Tim hieu pha he dong ho Nguyen Trai

Tags: Nguyen Trai, Chi Ngai, Nhi Khe, Nguyen Anh Vu, Con Son, Du Quan, Vu an Le Chi Vien, Truong Ban quan ly, Khoi nghia Lam Son, Nguyen Phi Khanh, viec xay dung, Tinh Hai Duong, Le Thanh Tong, dong ho, chi ho, nam


Cung voi viec xay dung den tho Nguyen Trai va tu bo quan the di tich, Ban quan ly di tich Con Son (Chi Linh, Hai Duong) da tien hanh khao sat lap pha he dong ho Nguyen Trai. Ong Nguyen Khac Minh - Truong ban quan ly di tich da cho biet nhung ket qua buoc dau.

Sau vu an Le Chi Vien ngay 19/9/1442 (tuc ngay 16 thang 8 nam Nham Tuat), dong ho Nguyen Trai gan nhu tuyet diet. Mot so con chau song sot phieu tan lanh nan khap noi. Den nay chung toi tam thong ke duoc 23 chi ho phan tan o mot so tinh tu Cao Bang den Nghe An, Ha Tinh.

Nam 2002 Ban quan ly di tich Con Son buoc dau to chuc khao sat nghien cuu suu tam tu lieu o 12 chi ho: Chi Ngai, Phuong Quat, Que Linh, Trieu Ben, Xuan Duc, Phu Khe, Nhi Khe, Canh Hoach, Thuy Phu, Gia Mieu, Cam Nga, Lan Tra, Du Quan, o cac tinh Hai Duong, Hung Yen, Quang Ninh, Thanh Hoa…

Chung toi da suu tam duoc 14 cuon gia pha viet bang Han, Nom cua cac chi ho. Nien dai gia pha tu thoi: Hong Thuan Tu Nien (nam 1513), Canh Hung nguyen nien (nam 1740), gan day nhat la cuon gia pha sao lai nam 1962.

Ve nguon goc cua cac chi ho, gia pha deu thong nhat ghi: Nguyen quan cu to tien doi truoc cua ho ta o xa Chi Ngai, huyen Phuong Nhon, phu Lang Giang, tran Kinh Bac (nay la thon Chi Ngai, xa Cong Hoa, huyen Chi Linh, tinh Hai Duong). Sau doi ve lang Ha, xa Nhi Khe, huyen Thuong Phuc; phu Thuong Tin, dao Son Nam.

Ve goc tich coi nguon ho Nguyen o thon Chi Ngai, truyen thuyet cua dong ho ke rang: To tien dong ho Thai Te trieu Dinh - Dinh Quoc Cong Nguyen Bac (924 - 979), co cong giup Dinh Bo Linh thong nhat 12 su quan de lap ra trieu Dinh. Khi Nguyen Bac keo quan ve Con Son dep su quan cua Pham Phong At (Pham Bach Ho), ong de lai con chau cua minh cung nam vi tuong quan ho Phi o lai Chi Ngai cai quan vung dat nay. Khi nam anh em ho Phi mat, nguoi dan Chi Ngai ton ho lam Thanh Hoang, lap den tho cung. Dinh lang Chi Ngai bi pha huy trong khang chien chong thuc dan Phap, nhung bai vi, ngai tho va than tich cua nam vi tuong ho Phi van duoc luu giu tho phung den ngay nay (nay bai vi cua nam vi Thanh Hoang tho o chua Ngai cua thon Chi Ngai).

Qua nhung tu lieu tren, chung ta thay nguon goc dong ho Nguyen Trai o Chi Ngai co xuat xu tu Nguyen Bac - Thai te Dinh Quoc Cong trieu Dinh, que o huyen Hoang Hoa, Thanh Hoa, di cu ra khoang cuoi the ky X. Tu do dong ho Nguyen phat trien den doi cu Tien Nghiem, sinh ra hai con trai. Vi nha ngheo, hai anh em ho Nguyen tu Chi Ngai den Trai Oi (tuc lang Nhi Khe - Thuong Tin, Ha Dong) lam thue cho mot nha ban tuong de sinh nhai. Nho mot su may man, hai anh em biet duoc ngoi dat quy o canh dong Trung, ben mang mo to tu Chi Ngai sang tang o bai dat nay. Ngoi mo phat tich do nay van con, nguoi Nhi Khe goi la “Dan Cam Dia”.

