Vang thau trong thi truong do co
 |
Di mua do co mot ngan nam, mot the ky va... mot tuan!
Ngay dau tien, chung toi quyet dinh tiep can cho do co duong Le Cong Kieu, quan 1, mot noi khong the khong biet voi tat ca dan choi do co TP.HCM. Trong vai nguoi di tim mua chiec lu huong co giong voi cai dang tho cua cu co cu so de lai da lo tay lam be, chung toi buoc vao mot tiem nam tren duong Le Cong Kieu.
Ong chu nguoi Bac, tam trung nien, nho con, ao bo trong quan thang thom lich su, nhung noi nhu quat duoi: “O day khong co may thu do dau. Cac anh di tim cho khac di”. Chung toi co gang xo ro hoi them vai cau, nhung ong chu cu lac dau nguay nguay. Nguoi ban chap chung buoc vao thu choi do co, soi chut chuyen dan buon, bam vai toi nhin ve phia goc nha.
Thi ra ong ta va vai tay linh lac dang qua ban biu dong goi may cai tuong Phat ngoi to nhu co em be 4-5 tuoi. “Phi vu lon. Ho thay mat minh la, chua tin, nen so muon duoi do ma” - anh ta vua noi nho vao tai toi vua ap sat den goc nha, nhung ho da nhanh tay boc kin tat ca bang bao bo va con can than rang chat may vong dai bang keo to ban.
Rut kinh nghiem, lan thu hai chung toi vao vai dan co tui rung rinh, di tim vai mon doc tang ba con nuoc ngoai. Tay chu quan o ngay giua duong la mot thanh nien moi trac 25-27 tuoi nhung to ra kha lich lam, pha tra Tau moi khach trong bo am tach bang gach nung tho moc. “Vao day la dung cho roi. Cac anh thich thu gi de toi lua cho”.
Noi chua dut cau, anh ta mo khoa tu kinh lay xuong cho chung toi xem mot lo binh uong tra, ruou ma anh ta cam doan la “hang doc khong phai o dau cung san”. Go go vao cai bau phia duoi tron ung ung, phia tren thop lai va dai ngoang nhu cai co co, anh ta gioi thieu: “Do men lam noi phu trieu Nguyen bang tat ca tuoi nguoi trong shop nay cong lai do”.
Nhung cai gia 700.000 dong mot binh anh ta van biu moi noi “chua doc lam” va tiep tuc loi xuong may bo am, bau nua va qua quyet: “Doi Tong, doi Thanh nay. Neu bieu nguoi nuoc ngoai thi nen chon nhung thu nay cho lich lam”.
Da vui dau vao chong sach cua lao gia Vuong Hong Sen va “tho giao” them may ngon nghe cua anh ban choi do co, toi xoe ngon tay vuot qua mat men roi dua binh ap vao tai go nhe vai cai. Tuy nhien, hinh nhu kieu ra ve thu do dieu nghe bang thu, khi chu khong phai mat cua toi van khong lam tay ban de dat. “Mot ve ruoi. Hang nay thiet hiem”.
Toi khong tra gia, lai to ve dieu nghe: “Cac lao gia sanh chuyen tuong truyen do Tong de lan voi ngoc khong phan biet duoc that, gia. Thanh am go len keu nhu nhac khi. Sao re bac vay?”. Tay ban chi cuoi khong tra loi.
Nhung khi toi bop tiep: “Nghe noi hang Giang Tay gia co, gia o cua khau re nhu beo, dang qua nhieu lam phai khong?”, thi anh ta lang lien qua chuyen khac: “Hay chon do Champa di. Toi moi co may cai dau than Siva doc lam”.
Vua noi anh ta vua keo toi ra phia goc nha truoc co de mot cai dau tuong than to gan bang vong tay nguoi om va chac luoi: “Mac lam a nghen”. Toi thac mac: “Do nay lam sao gui qua bien gioi duoc”. “Thi cung co duong cua no chu!” - anh ta bat cuoi lang lang...
