Tu Xuong voi tai dich tho chu Han

Tags: Tu Xuong, Viet Nam, Thanh Nam, NXB Van, Coi Song Vi, Nguyen Cong Hoan, Tran Te Xuong, nha tho, do phu, chu han, mua xuan, van hoc, Nam Dinh, dem, thanh


Nha van Nguyen Cong Hoan trong bai “Tho Tu Xuong” in tren tap chi Van nghe thang 1 nam 1963 da suy ton nha tho non Coi Song Vi la bac “Than tho thanh chu”.

Tu Xuong voi tai dich tho chu Han
Ngoi nha so 280 pho Hang Nau (Minh Khai)- Nha tho Tu Xuong da o Anh: P.V
Xua nay, tren van dan, su trong thi, lien tai la cach ung xu cua nhung nguoi co nhan cach lon, co biet nhon va ca tai nang trac viet. Tu Xuong “trong con mat xanh thoi gian”, viec nhin nhan danh gia nhung cong hien cua ong cho Van hoc Viet Nam nhung nam cuoi the ky XIX, dau the ky XX con cong huong them tu cac tuyen tap, cac cong trinh nghien cuu cua cac soan gia trong Nam, ngoai Bac nhieu thap ky qua.

Dac biet, loi bieu duong Tu Xuong cua Nha van Nguyen Tuan trong bai “Thoi va tho Tu Xuong” ngay tu nhung nam sau muoi the ky truoc da duoc nhieu nguoi tan thuong: “Tu Xuong, mot nguoi tho, mot nha tho von co nhieu cong duc trong truong ky xay dung lau dai ngon ngu Viet Nam” (Tap chi Van nghe, thang 5/1961).

Con Giao su nguoi Anh Albert Smith da danh gia: “Tu Xuong xung dang dung vao hang nhung nha tho trao phung lon cua the gioi”. (1)

Sinh thoi, ong Tu Vi Xuyen trong viec “tu phe binh” chuyen hoc hanh thi cu da viet rang minh “Ro thuc Nom hay ma chu dot”, “Tam khoa chua khoi pham truong quy”...

Dieu gi da khien Tu Xuong, mot nguoi thong minh, man tiep thanh nguoi “lac de” trong buoi Nho hoc suy tan, “nha nuoc bao ho” bat dau ap dat cach thuc “tuyen trach nhan tai” phuc vu cho bo may thong tri ha khac kieu “thuc dan - nua phong kien” tren toan coi Viet Nam ke tu sau Hiep uoc Patenotre 1884, ky voi trieu Nguyen?

Giao su Nguyen Dinh Chu trong tieu luan “Tu Xuong, nha tho lon cua dan toc” cho rang: “Tu Xuong hong thi… chinh la do su venh nhau giua con nguoi nghe si phong khoang, hon nhien voi cai che do thi cu von co phep, co tac cua no, di nhien la thu phep tac go bo, thu tieu ca tinh tai nang con nguoi trong xa hoi cu.

Viec hong thi da thanh van de doi voi cuoc doi Tu Xuong”. (Tu Xuong - tac pham Giai thoai, Hoi VHNT Ha Nam Ninh, 1986).

…“Mot viec van chuong thoi cung nham/Tram nam than the co ra gi…”. (Buon hong thi - Tu Xuong)

Co nguoi lai cho rang viec “hong thi” cua ong Tu lai la cai “duoc” cua van hoc. Mat mot “ong Cu” doi mu canh chuon cung phung Nam trieu nhung duoc mot nha tho lon:

“Ong Nghe, ong Tham vo may khoi/ Dung lai van chuong mot Tu tai”.
(Doc tho Tu Xuong –Xuan Dieu)

“Doc tho Xuong, an chuoi Ngu”, ai cung biet cau phuong ngon cua nguoi Nam Dinh yeu quy nhung dac san vat chat, tinh than vung dat da sinh ra cung voi giai thoai tu thuo cau be Tran Duy Uyen ngoi truoc them hoa nam sac “Dinh tien ngu sac hoa” nhap tam chu nghia thanh hien…

