Tap hop luc luong

Tags: Thai Lan, Ha Noi, Hoa Ky, Viet Nam, American Express, An Do, cac nuoc dang phat trien, tap hop luc luong, dien thoai di dong, dich vu dien thoai, toan cau hoa, moi buoi sang, cuu chien binh, nguoi phu nu, co the, den


Tap hop luc luong

Mua dong nam 1995, toi den Ha Noi. Moi buoi sang khi di tap the duc, toi dao quanh nhung ngoi chua ben ho Hoan Kiem, ngay o trung tam Ha Noi; va moi buoi sang toi lai gap mot phu nu Viet Nam nho be ngoi ben loi nho, ben canh la mot chiec can buong tam. Chi moi moi nguoi len can de kiem chut tien. Va moi buoi sang toi tra cho chi ta mot do-la va buoc len can.

Khong phai vi toi muon biet toi nang bao nhieu can – toi biet ro trong luong cua ban than toi (va neu nho khong lam thi can cua chi cung khong duoc chinh xac cho lam). Nhung, bang cach buoc len can, toi muon dong gop cho toan cau hoa o Viet Nam. Doi voi toi, phuong cham cua nguoi phu nu nay, ma chi nay khong noi ra, la: “Co duoc thu gi, du lon hay nho thi cu viec ban, doi chac, cho thue, the chap … lam bat cu dieu gi de kiem loi, cai thien doi song va hoi nhap vao cuoc choi.”

Nguoi phu nu va chiec can ban the hien mot thuc te can ban cua toan cau hoa, mot dieu it khi duoc nhac toi trong nhung ban bac cua cac nha quan tri tien te, quy dau tu va nhung bo vi xu ly ky thuat cao. Do la: toan cau hoa bat dau tu tang lop duoi, tu he pho, tu tam hon va nhung hoai bao cua con nguoi. Dung la toan cau hoa la ket qua cua cac trao luu dan chu hoa tai chinh, thong tin va cong nghe, nhung dong luc de lai nhung trao luu do chinh la hoai bao cua con nguoi – mong muon co mot cuoc song tot hon – cuoc song co nhieu lua chon de di len, an ngon, mac dep, du lich, lam viec, doc sach, viet sach va hoc them. Toan cau hoa bat dau tu mot phu nu o Ha Noi, ngoi ben le duong, dung chiec can ban nhu chiec ve de gia nhap cai The gioi di nhanh do.

Trong trung tam Ha Noi ngay nay, moi phan vuong tren he pho duong nhu deu co nhung nguoi buon ban, hoac tu manh chieu, tu ruong hom hay tu cua hieu cua ho. Tren duong pho la nhung nguoi da doi dep guoc de lay xe dap, doi xe dap sang xe may, doi xe may lay xe hoi Honda Civic, doi Civic lay Camry va thinh thoang co nguoi tham chi doi duoc Camry de lay xe Lexus. Chung ta thuong nghi toan cau hoa chi dinh dang toi viec mot dat nuoc hoi nhap voi ben ngoai, hay nhung gi duoc ap dat tu phia tren hay tu ben ngoai, chung ta thuong quen rang toan cau hoa bat dau tu nhung tang lop dia phuong, tu tham tam moi chung ta.

Dieu do giai thich tai sao cung voi su xuat hien nhung su chong doi nham vao nhung suc ep, su tan khoc va thach thuc cua toan cau hoa, la ca mot nen tang dan chung o duoi dang doi hoi nhung phuc loi tu chinh qua trinh nay. Nen tang nay la tap hop cua hang trieu nhan cong, nhung nguoi bi toan cau hoa xo day, nhung chinh ho da dung len, phui bui tren quan ao, va go cua toan cau hoa, doi duoc gia nhap vao he thong nay. Vi neu ho chi co du mot phan co may thi nhung con rua se khong muon mai mai minh la rua, nhung nguoi bi bo roi se khong muon lang le di sau, va nhung nguoi thieu hieu biet nay se muon hoc them. Ho muon tro thanh nhung con su tu hay linh duong, ho muon huong chut it tu toan cau hoa, ho khong muon pha bo no.

Tinh co toi sang Rio de Janeiro luc chinh phu Brazil tu nhan hoa cong ty dien thoai quoc doanh Telebras. Luc do co mot cuoc bieu tinh tren duong pho Rio chong tu nhan hoa. Nhung dieu lam toi ngac nhien la vao ngay hom sau, to bao Brazil O Globo dang mot phong van voi mot trong nhung nguoi xuong duong bieu tinh. Khi duoc hoi vi sao anh ta di bieu tinh, nguoi nay tra loi anh ta lam the boi vi “nghi rang toi co the kiem duoc mot viec lam.” Anh chang nay khong chong tu nhan hoa, ma chi muon kiem phan.

Dan chung co the chiu dung duoc nhieu suc ep tu toan cau hoa hon la nguoi ta tuong – vi, chang han nhung nguoi tho mo Nga, nong dan Mexico va lao dong o Indonesia hieu rang o mot muc nao do, ho khong co lua chon nao khac hon la phai theo kip vao The gioi Di nhanh; phan nua cung boi vi so dong dan chung khong muon the gioi do di cham lai. Di nhien, neu nhung the luc thi truong tro nen kho kiem soat – neu dan chung cam thay toan cau hoa tro nen dien ro, pha vo quan he giua long hang say lam viec va muc cai thien sinh hoat va nhung su cai to day dau don va chinh sach that lung buoc bung khong dem lai gi cho ho – thi chac chan ho se dap bo toan cau hoa. Nhung chung ta chua phai da tien den cai muc do.

