Y nghia ngay gio To

Tags: Au Co, Lac Long Quan, Hy Cuong, Me Au Co, Kinh Dich, Binh Da, Ngay Gio To Hung Vuong, co so vat chat, khong phai la, 12 thang 3, o vi tri, 6 thang 3, su song, goi la, than xac, que


Y nghia ngay gio To
Con nguoi ai cung co than xac, do la co so vat chat de su song ton tai. Than xac do khong the tu ta ma co, no co la do cha me di truyen, den luot ta, ta lai trao truyen su song cho con, thanh ra su song la mot dong ton tuc. Khi ta song la cha me ta dang song. Khi ta chet ta van con song noi con ta, chau ta.

Sinh huyet chay mai khong ngung tu vo thuy den vo chung. Tran trong su song, bao ton than xac la bon phan, la nhiem vu cua con nguoi vi than xac do khong phai cua rieng ta. Than xac do la cua nguoi truoc, than xac do la cua nguoi sau. Than xac do cung ton tai voi can khon, bien dich cung vu tru. The nen song la tri an. Song la phai biet on cha me, ong ba, to tien da cho ta su song. Dao tho cung to tien la dao lam nguoi. Nguoi Viet Nam may man co chung mot dao, Dao tho cung Ong Ba. Nguoi Viet Nam con may man hon nua khi co chung mot To de huong ve, co chung mot mien Dat To de nho, co chung mot den tho To de tri an.

Ngay gio To Hung Vuong la ngay hoi chung cua toan dan, ngay ma moi trai tim dau o muon noi van dap chung mot nhip, moi cap mat deu nhin ve cung mot huong: Den Hung.

Den Hung dung tren nui Hung

Sach Dai Nam nhat thong chi, phan tinh Son Tay viet: "Nui Hung Vuong o xa Hy Cuong, cach huyen Son Vi 12 dam ve phia dong, cung goi la nui Hy Cuong, lai goi la nui Bao Thuu, hinh the tron trinh xanh tot la thuong, Dia du chi cua Le Dai Cuong chep rang: mach nui tu nui Tam Dao bo xuong, keo qua dia phan huyen Lap Thach, xuyen qua song Lo, di qua dia phan cac huyen Hung Quan va Tay Quan keo den, o phia tay nui non la liet, o phia dong co nuoc song Da luon quanh, lai co cac ngon nuoc tu hoi o nga ba song, that la cuc lon ve phong thuy" (1). Vo Van Truc cuc ta: "Nui Hung vuon ra nhu mot con rong, dau huong ve nam" (2) tr 419).

Nui Hung cao 175m so voi mat bien. Nui con nhieu ten goi khac nhu Nghia Linh, Nghia Cuong hay nui Ca. Nui Ca nhin xuong lang Ca. Doi Le, cu dan xa Hy Cuong duoc ban lam con Ca, hang nam giu nhiem vu huong khoi tho phung vua Hung. Sach Ngoc pha Hung Vuong do Truc Hoc Si Nguyen Co soan nam 1470 co doan viet: "Phung ban huong Trung Nghia (Co Tich) lam dan truong tao le, cap 500 mau ruong tai xa Hy Cuong, lai cho thu thue ruong cua mot vung, tren tu Tuyen Quang, Hung Hoa, duoi den Viet Tri lam huong hoa phung tho". Hang nam con truong chi co nghia vu di linh, con duoc mien thue khoa, tien thue va ruong chi de den nhang cung le den Hung" (2) tr 380).

Le gio To Hung Vuong cu hanh vao ngay mong muoi thang ba:

Du ai di nguoc ve xuoi
Nho ngay gio To mong muoi thang ba

Ca nuoc huong ve vung Dat To, nguoi nguoi tray hoi Den Hung, 41 lang xa thuoc tinh Vinh Phu tham gia ruoc kieu le dang To. Tren cac co kieu co bay le vat, di kem co phuong bat am tau nhac, co quat, bat buu, long che cung chieng trong. Nhung lang o xa thuong phai ruoc 2-3 ngay moi toi" (2) tr 382).

Nguyen Thi Hanh cho biet: "Xua kia, viec cung To (cu hanh) vao ngay 12 thang 3 (am lich) hang nam. Thuong khi con chau o xa ve lam gio truoc mot ngay, vao ngay 11 thang 3 (am lich)... Den thoi nha Nguyen dinh le 5 nam mo hoi lon mot lan (vao cac nam thu 5 va 10 cua cac thap ky), co quan trieu dinh ve cung te cung quan hang tinh va nguoi chu te dia phuong cung vao ngay 10 thang 3 (am lich). Do do ngay gio To sau nay moi la ngay 10 thang 3 (am lich ) hang nam. (2) tr 381).