Nam 1962, tai phong doc Thu vien Nam Dinh, toi da chep ban dich tho Do Phu cua nha tho Tran Te Xuong trong cuon “Tu Xuong, con nguoi va nha tho” (NXB Van hoa, 1961) cua Tran Thanh Mai, Tran Tuan Lo. Sach khong in ban phien am nguyen tac chu Han “Xuan da hi vu” cua Do Phu. Chi co ban dich cua Tu Xuong:

Mung mua dem xuan

Khen thay con tao kheo chia mua
Hoa som mua xuan nhung hen ho
Dua nhe mot con bung giac tham
Roi ra tung soi tham canh kho
Dong khong loi tat may nghi ngut
Song vang thuyen ai lua thap tho
Phoi phoi thanh xuan ban sang tao
Choi suong nang triu mat hoa dua.

Thu hinh dung ong Tu trong man mua bui Thanh Nam dem xuan, quay ve phia day hang hien co bong den long va doi cau doi do:

“Mon ngoai vang lai xa ma khach/ Dinh tien xuat nhap que khoi nhi” (2)

Ngoi nha mai ngoi so 247 Hang Nau, khu Dinh Huu, Vi Xuyen hay con he cua. Ben trang ky, tren an thu nguoi nha da bay san nghien su, thoi muc den anh va cay but Tao Thien Quan cung “anh den xanh” voi “nhung quyen vang”.

Ong dich tho Do Phu, than hung lang lang, tam ao bong treo mac ao hay con dinh nhung hat mua xuan be ti lap lanh. Mot dem xuan bao nhieu tinh tu:

“Ai oi con nho ai khong
Troi mua mot manh ao bong che dau
Nao ai co tiec ai dau
Ao bong ai uot khan dau ai kho
Nguoi di Tam Dao, Ngu Ho
Ke ve khoc truc Thuong Ngo mot minh”…

(Ao bong che dau – Tu Xuong)

Bai tho “Xuan da hi vu” cua thi hao Do Phu ta mot dem mua xuan co the la o dat Kinh Trieu, gan Kinh do Trang An nha Duong, noi ong duoc lam mot chuc quan nho coi kho vu khi truoc ngay xay ra loan An Loc Son.

Do Phu (712-770) sao co the biet sau hon mot nghin nam o phuong Nam xa xoi nay co mot nha tho tre yeu quy ong, co the goi day suc song tinh khoi o mot bai tho co.

O day, dong dat ngoai thanh Nam Dinh cung vua bung thuc sau lan mua xuan diu diu mui huong co non. Song Vi Hoang em lang, dau mom coi bai lo mo suong khoi, thuyen ai thap len anh lua sang vao trang tho:

Dong khong loi tat may nghi ngut/ Song vang thuyen ai lua thap tho…

Khong biet day la thanh xuan phuong Bac xa lac xa lo hay la Thanh Nam voi nhung xom Phu Hoa, Vi Khe… loi cua Dong, cua Nam som mai nhu ve:

Phoi phoi thanh xuan ban sang dao/ Choi suong nang triu mat hoa dua…

Dua ban dich “Xuan da hi vu” cua Tu Xuong vao tieu luan “Doc tho Tu Xuong” trong “Cac nha tho co dien Viet Nam” tap II (NXB Van hoc 1987, trang 184), nha tho Xuan Dieu viet: “Truoc het la kham phuc Do Phu, tiep lien sau la khen Tu Xuong, ngon tu nhanh nhen, loi van rat moi; moi day khong phai ngong nghenh, tan thoi “mo dec” thi goi la moi; moi day nghia la tre, tre thi nhat dinh luon luon moi, tre la ton tai muon doi, mo ra luc nao moi luc ay!