Hay nghi ve nhung nguoi tho o Nga sau khi Lien Xo sup do – nhung nguoi bi cham hang tuan hay hang thang luong. Vi sao ho da khong dot chay dien Kremlin? Vi ho truoc kia cung da lam dieu do va nay ho da hieu rang lam the cung vo ich. Lan nay ho muon co mot ket cuc khac – ho muon su thinh vuong, tu do va nhung lua chon – va ho san sang hy sinh vi chung. Cau chuyen ve nuoc Nga ma toi rat thich, do mot nha kinh te Nga ke lai cho mot nguoi ban toi, cho biet co mot linh xe tang nguoi Nga trong mot thi tran nam phia sau day nui Urals. Anh nay da lai xe tang vao trong toa thi chinh de doi cho duoc tien luong nha nuoc no anh ta. Nhung khi nhung nguoi dan thi tran xum lai quanh xe tang va hoi lieu anh ta co muon ban do toa thi chinh hay khong thi anh nay tra loi khong bao gio – ly do anh ta di xe tang vao la vi khong co phuong tien giao thong nao khac san co, va anh khong du tien de di taxi. Anh ta chi muon truy linh luong thoi.

Thuc te cho thay dau cho co nhung suc ep ma chu nghia tu ban toan cau gay cho cac xa hoi, toan cau hoa ngay nay da giup nang cao muc song voi toc do nhanh va cho nhieu nguoi hon bat cu trong giai doan nao trong lich su. Chung da dua nhieu dan ngheo nhap duoc hang ngu trung luu nhanh hon truoc nhieu. Vay thi trong khi cai ho ngan cach giau ngheo dang tro nen rong hon – vi nhung ke thanh cong trong toan cau hoa tien rat nhanh va ngay cang bo xa cac tang lop khac – thi muc song thuoc loai ngheo kho cung dang dan duoc nang cao hon, o nhieu noi tren the gioi. Noi cach khac, trong khi muc doi ngheo tuong doi dang dang len o nhieu nuoc, thi muc doi ngheo tuyet doi lai dang giam di o nhieu noi. Theo bao cao ve Phat trien Nhan loai cua Lien Hiep Quoc nam 1997, muc doi ngheo da giam trong vong 50 nam qua nhanh hon thoi gian 500 nam truoc do. Toc do tien cua cac nuoc dang phat trien trong 30 nam qua tuong duong voi toc do cua cac nuoc cong nghiep hoa tien trong ca mot the ky. Tu nam 1960, ty le tu vong luc so sinh, thieu dinh duong va mu chu dang giam xuong dang ke, trong khi viec cung cap nuoc sach cho dan dang tiep tuc duoc cai thien. Trong mot thoi gian tuong doi ngan, nhung nuoc va nhung vung mo cua ra the gioi nhu Dai Loan, Singapore, Chile, Israel, Chi le va Thuy Dien da dat duoc muc song tuong duong voi Hoa Ky va Nhat Ban, trong khi kich thuoc cua giai cap trung luu trong cac nuoc nhu Thai Lan, Brazil, An Do va Han Quoc da tang len, nho co toan cau hoa.

Moi ban xem bai sau day cua tap chi The Economist (8/1/2000):

HAY CANH GIAC: Cac cong ty da quoc gia dang hoanh hanh, cuop boc cong an viec lam, xoa bo luong bong va noi chung dang pha huy cac nen kinh te dia phuong. Do la nhung dieu gioi chi trich chong toan cau hoa lap luan. Nhung neu lanh lung nhin vao nhung con so thi ta thay mot cau chuyen hoan toan khac. Mot nghien cuu doi chieu cua OECD [To chuc Hop tac va Phat trien Kinh te], nghien cuu dau tien loai nay cho ta thay con so cac hang nuoc ngoai dong gop cho cac nen kinh te quoc gia.

Thuc te 1: Cac hang nuoc ngoai tra luong cho cong nhan cao hon muc luong binh quan – va khoang cach nay ngay cang rong hon. O My chang han, nam 1989, cac hang nuoc ngoai tra luong cao hon luong noi dia 4 phan tram; nam 1996, muc chenh lenh do la 6 phan tram.

Thuc te 2: Tai phan lon cac nuoc, cac hang nuoc ngoai tao co hoi viec lam nhanh chong hon cac hang noi dia. Tai Hoa Ky, nhan luc tai cac hang nuoc ngoai tang 1,4 phan tram trong thoi gian 1989-1996, so voi con so tang nhan luc 0,8 phan tram trong cac hang noi dia. Ca o Anh va Phap, nhan luc trong hang nuoc ngoai tang 1,7 phan tram/nam; trong khi o cac hang noi dia, nhan cong giam 2,7 phan tram. Chi co o Duc va Ha Lan thi cac hang nuoc ngoai moi giam nhan cong.

Thuc te 3: Cac hang nuoc ngoai dau tu nhieu vao nghien cuu va phat trien (R&D) o nhung nuoc ho dau tu. Nam 1996 muc R&D cua nuoc ngoai chiem 12 phan tram tong von danh cho R&D o My, 19 phan tram o Phap, va dang ke nhat: 40 phan tram o Anh. Trong mot so nuoc, cac hang nuoc ngoai dung doanh thu vao R&D cao hon la cac hang trong nuoc. Vi du o Anh, hang nuoc ngoai dung 2 phan tram doanh thu vao R&D, trong khi hang noi dia chi chi co 1,5 phan tram cho R&D.

Thuc te 4: Hang nuoc ngoai xuat khau nhieu hon cac hang noi dia. Nam 1996 cac hang nuoc ngoai o Ireland xuat 89 phan tram san pham cua ho, trong khi cac hang noi dia xuat co 34 phan tram san pham. Su chenh lech o muc 64-37 phan tram dien ra o Ha Lan, 35,3-33,6 phan tram o Phap va 13,1-10,6 o Nhat Ban. Ngoai le lon nhat la Hoa Ky trong do hang trong nuoc xuat 15,3 phan tram trong khi hang nuoc ngoai xuat 10,7 phan tram.

