Van chuong va hoi hoa Viet Nam

Tags: Viet Nam, Nhat Ban, Trung Hoa, Dong Duong, su phat trien, sang tac tho, o trung quoc, nghe thuat, hoi hoa, van chuong, tieu thuyet, the ky, van hoa, thanh


Nguyen nhan cua su phat trien lech pha nay so voi nhung nguoi viet xuoi hay kich noi ma, thiet nghi, o suc manh cua truyen thong, o suc y cua tu duy tho ca duoc nuoi duong bang suc y cua thi hieu cong chung...

Duoc su dong y cua PGS- TS Pham Vinh Cu, chung toi xin dang nguyen van bai viet mang tieu de "van chuong va hoi hoa Viet Nam", day cung la ban tham luan ma PGS Pham Vinh Cu da trinh bay tai Hoi thao quoc te " Van hoc Viet Nam trong boi canh giao luu van hoa khu vuc va quoc te" dien ra ngay 3.4/11/2006 vua qua.

Van chuong va hoi hoa Viet Nam

Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Ben dam sen - Nguyen Gia Tri

Chu de cua tham luan nay hep hon rat nhieu so voi cai ten cua no. Quan he qua lai giua van hoc voi cac loai hinh nghe thuat khac o nuoc ta la mot de tai nghien cuu khoa hoc lon va lien nganh, doi hoi tap trung nhieu luc luong tinh nhue, nhieu hoc gia hieu biet sau rong van hoa - nghe thuat nuoc nha va the gioi. Trong bai viet nay chung toi chi de cap mot cach qua loa den tuong quan so sanh giua van chuong va hoi hoa Viet Nam duoi hai goc do: vi tri cua chung trong doi song xa hoi va nhung cong hien cua chung cho kho tang van hoa nuoc nha. Vi vay xin xem nhung gi se noi sau day chi la de cuong chi tiet cho mot bao cao khoa hoc.

Ngoanh nhin lai nen van nghe co truyen cua nuoc ta, con nguoi Viet Nam ngay nay khong the khong ngac nhien ve vi tri rat doi chenh lech giua mot ben la van chuong va mot ben la cac nganh nghe thuat khac. Tu the ky nay sang the ky khac, xa hoi Viet Nam xua kia chi coi trong van chuong va xem nhe moi loai hinh nghe thuat khac. Co ky nang sang tac tho van hau nhu la dieu kien nhat thiet phai co o nhung nguoi thuoc gioi "si phu" - tang lop duoc trong vong nhat trong xa hoi. Tu "van nhan" vua co nghia la mot tri thuc nhan van, vua co nghia la nguoi cam but. Nhung sang tac tho van hay cua ho duoc cong luan tan tung va pham binh rong rai.

Cung voi chung ten tuoi cac tac gia duoc luu truyen cho hau the de hoc tap, noi guong. Con nhung nghe nhan hoat dong trong cac khu vuc nghe thuat khac thi du ho co tai den dau (thi du nhu kien truc su Vu Nhu To trong the ky 18) van cu bi xem la tho. Ho khong duoc de ten duoi nhung tac pham cua minh va vi the khong duoc nguoi doi sau biet den. Neu chung ta con nho cai ten Vu Nhu To va nha van hien dai Nguyen Huy Tuong da co the viet mot bi kich xuat sac ve ong thi don thuan chi vi ong da bi giet cung voi vua Le Tuong Duc trong mot cuoc bao loan cua binh si va dan chung thanh Thang Long phan no ve nhung phi ton qua lon cho viec xay dung cong trinh Cuu trung dai. Song nhung ai trong the ky 18 da cham khac nen nhung pho tuong Phat va La han o chua Tay Phuong gio day rat noi tieng va duoc du khach nuoc ngoai ngoi khen, co le mai mai chung ta se khong bao gio biet.