Nhu the ngay chinh te phai la ngay 12 thang 3, ngay 10 thang 3 chi la ngay quoc te, ngay chinh quyen Nha nuoc dung ra cung te. Va ngay 12 thang 3 moi la ngay mang y nghia cua mot thong diep ma nguoi xua muon gui lai cho muon doi sau.

Tai sao 18 doi Hung Vuong chi co mot ngay le. Dong y day co the la hop ky nhung tai sao lai la ngay 12 thang 3 ma khong phai la ngay khac? Day chac khong phai la ngay chon lua mot cach tinh co ma co dung y. Muon giai ma duoc thong diep cua To tien; khong the chi dua vao mot su kien, vi nhu vay nguoi khac co the cho la suy dien, nhung neu van de duoc giai dap trong mot he thong chung ta khong the khong quan tam.

Chung ta co the doi chung ngay gio To Hung Vuong voi ngay gio To Phu Lac Long Quan va ngay gio To Mau Au Co. Ba ngay gio nay co lien he mat thiet voi nhau, thong nhat y nghia trong cung mot he thong, to ro co ban tay xep dat chu khong phai la ngau nhien trung hop.

Trong sach Hung Vuong va le hoi den Hung B.D.S cho chung ta biet them mot chi tiet kha quan trong: ""Mai gan day chung ta moi biet Lac Long Quan duoc tho tai Dinh Noi, lang Binh Da, huyen Thanh Oai, Ha Tay. Binh Da co hai ngoi dinh dep: Dinh Noi (con goi la Dinh Trong), Dinh Ngoai (con goi la Dinh Ngoai)... Dan lang Binh Da to chuc le hoi tu ngay 1 den ngay 6 thang 3 am lich. Ngay 6 thang 3 la ngay chinh hoi, tuong truyen do la ngay sinh cua Duc Lac Long Quan (2) tr 371-373).

Theo Kinh Dich, tinh theo so Tien-Thien, que Kham hay con goi la que Thuy dung o vi tri so 6, que Ly hay con goi la que Hoa dung o vi tri so 3. Vi vay lay ngay 6 thang 3 de tuong niem Duc Lac Long Quan la dua vao tinh chat cua que Kham (so 6) va que Ly (so 3). Hai que nay hop lai la que Thuy-Hoa-Ky-Te, que thu 63 trong tong so 64 que Dich.

Lac Long Quan tung noi voi Au Co: "Ta la noi rong, dung dau thuy toc, nang la giong tien, song o tren dat, tuy khi am duong hop lai ma sinh con, nhung thuy hoa tuong khac, dong giong bat dong, kho o lau voi nhau duoc, nay phai chia ly. Ta dem nam muoi con ve thuy phu, chia tri cac xu, nam muoi con theo nang ve o tren dat, chia nuoc ma tri. Len nui xuong be, huu su thi bao cho nhau biet" (Linh Nam Chich Quai).

Lac Long Quan tinh thuy tuong ung voi que Kham, loai que duong. Au Co tinh hoa tuong ung voi que Ly, loai que am. Hai que nay am duong tuong hop, tao thanh que Ky-Te. Hao cuu ngu que Ky-Te la hao duong, bieu tuong cho vua, hao luc nhi que Ky-Te la hao am, bieu tuong cho Au Co, hai hao nay la hai hao chinh ung voi nhau.

Kinh Dich chi co 8 que don, tu que Can so 1 den que Khon so 8, que don khong vuot qua so 8. Ngay gio To Hung Vuong la ngay 12 thang 3, so 12 vuot qua gioi han que don, tuy nhien ta biet rang 12 la boi so cua 6. Dich ly luon bien hoa, do do so 12 van ham chua so 6 nen ngay 12 thang 3 ve noi ham van la hoa than cua 6 thang 3. Ngay gio To Hung Vuong va ngay gio To Lac Long Quan cung co chung mot y nghia.

