Trung tu cac di tich Cham Tram nam van roi mot mo bong bong

Tags: My Son, Binh Dinh, Quang Nam, Hon Chuong, Canh Tien, A1 My Son, bao ton bao tang, ban quan ly, nha khoa hoc, Thap Duong Long, nha khao co, di tich, trung tu, nghien cuu, phuong phap, gach


* Ky 1: Thap Cham- "qua trung" treo dau dang

Trung tu cac di tich Cham Tram nam van roi mot mo bong bong
Xi mang - gach moc duoc dua vao chan thap Duong Long.
Sau hon 100 nam, ke tu ngay cac nha khao co, nghien cuu van hoa nguoi Phap tien hanh trung tu ngoi den A1 My Son, den nay nganh bao ton bao tang nuoc ta van chua thong nhat, xac dinh duoc phuong phap va chuan muc phu hop trong cong tac bao ton, trung tu di tich.

Trong so hang van di tich lich su, van hoa do tien nhan de lai tren dat cac tinh mien Trung thi cac di tich ton giao Cham duoc xay dung bang vat lieu gach dang trong tinh trang dang lo ngai nhat.

Cach day 7 nam To chuc UNESCO da vinh danh Di san van hoa nhan loai cho Thanh dia My Son tren dat huyen Duy Xuyen, tinh Quang Nam voi hon 70 thap con lai deu la phe tich.

Ben ngoai thung lung My Son, cac thap Cham lac dac con lai tu Quang Tri den Ninh Thuan va Tay Nguyen cung trong tinh trang khong kha hon. Tat ca deu doi hoi su bao ton cap thiet, neu muon hon thi se khong con co hoi cuu chuoc.

Truan chuyen "Thung lung than linh"

Khu di tich thap Cham My Son nam trong mot thung lung hep thuoc lang My Son, xa Duy Phu, huyen Duy Xuyen, tinh Quang Nam, cach Da Nang 70km ve huong Tay - Tay Nam, cach Tra Kieu- kinh thanh cu cua vuong quoc Champa-Avamarati xua 20km ve phia Tay.

Nam 1885, My Son moi duoc phat hien trong mot cuoc da ngoai cua nha khoa hoc Phap M.Paris. Muoi nam sau, cac nha nghien cuu Phap Louis de Fino, Henri Pamentier va Launet de Lajonquere bat dau thuc hien cac cuoc phat quang, to chuc khai quat khao co hoc nghien cuu khu di tich nay va goi day la "thung lung than linh".

Thoi diem nay My Son duoc phat hien co 68 di tich con gan nhu nguyen ven, duoc cac nha khoa hoc dat ten theo mau tu Alphabet tu A den N. Den nam 1904, nhung tai lieu co ban nhat ve My Son da duoc L.Finot va H.Pamentier cong bo.

Can cu tren hinh dang, bo cuc... cac nha nghien cuu tien phong nay da chia di tich Cham Viet Nam ra lam 7 phong cach nghe thuat theo qua trinh phat trien. Rieng My Son co du dai bieu cac phong cach, trong do co den hai phong cach xuat phat tu My Son. Phong cach My Son A1, dai dien la thap A1 duoc menh danh la kiet tac kien truc Cham.

Tu nam 1937, cac nha khoa hoc Phap bat dau co nhung dong tac trung tu dau tien mot so thap tai My Son. Vai nam sau do da co nhung cong bo gia tri lich su, van hoa dau tien. Nhung tiec thay nhung tran bom My nam 1969 da lam bien dang hinh hai cua khu di tich. Hau het cac den thap da bi sup do hoac hu hai nang ne.

Sau chien tranh, de phuc vu cho cong cuoc nghien cuu, phuc hoi di tich, ta da tien hanh ra pha bom min con lai o khu vuc nay. Va nam 1980, trong chuong trinh hop tac van hoa Viet Nam- Ba Lan, tieu ban phuc hoi di tich Champa duoc thanh lap do co KTS Kazimiers Kwiatkowski (Kazic) phu trach.

Trong vong nam nam, cac den thap My Son duoc don dep va gia co, hang ngan met khoi gach vo, dat da duoc dua ra khoi khu vuc va sap xep lai. Nho vay ma khu vuc den thap nay co duoc dang ve nhu hom nay.

Thang 12 - 1999, My Son da chinh thuc duoc cong nhan la Di san Van hoa The gioi. Tiep do, theo thoa thuan cua ba ben Viet Nam, UNESCO va Chinh phu Italia, Ban quan ly Di tich My Son hop tac voi doan chuyen gia Italia nghien cuu toan dien ve My Son.

Tu do, da ve duoc ban do thuc trang khu vuc di tich. Nhan dinh chung cua cac chuyen gia cho rang: "Doi xu voi di tich phai het suc de dat, phai nghien cuu ky ve vat lieu xay dung vi nguoi xua khong chi de lai nhung gia tri my thuat va lich su ma con co ca ky thuat vat lieu".