Mot thoi gian sau nguoi em sang dinh cu o thon Co Hoach: (huyen Thanh Oai, Ha Dong), nguoi anh o lai Nhi Khe. Tu do lap nen ba chi ho Nguyen. Chi ho goc o Chi Ngai, Chi ho Nhi Khe va chi ho Canh Hoach.

Chi ho Nguyen o Canh Hoach, den thoi Le Mac (the ky XVI) sinh ra Nguyen Thien do Trang Nguyen, phu giup vua Le Trang Ton tru nha Mac, dep loan Ai Lao, danh Chiem Thanh. Sau con chau vao Ha Tinh lap nen Chi ho Nguyen Tien Dien, chau ngoai la Dai thi hao Nguyen Du. Den the ky XX, cu Nguyen Du duoc Hiep hoi UNESCO cong nhan la danh nhan van hoa the gioi.

Theo gia pha chi ho Nguyen Nhi Khe (khoang nam 1455) thi cu to sinh ra Nguyen Ung Long - doi ten thanh Nguyen Phi Khanh. 19 tuoi ong do de nhat giap Tien si, de nhi danh bang nhan thoi Tran Due Tong (1374). Nam 1401, Nguyen Phi Khanh ra lam quan duoi trieu Ho. Nam 1407, giac Minh sang xam luoc nuoc ta, ong bi bat dua ve Van Son Diem- tinh Ho Nam- Trung Quoc va mat o do. Hai cot cua ong duoc nguoi con thu ba la Nguyen Phi Hung dua ve tang o nui Bao Duc (con goi la nui Bai Vong). Nay thuoc xa Hoang Hoa Tham, huyen Chi Linh, Hai Duong (cach lang Chi Ngai khoang nam km ve phia dong).

Nguyen Phi Khanh lay ba Tran Thi Thai hieu la Ngoc Dien, con quan Tu Do Tran Nguyen Dan. Ba sinh duoc 4 nguoi con trong do co Nguyen Trai, Nguyen Phi Hung, Nguyen Phi Ly. Cu ba Tran Thi Thai mat som (nam 1490). Cu Nguyen Phi Khanh lay ba vo ke nguoi ho Nhu o xa Moc Nhuan, nay la xa Dong Yen, huyen Dong Son, Thanh Hoa. Ba sinh duoc hai nguoi con trai ten la Nguyen Nhu Soan. Ong la mot trong so it nguoi tham gia tien khoi nghia Lam Son. Trong khoi nghia Lam Son, Nguyen Nhu Soan la vi tuong tai ba lap nhieu cong duoc vua Le phong la Binh Ngo Khai quoc cong than. Sau khoi nghia Lam Son, Nguyen Trai va Nguyen Nhu Soan cung lam quan dong trieu, anh la quan van, em la quan vo lam rang to tong. Tu do dong ho Nguyen phat trien. Cac chi deu lay de Nhat Thai Thuong Cao To cua dong ho la Nguyen Phi Khanh (doi thu nhat).

De nhi to (doi thu 2) la Nguyen Trai, hieu Uc Trai, ong sinh nam 1380.

Do co cong lao lon Nguyen Trai duoc vua Le Thai To ban ho vua la Le Trai va phong chuc tuoc: "Khai quoc cong than, Nhap noi hanh khien, Trung thu han lam ngu su, Luc Bo Thuong Thu, Tu Kim Ngu Dai Thuong Ho Quan Phuc Hau”. Nam 1442, vu an Le Chi Vien oan khuat da ket thuc doi ong cung ba ho.

Nguyen Trai co nam nguoi vo.

+ Ba ho Tran: Sinh ra Nguyen Khue, Nguyen Ung, Nguyen Phu.

+ Ba ho Phung: Sinh ra Thi Tra, Nguyen Bang, Nguyen Tich.

+ Ba Thi Lo: Khong co con.

+ Ba Pham Thi Man: Sinh ra Nguyen Anh Vu (sau vu an Le Chi Vien)

+ Ba ho Le: Sinh ra con chau o chi Que Linh, Phuong Quat- huyen Kim Mon, Hai Duong.