Khi toi tung ra “chieu” cuoi cung: “Dong y mua, nhung anh phai cho toi mot giay tay cung duoc ghi ro nguon goc, nien dai cua do va ky ten vao do”, anh ta lien quay mat di: “Chi du vay? Anh cu mua, chung nao khong thich nua hay bi ai cam ram that gia thi cu dua do toi day toi tra tien lai, chu gi ma phai giay to rac roi”.
Roi chung nhu hieu may ong khach cung khong phai hoan toan tay ngang, anh ta chi sang mot dong dau tuong nho nhu cu khoai so: “Hay lay cai nay di, gia beo tram ngan dong mot cai thoi. Thay cac anh biet chuyen toi noi thiet chung la do da moi duc roi chon xuong dat lay chut mau thoi gian. Chu dan Tay lang chang, toi khong bao gio het duoi... muoi the ky voi gia mot ve dau a nghen”. Ca ba nhin nhau bat cuoi. Bai choi da den hoi lat ngua...
“Ma luc” cap kiem lieu va su doi ngoi
Trong nhung ngay xam nhap vao the gioi kinh doanh va suu tam do co, chung toi da duoc nghe nguoi ta khao nhau ve mot cap kiem Nhat rat dac biet. No la hai cay kiem co ten “Huynh, De”. Cay “Huynh” dai khoang 1,2m, cay “De” dai 0,6m. Ca hai cay deu dang vut cong cua kiem Nhat truyen thong, nhung mat ngang luoi lai mem nhu la lieu de co the “uon cong quan ngang hong nhu mot soi dai lung”.
Day la su pha tron ky la giua kiem Nhat voi kiem Phap cach day gan hai the ky, va no chi duoc san xuat co vai cap cho cac danh tuong Nhat. The chien thu hai, mot tuong Nhat da mang theo cap kiem nay vao VN, va “do tham dam qua nhieu mau nguoi nen ma khi cua chung manh den muc moi khi rut ra nguoi dung cach xa muoi met cung cam thay luong gio lanh leo quat vao nguoi”.
Nhat that tran, vi tuong nay duoc don la mo bung tu sat va cap kiem da that lac... Khi toi ngo y lung mua, nhung tay kinh doanh do co co mau mat lien dat van de nguoc lai: neu toi kiem duoc ho san sang sang tay lap tuc voi gia... 20.000 USD mot cay.
Nguoi ta nhac lai cau chuyen nay vua de to dam net ly ky, hap dan trong thi truong do co, vua chung minh su hiem hoi cua cac co vat ngoai that su. Hien nay, ngoai nguon dao boi, phat hien co vat chim dam hay an cap duoc, con co hai nguon nua la tu nuoc ngoai dem vao va cac nha suu tap hoac cac gia dinh co co vat xua ban lai. Tuy nhien, ca hai nguon sau hien deu rat hiem.
Chinh tinh trang nay da gop phan day nhung do go, dong, da co tu dao boi phat hien duoc va trom cap trong cac dinh, chua len ngoi cung voi gia tri that cua chung. Gioi kinh doanh do co hien nay khang dinh voi chung toi co bao nhieu do tu thoi Champa, Phu Nam, Oc Eo co ho cung san sang gom het. Con cac vat, tuong tu cac nguon goc ton giao, van hoa khac nhu Phat giao, vuong trieu Hue, Thang Long co thi khoi noi, no khong chi co “ma luc” voi nguoi nuoc ngoai, ma ngay ca dan choi trong nuoc cung rat thich.
Gia ca nhung mon do co that su nay cung rat da dang. Mot mau vo vun cua tuong than thoi Champa co gia pho bien vai tram den vai ngan dola. Tham chi chung co the len den gan ca 100.000 USD nhu cai dau than Siva bang vang moi tim thay duoi long dat da mien Trung.
Gan day, nhieu vu buon ban co vat tam co quoc gia can luu giu da bi phat hien, tich thu va bat giu nguoi lam cho gioi kinh doanh thu vao hoat dong ngam kin dao hon. Hau het nhung mon do ho trung ra cong khai cho khach chon lua deu la hang dat, that gia lan lon va re tien. Khach “bap” vao thuong la dan tay ngang, mua xong biet bi lua thi thuong cung cuoi tru vi that ra cai gia ho mua chi nam lo lo tren muc do gia nhung xa lac moi toi do that.