Van chuong va hoi hoa Viet Nam
De - Nguyen Tu Nghiem
Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Choi o an quan - Nguyen Phan Chanh
Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Em Thuy - Tran Van Can
Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Hai co gai va em be - To Ngoc Van
Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Ha Noi - Bui Xuan Phai
Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Co gai va hoa sen - Nguyen Sang

Giua nhung loai hinh nghe thuat co truyen o Viet Nam, hoi hoa chiem vi tri khiem ton hon ca, co the noi, hau nhu vang mat. Nhung gi chung ta con hieu duoc cho den nay la mot so chan dung ly tuong hoa thuoc the loai tranh tho, mot so hinh hoa trang tri cho nhung sac phong va mot so canh sinh hoat nong thon - tat ca deu co gia tri nghe thuat khong cao va deu thuoc nhung the ky gan day. Hoi hoa co Viet Nam (ngoai tru tranh Dong Ho va tranh Hang Trong ma khong the liet vao hoi hoa theo nghia chinh xac cua tu ay) vang mat trong trang tri noi that cua nguoi Viet, ke ca nhung gia dinh kha gia tu doi nay den doi kia choi do co, trong do co tranh co.

Ngay trong cung dien cua cac vua nha Nguyen o Hue chung ta cung chi thay nhung tranh ve tren guong voi chat luong rat trung binh. Vua chua Viet Nam khong khuyen khich va bao tro cho hoi hoa (truong hop Tran Nhan Tong la mot ngoai le rat hiem hoi). Vao thoi buoi thinh tri nhat cua nha nuoc phong kien quan chu Viet Nam, Le Thanh Tong lap hoi Tao dan nhi thap bat tu, co vu sang tac tho van trong gioi quan lai cung dinh, chu khong lap "Do hoa Han lam vien" de khuyen khich va boi duong nhung tai nang trong hoi hoa.

He qua tat yeu la cac van nhan dat Viet thuong ua thich va biet xuong hoa thi ca nhung chang may nguoi nam vung nghe thuat hoi hoa (va ca thu phap). Nguyen Trai, Nguyen Binh Khiem, Nguyen Du, Nguyen Cong Tru thuo con han vi hay sau khi da giu ao tu quan thuong gui gam tam su cua minh vao tho hoac tham gia ca hat voi cac ky nu chu khong cam cung chiec but long ay, dung cung thu muc Tau ay ve len cung nhung to giay ay nhung tranh thuy mac hay nhung buc thu phap. Nuoc Viet Nam ta khong co nhung Tao Thuc, Vuong Duy, To Dong Pha, Ba Tieu (Ba So) - nhung nha tho lon dong thoi la nhung danh hoa va thu phap gia.

Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Thieu nu - Duong Bich Lien

Trong mot nen van hoa ma chi mot nghe thuat van chuong giu dia vi doc ton, ban than nghe thuat ay khong phat trien duoc phong phu va muon mau muon sac do thieu co sat, tuong tac, thi suc voi cac nghe thuat khac. Trong boi canh nhu the, khong the hinh thanh mot nen phe binh van nghe, chu chua noi den ly luan va triet hoc nghe thuat. Dieu nay se gay ra nhieu tro ngai rat kho khac phuc cho nhung ai ap u ky vong viet lich su my hoc Viet Nam hay lich su van hoa Viet Nam noi chung.

Tinh hinh thay doi han neu chung ta ngoai nhin sang cac nuoc "dong van" voi chung ta: Trung Quoc, Nhat Ban, Trieu Tien. O day, truoc tien la o Trung Quoc - trung tam cua the gioi Han hoa (cinise), nuoc lang gieng lien nui lien song da anh huong tao tac den the, den toan bo nen van hoa vat chat va tinh than cua nguoi Viet chung ta - hoi hoa cung nhu thu phap duoc coi trong va khuyen khich phat trien khong kem van hoc. Nhu nhieu nguoi biet, o Trung Quoc, ben canh nhung nha tho dai tai duoc hau the ton la "thi thanh" , co nhung "hoa thanh" va "thu thanh".

Thu phap va hoi hoa la hai chi em ruot sinh ha hau nhu cung mot luc, truong thanh trong su giup do lan nhau, tuong tac va lien ket voi nhau trong su quan tam, bao tro cua nha nuoc va xa hoi. Nhieu hoang de Trung Hoa la nhung hoa si va nhung thu phap gia, hoac la nhung nha suu tap nghe thuat tru danh. Hoa vien duoc thanh lap ben canh hoang gia va hoat dong co quy cu tu the ky 8. Khong chi thi tu, ma ca thu hoa da som tro thanh nhung thu vui tao nha cua gioi si phu Trung Hoa, ca nhung nguoi lam quan cung nhu nhung nguoi tranh xa quan truong.

