3 Chu tich Ho Chi Minh va nuoc My

Doc tieu su Chu tich Ho Chi Minh, nguoi ta de nhan ra mot su thuc la dau an nuoc My luon xuat hien tren nhung khuc quanh cuoc doi hay nhung buoc ngoat quan trong trong su nghiep chinh tri cua nhan vat hang dau cua lich su giai phong dan toc Viet Nam, nguoi da gop phan "lam thay doi dien mao hanh tinh chung ta trong the ky XX" (nhu danh gia cua to "Time" 2000). Day la bai thu ba trong loat bai "Co mot qua khu khong nen quen".

Mua he 1911, roi To quoc, Nguyen Tat Thanh vuot bien qua nuoc Phap voi niem khao khat tim den dat nuoc cua ly tuong "Tu do - Binh dang - Bac ai". Nhung Nguyen da khong luu lai Phap ma tiep tuc cuoc hanh trinh toi nhieu quoc gia tren the gioi vua kiem song bang nghe thuy thu, vua khao sat thuc tien trong thien ha hy vong tim ra phuong cach de tro ve cuu nuoc.

Noi con bang chung ve su cu tru cua Nguyen som nhat (truoc khi song o Anh hay Phap) chinh la Hoa Ky. Hien con luu giu duoc mot la thu ky ten Nguyen Tat Thanh de ngay 15/12/1912 gui tu New York cho Kham su Phap o Hue nho lien he voi than phu cua minh dang sinh song o trong nuoc.

Lan gap nha bao My David Dellinger (1966), Chu tich Ho Chi Minh co thuat lai rang minh da tung "di o" o Brooklin voi luong thang 40USD, nhung van dung thoi gian ranh roi de hoc tap va khao sat quan noi tieng boi cac hoat dong nghe thuat cua thanh pho New York nay (Liberation 10/1969).

Cho den cuoi nam 1913 moi co bang chung Nguyen quay tro ve chau Au va tru ngu tai nuoc Anh. Nhung den nam 1915 lai co nhung tai lieu xac nhan su luu tru cua Nguyen tai thanh pho Boston cua nuoc My. Khach san "Omni Parker House" noi tieng cua thanh pho nay cho den nay van ghi nhan su co mat cua nguoi "phu bep An Nam" tre tuoi da tung lam viec tai day (1911-1913). Ngay 16/4/1915 lai co mot buc thu cua Nguyen gui ve Viet Nam cho Toan quyen Dong Duong, thong qua Toa lanh su Anh tai Sai Gon van nho tim dia chi cua cu Pho bang Nguyen Sinh Sac.

Lan dau tien ten goi "Nguyen Ai Quoc" xuat hien, thay mat cho mot nhom nguoi Viet Nam yeu nuoc song tai Phap, ky duoi "Ban Yeu sach cua nhan dan An Nam" (19/6/1919) gui cho hoa hoi Versailles, noi cac nuoc thang tran trong The chien I ban viec phan chia lai the gioi. Do cung la hoat dong chinh tri dau tien cua Nguyen khoi dau cho mot cai ten di xuyen suot hai thap ky cuoc dau tranh gianh doc lap dan toc.

Buc thu ay duoc viet nhan dip Tong thong thu 28 cua Hoa Ky Woodrow Wilson dua ra 14 nguyen tac ung xu giua cac quoc gia sau cuoc dai chien. "Chu nghia Wilson" mac dau sau nay bi phen pha chi la cai "banh ve" nhung vao thoi diem nam 1919, no tung la hy vong cua cac dan toc nhuoc tieu. Chinh ban Yeu sach ky ten Nguyen ai Quoc da duoc gui truc tiep cho Doan Hoa Ky do Tong thong Wilson dan dau sang Phap, sau do da duoc vien thu ky cua Tong thong hoi am mot cach lich thiep.

It lau sau su kien nay, mat tham theo doi Nguyen Tat Thanh, luc nay da chinh thuc mang ten Nguyen Ai Quoc, da phat hien cuoc tra loi phong van cua Nguyen voi mot nha bao My qua loi gioi thieu cua nhung thanh nien Trieu Tien dang song va hoat dong tai Phap. Bai tra loi phong van nay sau do duoc dang tren mot to bao cua My xuat ban bang tieng Hoa o Thuong Hai (to Ye Chi pao - Nghe chi bao) ngay 20/9/1919 co nhan de la "Nguoi dai dien An Nam: Nguyen ai Quoc". Nhu vay hoat dong chinh tri dau tien mang tinh cach ca nhan cua Nguyen Ai Quoc la mot bai phong van tren mot to bao My.

Tro thanh mot nha hoat dong chinh tri, lan dau tien Nguyen Ai Quoc bay to quan diem cua minh doi voi nuoc My la tham du mot cuoc mit tinh de phan doi ban an tu hinh doi voi 2 cong nhan o My vao cuoi nam 1920, thoi diem Nguyen da dung vao hang ngu canh ta va chuan bi cho mot quyet dinh quan trong trong Dang Xa hoi Phap.

4 nam sau, Nguyen ai Quoc qua Lien Xo va da len tieng tren mot to bao cua Quoc te Cong san "Imprekor" (4/1924) len an My tham gia lien minh de quoc tan cong Lien bang Xo viet va trong "Ban an che do thuc dan Phap" (viet trong nhung nam 1925-1926), nha cach mang Viet Nam da nhieu lan len an che do boc lot va te phan biet chung toc o nuoc My...