Nhung loi ich cua dau tu nuoc ngoai con cao hon tai cac nuoc ngheo hon trong OECD. Vi du Tho Nhi Ky: tai do luong trong cac hang xuong nuoc ngoai bang 124 phan tram luong trung binh; muc nhan cong cua hang nuoc ngoai tang 11,5 phan tram/nam, so voi con so tang 0,6 phan tram trong cac hang xuong noi dia; va R&D cua cac hang nuoc ngoai cao gap doi so voi chi phi cua cac hang noi dia.

Ro rang la trong khi su chong doi nham vao toan cau hoa dang con do thi su chong doi nay cung bi kiem che vi nguyen vong cua nguoi dan muon toan cau hoa nhieu hon nua. Khong can phai la mot nha khoa hoc chinh tri thi moi biet duoc dieu do. Chi can ban di dao tren bat cu pho phuong nao, dac biet trong bat cu dat nuoc dang phat trien nao:

Ban se gap Chanokphat Phitakwanokoon, 40 tuoi, phu nu nguoi Thai goc Hoa, ban thuoc la va banh bao trong mot kiosk tren duong Wireless Road, trung tam Bangkok. Toi da ngu tai mot khach san gan do hoi thang 12/1997, vao cai tuan ma chinh phu cho dong cua phan lon cac quy tin dung cua dat nuoc. Toi nho nguoi phien dich di cung de dua tin ve phan ung cua nhung nguoi buon ban tren he pho. Nguoi dau tien toi gap la Chanokphat. Truoc het toi hoi chi: “Hang ho buon ban the nao roi?” “

Sut mat 40-50 phan tram,” chi buon rau tra loi.

Toi hoi co bao gio chi biet ai ten la George Soros, ti phu, chu mot quy dau co, nguoi bi do toi la da dau co cac dong noi te A chau va khien chung sut gia.

“Khong,” chi lac dau. Chi chua bao gio nghe ve nguoi nay.

“Vay xin hoi chi, chi co biet thi truong chung khoan la gi khong?” toi hoi tiep.

“Co,” chi nhanh nhen tra loi. “Toi co co phieu cua Bangkok Bank va Asia Bank.”

“Vi sao chi biet ma lai mua co phieu cua chung?” toi hoi.

“Ba con cua toi ai cung mua, vay la toi mua,” chi tra loi. “Toi giu cac co phieu trong ngan hang, gio day chung chang con may gia tri.”

Vao phut do toi nhin xuong va thay chi khong di giay dep gi ca. Co the chi vut giay o dau do, nhung dung la chi dang di chan khong. Toi tu nhu: “Chi nay khong co giay dep, van hoa chi khoang lop nam, vay ma lai so huu co phieu ngan hang tren thi truong chung khoan.” Co nhung cau hoi xuat hien trong dau toi: Nhung niem quan tam cua chi ta la gi? Lieu chi co dinh dan dau mot dam bieu tinh den dot toa tru so cua IMF, mot to chuc da ep buoc Thai Lan phai cai to va that lung buoc bung? Hay la, do gio day chi nay da hoi nhap vao he thong, lieu chi co co gang lam viec nhieu hon, tiet kiem hon va hy sinh nhieu hon, tham chi hy sinh cho IMF, neu dieu do giup khoi phuc kinh te Thai Lan? Toi co cam giac chi se thuc hien lua chon sau. Tap hop luc luong la nhu vay do.

Tren pho ban cung co the gap Teera Phutrakul, dung dau mot mot trong nhung quy ho tuong lon nhat o Thai Lan. Toi den phong van ong ta va hoi lieu se co mot phan ung o Thai Lan nham vao cac ong chu nha bang nguoi My va phuong Tay, nhung nguoi co the vao mua chiem linh cac ngan hang va doanh nghiep Thai Lan, vi gio day tien Thai mat gia va kha nhieu cac doanh nghiep dang lo chong vo. Teera nghi mot luc roi tra loi, bang cach ke cho toi mot cau chuyen: Vai tuan truoc do, mot nguoi ban cua ong bi mat vi. Trong vi co nhung the tin dung cua bon ngan hang: American Express, va ba ngan hang Thai Lan. Nguoi nay ngay lap tuc da goi dien cho cac ngan hang do de bao ve chuyen mat cap the tin dung. American Express hoi neu anh ta muon thi ho co the cap the moi, gui Honda om, mang den cho anh ngay hom do. Nhung voi cac ngan hang Thai thi cho mai den hom nay, van chang thay ho hoi am cho anh ban nay.

“Vay thi,” Teera noi, “hay tu hoi: ‘Lieu anh ban toi co can quan tam xem lieu ba ngan hang Thai Lan do bi Citibank mua lai va nang cap chat luong de theo kip American Express hay khong?’”

Nhung con van de niem tu ai dan toc? U thi tu hao, nhung tu ai nay se giam di neu ngan hang thue nhan luc Thai Lan va lam an co lai co hieu qua nhu Citibank hay American Express. Tap hop luc luong la nhu the day.