Chao oi, khong biet khen ai, khen ca hai tac gia! Mua xuan ban dem hen voi nhau nay som mua; cai mua xuan ay dua nhe mot con, thi hoa bung giac tham, tinh day va no tham; cai mua xuan ay roi ra tung soi tham canh kho, cha cha la hay! Hai cau doi nhau, doc lien mot luc moi thay lo het cai hay”.

Tu Xuong con bao nhieu bai dich nua? Kho co the liet ke day du boi vi ngay nhung sang tac cua ong luc sinh thoi con duoc ban doc hom nay tim den chu yeu do nhung nguoi quy trong tai nang thi ca xuat chung noi ong ma nhap tam, ghi chep lai. Tho ong o trong tri nho, trong tam thuc nguoi Nam Dinh, trong cac ban chep tay tu sach cua cac gia dinh.

Nha tho Tran Le Van trong “Tu Xuong, khi cuoi, khi khoc, khi than tho” (NXB Lao dong, 2002, tr84) cho biet “Nam 1930, Tran Duy Lang, mot trong nhung nguoi con cua ong Tu, bi Tay bat vi bi tinh nghi hoat dong cach mang, gia dinh so dem dot het ca tap tho. Dot tai so nha 280 pho Hang Nau, Nam Dinh”.

Giao su Nguyen Loc trong “Lich su van hoc Viet Nam nua cuoi the ky XX” (NXB Dai hoc va Trung hoc chuyen nghiep, 1987, trang 323) cho biet: “O Thu vien Khoa hoc Xa hoi (Ha Noi) co mot cuon sach ky hieu AB 194 ghi la cua Tran Te Xuong, noi dung co phan Nam giao co kim ly hang ca dao chu giai chep ca dao nuoc ta co chu thich bang chu Han, ngoai ra co phu mot so cau do.

Cung trong cuon sach nay co mot phan ten la Duong thi ngu ngon giai am dich 83 bai tho trong bo Duong thi hop tuyen cung ghi la cua Tran Te Xuong”.

Mac du khong khang dinh tu lieu thanh van nay cua Tu Xuong, Giao su Nguyen Loc van qua quyet: “Nhung mot dieu dut khoat co the khang dinh duoc la Tu Xuong rat am hieu ca dao” (Sdd).

Chung toi chua duoc tiep can tu lieu qui gia nay. Neu qua that day dung la di cao cua nha tho Tu Xuong thi “that la hay”! Chung ta deu biet, Tu Xuong la nha tho su dung ca dao, tuc ngu, thanh ngu… vao cac sang tac van hoc den muc than tinh.

Ong xung la bac thay trong lao dong sang tao ngon ngu thi ca tieng Viet, mot “but luc dai gia” trong viec su dung va bien dich tac pham chu Han qua cac van ban hien huu.

Trong “Tho Duong tap 1” (NXB Van hoc 1987, tr.137) co in bai tho “Thap that da doi nguyet” cua Do Phu, ban dich tho cua Tu Xuong.

Nguyen tac cua Do Phu:

THAP THAT DA DOI NGUYET

Thu nguyet nhung vien da
Giang thon doc lao than
Quyen liem hoan chieu khach
Y truong cach tuy nhan
Quang xa tiem cau dong
Minh phien tuc dieu tan
Mao trai y quat duu
Thanh thiet lo hoa tan

Dich nghia:

NGAM TRANG DEM MUOI BAY

Trang thu dem nay van tron
Than gia coi quanh o xom ben song
Cuon rem, trang con ngo khach
Chong gay, trang van theo minh
Anh roi xuong, lam con cau long da lan phai cua quay
Bong sang soi vao, khien con chim ngu xoay minh luon
Leu tranh dua ben cay quyt, cay buoi
Dem lanh hat moc moi dong nhu hoa.

Dich tho:

NGAM TRANG DEM MUOI BAY

Vanh vanh trang thu chut chua sai
Xom song lu khu mot minh ai
Cuon rem trong thay nhu chao lao
Chong gay ra choi lai don nguoi
Soi suot rong nam dong nuoc chay
Sang choang chim ngu bong canh phoi
Nha tranh ngoi tua ben choi quyt
Moc trang long ta cung trang ngoi.

