Ton trong ban chat con nguoi trong moi con nguoi gia tri tot nhat

Dau nam 1891, trong cuon Phan chia lao dong xa hoi (De la division du travail social), Durkheim dinh nghia khai quat ve “chu nghia ca nhan hien dai”. Theo do, viec ton trong ca nhan con nguoi duoc coi la chuan muc toi cao, la duy nhat, de co the dam bao su co ket trong cac xa hoi cong nghiep hien dai.

Bon nam sau, trong cuon Su tu sat (Le suicide), ong viet “neu van con mot cai gi do de loai nguoi co the chia se voi nhau, thi do la viec ton trong con nguoi nhu la con nguoi, va su ton trong do la chat ket dinh xa hoi duy nhat van con ton tai, su rang buoc xa hoi chan chinh duy nhat”.

Sau nam 1895, khi da chung minh rang, ton giao ton tai trong moi xa hoi, voi chua Troi (hay cac vi than linh) tuong trung cho ban than xa hoi trong con mat cua cac thanh vien cua xa hoi, va rang, “su thieng lieng” cua ton giao the hien dac tinh sieu viet cua tap the, Durkheim di den ket luan: chinh ban than con nguoi, voi “tinh nhan dao” cua minh, da tro thanh mot “duc chua cua loai nguoi”, mot hinh thuc moi cua su thieng lieng doi voi bat ky loai dong vat nao khac. Mot bai bao viet nam 1898 nhan de Chu nghia ca nhan va nhung nguoi tri thuc trong tap chi Xa hoi khoa hoc va hanh dong, Durkheim dinh nghia hinh thuc moi nay cua chu nghia ca nhan: “tu nay tro di”, chu nghia ca nhan can duoc hinh thanh vung chac thong qua nhung bien doi ve chinh tri va xa hoi.

“Chung ta dang dan tien den mot nha nuoc, ma trong do, cac thanh vien cua bat ky nhom xa hoi nao cung khong co gi chung, ngoai tru nhung pham chat dac trung mang tinh con nguoi cua ho, thu thuoc tinh tao dung nen con nguoi noi chung… Con nguoi khong con gi de yeu thuong va ton trong voi nhau, ngoai tru chinh ban than ho. Day la cach thuc con nguoi tro thanh mot vi than (duc Chua) cua chinh minh va la ly do tai sao con nguoi khong the tao ra mot than linh nao khac cho minh. Va vi moi nguoi trong chung ta deu phan nao co tinh nguoi trong minh, moi luong tam ca nhan deu mang net gi do thanh thien va in dau mot dac diem lam cho no thieng lieng va bat kha xam pham doi voi nhung nguoi khac”.

Durkheim da rut ra nhung ket luan kinh te chinh tri cua minh tu nhu cau di kem voi nhung dieu kien ton tai cua chu nghia xa hoi hien dai, cong nhan nhung chuan muc ca nhan la co so cho su dong thuan xa hoi. Dac biet trong cuon Nhung bai hoc ve xa hoi (Lecons de sociologie), ong phac thao tong the hinh dang mot xa hoi “dang xuat hien” ma o muc do kinh te, se vuot qua nhung xung dot giai cap, moi nguoi duoc huong theo cong lao va bao dam su binh dang toi da ve co hoi cho moi nguoi.

Cung trong nhung bai hoc ve xa hoi, ong da phat trien mot hoc thuyet ve nha nuoc hien dai nhu mot “nhom cac chuc nang” lien quan ben vung voi cac nhom khac hinh thanh nen xa hoi, mot nha nuoc quan tam den cac gia tri nhan van va chiu trach nhiem ve nhung quyet dinh cong khai. Xa hoi do co the goi la dan chu, theo che do nhan tai hay tham chi la theo “chu nghia ca nhan”. Cung co the goi do la “xa hoi chu nghia” nhung trong moi lien he voi chu nghia xa hoi nhan van ma Durkheim tim thay trong “su tien bo cua nhung xa hoi uu viet hon”.