Thu bao chua cho Hoang de Le Long Dinh

Tags: Le Long Dinh, Long Dinh, Trung Hoa, Ung Thien, Dai Tang, Trung Tong, Dai Viet Su Ky Toan Thu, sach da dan, nguoi Viet Nam, lan dau tien, Nha Tien Le, ong vua, lich su, nhu vay, phat giao, nam


Trong tam tri nguoi Viet Nam, Le Long Dinh la ong vua xau xa doi bai nhat trong lich su dan toc.  Co phai nhu vay khong ?

Ong vua bi “dong dinh” trong lich su

Hoc gia Tran Trong Kim da duc ket toan bo su nghiep cua ong vua cuoi cung nha tien Le - Le Long Dinh bang mot doan sau day trong Viet Nam su luoc: "Long Dinh la nguoi bao - nguoc, tinh hay chem giet, ac bang Kiet, Tru ngay xua.

Khi da giet anh roi, len lam vua thuong cu lay su giet nguoi lam tro choi: co khi nhung tu pham phai hinh, thi bat lay rom tam dau quan vao nguoi roi dot song; co khi bat tu treo len cay roi o duoi sai nguoi chat goc cho cay do; co khi bo nguoi vao sot roi dem tha xuong song.

Lam nhung dieu ac nhu the thi lay lam thich chi. Mot hom lay mia de len dau nha su ma roc vo, roi thinh - thoang gia tang nho tay bo dao vao dau su chay mau ra, trong thay the lam vui cuoi. Con khi ra buoi chau, co ai tau so dieu gi thi cho nhung thang he noi khoi - hai hay la nhai tieng lam tro.

Long Dinh lam vua duoc 2 nam doi nien -hieu la Canh - thuy (1008-1009). Sang nam sau la nam Ky - Dau (1009) thi mat, lam vua duoc 4 nam, tho 24 tuoi.

Vi luc song dam-duc qua do, mac benh khong ngoi duoc, den buoi chau thi cu nam ma thi trieu, cho nen tuc goi la Ngoa-trieu".

Viet Nam su luoc la cuon sach lich su Viet Nam dau tien viet bang chu quoc ngu, duoc bien soan rat cong phu, gia tri lon nhat cua no la he thong lai toan bo lich su nuoc nha (cho den thoi Phap thuoc) mot cach suc tich, de hieu, boi vay day la cuon sach lich su duoc pho cap rong lon nhat trong the ky 20. Nhieu the he nguoi Viet Nam tiep can mot cach he thong lich su nuoc nha chu yeu thong qua cuon sach nay. Voi doan su pho cap do, Le Long Dinh duoc "dong dinh" trong tam tri nguoi Viet Nam la ong vua gian ac doi bai nhat trong lich su. Tat ca cac sach giao khoa lich su tu do den nay cung deu mo ta Le Long Dinh dung nhu vay.

Nhung doan viet ve Le Long Dinh trong Viet Nam su luoc va trong cac sach giao khoa lich su sau nay, la luoc chep lai tu Dai Viet su ky toan thu va mot so cuon su cu khac viet bang chu Han. Ma Dai Viet su ky toan thu chep ve Le Long Dinh khong chi co nhu vay.

Nguoi dau tien thinh kinh Phat ve nuoc

Trong mot lan trao doi ve lich su Phat giao, mot vi thien su nhac chung toi, rang Le Long Dinh la ong vua dau tien cu nguoi di lay kinh Dai Tang cho Phat giao, rang su Van Hanh, thien su Khuong Viet Ngo Chan Luu cung nhu cac cao tang khac thoi do deu duoc Le Long Dinh rat trong vong... Nghe qua la so voi nhung gi ma minh duoc hoc, toi lan gio nhung trang su co lien quan den Le Long Dinh.

Trong Viet Nam Phat giao su luoc (in lan dau nam 1943), thien su Thich Mat The viet: "Nien hieu Ung Thien thu 14 (1008), sau khi nuoc ta da hoa voi Tong roi, vua Dai Hanh sac ong Minh Xuong va ong Hoang Thanh Nha sang su nuoc Trung Hoa, cong hien do tho san va xin vua Tong ban cho bo "Cuu kinh" va "Dai Tang kinh". Vua Tong trao cho nhung bo ay va cho su gia dua ve. Do la lan dau  tien nuoc ta cho nguoi sang cau kinh ben Trung Hoa vay". Do nham lan hoac cung co the do ghet Le Long Dinh, thien su Thich Mat The da viet doan nay khong dung, vi Le Dai Hanh mat nam 1005. Le Long Dinh lam vua tu nam 1006 va den nam 1008 van giu nien hieu Ung Thien cua vua cha. Dai Viet su ky toan thu chep nhu sau: "Dinh Mui/Ung Thien/nam thu 14 [1007], (Vua van dung nien hieu Ung Thien; Tong Canh Duc nam thu 4). Mua xuan, (vua Le Long Dinh) sai em la Minh Xuong va Chuong thu ky la Hoang Thanh Nha dang te nguu trang cho nha Tong, xin kinh Dai Tang". Kham Dinh Viet Su Thong Giam Cuong Muc cung chep: "Dinh Mui, nam thu 14 (1007)...  Nha vua (Le Long Dinh) sai Minh Xuong va chuong thu ky la Hoang Thanh Nha dem con te trang sang bieu nha Tong, dang bieu xin cuu kinh va kinh sach Dai Tang. Nha Tong ung thuan cho ca". Nhu vay "lan dau tien nuoc ta cho nguoi sang cau kinh ben Trung Hoa" chinh la do vua Le Long Dinh.

