du cac loai rau co. Trau bo nhan nai keo cay, nguoi kien tri cuoc dat.

De bao ve rung mo da co kinh, bi an mot thoi, cac co quan chuc nang tinh Hoa Binh da trinh thu tuc len trung uong va lap tuc khu mo co Dong Thech tro thanh di tich lich su quoc gia. Ngay sau do, khu mo da co con sot lai duoc dau tu lam duong, xay tuong rao, nha bao ve va co ca ban bao ve di tich, cung voi huong dan vien phuc vu khach tham quan.

Tuy nhien, khi chung toi den thi thay canh tuong bao ve di tich cap quoc gia nay that... buon. Tuong xay thap le te, khong co hang rao thep gai bao ve, cong mo suot ngay dem, nha bao ve khong mot bong nguoi. Trong khu vuc con sot lai cua rung mo rong 3 ha duoc “bao ve nghiem ngat” nay, nguoi dan van dat trau bo vao cay bua, gieo trong quanh nhung ngoi mo cho do... phi dat.

Cac ho khai quat da duoc san bang de trong ngo, dau tuong, rau co. Nhung tang da duoc nguoi dan khieng ve lot cau ao, dap vo nung voi, hoac day vao mot xo de lay dat trong cay. Te hai hon, nguoi ta con xay ca ho chua phan chuong, u phan xanh bon cho cay trong trong khu vuc bao ve.

Khong hieu sao, trong khi du khach len Hoa Binh co rat it cho de tham quan, tim hieu van hoa Muong, vay ma ngay tai “thu phu Muong Dong” nay nguoi ta lai bo phi mot khu di tich quy nhu vay?

Rung mo da co Dong Thech bi pha nat ke tu khi bon trom co vat nhom ngo truoc su tho o cua chinh quyen dia phuong. Mot ly do nua la boi nhung vi quan lang, tho tu xua kia khi ve coi am thuong “mang theo” rat nhieu vat quy.

Nguoi dan quanh vung con ke nhung cau chuyen huyen hoac ve bon trom mo ma. Chuyen rang, co mot doan lai buon di qua da ghe vao khu rung mo da nghi dem. Sang hom sau, dan lang keo vao thay vai ngoi mo bi quat len, cuoc, thuong, ngua tho, hang hoa con do nhung khong thay nguoi. Tu bay, dan lang cang so khu rung mo da thieng. Co le day la chuyen do nguoi Muong quanh vung dung len de khien nhung ke trom do co khiep so, nhung cau chuyen nay cung phan anh rang, khu mo da bi trom xam nhap.

Ong Loi ke, vao nam 1988 va 1989, cac ban Muong noi day lam vao canh mat mua, doi kem. Dung luc do, dan buon keo len ga dong bao quanh vung vao rung mo da dao do co ban cho chung. Dang doi khat thi so gi ma, the la nguoi dan cung nhung ten “mo tac” keo vao dao xoi, tan pha nghia dia mo da. Nguoi ta danh ca xe tho, xe ba gac vao nui cho do co ra. Gioi buon ban phong xe con, xe to ram rap tu Ha Noi len, tu TP HCM ra de thu mua do co.

Den khi ca rung mo tan hoang thi chinh quyen moi vao cuoc. Mac du vao cuoc cham, song van thu duoc kha nhieu co vat. Ngoai co vat cua nhieu trieu dai nuoc Viet con co do gom Trung Quoc, Nhat Ban the ky XVII. Trong so nhung co vat thu duoc quy nhat la 4 chiec trong dong. Theo nguoi dan, co den ca tram chiec trong dong duoc tim thay va da ban troi noi ngoai thi truong.

Khi Nha nuoc trien khai bao ve rung mo da co thi chi con lai tro troi 9 ngoi mo. Cac nha khao co hoc da tien hanh khai quat mo ong Dinh Cong Ky vao nam 1990 va tim duoc co quan tai bang go tram den, ben ngoai son son thep vang, con kha nguyen ven, cung voi rat nhieu vang bac chau bau. Thu dac biet quy tim thay trong ngoi mo nay la chiec trong dong Ngoc Lu.