Cho den hom nay, chung ta van chua co duoc mot ket luan khoa hoc mang tinh dung dan va co kha nang ung dung. Vien gach co nhe hon gach hien tai cung kich thuoc 1,3 lan. Gach duoc nung non hon nhung tinh chat ve suc ben vat lieu lai cao hon. Dac biet neu nhin mat ngoai cua buc tuong den thap, chung ta co cam nhan la tuong lien mach, nhung gach bi tach ra lai co mot lop vua mong.

Den thap Cham o My Son khong chi chua chat nhung gia tri van hoa ma con chua ca nhung gia tri ky thuat ma cong nghe thoi chung ta chua giai quyet duoc.

My Son dang "thap hon va nho lai"

De bao ton di tich khoi su tac dong cua thien nhien, nhung khu rung moi da duoc trong lam vanh bao ve. Trong qua trinh gia co, phat lo di tich, Ban quan ly di tich My Son van phai ra soat bom min de khong lam ton thuong con nguoi va di tich them lan nua.

Thang 10 - 2002, trong khuon kho chuong trinh muc tieu cua Bo Van hoa thong tin, nhom thap F My Son nam ben bo kia khe The duoc chon de to chuc trung tu. Day la nhom thap bi bom dan tan pha nang nhat, trong do hai thap lon nhat (F1, F2) bi trum kin boi dat da do bom no cach chan thap vai met.

Sai lam lon nhat cua cac nha trung tu nhom thap nay la da voi va tien hanh boc tach toan bo hang tan dat da trum tren F1 tu vai muoi nam nay, dan den hien tuong gach thap mat lien ket va nguy co do sap. Bo Van hoa thong tin da voi va cap ngay kinh phi de dung mai che va chong do.

Co the noi day la di tich dau tien trong so gan 100 kien truc cua 20 cum thap suot dai dat mien Trung tu Quang Tri den Ninh Thuan lam vao tinh trang dac biet nhu vay. Mot mai che bang ton rong khoang 7m2 che kin phia tren, toan than thap F1, F2 duoc rang giu bang mot he thong giang thep vung chai. Co the kho nhin mot chut, nhung cung du de gioi chuyen mon va khach tham quan tam yen long cho di tich, truoc nhung dot mua lu mien Trung.

The nhung, tuy duoc che nhung suc nong ham hap, trong bau khong gian chat hep cua mai ton lop, gach tren thap F1 dang doi mau va toi bo ra nhanh. Va tu hon 4 nam qua, den nay van chua ai "dam" dung vao nhom thap F.

Anh Tran Cong Huong, truong ban quan ly di tich My Son xot xa: "Dieu dang au lo bay gio khong chi o rieng tung khu thap nao ma tren tat ca di san co the nhin thay su xuong cap nang ne bang mat thuong". Trong mot bao cao gan day danh gia hien trang khu di tich My Son do ban quan ly khao sat so bo cho biet:

"Nhom A: Thap A12 mat nam va mat bac co xu huong do nga; A13 mat bac co trang tri chim than Garuda co nguy co sat xuong bat cu luc nao.

Nhom B: Thap B2 phat hien mang tuong phia bac bi tach doi, vom cua tay nghieng; B3 thap nghienh 5 do ve phia tay-nam. Day la thap co nguy co do sap cao nhat. Than thap ran nut, vet nut sau tu 5-7cm, rong 3-4 cm, toan bo khung cua chinh lech ve phia nam 3 do; B4 linto cua dong gay lam ba doan, dau hieu de dang roi xuong...

Nhom C: Thap C3 (kien truc duy nhat gan nhu con nguyen ven) tru cua bi nut, hai linto trong ngoai deu gay; khung cua ben trong bien dang thanh hinh binh hanh... Va nhom D... Nhom E... Nhom G...

Su hu hai, xuong cap khong loai tru nhom thap nao, deu duoc mieu ta kha ty my trong bao cao "Thuc trang va giai phap bao ton di san My Son" cua Ban quan ly di tich My Son gui den cac cap lien quan. Theo cach ket luan cua van ban nay thi cac di tich cua My Son dang "thap hon va nho lai".

Truoc do nam 1996, sau tran lu dau mua sap mot nua tien sanh thap G1, nam 1997 sap ba phan tu tuong nam thap E6, nam 1998 sap vom truoc thap E7... nam 2003 mot mang gach thap E7 bi roi xuong do ngam nuoc lau ngay...".

"Bac Dau" Binh Dinh moi va tre lai

Hien Binh Dinh con ton tai 8 cum di tich voi 14 thap Cham gom Banh it, Duong Long, Hung Thanh, Canh Tien, Phu Loc, Phu Thien, Binh Lam va Hon Chuong, nhung gioi van nghe van vi do la chom "Bac Dau hung tinh" vi thap Hon Chuong chi con chan de.

Quan the thap Cham o Binh Dinh con kha nguyen ven, da dang va dat nhung "ky luc" trong khu vuc Dong Nam A: Thap Duong Long o huyen Tay Son la thap gach cao nhat voi thap giua cao 39m (hai thap hai ben cao 36m). Va thap Hon Chuong duoc xay o vi tri cao nhat khu vuc Dong Nam A- 600m.

