Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Tags: Nha Nhac, Dong Van, Minh Mang, Tu Duc, Dai Nhac, Viet Nam, Am Nhac Cung Dinh, dan nhac, nhac cu, nghe thuat, hai muoi, trieu dinh, to chuc, gom, lon


Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Dan nhac Cung dinh Hue

Ngay 7/11, tai Paris, UNESCO da chinh thuc cong bo danh muc 28 di san cua cac quoc gia va lien quoc gia da duoc cong nhan la "kiet tac phi vat the va truyen khau cua nhan loai", trong do co kiet tac am nhac cung dinh Hue Viet Nam. Day la vinh du lon cua van hoa phi vat the Viet Nam. TS xin moi cac ban cung tim hieu vai net ve lich su cua kiet tac nhan loai nay.

Trieu dai nha Nguyen bat dau tu nam 1802, khi Nguyen Phuc Anh danh thang Tay Son, len ngoi hoang de, lay nien hieu la Gia Long va dinh do tai thanh Phu Xuan (Hue), dat ten nuoc la Viet Nam va sang lap trieu dai nha Nguyen (1802 - 1945). Trieu Nguyen biet ke thua truyen thong am nhac cung dinh cua cac trieu dai truoc, phat trien ruc ro, phong phu hon ca ve de tai, the loai, so luong… Cac vua chua Nguyen cho xay dung nhieu den dai, nha hat, to chuc cac le hoi, tuyen mo nhan tai am nhac khap noi, to chuc am nhac cung dinh. Van chuong, nghe thuat bat dau thoat khoi anh huong cua Trung Quoc va giu duoc mau sac rieng cua Viet Nam. Nhung thay doi tren co tac dong lon khong nhung doi voi am nhac o trieu noi ma con co anh huong den nhung hoat dong am nhac dan gian ngoai xa hoi.

Trieu Nguyen ke thua voi hai to chuc duoc coi la tieu bieu, do la: Dong Van va Nha Nhac, co cac quy che va the thuc nghiem ngat trong hoat dong, sinh hoat cung nhu trinh dien duoi trieu Le ma Pham Dinh Ho, trong “Vu Trung tuy but” da ghi: “… Khoang nam Hong Duc (1470 - 1497) nha Le, tren co vua Thanh Tong la bac minh quan, thong tue, lai co cac dai than nhu cac ong Tran Nhan Trung, Do Nhuan, Luong The Vinh… deu la nhung nha hoc van uyen bac lam quan tai trieu, moi cung nhau ke cuu thanh luat cua Trung Quoc, ket hop voi tieng nuoc nha dat ra hai bo Dong Van va Nha Nhac”.

Dong Van chuyen lo dam nhiem am nhac hoa tau, con Nha Nhac thi chuong thanh am chuyen lo nhac hat. Ca hai bo phan deu dat duoi su dieu khien cua quan Thai thuong phu trach. Do la am nhac trieu dinh. Ngoai ra con dan nhac Ty giao phuong thi de lo rieng ve am nhac dan gian.

Nam 1578 - 1600, vua Le Thanh Tong cho sat nhap Dai Nhac va Nha Nhac lai, co nhung nhac cu sau: trong nguong thien lon, ken truc nam vang lon, long sinh, long phach, cac dan ba, bon, muoi lam day, sao, trong mot mat son vang, tang mong, phach, sanh tien. Khi nao co le te giao, le trieu ha gi lon hon moi dung den dan nhac nay. Trong “Dai Nam thuc luc” co ghi "… dinh lai nghi chuong ve trieu ha, ve nhac cu, le Dai trieu o dien Thai Hoa: Nha Nhac mot bo, chuong to mot chiec, khanh lon mot chiec, chuong nho mot bo gom muoi hai chiec, khanh nho mot bo gom muoi hai chiec, trong co tru hai chiec, ngu mot chiec, trong bong hai chiec, dan cam bon chiec, dan sat bon chiec, tieu bang tre co muoi sau ong gom hai chiec, tieu co hai muoi ba ong gom co hai chiec, ong senh gom hai cai, ong huyen hai cai, phach hai cai. Dai Nhac mot bo gom co: hai muoi trong, tam ken, bon tu va, bon sala lon, bon sala nho, hai oc bien, con cac nhac cu loai nho khac chi dung de hop tau o san dien Can Chanh, dung bao nhieu thu van de nhu cu.”

Nhu vay dan nhac lon cung dinh no khong con cai nghia Nha Nhac la ban dong ca nhu luc ban dau nua, mac dau o cung dinh van xuat hien nhung ban dong ca ket hop cung Dai Nhac voi quy mo lon.