Que Ky-Te la que duy nhat trong so 64 que Dich dat den do ly tuong hoan chinh. Dich quy dinh nhung hao o vi tri so le 1, 3, 5 phai la hao duong moi duoc ke la chinh vi, neu la hao am thi goi la that vi (khong dung vi tri). Nguoc lai nhung hao o vi tri so chan 2, 4, 6 phai la hao am moi duoc ke la chinh vi, khong dung quy dinh do goi la that vi. So thu tu cua hao que duoc tinh tu duoi len. Rieng hao 5 (hao cuu ngu) con duoc goi la hao trung chinh vi la hao duong ma lai la hao o giua que ngoai. Cung the, hao 2 (luc nhi) con duoc goi la trung chinh vi la hao am va la hao o giua que noi. Que Ky-Te,hao duong o dung vi tri duong, hao am o dung vi tri am duoc xem la que chuan, chuan cho Dich, chuan cho nguoi, chuan ca cho troi dat vi da dat den trung chinh, nghia la da dat duoc Dao. Troi dat trung chinh thi mua thuan gio hoa, xa hoi trung chinh thi cuoc song yen on, thai binh. Cho nen toan bo Kinh Dich, co the noi nhu Nguyen Hien Le: "Liet ke ra thi cuc phien toai ma tong hop lai thi rat don gian chi gom hai chu trung chinh nhu Truong Ky Quan da noi: "Dao ly trong thien ha (theo Dich) chi la khien cho viec khong trung tro ve cho trung, viec khong chinh tro ve cho chinh" (3) tr161). Nguyen Van Sieu nhan manh trung khong phai la lung chung, khong phai la trung binh cong ma trung la dat den cho chi thien.

Phai chang qua ngay gio 6/3 va 12/3 To tien muon de lai cho con chau muon doi loi di huan ve phep tri nuoc an dan cot sao dat den cho trung chinh.

Dao tri nuoc tat cung la dao giu nuoc, do chinh la thong diep cua ngay gio To Hung Vuong, gio To Lac Long Quan.

Ky-Te la da thanh, da xong, nhung Vuong-Bat trong Chu Dich chu noi rang: "Da qua song (ky te) dung quen luc chua qua song (vi te)"" (4) tr870). Vua Duong Thai Tong tung hoi cac can than: "Ve su nghiep cua de vuong, viec sang lap va giu gin thanh qua cai nao kho hon". Nguy Trung dap: "De vuong day nghiep, tat thua co luc doi suy loan, lat do bon tan ac hon am, tram ho deu dong long ung ho, bon bien deu theo ve, do la luc troi trao cho menh, do vay viec do khong phai la kho. Nhung sau khi da duoc thien ha, chi thuong kieu ngao phong dat, tram ho muon duoc yen vui, nhung suu thue nang ne, muon dan kho so dieu tan, ma phai phuc dich cho viec an choi xa xi khong ngot. Dat nuoc suy vong deu tu do ma ra. Cho nen noi giu vung thanh qua la kho hon nhieu" (4) tr 867). Y cua To tien muon nhac nho nguoi doi sau qua que Ky-Te: ai ai cung nen lam tron bon phan, nhiem vu va chuc nang cua minh, giu dung ky cuong vua ra vua, cha ra cha, con ra con thi gia dinh se yen on, xa hoi duoc an cu lac nghiep phon vinh, phat trien.

Loi di huan nay khong chi duoc nhac nho hang nam thong qua ngay hoi gio ma con duoc khac ghi tren trong dong Dong Son, trong thieng cua dan toc, goi gam trong bieu tuong mat troi nam rang ro giua trong dong. Mat troi tren trong dong co nhieu tia, co trong 8 tia co trong 10, 12 hoac 14, 16 tia, nhung deu la tia khac noi, do la tia duong ung voi hao duong. Ngoai ra nhung tia noi nay con tao ra nhung tia chim, do la tia am, ung voi hao am. Cu moi hao duong hao am nhu the noi nhau se tao ra nhung que Ky-Te chay thanh vong tron mat troi giua trong dong. Y nghia cua mat troi tren trong dong va nhung con so an trong ngay gio To la nhat quan.

Ngay gio Lac Long Quan, ngay gio Hung Vuong co chung mot y nghia, gan bo nhau trong mot he thong, the con ngay gio cua Au Co co chuyen tai y nghia nao khong?

Gio cha co nghia, gio con co nghia, le nao gio me lai khong?

Sach Non Nuoc Viet Nam cua Tong cuc Du lich Viet Nam gioi thieu: "Den tho Me Au Co nam giua canh dong lua cua xa Hien Luong (huyen Ha Hoa, tinh Phu Tho), duoi tan la cua cay da xum xue toa bong mat. Trong den tho tuong me Au Co dat o vi tri cao nhat. Buc tuong la mot nguoi me hien tu, dep nhu tien, thong minh va phuc hau. Tai day con tho phung con trai thu hai cua Me, mot vi tuong tai ba, trung hieu, duoc ton la ""Thuong Dang Than".