Ngoai ra, con co bon toa thanh co gom Thi Nai, Do Ban, An Thanh, Uat Tri va hang ngan tac pham dieu khac, the hien su be the mot thoi cua kinh do Do Ban thuoc Vuong quoc Vijaya the ky 11-15.

Trong vong hon 10 nam qua, voi kinh phi cap tu cac chuong trinh muc tieu cua trung uong, Binh Dinh da gia co, chong xuong cap hau het cac di tich Cham, trong do thap Doi va thap Banh It trung tu hoan tat; thap Duong Long va Canh Tien hien dang trong qua trinh ton tao.

Moi day, So VHTT Binh Dinh da to chuc mot hoi thao "Lam the nao de phat huy gia tri cua he thong cac di tich thap Cham" nham tien den giai doan to chuc khai thac. Truoc do Vien khao co va UBND tinh Binh Dinh cung du kien xin phep Chinh phu lap ho so trinh to chuc UNESCO vinh danh he thong di tich Cham tai day la Di san van hoa nhan loai.

So voi Quang Nam, dia phuong "giau co" hon ve di tich kien truc Cham thi trong nhung nam qua nganh bao ton, bao tang Binh Dinh to ra "lam duoc nhieu viec" hon trong cong tac trung tu, ton tao. Phan lon cac thap tai day deu duoc trung tu theo huong "phuc che, hoan nguyen" bang cac loai vat lieu hien dai nhu xi mang, gach moc, voi phuong phap "suy dien doi xung".

Nhan xet ve van de nay, TS Dinh Ba Hoa, PGD Bao tang Binh Dinh lo lang: "Trong hoan canh chung ta chua ro ve phuong phap va vat lieu cua tien nhan Cham, thi viec cac don vi trung tu duc vao than thap, sau do gan gach voi chat ket dinh bang xi mang se lam thap hu hai nhieu hon va khong co kha nang phuc hoi khi co dieu kien".

Cum thap Banh It o huyen Tuy Phuoc, thap Doi o TP Quy Nhon duoc cho la "da hoan tat trung tu" trong ngoai vo moi nhu vua xay xong. Toan bo than thap tu dinh den chan deu duoc gan gach vuong deu chan chan.

Nhung dieu dang luu y nhat the hien trong than va long thap. Don vi trung tu sau khi gan gach xong da dung xi mang to lang, trong khong khac kieu to tuong cua cong nghe xay dung nha dan dung hien nay la bao.

Thap Duong Long va Canh Tien thi trong dot trung tu 2006, se duc bo phan xi mang, gach moc "lo" gan vao than thap trong lan trung tu truoc do, roi thay bang gach moi duoc san xuat tai Dien Ban (Quang Nam) voi phuong phap mai chap, ket dinh bang keo boi loi, o duoc... do Vien Vat lieu xay dung (Bo Xay dung) tu van.

Hai thai do ung xu cua Quang Nam va Binh Dinh truoc su mai mot ngay cang manh cua he thong thap Cham tren dia ban cho thay, mot phuong phap trung tu chuan muc hien nay dang het suc can thiet. The nhung dieu do khong co nghia bao ton theo cach vua lam vua mo mam tim hieu.

Moi day cac nha khoa hoc thuoc Dai hoc Milan - Y (do UNESCO chi dinh) da khai pha nhung buoc dau tien trong cong tac trung tu di tich mang tinh xac dinh chuan muc tai nhom thap G My Son (2005). Noi dung cong viec cua doan chuyen gia nay cung than trong dung lai o viec phat quang va gia co chong sap.

Truoc do chuyen gia Kazic nguoi Ba Lan cung chi lam den the. Con ta, tai sao khong chap nhan quan diem nay, khi chua hieu biet gi nhieu ve vat lieu va phuong phap xay dung thap Cham ?

>> Ky 2: Tren nhung neo duong trung tu

Theo Lao dong

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Bí mật đường dây chân dài bán dâm tiền triệu

Thoát khỏi cảnh tù ngục nhà chồng ở Đài Loan, cô gái 24 tuổi trở về quê Cần Thơ với đau đớn tủi nhục, phát điên và phải vào bệnh viện tâm thần điều trị.

Tìm hiểu: My Son, Binh Dinh, Quang Nam, Hon Chuong, Canh Tien, A1 My Son, bao ton bao tang, ban quan ly, nha khoa hoc, Thap Duong Long, nha khao co, di tich, trung tu, nghien cuu, phuong phap, gach

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Trùng tu các di tích Chăm: Trăm năm, vẫn rối một mớ bòng bong

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Trùng tu các di tích Chăm: Trăm năm, vẫn rối một mớ bòng bong bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Trung tu cac di tich Cham Tram nam van roi mot mo bong bong

Nhan xet, hay lien he ve tin Trung tu cac di tich Cham Tram nam van roi mot mo bong bong co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Trung tu cac di tich Cham Tram nam van roi mot mo bong bong de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0