Trong “Dai Nam thuc luc chinh bien” co ghi: "… Chon hon sau muoi nguoi ca cong o Bac Thanh va Thanh Nghe cung cac tro choi hon hai muoi nguoi nhac cong Chan Lap va Cam Lo deu den hop o Cua Khuyet de trinh dien ca nhac”. Bien che dan nhac thuoc bo Dong Van khong co con so cu the, thuong thi duoc dung trong ngay te giao, te mieu va khi co te le lon thi tau bai “Bat dat” - mot hinh thuc hoa tau ket hop giua dan nhac lon voi hat va mua. Nhu vay, Dong Van cung chi la mot bo trong dan nhac lon ma thoi.

Tom lai, Dong Van va Nha Nhac la nhung hinh thuc to chuc cua dan nhac cung dinh, luc khoi thuy duoc phan ra hai loai, nhung tu dau the ky 19, thi su phan dinh nay khong dung nua ma thuong ket hop hoa tau giua dan nhac voi hat va mua voi so luong ca cong, vu cong co den hang tram nguoi.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Hoa tau nha nhac

Nha nhac Cung dinh

Doi vua Thanh Thai duoc doi ten la “Vo can doi” nhan vien gom mot tram hai muoi nguoi, sau lay them hai muoi dong au. Den thoi vua Khai Dinh tuyen them ba muoi dong au vao “Vo can doi”. Voi mot to chuc nghe thuat kha chat che, cho nen nghe thuat trinh dien cua trieu dinh nha Nguyen da phat trien het suc phong phu va da dang voi rat nhieu hinh thuc va the loai cung nhu cac dan nhac. Cac dien vien trinh dien duoc ren tap mot cach cong phu nghiem ngat. Nhung nguoi hoat dong am nhac cung dinh co kinh nghiem lau nam trong nghe duoc phong pham ham, chuc tuoc de yen tam phuc vu nghe nghiep lau dai.

Ve cac dan nhac cung dinh trieu Nguyen gom co:

Dan nha nhac: thuong dung trong ngay te giao, te mieu.

Dan nhac huyen: co nhieu nhac cu thuoc bo go duoc treo tren gia cung voi cac nhac cu day va hoi.

Dai nhac (danh tu Dai nhac xuat hien tu doi Ly): Dai nhac la loai nhac danh cho nhung nghi thuc le lon cua vua, gom co bon muoi hai nhac cu cho cac bo go va hoi.

Te nhac hay Ty truc te nhac: Te nhac nghia la tieu nhac gom cac nhac cu hoi, day, gay dung trong te le, giai tri, yen tiec.

Ty Chung, Ty Khanh: (Nhom danh chuong, nhom danh khanh da)

• Bien Chung: mot dan gom muoi hai chuong nho, va co mot bat chung (chuong lon).

• Bien Khanh: mot dan gom muoi hai khanh nho va co mot dac khanh (khanh da lon).

Ty co: gom co bay nhac cong danh trong luc te giao.

Quan nhac: dung hai bo hoi va go (ken va trong hai muoi nguoi) am luong lon. Nhan vien khi danh nhac phai mac binh phuc.

Ngoai ra, loai dan nhac chinh thuc co ten goi va thuong trinh dien trong cung dinh cung nhu duoc mieu ta trong cac tai lieu sach vo, cac cong trinh nghien cuu, cung con mot so dan nhac chua co ten chinh thuc nhu ban nhac thieu (Quoc nhac), dan nhac ken hoi cua vua Khai Dinh (1919). Dan nhac ken hoi theo kieu Phap, tuc la cac nhac cu gom ken dong, ken go ngay nay nhu thanh phan trong dan quan nhac duong dai, nham muc dich la doi ngoai va cu quoc ca Nam trieu, danh bai Dang dan (Hymme Imperial).

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Mua Cung dinh

Hoa tau le nhac Cung dinh

Trai qua nhieu bien dong cua lich su, am nhac cung dinh cung co nhung buoc thang tram, song cac trieu dai da biet ke thua, phat trien no de phuc vu cho vuong trieu, phuc vu cho tang lop quy toc phong kien duong thoi.

“Lich Trieu Hien Chuong Loai Chi” cua Phan Huy Chu co mot doan ghi: “Tu doi Le Trung Hung (1533) ve sau rat nhieu le nghi trong trieu dinh, tai noi cung vua phu chua hay noi Thai Mieu da phai voi toi Ty giao phuong cung hoa tau voi hai thu Dong Van va Nha Nhac, tham chi nhieu khi dan nhac con lai chi rieng do Ty giao phuong dam nhiem". Lich su cho thay, hai luong am nhac dan gian va cung dinh luon luon tac dong qua lai lan nhau kha ro ret. Hai luong am nhac do phat trien hay ngung tre deu phu thuoc theo nhung buoc thang tram cua cac trieu dai, voi nhung hoan canh xa hoi tao them dieu kien cho suc song cua no.