Le hoi Den Au Co to chuc hang nam vao ngay 7 thang gieng am lich" (tr291).

Theo so Tien Thien, 7 la so thu tu cua que Can con goi la que Son, co tuong la nui. Thang gieng so 1 la so thu tu cua que Can cung goi que Thien, co tuong la troi.

Me Au Co la me tien, nguoi o nui "Me Au Co dan 50 con len nui". Dua theo Dich lay ngay 7, que Can, de tuong nho me la tien nhan, cung nhu Lac Long Quan la cha rong, nguoi o nuoc, nen lay que Kham so 6 lam ngay tuong niem.

Que Can va que Can hop lai la que Son-Thien-Dai-Suc: 7/1

Que tren la nui, que duoi la troi, day khong phai la chuyen thuc ma chi la hinh anh bieu tuong: troi chua trong nui, tuong trung cho su chua dung, tich gop lon lao. Hinh tuong nay danh cho bac thanh nhan, nhung nguoi co the lam nen nhung cong trang vi dai nhu Me Au Co. Dai tuong truyen dua ra mot y rat thich hop voi noi dung cau chuyen chung ta dang de cap o day: "Dai-Suc, quan tu di da chi tien ngon vang hanh, di suc ky duc". Viec suc tu lon lao, nguoi quan tu nhan do phai ghi nho nhieu ngon luan va su tich cua cac vi thanh hien xua, lay do de suc tu my duc cho minh (4) tr536). Tuy chi la y kien suy tuong cua nguoi Trung Hoa nhung tu y nay cung giup cho ta hinh dung duoc su phoi hop ky la giua hai que Ky-Te va Dai-Suc, mot ben la loi di huan cua cha, mot ben la loi khuyen cua me, phai nho loi cha dan.

Dai-Suc co nghia la suc tu, suc duong va suc chi.

Suc tu la su tap hop vi dai, nguoi lanh dao phai biet doan ket rong khap cac hang dan "Nhieu dieu phu lay gia guong, Nguoi trong mot nuoc phai thuong nhau cung". Tap hop thanh mot khoi kien cuong trong tinh yeu thuong rong mo. Lam duoc cong cuoc suc tu, thi phai biet suc duong, nuoi duong nhan tai vat luc de phat trien, nhung trong moi hanh dong phai biet dung lai o cho chi thien, phai biet che uoc, suc chi. Neu khong biet kiem che se dan den vong dong hon loan.

Nguoi xua khi thiet ke nhung ngay hoi le da co nhung chu dich nhat dinh. Phan hoi de lam song lai qua khu, phan le de ta on, nhung hoi le khong chi dung lai o do. Thong qua ngay gio To, thong qua nhung con so, thong qua que Dich To tien ta con co hoai bao muon nhac nho hau the nhung ke sach giu nuoc an dan. Do la noi lo muon thuo, la tam long bao dung, tha thiet, rong mo cua Chu To con vang vong mai khap nui song: "Hay chon ta tren nui Ca, de dung tren nui cao ta con trong nom bo coi cho con chau".

Sach tham khao:

- (1) Vien Su Hoc: Dai Nam Nhat Thong chi - T 4, NXB Khoa hoc Xa Hoi 1971
- (2) Ngo Van Phu: Hung Vuong va Le Hoi Den Hung, NXB Hoi Nha Van 1996
- (3) Nguyen Hien Le: Kinh Dich-Dao nguoi quan tu, NXB Van Hoc 1992
- (4) Truong Thien Van: Tu dien Chu Dich, NXB Khoa hoc Xa Hoi 1997

Nguyen Thieu Dung

Viet Bao
Chủ đề liên quan
Tìm hiểu: Au Co, Lac Long Quan, Hy Cuong, Me Au Co, Kinh Dich, Binh Da, Ngay Gio To Hung Vuong, co so vat chat, khong phai la, 12 thang 3, o vi tri, 6 thang 3, su song, goi la, than xac, que

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Ý nghĩa ngày giỗ Tổ

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Ý nghĩa ngày giỗ Tổ bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Y nghia ngay gio To

Nhan xet, hay lien he ve tin Y nghia ngay gio To co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Y nghia ngay gio To de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0