Nhung khi viet sach "Duong Kach menh" lam tai lieu huan luyen cho lop chien si cach mang dau tien cua minh o Quang Chau (Trung Quoc) thi tac gia (voi bi danh la Ly Thuy) da viet ve lich su Hoa Ky voi nhung loi ca ngoi cuoc Cach mang nam 1776 nhu mot cuoc chien tranh giai phong dan toc kinh dien va lan dau tien da dich de gioi thieu Ban Tuyen ngon Doc lap bat hu cua Hoa Ky ra chu quoc ngu cho cac hoc vien lop dao tao cach mang cua minh o Quang Chau, voi loi mo dau: "Gioi sinh ra ai cung co quyen tu do, quyen giu tinh menh cua minh, quyen lam an cho sung suong. He chinh phu nao ma co hai cho dan chung, thi dan chung phai dap do chinh phu ay di".

Cung trong thoi gian o Quang Chau (1927), Ly Thuy da lien lac voi Van phong Dang Cong san My ben canh Quoc te Cong san... 12 nam sau (1939), khi tro lai Trung Quoc, tai Van phong Bat Lo Quan cua Dang Cong san Trung Quoc o Trung Khanh, Nguyen Ai Quoc gap mot nha hoat dong chinh tri Hoa Ky la Bac si Franklin Lien Ho (goc Hoa) von la Giao su Dai hoc Columbia, luc nay ve lam Thu truong Bo Kinh te cua Chinh phu Trung Hoa dan quoc...

Luc nay Chien tranh the gioi sap bung no, mot co hoi moi cho cach mang giai phong dan toc Viet Nam dang hinh thanh va nuoc My duoc dat len ban co muu luoc cua nha cach mang Viet Nam, it lau sau do mang ten Ho Chi Minh.

Do cung la thoi diem ma nuoc My xa xoi tu ben kia Thai Binh Duong bat dau quan tam den cai xu so ma nhu mot dinh menh lich su, nhung co gang cua ca hai ben deu khong mang lai mot ket qua nao cho su thiet lap quan he giua hai nha nuoc, de roi Viet Nam tro thanh thuoc dia cua thuc dan Phap. Con nuoc My hung manh nhung cham chan, mong tim mot thoi co moi. Do la luc nuoc Phap da thua tran va bi phat xit Duc chiem dong o chinh quoc (6/1940) va ngay cang mat chu quyen o Dong Duong truoc suc ep cua Nhat Ban.

Ban dau, My muon muon tay Nhat, nuoc da tung danh thang Nga trong cuoc hai chien tai eo bien Tushima (1905) va gat bo anh huong cua nhieu cuong quoc Tay Au de chiem linh Trung Hoa khong lo... de tiep tuc loai bo quyen luc thuoc dia cua chau Au khoi chau A, trong do co nuoc Phap o Dong Duong. Tu 1908, My da cong nhan "nhung quyen loi dac biet" (special interests) cua Nhat o chau A (chiem Dai Loan, Trieu Tien... roi thanh lap Man Chau quoc nham chia xe nuoc Trung Hoa...". Chu nghia Monroe (nham canh tranh voi cac de quoc o Cuu luc dia) luc nay co co banh truong sang khu vuc Thai Binh Duong.

Chinh vien tuong Claire Chelnault, nguoi dai dien cho quan Dong minh cung la dai dien quyen loi cho My o chien truong Thai Binh Duong, nguoi ma sau nay Ho Chi Minh co nhieu quan he, da tung cong khai noi toi viec "Chinh phu My mong muon thay Phap bi loai khoi Dong Duong...". Do vay, mac dau My da thoa thuan va nhan tien ban cho Phap 120 may bay de tang cuong phong thu Dong Duong, nhung lan lua khong giao hang cho toi luc Nhat da du suc lan at va buoc Phap phai dam nhan vai tro le thuoc va "lam toi to cho Nhat ngay tai thuoc dia cu cua minh"...

Ngay 30/7/1941, them 5 van quan Nhat do bo vao Dong Duong... Nhan thay su banh truong thai qua cua Nhat tai Dong Duong, My lua chon phuong an "trung lap hoa" khu vuc nay... Nhung moi co gang cua My deu tro nen vo ich, boi le Nhat dang chuan bi cho mot tham vong lon hon nhieu... Ngay 7 qua 8/12/1941, Nhat ao at danh pha Tran Chau Cang, can cu quan trong bac nhat cua My o Thai Binh Duong gay thiet hai nghiem trong cho quan My. Chien tranh Thai Binh Duong bung no...

Tu mua Xuan nam 1941, Nguyen Ai Quoc - Ho Chi Minh da tro ve nuoc va co mat tai khu vuc bien gioi Viet Nam - Trung Hoa. Nha cach mang Viet Nam da theo doi chat che moi dong thai cua thoi cuoc va nhan ra co hoi da toi, va nuoc My xa xoi da duoc dat len ban co khong chi cho muc tieu gianh doc lap cho dan toc Viet Nam ma co the con huong toi ca mot muc tieu cao hon the...

• Duong Trung Quoc