Chinh do su khac biet giua nghe thuat cung dinh - quan phuong voi nghe thuat cua cac si phu tu do ma trong lich su nghe thuat Trung Hoa da hinh thanh hai dong hoi hoa truong ton: "Vien the hoa" va "Van nhan hoa", doi lap voi nhau nhung cung anh huong, tham thau lan nhau, cung voi su tiep thu anh huong cua nghe thuat phuong Tay trong nhieu the ky bao dam su phat trien nang dong, giau thanh tuu da dang cua hoi hoa va my thuat Trung Hoa noi chung.

Voi nhung khac biet tat yeu nhung khong co ban, buc tranh phat trien hoi hoa va my thuat o Nhat Ban cung hien ra tuong tu. Noi day, cung nhu o Trung Quoc co, tho ca, hoi hoa, thu phap vua phat trien dong hanh, vua lien ket voi nhau chat che, doi khi tao thanh nhung the thong nhat khong the tach roi nhu o the loai saiga. Con muc do bat re cua chung vao doi song hang ngay, vai tro tac dung cua chung trong viec nuoi duong khieu tham my cua con nguoi Nhat thi duoc the hien noi bat thi du bang su hien dien cai tokonoma trong noi that cua moi gia dinh Nhat Ban.

Sang thoi dai moi, trong cuoc gap go vi dai giua van hoa phuong Dong voi phuong Tay, hoi hoa va my thuat co truyen Trung Quoc va Nhat Ban da anh huong tac thanh the nao den nhieu nganh nghe thuat Au - My the ky 19 -20, da lam giau den dau kho tang chung cua nghe thuat the gioi - ve de tai nay da co nhieu cong trinh nghien cuu dang tin cay duoc viet o nhieu nuoc va bang nhieu thu tieng. Tu Trung Quoc, Nhat Ban va ca Trieu Tien chuyen sang nghien cuu my thuat Viet Nam co truyen, cac hoc gia phuong Tay dau the ky 20 de co cam tuong la o nguoi Viet khong co "gen" hoi hoa.

Hanh phuc thay nhung nghi ngo ay da kha mau chong duoc xua tan boi nhung tac pham hoi hoa duoc trien lam o Ha Noi. Paris, Tokyo, Hong Kong...cua mot loat hoa si tre, bao hieu su ra doi tuy muon man nhung gay an tuong cua mot nghe thuat hoi hoa Viet Nam dich thuc. Tat ca nhung hoa si ay deu la sinh vien Truong My thuat Dong Duong - mot truong cao dang duoc thanh lap nam 1925 va nam trong he thong Dai hoc Dong Duong duoc chinh quyen Phap bat dau xay dung tu dau the ky 20.

Noi den Truong My thuat Dong Duong va vai tro cua no trong su hinh thanh va phat trien cua hoi hoa Viet Nam tuc la noi den cong lao rat to lon, dang duoc ghi nho mai mai, cua mot hoa sy nguoi Phap Victor Tardieu (1870 - 1937) cung cac cong su cua ong - nhung hoa si Phap khac va nhung nha nghien cuu nghe thuat lam viec tai Truong Vien Dong Bac co (Inguimberty, De Fenis, Roger, Goloubev, Besacier...).

Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Gio mua ha - Pham Hau

Chinh ho voi nhiet tinh va luong tam nghe nghiep cao da tuyen chon vao truong nhung thanh nien thuc su co nang khieu de dao tao thanh nhung nghe si tao hinh chan chinh., truyen dat cho ho nhung kien thuc vung chac ve nhung nen nghe thuat lon cua the gioi, voi lich su lau doi, quanh co khuc khuyu, day nhung bien doi va doi dao thanh tuu cua chung. Va dieu quan trong hon ca, chinh nhung nguoi ngoai quoc ay da khich le, huong dan, giup do nhung hoa si tre Viet Nam tim ra nhung con duong nhieu hua hen de trong mot thoi gian lich su ngan sang tao nen mot nen hoi hoa vua hien dai vua mang ro dau an dan toc.