Tren pho ban cung co the gap Liliane, 32 tuoi, mot nhan vien xa hoi nguoi Brazil song o khu Rocinha o Rio, lam viec cho chinh quyen dia phuong. Chi cho toi di xem mot trung tam trong tre em trong khu pho ngheo, va tren duong di da giai thich rang chi da tiet kiem hang nam troi de co the chuyen gia dinh ra khoi khu pho ngheo do. Gio day gia dinh cua chi da ket noi duoc voi The gioi Di nhanh, va chi khong bao gio muon the gioi do bi loai bo. Chi noi: “Khi con nho, toi thay tat ca moi nguoi trong xom khong co TV, ho den xem nho trong mot gia dinh. Gio day toi chuyen den cho moi, cach so lam la mot gio 20 phut, di lam lau hon truoc mot tieng, nhung do khong phai la noi o chuot va o toi pham. Toi chuyen gia dinh den do de tranh xa nhung tay buon ma tuy. Moi thang, luong cua toi la 900 real. Gio day toi co the mua mot chiec dien thoai. Nha chung toi la nha gach, khong con la nha la, va den cuoi thang van con de danh duoc it tien. Khi co nan lam phat, khong ai duoc mua hang theo loi khat no vi khong ai kham noi muc lai suat no. Ngay nay, ngay ca nguoi ngheo cung co dien thoai, truyen hinh cap va nha cua thi co dien vao. Toi cung co nhung vat dung co ban nhu cua nguoi giau. Gio day toi co the khieu nai ve [chat luong] cac dich vu [cong ty dien thoai hay nha may dien]. Truoc day chung toi khong duoc huong nhung dich vu do, nen khong the khieu nai chuyen do duoc.” Do chinh la hien tuong tap hop luc luong.

Ban se gap Fatima al-Abdali, mot nha khoa hoc nghien cuu moi truong, chu cua Coffee Valley, quan ca phe Internet noi tieng nhat thu do Kuwait, noi ban co the vua uong ca phe vua vao mang. Tot nghiep o My, al-Abdali van deo khan che mat theo truyen thong Hoi giao, nhung da tro thanh mot nguoi hieu biet cao ve Internet. Va chi la mot trong nhung cu toa trong phien toi giang bai ve toan cau hoa o Kuwait vao nam 1997. Sau bai giang, chi moi toi den quan ca phe, cung de gap mot vai sinh vien o do. Quan nay nam trong mot thuong xa trong trong pho. Khi ngoi vao ban, toi noi voi chi: “Co mot dieu toi khong hieu, xin chi giai thich. Chi trum khan che mat, chac chan la mot nguoi theo dao, nhung lai tot nghiep o mot dai hoc o My, va gio day dang gioi thieu Internet cho dan chung Kuwait. Toi khong ro ve su ket hop nhu vay.”

Dai the cau tra loi cua chi la, trong qua khu co nhieu lan the gioi A rap bi nuoc ngoai xam lang, va chinh ho cung mang den nhung anh huong va cong nghe khac la. Nhung, chi noi, lan nay them mot cuoc xam lang moi, nhung lai do chinh nhung nguoi A rap gay ra. Ho chiem giu cong nghe moi, chu khong de cong nghe moi dieu khien ho. Chi du dinh se dung tam khan choang quanh Internet va muon nhung ban tre den quan chi cung dung khan choang dung cach. Toi kinh phuc co gang cua chi. Dung chong lai no – hay tan dung va chiem huu no.

“Cach day ba nam toi nay ra y nghi mo mot ca phe Internet,” chi noi. “Toi biet Internet dang tran den va neu toi khong mo mot dich vu nhu the thi se co nguoi khac lam. Toi nhan thay chung ta co the kiem soat no ve mot so phuong dien, vay thi hay dao tao dan chung ve nhung dieu hay cua no, khien no hoi nhap voi van hoa cua chung toi, hon la chiu de no lung doan. Toi ap dung, khien cho no thich nghi, va gio day toi dang dan dan gioi thieu ve quyen cua phu nu [Hoi giao]tren trang web cua minh.

Al-Abdali da moi mot so sinh vien thuoc dai hoc Kuwait den. Mot nguoi tinh co cho biet ho vua to chuc bau cu dai dien sinh vien trong truong va nhung thanh phan chinh thong Hoi giao da bi cac phe doc lap, tu do va the tuc danh bai. Bau cu sinh vien la mot hoat dong quan trong trong the gioi A rap, vi no co khuynh huong tu do nhat, va vi the chung boc lo ro nhat ve thai do chinh tri cua dan chung, it nhat la trong the he tre. Toi hoi Abdul Aziz al-Sahli, mot sinh vien 21 tuoi nganh truyen thong, vi sao nhung nguoi cuc doan Hoi giao bi thua phieu. “Nguoi Hoi giao cuc doan khong con suc thu hut,” anh nay noi. “Nhung phai the tuc dang giup do sinh vien nhieu hon trong nhung chuyen ma sinh vien dac biet quan tam – in an, sua chua trong ky thuat email, sach thu vien, dau xe. Xa hoi gio day khong con duy y chi nhieu nua. Chung toi chi muon di tim viec lam.” Do chinh la hien tuong tap hop luc luong.