Sau vu an Le Chi Vien, dong ho Nguyen Trai o Chi Ngai, Nhi Khe gan nhu bi tham sat het. Trong cac pha he ghi lai so it thoat nan la: Nguyen Phi Hung con Nguyen Phi Khanh la em thu ba cua Nguyen Trai chay ve Phu Khe, Tu Son, Bac Ninh; Nguyen Phu con Nguyen Trai chay len Cao Bang, doi ho sang ho Be Nguyen. Ba ho Le vo thu nam cua Nguyen Trai mang thai chay ve Phuong Quat, huyen Kim Mon, Hai Duong.

Ba Pham Thi Man vo thu tu cua Nguyen Trai co mang ba thang, duoc nguoi hoc tro cu cua Nguyen Trai la Le Dat dua ba chay tron vao xu Bon Man (phia Tay Thanh Hoa); Sau lai ve thon Du Quan, huyen Ngoc Son, phu Tinh Gia, Thanh Hoa. Nay la thon Du Quan, xa Xuan Lam, huyen Tinh Gia. Tai Day, ba sinh ra Nguyen Anh Vu. De tranh su truy sat cua trieu dinh, Nguyen Anh Vu doi sang ho me la Pham Thanh Vu.

Mac du trong hoan canh vo cung kho khan Nguyen Anh Vu van noi chi cha ong, dui mai kinh su, thi do huong cong.

Nam 1464, vua Le Thanh Tong ra chieu giai oan cho Nguyen Trai, vu an Le Chi Vien moi den hoi ket thuc su truy sat cua trieu dinh. Nguyen Anh Vu duoc Le Thanh Tong phong cho chuc Dong Tri Phu Tinh Gia- Thanh Hoa, cap cho 100 mau ruong goi la "Mien hoan dien" (ruong khong phai tra lai) con chau doi doi duoc huong. Nho on ong cha to tien, Nguyen Anh Vu xay dung mo chi cua Nguyen Trai tai xu dong Tai Ha, lang Du Quan. Lay so dua, canh dau tang lam cot. Ong xay dung tu duong to tien va nguoi cha qua co cua minh. Lay ngay mat cua Nguyen Trai, 16 thang 8 la ngay gio ho. Doi sau do kho khan ve kinh te, thang 8 lai gio bao nhieu, khong thuan tien cho viec te to, ho chuyen ngay gio sang ngay 21 thang Gieng (ngay mat cua to Nguyen Anh Vu).

Nguyen Anh Vu co hai ba vo, tam nguoi con: Ba ca sinh ha sau con trai mot con gai.

Con ca la Nguyen Tac nam 23 tuoi do tien si de tam danh "Tham hoa" duoc bo nhiem chuc tran thu xu An Bang (khu vuc tinh Quang Ninh hien nay). Sau di su Trung Quoc bi dam thuyen mat o ho Dong Dinh, tinh Ha Nam- Trung Quoc.

Sau vu Le Chi Vien o que to Chi Ngai va Nhi Khe, dong ho that tan khong con ai. Nguyen Anh Vu cu nguoi con thu hai la Nguyen Dam tro ve Nhi Khe de khoi dung lai dong ho, tu sua tu duong phan mo to de tho cung.

Cuoi the ky XVII dau the ky XVIII, dong ho Nguyen o Nhi Khe lai cu cu Nguyen Thung hieu la Phuc Khanh tro ve chon to la thon Chi Ngai de chan hung dong ho va trong coi phan mo to o nui Bai Vong. Vi vay chi ho Nguyen o Chi Ngai lay dem la Nguyen Quy (Quy la quay tro lai goc to tien).

Nguoi con thu ba cua Anh Vu la Nguyen Quan, thi trung Sung Van Quan, duoc bo nhiem lam Thua tuyen phu Tinh Gia. Hau due la con chau lang Du Quan ngay nay.

Con thu tu la Nguyen Thiem.

Con thu nam la Nguyen Giap, ve Xuan Duc, lap gia chi ho Xuan Duc, o huyen My Hao, tinh Hung Yen.

Con thu sau la Nguyen Thung, ve xa Hai Phuong huyen Hai Hau - Nam Dinh.

+ Ba vo thu hai cua Anh Vu sinh duoc mot con trai la Nguyen Chan Phuong sau doi sang ho Pham ve thon No Ve, xa Thuy Phu, huyen Phu Xuyen, tinh Ha Tay, de trong coi phan mo va tu duong ba Pham Thi Man - than mau cua Anh Vu. Nay thanh chi ho Pham Nguyen.