Trong lich su nghe thuat Viet Nam, giai doan 1930 - 1945 la buoi dom hoa ket trai dau tien trong tien trinh van hoa Viet Nam hoi nhap van hoa the gioi. No duoc danh dau bang nhieu bien chuyen lon, trong do co hai bien chuyen ky dieu: su phat trien gia toc cua van xuoi nghe thuat voi mot so dinh cao cho den gio van chua duoc vuot qua va su ra doi va som dat do chin muoi cua hoi hoa (tranh lua cau Nguyen Phan Chanh, tranh son mai cua Nguyen Gia Tri va Hoang Tich Chu, tranh son dau cua To Ngoc Van va Tran Van Can, neu chi diem nhung thanh cong noi bat nhat).

Phong trao Tho Moi o ta trong nhung nam 30 duoc goi la "cuoc cach mang trong tho ca" va hien nay da duoc nghien cuu den muc vat kiet, theo chung toi lai khong co duoc y nghia to lon va truong cuu nhu the. Cai do the hien o ngay ngon ngu va hinh thuc thi ca, ma rat nhieu doc gia nguoi Viet hom nay, dac biet cac nha tho, cam thay ro rang do la ngon ngu va hinh thuc cua mot thoi dai da qua va khong bao gio tro lai (chua noi den the gioi cam xuc va tam tuong ma dong tho lang man ay bieu ta.

Trong khi do thi nhung truyen ngan xuat sac cua Nguyen Cong Hoan, Thach Lam, Nam Cao...., ky cua Vu Trong Phung va Nguyen Tuan, hai tieu thuyet So do va Song mon (can them vao ca nhung kich pham van xuoi cua Doan Phu Tu va Nguyen Huy Tuong) nguoi doc hom nay van thay la moi, la hien dai, tuc la chung dat duoc chat "co dien moi".

Nguyen nhan cua su phat trien lech pha nay so voi nhung nguoi viet xuoi hay kich noi ma, thiet nghi, o suc manh cua truyen thong, o suc y cua tu duy tho ca duoc nuoi duong bang suc y cua thi hieu cong chung ma ban than nhung nguoi quyet tam lam mot cuoc cach mang trong tho thoi ay cung chua y thuc duoc day du. Doi voi sang tao nghe thuat, truyen thong luon luon vua la be do vua la rao can.

Theo cam nhan cua chung toi, doi voi tho Viet Nam thoi moi thi no la rao can nhieu hon be do, va neu khong xuat hien nhung thien tai xuat chung thi can nhieu no luc kien tri va co y thuc cua nhieu the he nha tho nua de cho nen tho nuoc nha co the dat duoc chat "co dien moi". Chinh su khong co truyen thong hoa ra lai la mot nhan to quan trong ho tro su truong thanh nhanh chong cua van xuoi nghe thuat va hoi hoa Viet Nam trong cac giai doan duong noi den. Song nhu ta se thay, cung su thieu vang truyen thong lau doi, vung chac, voi nhieu dinh cao khong the che lap, sau nay trong nhung boi canh lich su da doi khac se gay cho van chuong va hoi hoa nuoc nha khong it kho khan.

Nhin nhan va so sanh hoi co van chuong va my thuat Viet Nam giai doan 1945 -1975, truoc tien can luon luon nho rang nen van chuong va my thuat ay ton tai va phat trien trong dieu kien cach mang va chien tranh. Nhu moi nguoi deu biet, cach mang Viet Nam vua la cach mang giai phong dan toc vua la cach mang xa hoi, va no duoc tien hanh trong dieu kien 30 nam chien tranh rat gian nan. Nhu lich su cho thay, moi cach mang xa hoi va moi cuoc chien tranh deu khong thuan loi cho su phat trien lien tuc, khong dut doan, khong co nhung dao lon gia tri van hoa. "O dau dai bac ren vang, noi ay cac nu than nghe thuat cam lang" - cham ngon ay cua Goethe, phat ra trong nhung nam cuoc Dai cach mang Phap lam chan dong ca chau Au - voi nhung dinh chinh nhat dinh, xem ra co the ap dung cho moi quoc gia va moi thoi dai.