Ban se gap hai nguoi ban Australia cua toi, nha nghien cuu khoa hoc xa hoi Anne va chong la Gerard Henderson. Nha Hendersons gap toi o Washington va ke voi toi ve con gai cua ho dang theo hoc dai hoc o Australia: “Johannah, con gai cua chung toi, 21 tuoi,” Gerard ke. “Mot hom, chau va ban o chung nha nhan duoc mot la thu cua Telstra, cong ty dien thoai Uc, thong bao rang mot phan ba cong ty nay da bi tu huu hoa, va moi gia dinh Uc dung dich vu Telstra se duoc phep mua co phan cua cong ty. Chau goi dien hoi y kien chung toi, va chung toi noi, duoc, cu mua di. Vay la chau mua. Chau co rat it tien – luc do gia la 3 do-la Uc mot co phieu, va chau da mua 300 co phieu. Chau no van chua duoc huong luong. Chau co the tro thanh mot nhan vien thu vien, hay mot co giao, hay mot nguoi lam cong an luong cham chi, nhung chau la nguoi dau tien trong gia dinh dung ra mua co phieu cua Telstra. Nhung cong nhan trong cong ty Telstra da mua tong cong 90 phan tram so co phieu, va ho da tro nen hien hoa, khong thay phan doi nhieu trong chuyen cong ty cua ho bi tu huu hoa. Dan chung da hieu tam quan trong cua viec lam nhu vay. Chinh phu bao thu Uc da dung lap luan chong toan cau hoa de danh bai chinh phu lao dong cua Paul Keating trong nam 1996, de roi ngay sau do dang tay tay chao don toan cau hoa. Khong co cach nao khac ngoai chuyen chap nhan toan cau hoa, neu ban khong muon bi lac hau. Cach day 10 nam, con gai toi co le se gia nhap vao dong bieu tinh chong toan cau hoa, nhung voi nhung co phieu Telstra ma chau no mua duoc, gio day chau tro nen quan tam nhieu hon den nhung gi xay ra o pho Wall.”

Do chinh la tap hop luc luong.

Neu nhung tri thuc dang chi trich toan cau hoa su dung them thoi gian vao viec tim cach tan dung no, thay vi tim cach xe tan no ra, thi ho co the nhan ra nhung dieu de hieu – toan cau hoa co the tao ra nhung giai phap va co hoi cung nhieu nhu nhung kho khan no gay ra. Nhung lieu no co co the tao ra giai phap lon nhat khong? Lieu toan cau hoa, voi su troi day cua Internet va cac cong nghe hien dai co the cai thien doi song cua nhung nguoi o duoi day xa hoi – 1,3 ty nguoi dang song o muc 1 do-la/ngay?

Co rat nhieu nhung lap luan chinh tri ngo ngan theo loi thoi trang da xuat hien, noi ve dieu do. Nhung nguoi chong toan cau hoa da dung nhung thong so cho thay 90 phan tram, hay tuong duong, dan chung tren the gioi khong co dien thoai hoac chua bao gio duoc goi dien thoai. Vi le do, ho lap luan, toan cau hoa va Internet se khong co tac dung gi doi voi ho – ma chi lam tang khoang cach giua ho va phan con lai cua dan chung the gioi. Day don gian la mot lap luan sai lam.

Truoc het noi ve cong nghe. Vao nam 2000 cu cho rang phan lon dan chung tren hanh tinh chua he duoc goi dien thoai, nhung thuc te do se thay doi vao nam 2005, va se khong con la thuc te vao nam 2010. Theo danh gia trong nganh vien thong thi vao khoang nam 2005, mot ty nhung ket noi Internet di dong, chi phi thap se duoc lap dat tren khap the gioi – thong qua dien thoai di dong, may nhan tin hay may tinh cam tay. Va nam 2010 se co khoang 3 ty ket noi moi duoc lap dat. Chung ta co khoang mot ty gia dinh tren the gioi, nhung thiet bi vien thong se tro nen re tien hon, khong co ly do gi ma dai da so nhung nguoi ngheo tren the gioi lai khong duoc ket noi mang. (Mot nguoi ban toi trong nganh ky thuat da danh gia rang vao nam 2010 thi khoang 100 trieu may nuong banh my nho, se duoc lap Internet, khi do moi cong cu dien tu deu se duoc gan phan mem va noi mang.)

Chinh vi the cau hoi thuc su la mot khi cong nghe duoc pho bien rong rai thi lieu chung co gop phan xoa doi ngheo hay khong khi cac cuoc cach mang ky thuat truoc day da khong lam duoc? Khi dat ra cau hoi nay, toi khong co y noi phai la ky thuat hay viec thieu ky thuat moi la yeu to duy nhat de chong doi ngheo. Tao ra moi truong on dinh chinh tri, phap luat va kinh te giup tang cuong su hang say lam an, giup cho dan chung bat tay vao kinh doanh va tang nang suat, chinh la nhung yeu to tien quyet de chong doi ngheo o moi noi moi luc. Nha kinh te Amartya Kumar Sen, doat giai Nobel, lap luan ro rang trong cuon sach cua ong Phat trien la mot quyen tu do – rang tu do, hay kha nang mot nguoi duoc dua ra nhung quyet dinh trong cuoc song cua anh hay chi ta, khong nhung la phuong tien hieu qua nhat de xay dung mot xa hoi lanh manh va phat trien, ma la mot muc dich toi hau cua con nguoi ta. Khi ban giao tai san cho nguoi ngheo, song trong mot moi truong bat on ve chinh tri, nhu Liberia hay Myanma, thi cung chang loi loc gi. Nhung khi trao tai san vao tay nguoi ngheo trong mot moi truong on dinh va tu do, thi ban se thay nhieu ket qua. Chinh vi the, Sen chi ra, chua bao gio nan doi xay ra trong mot nen dan chu, co da dang va tu do bao chi, dieu nay ap dung ca voi An Do. “Tu do ve chinh tri,” Sen noi, “cho phep nhung bo phan yeu ot nhat trong xa hoi duoc len tieng va trao cho ho quyen duoc doi hoi va tiep nhan nhung su ho tro khi xay ra khung hoang.”

Nhung dat nuoc ngheo nan nhu Kenya va Zambia da tut hau trong he thong toan cau hoa khong phai do toan cau hoa lam hai ho, ma do ho da khong xay dung duoc nhung ha tang chinh tri, kinh te va phap luat toi thieu de co the tan dung toan cau hoa. Su thinh vuong khong phai da bo ho ma ra di, ma chinh ho da khong tao ra nhung dieu kien de giu no lai. Nhung nuoc nhu Uganda, Ba Lan hay Han Quoc da co nhung lua chon dung dan va da thu loi rat nhieu tu toan cau hoa. Cac quoc gia khong bao gio don thuan ngung phat trien – dieu ma chung thieu la nhung chinh phu dung dan.