Con dan chuyen nghiep di lung mua hang doc nhu kiem co doi Le, trong dong Dong Son, tuong Phat... thi da co “kenh” rieng. Phi vu thuong khong bao gio dien ra o cho ma tai nha rieng. Gia ca khong chi quyet dinh theo loai do ma con duoc “ho het” theo su qui hiem, quoc cam, va nhat la theo cap do dam me cua khach hang.
Mau thoi gian, ong nha si va “hoc phi”
Mot tuong linh than co 500 nam tuoi bong choc “tre hoa” con nua nam. Mot thanh kiem co tu doi Bac Tong cach day hang 10 the ky lai tu dung thay day o cho cua khau... Dan choi do co om phai cua nay noi ra e mat nen danh dong cua tu than: “Au cung la hoc phi!”. Chi co dieu “hoc phi” do doi khi phai tra qua mac mo, e che...
Trong nhung lan tiep can voi gioi suu tap do co, chung toi tinh co duoc nghe mot cau chuyen cuoi nhu meu. Vua roi bao tang cua mot tinh lon o mien Trung da xenh xang tim mua ca bo do men lam Hue co de tham gia le hoi van hoa voi gia len den may chuc trieu dong. Cac nha chuyen mon dia phuong mung tuong phen nay tinh minh them do qui hiem thi bat ngo te ngua khi co nguoi tinh co phat hien no dom 100%, va duoc san xuat dau do tan ben Giang Tay, Trung Quoc…
Hien nay ngoai do co that, tren thi truong dang ton tai song song hai loai do gia co va do co gia. Loai thu nhat duoc cac co so, cong ty my nghe san xuat cong khai theo cac mau co vat co the “sao nhai” duoc va dem ra thi truong ban voi gia do gia co dung nhu ten goi, ban chat that cua no.
Phia ban chang lua, nguoi mua khong lam vi no duoc ghi ro rang thoi gian, noi san xuat tren goc san pham hoac hoa don thanh toan. Con loai lam gia sau moi chinh la nguyen nhan gay roi ren, phuc tap tren thi truong do co lau nay. Cung la do co gia hoan toan, nhung nguoi ta len lut san xuat va rao ban voi gia do co that.
Truoc day hau nhu chi co ca nhan hoac co so nho am tham lam dieu nay, nhung vua roi da xuat hien ca hang xi nghiep, cong ty tu nuoc ngoai ma chu yeu la Trung Quoc tuon sang. Hien nay Ha Noi la diem trung chuyen chinh loai hang nay, roi duoc tuon vao Hue va trong Nam chu yeu theo cac tuyen duong sat.
Ky thuat lam gia do co voi muc dich lua dao thuong cao tay hon han loai thu nhat, doi khi ngay ca nha suu tam lan dan buon chuyen nghiep cung sap bay. Anh Thanh Chuong - mot can bo van phong UBND TP.HCM, nguoi da bo cong nghien cuu, suu tap do co - ke cho chung toi nghe chuyen “tra hoc phi” do khoc do cuoi:
“Om duoc pho tuong Phat Thich Ca thoi Thuy Chan Lap ve voi gia chi co 800.000 dong, toi mung ron. Ai de it hom sau ban be phat hien do gia moi lam ngoai Bac dem vao tuc muon vo bung. May cung an ui duoc phan nao la hang dom nhung lam tinh xao chua chac ai cung biet…”.
Va theo Chuong, muc “hoc phi” anh phai tra de “nen nguoi chuyen nghiep hon” nhu vay la con nhe nhang! Co nguoi da hi hung om ca xe tai “ban ghe go thoi dac menh toan quyen Dong Duong Phap moi nham chuc o VN”, den khi biet chung duoc san xuat tai Bien Hoa cach day khong qua 10 nam vua uc vua e mat den muc muon treo co tu tu vi “hoc phi” da phai tra bang vang cay.