Tran Te Xuong

Bai tho the ngu ngon duoc “dich” sang the tho that ngon them “dat dung vo” cho dich gia. Do Phu “Ngam trang dem muoi bay” mot minh tu tup leu tranh quanh que ben dong song trang thu day ap.

Hinh nhu Do Phu khi ay dang o rat gan con song tho “Khuc Giang” noi tieng “Trieu hoi nhat nhat diem xuan y” (Khoi be vua ra co ao hoai – Tan Da dich), trong canh ngo “than gia co quanh o xom ben song” xa lanh han cai thuo lam chuc gian quan thap tung vua Duong chay loan An Loc Son.

Nhung nam cuoi doi, nha tho lam vao canh khon kho, gia dinh ly tan. Do Phu phai vat va muu sinh, nem du co cuc, thieu doi, benh tat hanh ha, nhung pham cach cua bac “Thi Thanh”, tu tuong nhan van lai cang toa sang. Tho ong vuon toi dinh cao cua nghe thuat tho Duong.

Tu Xuong dich bai tho “Thap that da doi nguyet” cua Do Phu co the cung vao mot dem that trang sau nhung dem “Nhat nheo quang canh anh trang suong”. “Troi khong chop be voi mua nguon”... la cai dem binh yen tro lai sau “Dem ram thang tam chung vay ai?” ram rich buoc chan dam linh “kho do, kho xanh” lung suc cac pho xa Thanh Nam, vay rap nhu “Den keo quan” tim bat ca nhung nguoi bi tinh nghi co hanh vi chong doi Nha nuoc bao ho.

Cai dem chung nhu vang trang trong tho Duong ve tron guong ben ben nuoc sau nha, trang dat dao tieng song vo mom song. Ban dich cua Tu Xuong sang dep la thuong trong loi tho Viet co ca nhung lan song anh sang:

Soi suot rong nam dong nuoc chay/ Sang choang chim ngu bong canh phoi

Va o cau ket “Dem lanh hat moc moi dong nhu hoa” Tu Xuong dich thanh “Moc trang long ta cung trang ngoi” khien cho su sang trong long ta ngoi len nhu nhung hat ngoc!

Tai nang xuat chung cua Tran Te Xuong khong chi o nhung tho, phu, cau doi… ma con o nhung bai dich tho chu Han trac tuyet cua ong.

-------------------------

Chu giai: (1) Dan theo Nguyen Thi Hoa Binh (trong luan van “Con duong tu Nguyen Khuyen den Tran Te Xuong cua van hoc trao phung” - Dai hoc Khoa hoc Xa hoi va Nhan van - Dai hoc Quoc gia Ha Noi 1999).

(2) Cau doi trong buc tranh “Doi Phao” cua hoa si Nguyet Ho (1905 - 1992).

Thanh pho Nam Dinh, thang 10 nam 2007

Pham Trong Thanh

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

BĐS phía Đông TP. HCM: Nàng công chúa đang được đánh thức

Như nàng công chúa ngủ trong rừng, khu phía Đông của Sài Gòn đang được đánh thức. Dù vẫn “say ke” chưa tỉnh hẳn, nhưng các sự kiện nối tiếp nhau ở vùng đất này đã mang tới nhiều câu chuyện thú vị.

Tìm hiểu: Tu Xuong, Viet Nam, Thanh Nam, NXB Van, Coi Song Vi, Nguyen Cong Hoan, Tran Te Xuong, nha tho, do phu, chu han, mua xuan, van hoc, Nam Dinh, dem, thanh

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Tú Xương với tài dịch thơ chữ Hán

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Tú Xương với tài dịch thơ chữ Hán bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Tu Xuong voi tai dich tho chu Han

Nhan xet, hay lien he ve tin Tu Xuong voi tai dich tho chu Han co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Tu Xuong voi tai dich tho chu Han de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0