Nhu vay ke tu sau vu an Le Chi Vien nam 1442, den nam 1464 khi vua Le Thanh Tong xuong chieu giai oan cho Nguyen Trai, con chau Nguyen Phi Khanh, Nguyen Trai moi phuc hung tro lai. Den nay thanh dong ho lon, cac lop con chau khong ngung ke tiep truyen thong to tien, cong hien nhieu cong lao cho dat nuoc.

Theo pha cac chi ho, tu cu Nguyen Phi Khanh den cac doi sau, doi nao cung co nguoi do dat lam quan giup nuoc. Qua thong ke o nam chi ho la: Du Quan, Canh Hoach, Thuy Phu, Phu Khe, Xuan Duc, tu nua the ky XV den dau the ky XX da co 11 tien si nho hoc, mot quan cong, cung hang chuc nguoi do cu nhan, tam truong, tu truong... Ho duoc bo nhiem nhieu chuc vu quan trong trong trieu dinh lam tri phu, tri huyen, vo quan... o cac dia phuong.

Ho Nguyen o Phu Khe, huyen Tu Son, Bac Ninh co toi 10 tien si (6 tien si nho hoc), 2 tien si, 3 giao su 42 cu nhan, 9 bac si, 1 nhac si... Trong phong trao cach mang vo san dong chi Nguyen Van Cu - Bi thu Dang Cong san Dong Duong (1938-1940) la hau due doi thu 17 cua dong ho nay.

Chi ho Nguyen Xuan Duc- My Hao- Hung Yen, co 4 tien si (2 tien si nho hoc), 1 giao su, 4 pho giao su, 30 cu nhan. Trong phong trao yeu nuoc cuoi the ky XIX, mot nguoi con uu tu cua dong ho la Nguyen Thien Thuat tu la Manh Hieu, (cu nhan khoa Binh Ty 1866) cung cac em la Nguyen Thien Ke, Nguyen Thien Duong da thu nap than hao nghia si, te co khoi nghia Bai Say, chong thuc dan Phap. Khoi nghia Bai Say tan ra (1892), Nguyen Manh Hieu; Nguyen Thien Ke, Nguyen Thien Duong, Nguyen Tuyen Chi... con tiep tuc pho vua Ham Nghi, vua Duy Tan trong phong trao Can Vuong. Cac ong con tham gia khoi nghia Hoang Hoa Tham, phong trao Quang Phuc Hoi cua Phan Boi Chau chong thuc dan Phap.

Hon nam the ky hoi sinh phat trien dong ho Nguyen Trai qua biet bao thang tram, co luc tuong nhu da tuyet diet. Nhung boi phuc am to tien voi long nhan nghia thau dat troi, dong ho Nguyen tu mot mam non don doc giua phong ba bao to, van ton tai phat trien den ngay nay. Cac the he con chau noi tiep nhau ke thua xung dang truyen thong: Yeu nuoc, hieu hoc, "Binh di, Can dan"; "Lo truoc vui sau giu nep nha" cua Uc Trai, de khong ngung hoc hanh cong hien xay dung To quoc Viet Nam.

Thuc hien truyen thong tot dep cua dan toc "Uong nuoc nho nguon", tu nam 2000 den nam 2002, nhan dan tinh Hai Duong da xay lap den tho rat khang trang Nguoi anh hung dan toc - Danh nhan van hoa the gioi Nguyen Trai tai quan the di tich Con Son, de hang nam du khach thap phuong nguong mo Nguoi ve thap huong tuong niem.

Buoc dau Ban quan ly quan the di tich Con Son to chuc khao sat lap pha he dong ho Nguyen Trai, tuy da co gang nhung chac chua hoan chinh, mong doc gia xa gan tham gia gop y bo sung.

Nguyen Khac Minh
(Theo Nguoi Ha Noi)

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Nguyen Trai, Chi Ngai, Nhi Khe, Nguyen Anh Vu, Con Son, Du Quan, Vu an Le Chi Vien, Truong Ban quan ly, Khoi nghia Lam Son, Nguyen Phi Khanh, viec xay dung, Tinh Hai Duong, Le Thanh Tong, dong ho, chi ho, nam

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Tìm hiểu phả hệ dòng họ Nguyễn Trãi

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Tìm hiểu phả hệ dòng họ Nguyễn Trãi bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Tim hieu pha he dong ho Nguyen Trai

Nhan xet, hay lien he ve tin Tim hieu pha he dong ho Nguyen Trai co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Tim hieu pha he dong ho Nguyen Trai de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0