Trong lich su van hoc va nghe thuat Phap, giai doan 1789 -1815 la giai doan de lai nhung trang trang, khong phai vi trong thoi ky ay nguoi Phap khong sang tac tho, van xuoi, kich, hoi hoa, dieu khac va nhung sang tac ay khong duoc co vu, bieu duong, ghi cong, ma vi tat ca chung (tru nhung ngoai le hy huu) deu khong qua duoc thu thach cua thoi gian. Van chuong, nghe thuat Phap chi bat dau hoi sinh tu thoi Trung hung (1915 - 1830).

Van chuong va hoi hoa Viet Nam
Hai thieu nu di tren dong lua - Nguyen Tien Cung

Tinh trang van nghe Viet Nam trong ba thap ky duong noi den khong giong nhu the. Se con lai dai lau voi thoi gian khong it nhung bai tho va dac biet nhung bai hat khang chien hay, nhung truyen ngan va nhung bai ky thanh cong, nhung dang tiec rat thua thot nhung kich pham va hoan toan thieu vang nhung tieu thuyet da chung to co suc song lau ben.

Ma dien mao cua mot nen van hoc hien dai duoc quyet dinh boi hai the loai ay, trong do tieu thuyet giu vai tro so mot. Giang bai cho nhung hoc vien Truong Viet van Nguyen Du vao dau nhung nam 80, mot nha van rat co ten tuoi, xua kia la ban than cua Nam Cao, tac gia tieu thuyet Song mon, noi rang nguoi Viet Nam ta chua xay dung duoc mot nen tieu thuyet, va nhan dinh ay cua ong la dung dan, boi vi mot cay cao (Song mon) cong voi mot cay cao nua (So do) thanh hai van chua the lam nen non.

Muon lam nen non (tuc la co nen) can it nhat nhat ba cay, trong thuc te thi so cay hop lai phai co nhieu hon gap boi. Tieu thuyet Nga tro nen co nen trong vai ba thap ky nho 5 tieu thuyet cua Dostoievski, 3 tieu thuyet cua Tolstoi va hang chuc tieu thuyet xuat sac cua nhung nha van Nga khac. Tieu thuyet Hoa Ky lon manh vuot bac trong khoang thoi gian giua hai cuoc chien tranh the gioi cung nho hang chuc tac pham loi lac cua mot loat cay but van xuoi co biet tai. Trong nhung thap nien 1950 - 1970 khong phai mot ma nhieu nen van hoc cua cac nuoc Trung - Nam My da hop luc lam nen hien tuong "tieu thuyet My Latinh" va hien nay ca the gioi dang cham chu theo doi "tieu thuyet Nhat Ban" - mot hien tuong nua duoc tao nen boi nhieu tac pham tai tinh cua may the he nha van Nhat tu sau Dai chien thu hai den nay.

(con nua)

  • PGS -TS Pham Vinh Cu
Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Ukraine, Nga đạt thỏa thuận về cung cấp nhiên liệu hạt nhân

Một quan chức tại Kiev ngày 25/11 cho biết Công ty điện hạt nhân quốc gia Energoatom của Ukraine đã đạt được thỏa thuận với Công ty nhiêu liệu quốc doanh TVEL của Nga về việc cung cấp nhiên liệu hạt nhân cho các lò phản ứng của Ukraine trong vòng 2 năm tới.

Tìm hiểu: Viet Nam, Nhat Ban, Trung Hoa, Dong Duong, su phat trien, sang tac tho, o trung quoc, nghe thuat, hoi hoa, van chuong, tieu thuyet, the ky, van hoa, thanh

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Văn chương và hội họa Việt Nam

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Văn chương và hội họa Việt Nam bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Van chuong va hoi hoa Viet Nam

Nhan xet, hay lien he ve tin Van chuong va hoi hoa Viet Nam co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Van chuong va hoi hoa Viet Nam de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Chuyen de trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Chuyen de
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0