"Cuu kinh" gom Kinh Dich, Kinh Thi, Kinh Thu, Kinh Le, Kinh Xuan Thu, Hieu Kinh, Luan Ngu, Manh Tu va Chu Le la 9 bo sach vi dai nen tang cua van minh Trung Hoa lan dau tien "nhap" vao nuoc ta la do Le Long Dinh lay ve. Con kinh Dai Tang la gi ? Do la Dai Tang Kinh chu Han - bao vat vo gia cua Phat giao va cua van hoa the gioi. Bo sach do, theo lich su Phat giao, la mot bo sach vi dai duoc rat nhieu the he cac cao tang Trung Hoa vuot qua biet bao gian truan kho ai day cong thu thap, suu tam va dich thuat suot 1.000 nam, tu the ky thu nhat den cuoi the ky thu 10 (doi Tong Thai To) moi in thanh sach lan dau tien gom 5.000 quyen (rieng viec khac ban phai mat 12 nam). Bo sach do khong chi la tong vung cac kinh sach Phat giao ma con ham chua rat nhieu linh vuc triet hoc, lich su, van hoc, nghe thuat, thien van, toan hoc, y duoc... Mot ong vua lan dau tien biet dem nhung di san vi dai nhu vay ve nuoc de xay dung, phat trien nen van hoa dan toc, lieu co the goi la hon quan?  Va mot ong vua da truc tiep sai em minh di xin kinh sach ve cho Phat giao, ong vua do co the nao "lay mia de tren dau nha su ma roc" ?

“Tu duy kinh te”

Le Long Dinh la ong vua biet chinh don trieu chinh. Mot nam sau khi len ngoi ong da "Sua doi quan che va trieu phuc cua cac quan van vo va tang dao, theo dung nhu nha Tong" (theo Dai Viet su ky toan thu). Nhung khong chi co vay. Dai Viet su ky toan thu con chep: "Ky Dau, /Canh Thuy/ nam thu 2 (1009) ...Vua (Le Long Dinh) lai xin duoc dat nguoi coi viec tai cho trao doi hang hoa o Ung Chau, nhung vua Tong chi cho mua ban o cho trao doi hang hoa tai Liem Chau va tran Nhu Hong thoi". The ky thu 11, khong chi nuoc ta ma hau khap the gioi, kinh te deu tu cap tu tuc. Phai co mot "tu duy kinh te" vuot xa thoi dai moi biet "xin dat nguoi coi viec tai cho trao doi hang hoa o Ung Chau", tuc la sau trong noi dia Trung Quoc, viec do giong nhu viec dat Van phong dai dien thuong mai o nuoc ngoai bay gio. "Tu duy kinh te" do mai may tram nam sau moi duoc biet den o phuong Tay. Mot hon quan co nghi ra duoc dieu nay khong ?

Dai Viet su ky toan thu chep tiep: "(1009)... Vua di Ai Chau, den song Vu Lung. Tuc truyen nguoi loi qua song nay phan nhieu bi hai, nhan the vua sai nguoi boi loi qua lai den ba lan, khong he gi. Xuong chieu dong thuyen de o cac ben song Vu Lung, Bat Cu, Dong Lung bon cho de cho nguoi qua lai".  Cung trong nam 1009: "Bon Ngo do doc, Kieu hanh hien dang bieu xin dao kenh, dap duong va dung cot bia o Ai Chau. Vua xuong chieu cho lay quan va dan o chau ay dao dap tu cua quan Chi Long qua Dinh Son den song Vu Lung" (sach da dan). "... Den Hoan Giang, sai Phong at su la Ho Thu Ich dem hon 5 nghin quan cua chau Hoan Duong, sua chua duong tu song Chau Giap den cua bien Nam Gioi de quan di cho tien" (sach da dan). Ro rang chi may thang truoc khi chet (Le Long Dinh chet vao thang 10 nam do), Le Long Dinh con cham lo viec dao kenh, mo mang duong sa va den tan noi xem xet roi xuong chieu dong thuyen be di lai cho dan. Mot ong vua suot ngay ham me tuu sac khong di lai duoc den muc phai "ngoa trieu", ong vua do co the lam duoc nhung chuyen co y nghia nhu vay khong ?

Khong ngoi duoc sao 6 lan cam quan danh giac?