Tu thoi Gia Long den Tu Duc, am nhac cung dinh rat phat trien, chu yeu la le nhac. Cac vua Nguyen nhat la Minh Mang va Tu Duc rat gioi va am hieu ve thi phu, van chuong va say me nghe thuat, dac biet la tuong. Chinh ban than cac vua cung tham gia chinh ly va soan thao cac vo tuong. Nguoi can nhac den, do la mot danh tuong, dong thoi cung rat gioi ve am nhac va to chuc am nhac do la Dao Duy Tu, nguoi Thanh Hoa, do xuat than la con nha hat xuong nen khong duoc tham du vao cac ky thi o trieu Le. Ong phan chi vao Dang Trong, duoc chua Nguyen Phuc Nguyen phong lam quan Noi tan voi tuoc Loc Khe Hau.

Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Mua Chen

Ong lap ra “Hoa Thanh thu” trong trieu dinh gom ba doi: doi nhat, doi ba chuyen ve nhac, doi nhi chuyen ve ca mua. So luong moi doi co mot tram hai muoi nguoi, biet danh trong, thoi ken, danh dan duoi quyen trong coi cua vien pho quan. Cac doi nay chuyen phuc vu trong cac dip nghi le, te bai, yen tiec cung dinh voi cac loai le nghi: Giao Nhac, Mieu Nhac, Ngu Tu Nhac, Dai Trieu Nhac, Truong Trieu Nhac, Yen Nhac, Cung Nhac. Ngoai am nhac, Dao Duy Tu cung cham lo suu tam, chinh bien, sua chua mot so chi tiet va sang tac bo sung them cho cac dieu mua trong cung dinh de phuc vu vua quan. Ong con viet tuong nhu: “Tam nu do vuong”, “Son hau”… Co the noi, thoi ky nay tuong la hinh thuc san khau phat trien nhat o Dang Trong. Loai hinh nghe thuat nay duoc cac chua Nguyen va vua Nguyen ve sau rat yeu thich. Co the noi, nghe thuat tuong duoc trieu dinh nha Nguyen nang len tro thanh nghe thuat han lam tren tat ca cac mat: dao tao, nghien cuu, kich ban, dao dien, hoa trang, phuc trang… Ben canh su phat trien cua tuong, the loai dan ca thinh phong, goi la ca Hue cung duoc pho bien trong gioi quan lai, tri thuc va ngoai xa hoi. Ca Hue tiep thu phong cach van chuong tao nha cua cac van si trieu dinh, voi giai dieu tham tram, phong phu duoc bo sung nguon dan ca dam da ngu dieu cua mot vung dat. Hang nam vao nhung dip le hoi, cac nhan tai am nhac va cac bo mon nghe thuat khac hoi tu ve trinh dien, thi tai.

“Thanh Binh thu” duoc thanh lap duoi thoi Minh Mang. Mot nha hat tuong dau tien duoc xay dung o trong cung, danh cho vua, hoang hau va cac than vuong, quan lai xem, do la “Duyet Thi duong” o ngay trong Hoang thanh Hue, phia Dong dien Quang Minh nam khoang giua dien Can Chanh va Can Thanh.

Den nam 1861, duoi thoi Tu Duc co them “Minh Khiem duong” duoc xay ngoai Hoang thanh. Tu thoi Minh Mang den Khai Dinh, trong trieu dinh, tai phu dinh vuong hau va quan lon - ca mua nhac cung dinh voi ten goi la Thanh Binh thu ve mat to chuc da hoan chinh, gom du bon bo mon: nhac le, mua hat cung dinh, tuong Hue, ca Hue.

(Theo Ha Sam - www.thuathienhue.gov.vn )

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Nha Nhac, Dong Van, Minh Mang, Tu Duc, Dai Nhac, Viet Nam, Am Nhac Cung Dinh, dan nhac, nhac cu, nghe thuat, hai muoi, trieu dinh, to chuc, gom, lon

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Vài nét về âm nhạc Cung đình Huế bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Vai net ve am nhac Cung dinh Hue

Nhan xet, hay lien he ve tin Vai net ve am nhac Cung dinh Hue co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Vai net ve am nhac Cung dinh Hue de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0