Do vay chung ta co the sua lai cau hoi quan trong ke tren. Co dieu gi trong toan cau hoa ma co the tang cuong duoc quyen tu do va dong gop vao qua trinh xoa ngheo doi, nhung dieu ma nhung cai cach va tien bo ky thuat truoc day khong thuc hien noi? Cau tra loi la “co.” Toi da co gang giai thich trong chuong 9 va 10 ve cach thuc toan cau hoa co the giup cho chinh phu chiu trach nhiem cao hon va giup cho ca nhan, cac nha hoat dong va cac cong ty nhung quyen luc manh me hon dang tro thanh nhung nha sang lap trong mot the gioi khong con rao can. Dieu dang noi la nguoi ngheo roi se hieu va khai thac dieu do nhu the nao. Dau co nguy hiem den dau toan cau hoa van co the trao cho nhung nguoi ngheo mot kha nang to lon hon de ho co the tuyen truyen, tap hop va tu doi pho voi suc cong pha cua chinh toan cau hoa. Chinh dieu nay giai thich va duy tri su tap hop luc luong trong dan chung.

Chang han nho co Internet ma khong con chuyen chi mot vai cong ty truyen thong lon giao tiep voi so dong, ma ngay nay thuc te dang cho thay so dong dang giao tiep voi so dong. Toi tim hieu dieu nay tu Chandra Muzaffar, Chu tich mot to chuc nhan quyen Malaysia mang ten Phong trao quoc te vi mot the gioi cong bang. Toi den gap nguoi dan ong Hoi giao hien lanh nay trong van phong cua ong o thu do Kuala Lumpur. Toi den voi mot muc dich de nghe ong ta chi trich toan cau hoa, thay mat cho nhung nguoi bi hat hui va bo roi, nhung nguoi ma to chuc cua ong dang benh vuc. Nhung nguoc lai toi da nhan duoc mot thong diep nhe nhang va thu vi hon tu ong ta.

“Toi nghi toan cau hoa khong phai chi la su tai sinh cua chu nghia thuc dan,” Muzaffar noi. “Nhung nguoi noi nhu vay that da khong hieu van de. Su the phuc tap hon the nhieu. Hay nhin quanh. Do toan cau hoa, da co nhung thanh phan van hoa cua nhung dan toc bi de nen lai dang xam nhap len phuong Bac. Mon an pho bien cua nguoi Anh ngay nay khong con la ca va khoai tay ran, ma la mon ca ri. Ca ri khong con la mon la mieng doi voi nguoi Anh nua. Nhung toi khong chi noi den ca ri. Trong y thuc he, hien nay xuat hien nhung quan tam nhat dinh doi voi nhung ton giao moi. Vay thi trong khi co cai the luc thong tri [My hoa], anh cung thay tu tuong cua nhung nguoi bi thong tri dang lan tran…. Hien co nhieu co hoi cho phep nhung nguoi khac boc lo tu tuong thong qua Internet. Iran ket noi voi Internet rat chat che. Ho coi do la mot cong cu de ho pho bien quan diem cua ho. O Malaysia, Mahathir duoc CNN dua tin [den khap the gioi]. Chien dich van dong cam min tren dat lien dang duoc tuyen truyen tren Internet. Do chinh la cong cua toan cau hoa giup cho nhung nhom dan chung song ngoai le. Noi rang do la mot thu giao thong mot chieu thi khong dung, va chung ta phai hieu duoc su phuc tap cua no. Dan chung hoat dong trong nhieu cap do khac nhau. O mot muc ho co the tuc gian vi nhung bat cong ma hien tuong My hoa gay cho xa hoi cua ho, nhung ho lai ban ve van de do khi ngoi trong quan McDonald’s voi con cai cua ho, nhung nguoi dang theo hoc tai Hoa Ky.” Tap hop luc luong doi mat voi chong doi toan cau hoa.

Dieu do la thuc te ngay tai cac xa hoi phat trien. Tap chi Forbes – kho co the goi la thu tap chi benh vuc cho nguoi ngheo – da dang mot bai rat hay vao thang 7/1998 sau phim tai lieu cua Time Warner- CNN (7/6/98) noi ve luc luong Mu Noi Xanh cua My da dung dung hoi ngat doi voi nhung ke phan boi o Lao nam 1970. Ngay sau ban tin, nhung cuu chien binh My da to cao cai goi la su that ve chien dich Tailwind dua tren cac bao cao gia mao va cac nguon tin mo ho. Mac cho rat nhieu khieu nai, nhung tap doan truyen thong khong lo CNN da khong dua ra cai chinh gi ve ban tin. (Nhung nguoi khong lo truyen thong toan cau thuong khong xin loi ai, dac biet khong co chuyen xin loi cuu chien binh.)