Ngoai nhung chuyen lon noi tren, Le Long Dinh con nhieu lan cam quan dep giac. Cung theo Dai Viet su ky toan thu, ngay trong nam dau tien lam vua: "Ngu Bac Vuong cung Trung Quoc Vuong chiem trai Phu Lan lam phan. Vua than di danh". Tiep do: "... dem quan danh Ngu Man Vuong o Phong Chau. Ngu Man Vuong phai chiu hang... Tu day ve sau cac vuong va giac cuop deu hang phuc ca" (sach da dan).  Va giua luc danh trai Phu Lan "chot thay tram bao tin la giac Cu Long vao cuop da den cua bien Than Dau (nay la cua bien Than Phu). Vua ve den song Tham di sang Ai Chau de danh giac Cu Long" (sach da dan). Nam do Le Long Dinh 3 lan than chinh dep loan. Nam 1008 "Vua than di danh hai chau Do Luong, Vi Long" (sach da dan). Tiep do "lai tu lam tuong di danh Hoan Chau va chau Thien Lieu" (sach da dan). Va thang 7 cung nam "vua than di danh cac chau Hoan Duong, Thach Ha" (sach da dan). Nhu vay la chi trong 4 nam lam vua, Le Long Dinh da 6 lan truc tiep lam tuong cam quan ra tran, lan cuoi cung chi cach 2 thang truoc khi ong mat. Cam quan danh giac lien mien nhu vay phai la mot nguoi cuong trang, nguoi "dam duc qua do, mac benh khong ngoi duoc" sao co the lam noi ?

Su that hay loi don ?

Ve chuyen Le Long Dinh giet anh de len lam vua cung can xem xet. "Su than Ngo Si Lien noi: Sach Da su chep rang: Dai Hanh bang, Trung Tong vang di chieu noi ngoi. Long Dinh lam loan, Trung Tong vi anh em cung me khong no giet, tha cho. Sau Long Dinh sai bon trom cuop dem treo tuong vao cung giet Trung Tong." (sach da dan). Chung ta thay gi trong doan nay? Thu nhat, chuyen nay Dai Viet su ky toan thu chep lai tu "Da su". Da su co the tin duoc neu co can cu de doi chieu hoac no hop logic, neu khong no chi co gia tri nhu mot loi don. Thu hai, da la da su ma con noi "Long Dinh sai bon trom cuop dem treo tuong vao cung giet Trung Tong". Quy cho nguoi khac toi chu muu giet nguoi thi phai co chung cu. Ai lam chung va tai lieu nao chung minh viec Le Long Dinh "sai bon trom cuop"? Chac chan la khong co ai ca va khong co bat cu tai lieu nao. Mot loi don da la khong co co so, mot loi don noi ve mot viec khong the co chung cu cang khong co co so. Va lai, theo Kham Dinh Viet Su Thong Giam Cuong Muc: “Khi vua Long Viet bi giet, bay toi deu chay tron ca, chi co Dien tien quan Ly Cong Uan om thay vua ma khoc. Long Dinh cho la trung nghia cat len lam chuc Tu suong quan pho chi huy su”. Giet vua, giet anh la bat trung bat nghia. Ke bat trung bat nghia kho ma trong dung duoc nguoi trung nghia. Vi vay viec Le Long Dinh giet anh chi nen coi cung lam la mot "nghi an" ma thoi, khong nen dem ra lam mot su that day cho hoc tro. Cung nhu cai chet cua Le Long Dinh, Ngo Thi Si chep trong Dai Viet su ky tien bien nhu sau: "Ly Thai To rat cam phan truoc toi ac giet anh cuop ngoi cua Khai Minh Vuong (tuc Ly Long Dinh), nhan luc Khai Minh Vuong benh tat, sai nguoi vao dau doc giet di roi giau kin viec do, nen su khong duoc chep". Loi do cua Ngo Thi Si chung ta chua bao gio coi la su that ca, sao lai coi viec Le Long Dinh giet anh la su that ?

H.H.V

Viet Bao

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Thủ tướng Nga chỉ trích các biện pháp trừng phạt mới của EU

Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev đã chỉ trích các biện pháp trừng phạt mới của EU nhằm vào các ngân hàng nước này, đồng thời cảnh báo EU sẽ phải đối mặt với việc mất thị phần ở thị trường Nga.

Tìm hiểu: Le Long Dinh, Long Dinh, Trung Hoa, Ung Thien, Dai Tang, Trung Tong, Dai Viet Su Ky Toan Thu, sach da dan, nguoi Viet Nam, lan dau tien, Nha Tien Le, ong vua, lich su, nhu vay, phat giao, nam

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Thử "bào chữa" cho Hoàng đế Lê Long Đĩnh

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Thử "bào chữa" cho Hoàng đế Lê Long Đĩnh bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Thu bao chua cho Hoang de Le Long Dinh

Nhan xet, hay lien he ve tin Thu bao chua cho Hoang de Le Long Dinh co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Thu bao chua cho Hoang de Le Long Dinh de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0