Co le hiem mat hang nao lai nhieu ngon nghe lam gia nhu do co. Mot nguoi ban buon do co Bac - Nam o khu vuc vanh dai san bay Tan Son Nhat da cho chung toi xem tan mat ba buc tuong dong Phat Thich Ca ngoi thien anh “mau thoi gian co kinh” voi lop gi xanh xin nhu da phoi suong gio ca ngan nam.
“Coi vay chu moi ra lo thang truoc do. Co gi dau, cu do kim loai thi thay vao chum axit loang vai ngay la muon mau thoi gian co nao cung co. Con khong gap thi cu ngam nuoc mua pha chut muoi muoi ngay xong dem phoi nang mot lat roi lai ngam vo. Do moi ra lo mot nam cung “co” thanh ngan nam tuot”. Thu thuat ngam axit de lay “mau thoi gian” nay co the ap dung voi hau het cac do kim loai. Dong do hoa dong den, dong cu; sat, kem co nao cung chuyen mau hen gi, xanh xam…
Con muon tao ra doc binh thoi Ly - Tran vai tram nam tuoi da ran nut theo thoi gian cung khong kho lam. Cu cho binh moi vao lo nung len nhiet do cao roi lai bat ngo dim vao nuoc lanh. Lam vai lan nhu the binh cung tot co nao cung ran. Xong xuoi thay vao ngam trong thau nuoc muc muoi ngay roi lai chuyen sang ngam nuoc tra dac mot thoi gian nua de tao them “mau thoi gian” tren mat men, gom ma dac biet la o cac ke ran.
Nguoc lai, truong hop muon phuc che mot binh men su co da bi nut vo thanh binh lanh cung rat don gian. Cu chuyen cho ong nha si quen biet la xong. Ky thuat han va rat kheo de khong phat hien duoc, nhung doi khi nguoi ta lai co tinh lam nguoc voi do co gia de ngam khang dinh do co that du phai chiu tieng da nut vo, “va viu” doi chut van co gia hon nhieu. Cac nghe nhan thoi Han de, Tong trieu xua ma song lai chac cung phai khoc rong vi doi dau voi nhung tay to hang dom nay.
Trong xu huong thi truong do co hien nay, cac loai tuong than thanh bang go, da dang co gia nen nguoi ta cung co nhieu cach “phu phep” de bien hoa kim, co. Chinh mot nguoi buon do co o quan 1 khong muon neu ten da ngam ngui chi cho chung toi xem hai bo tuong than minh nguoi dau voi Champa bang da dom 100%.
“Cung sut voi, me chan, cu ky lang nhang. Lai con dung chuyen ong gia no dao duoc hoi lam ham chong bom My, bay gio tung qua ban lai nen dua duoc ca cai dau toi vao thong long”. Sau khi phat hien chung la san pham duoc san xuat tai Da Nang nam 2000, nguoi buon nay da viet don kien nhung roi lai can rang cat vao tu. “Vi 5 cay vang ma tu xung chinh minh cung bi lua thi con ma nao dam tim den mua cua minh nua”.
Theo ong ta, cach tao “mau thoi gian” cho cac pho tuong nay that ra cung don gian. “Cu lam xong lay bua phang vai cai cho nut, me, cut dau, dut tai vai cho roi cha xat dat cat, dem phoi mua nang vai thang, xong lai chon xuong dat de no cu ky nhu that, nhung nho la phai o vung co tuong that moi duoc tim thay de nguoi ta tin. Luc dao len ho he vai tieng cho hang xom bu toi xem de lam chung luon. Quan trong la het gia vua thoi, dung thoi phong tay buoc nguoi ta phai kiem tra ky…”.
Ong ta tam su bay gio nhieu luc nghi lai van tuc den chay nuoc mat vi bi lua bang thu doan qua “nhoc” nay. Nhung moi khi nhin len tuong, ong nghi chac khong phai chi minh khoc ma ngay ca cac vi than kia cung dang chay nuoc mat vi bi lop hau nhan dem ra lam tro lua dao!
QUOC VIET