“Time Warner co the da du kien moi khieu nai roi cung di vao quen lang,” tap chi Forbes cho biet. “[nhung] nhung cuu chien binh chien truong Viet Nam da su dung Internet – vu khi duy nhat ma ho co. Khong co Internet thi co khi phai mat hang thang moi co the tim ra su that, ma den luc do thi chang con ai nghe ho nua. ‘[Internet] cho phep toi lam trong ba ngay nhung viec ma [nha lam phim CNN] April Oliver lam trong 8 thang,’ dai ta khong quan Perry Smith (da nghi huu), mot tu van quan su cho CNN, nguoi da di khoi CNN de phan doi phim tai lieu do. Smith cho biet trong dem ma phim tai lieu do duoc chieu, ong ta da viet xuong mot loat cac cau hoi xung quanh dieu gi da xay ra hoi do o Lao. Chi bam mot nut, ong ta da gui email den hon 300 nguon tin cua rieng ong – “Email duoc gui khap noi,’ Smith giai thich”. Ho so ve chien dich Tailwind thoi do la toi mat, vay la neu nhung nguoi cuu chien binh phai doi cac vi quan lieu trong Bo Quoc phong quyet dinh cho cong bo ho so thi se mat nhieu thoi gian moi bac bo duoc tu lieu cua CNN, va luc do thi qua muon. Nhung bang cach dung email, chi phi hau nhu bang khong, cac cuu chien binh da tap hop hoi uc cua ho tu nhung binh si co mat thoi gian do, roi trong vai ngay cho cong bo. Ho qua da giang cho CNN mot cai tat.

Nhung cuu chien binh, nhan tien huu tri, trang bi bang email da buoc ong Rick Kaplan, Chu tich CNN, luong cao, xuat hien tren chinh truyen hinh CNN cua ong ta, run run giong nhu mot con huou bi roi den, bac bo phim tu lieu do va xin loi len xin loi xuong, de co gang giu cho duoc cong an viec lam cua chinh ong ta, va khoi phuc uy tin cho truyen hinh CNN. Ty so: cuu chien binh voi email: 1 – Time Warner-CNN, tap doan truyen thong hung manh nhat the gioi: 0.

Trong khi Internet va toan cau hoa co the va se ngay cang tao ra tu do ngon luan cho cac ca nhan va su minh bach trong chinh phu, vi sao toi lai tin rang chung se gop phan mot cach doc dao vao viec xoa ngheo doi? “Vi Internet den voi dan chung nhanh hon bat cu cong nghe nao khac,” Alan Hammond, Truong khoa hoc gia cua Vien Tai nguyen The gioi giai thich. “Mot trang web dich sang ngon ngu An Do, Trung van, Swahili va Tay Ban Nha co the tro thanh mot kho tu lieu cho khoang hai ty dan. No co the giup dan chung, tham chi nhung nguoi ngheo nhat, tim cach thoat khoi ngheo doi, tao loi ich ky thuat so thay cho ho ngan cach ky thuat so.

Xin xem mot cau chuyen cua Iqbal Z. Quadir, ong chu ngan hang nguoi My goc Bangladesh. “Dau nam 1993,” Quadir ke, “toi duoc tuyen vao lam trong mot hang dau tu o New York, o do toi va dong nghiep cung phoi hop viet cac bao cao, luu giu va chia se chung tren cac dia may tinh mem, lat nhat. Sau do khi cac may tinh cua chung toi duoc noi vao mot mang noi bo, giam duoc viec phai trao doi cac dia mem, chung toi da viet bao cao nhanh hon, lam viec sang tao hon va day hung thu. Dieu do khien toi nho lai ky niem cua toi trong mot ngoi lang o nong thon Bangladesh trong thoi gian chien tranh gianh doc lap cua nuoc nay, nam 1971. Chien tranh no ra dau tien o do thi, khien gia dinh toi tan cu vao mot vung que heo lanh. Ca vung do khong co cong nghe hien dai, ngoai tru hai chiec pha may dung de cho khach va hang hoa giua hai thi tran, no dung ben lang toi. Trong nhieu thang, chien tranh khien cho dich vu chuyen cho bi dinh don. Khi dich vu tro lai thi no da khien cuoc song vung toi thay doi tich cuc. Nong dan va ngu dan ban san pham cua ho voi gia cao hon, hang hoa da dang hon. Su cai thien len den muc toi co the thay tan mat, du cho luc do chi moi 13 tuoi. Them nua, trong thoi gian do toi phai di bo rat nhieu giua hai ngoi lang. Cha me noi toi di bo 10 km sang lang ben de nhan it thuoc men tu mot duoc si o do. Nhung sau khi di het buoi sang, den noi, toi moi biet la ong duoc si do da vao thanh pho de mua them thuoc. Va the la mat ca buoi chieu toi di bo quay lai lang cua minh. Sau do nho co pha noi hai lang ma do phai di bo. Khi may tinh trong so cua toi duoc noi mang vao nam 1993, toi nho lai nhung nam thang bi phi hoai thoi 1971, va thay nay sinh mot thuc te. Ket noi chinh la dieu se tang nang suat, du do la chuyen xay ra trong mot van phong hien dai hay trong mot ngoi lang ngheo tung; ket noi se tang tiem nang; khong ket noi se gay te liet va thui chot tiem nang.

“Neu ket noi dong nghia voi nang suat,” Quadir nho lai, “thi no cung la mot vu khi chong ngheo doi. Nhung dan Bangladesh cua toi nam 1993 da lam gi de chong ngheo doi? Qua nghien cuu, toi thay Bangladesh da qua nhung buoc phat trien ma it can den dien thoai, toi khong hieu duoc suc nguoi bi uong phi bao nhieu trong viec di lai o cai dat nuoc 120 trieu dan do. Trong 1.000 nguoi dan chi co hai nguoi co dien thoai, va trong vung nong thon voi hon 100 trieu dan thi hau nhu khong co dien thoai. Day la mot thuc te phu phang vi ngay nay nhung hinh thuc ket noi moi dang khong ngung xuat hien, voi Internet va Email, tao ra nhung chuyen bien ngay ca o nhung nen kinh te truong thanh nhu cua My chang han. Vao thoi diem nay nam 1993, toi duoc biet chinh phu Bangladesh dang co sang kien cap giay phep hoat dong cho cac dich vu dien thoai di dong, du dinh bat dau vao nam 1994. Day la dieu rat phu hop. De co duoc su ket noi lien lac trong vung nong thon can phai co mot cach thiet lap mot he thong lien lac dien thoai – trong truong hop do, dien thoai di dong la thich hop nhat – va can phai co giay phep cua chinh phu. Toi da phai hanh dong that nhanh. Mac du thu hut dau tu de xay dung vien thong o nong thon Bangladesh la mot viec kho khung khiep, nhung toi nghi phai tim ra mot cach. Neu ket noi co nghia la tang nang suat, vay thi can phai gianh truoc nhung phan loi lai cua nang suat do de co the trang trai cho viec dau tu vao ket noi. Dieu quan trong, toi cu nghi trong dau, khong phai la can bao nhieu tien de cho mot lang mua cho duoc cac dich vu dien thoai, ma la neu co nhung dich vu do thi lang do se lam ra bao nhieu tien. Dan lang se dung loi tuc tu viec su dung dich vu de tra cho chinh dich vu ho duoc huong.”