So luong co vat o khu vuc rung mo da co nhieu den noi, gan day, Cong an huyen Kim Boi van con bat duoc mot vu buon ban chiec thap co. Trong vu buon ban do, cai thap nay duoc dinh gia tai cho la 200 trieu dong. Theo tiet lo cua mot vi can bo o Bao tang tinh Hoa Binh, hien tai, Cong an tinh dang giu mot mon co vat dac biet quy, duoc cho la dao thay o rung mo da Dong Thech. Mon do nay duoc Hoi dong dinh gia co vat (Bo VH-TT) dinh gia len den 2,5 ti dong. Cong an tinh thu giu vat nay tu tay bon san trom do co, nhung chua ban giao cho Bao tang vi chua du dieu kien bao ve an toan.

Khu vuc quanh rung mo da von la Tong huyen Muong Dong ngay xua. Trong van hoa nguoi Muong van con cau “Nhat Bi, nhi Vang, tam Thang, tu Dong”, de chi nhung dia phuong sam uat, giau co nhat xu Muong mot thoi. Moi xu Muong deu co khu nghia dia rieng danh cho quan lang, tho tu, song chi co khu nghia dia mo da cua xu Muong Dong la con ton tai den ngay nay va cung la di chi co gia tri nhat ve mat lich su cung nhu khao co hoc.

Theo gia pha ho Dinh, nguoi dung nen xu Muong Dong la ong Dinh Van Cuong, nguoi Ngoc Lac, Thanh Hoa. Sau khi co cong lon giup Le Loi diet nha Mac cuoi the ky XVI, ong da duoc Vua Le, Chua Trinh phong tuoc, doi ho thanh Dinh Cong, cho cai quan xu Muong Dong, la vung Kim Boi ngay nay. Chinh viec xac lap vi tri vung vang cua dong ho Dinh ma nhieu doi sau cha truyen con noi lam tu truong.

Noi bat nhat trong dong ho Dinh la ong Dinh Cong Ky. Ong la mot tuong gioi duoi thoi Vua Le Trung Hung, duoc phong chuc Quan cong. De con chau doi sau khong quen cong duc, dong ho nay da xay dung nghia dia mo da rong lon nhu mot khu rung, nhung mong truong ton vinh cuu voi thoi gian. Tuy nhien, chi nhung gia dinh quan tuong trong dong ho moi duoc chon cat trong thung lung hinh mieng rong nay va khu rung mo co ca quan linh canh gac, bao ve.

Co the noi, khu mo da co Dong Thech 400 nam tuoi vo cung quy gia ve mat lich su cung nhu khao co hoc. Mac du, so ngoi mo con lai khong nhieu, song viec bao ton, tu tao la het suc can thiet, neu khong, chi thoi gian nua se khong con chut dau tich nao cua cai goi la rung mo da bi an mot tho.

(Theo CAND)

Viet Bao

TIN Xã Hội NỔI BẬT

Nghìn lẻ chuyện tuần qua (24/08 - 30/08)

4.000 tỷ đồng "số hóa" SGK: Nghi vấn trục lợi từ máy tính bảng; Sư tử TQ canh di tích: Tha hóa về biểu trưng văn hóa! ; Phó phòng Bộ Công Thương nhận tiền "lót tay" công khai.... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua (24/08 - 30/08)

Tìm hiểu: Kim Boi, Muong Dong, Hoa Binh, Dong Thech, Thanh Hoa, Vua Hung, con chau doi sau, nha khao co, khao co hoc, nu tien si, nha khoa hoc, Khu mo, ngoi mo, Khu Rung, khoi da, chon

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Bí ẩn khu mộ đá cổ ở Kim Bôi - Hòa Bình

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Bí ẩn khu mộ đá cổ ở Kim Bôi - Hòa Bình bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Bi an khu mo da co o Kim Boi Hoa Binh

Nhan xet, hay lien he ve tin Bi an khu mo da co o Kim Boi Hoa Binh co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Bi an khu mo da co o Kim Boi Hoa Binh de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin xa hoi trong chuyen muc Xa hoi.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin xa hoi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0