Nhung lam the nao de khoi su?

“Mot dom sang hy vong xuat hien trong boi canh do la dinh che mang ten Grameen Bank,” Quadir ke tiep. “Ngan hang chuyen cung cap cac khoan von vay nho, hoat dong trong 35.000 lang mac, co 1.100 chi nhanh va 12.000 nhan vien. Thong thuong mot phu nu se vay 100 hay 200 do-la, mien the chap tu Grameen Bank de mua, vi du, mot con bo. Con bo nay se cho sua, chi se ban sua cho nguoi hang xom, kiem du tien de song va tra dan khoan vay ban dau. Qua trinh do se giup nhung nguoi ngheo doi nhat dung day. Doi voi toi, kha nang ket noi co the duoc to chuc theo cach tuong tu. Nghia la mot dien thoai di dong cung giong nhu ‘con bo no’ – it nhat la trong cach nhin cua nguoi di vay von. Mot phu nu co the vay 200 do-la tu nha bang, mua mot dien thoai di dong, dung no, di tung nha, moi chao dan lang su dung, va thu phi, nhu vay vua kiem ra tien, vua co the tra no ngan hang. De nghi cua toi duoc Muhammad Yunus, nguoi sang lap Grameen Bank chu y. Khong co ong ta thi chang lam duoc gi. Ong ta khuyen khich va nam 1994, toi da bo viec o hang dau tu va thuyet phuc Joshua Mailman, mot nha dau tu nguoi My co dau oc xa hoi, cung toi lap mot cong ty o New York.

“Hai nam sau, ket qua la ra doi mot quan he doi tac goi la Grameen Phone Limited – mot cong ty cung cap dich vu dien thoai di dong cho do thi va nong thon Bangladesh. Ngan hang Grameen chiu trach nhiem lua chon doi tuong phu nu de cho vay von, dua vao ho so cua ho vay von trong qua khu. Chang han mot phu nu da chung minh rang chi co mot ky nang nhat dinh va co kha nang hoc hoi them, se duoc ho tro cho vay von va mo dich vu dien thoai. Mot yeu to khac la nha cua chi nen nam o trung tam mot cong dong, o giua lang. Grameen cung giup cho it nhat la mot thanh vien trong gia dinh mo dich vu co the doc duoc ngon ngu va chu so bang tieng Anh. Moi mot nguoi lam dai ly dien thoai nhu vay trung binh co the kiem duoc hai do-la mot ngay. Va da co rat nhieu cau chuyen ke ve cach song, cach lam an cua dan lang thay doi ra sao ke tu ngay dien thoai xuat hien trong lang mac cua ho. Chang han co mot phu nu suy nghi se nuoi mot dan ga lon hon, mot loi lam an ma chua bao gio chi dam nghi toi vi truoc kia neu ga om thi da khong the goi thu y cho kip thoi. Mot nguoi dan ong muon mo rong vuon chuoi cua ong vi gio day ong co the dung dien thoai de hoi tham do gia ca thi truong de quyet dinh thoi diem ban san pham. Mot nguoi me da dung dien thoai de goi bac si va da cuu duoc dua con cua chi, chau bi sot cao. Nhung nguoi dan Bangladesh luu lac lam an phuong xa tren khap the gioi gio day co the goi ve noi chuyen voi ba con gia dinh ho, va kiem tra xem tien ho gui ve co den tan tay nguoi than. Ca mot su tac dong xa hoi tich cuc do lien lac dem lai. Khi co nhung nguoi phu nu ngheo doi nhat gio day co the cam trong tay phuong tien lien lac toan cau, nhung lan song tien bo da xuat hien trong nhung lang ban xa xoi heo lanh. Ngay ca nhung nguoi tuong doi giau co cung tim den can nha cua nguoi phu nu ngheo kho de duoc su dung dich vu dien thoai.”

Quadir cho biet anh rut duoc nhieu bai hoc tu kinh nghiem do. Mot dieu ro rang la ky thuat so da cho ra mot loi tu duy moi va nhung mo hinh lam an moi thich hop voi cac nuoc ngheo. Nhung can phai co nhung dinh che moi trong nhung quoc gia do de co the cung cap cong nghe toi nguoi dan thuong de ban than ho co the tan dung duoc suc manh ky thuat. Do la dieu GrameenPhone da thuc hien. Bai hoc khac cho thay khong the co cai goi la “phat trien kinh te” neu khong co tinh than doanh nghiep. Tinh than doanh nghiep la suc manh quan trong nhat de nang bac cac quoc gia va dieu ma Internet va toan cau hoa co the lam, voi chut it tri tuong tuong, la da khien cho nhung nguoi ngheo nhat o Bangladesh co duoc tinh than kinh doanh nay.

“Theo dinh nghia thi nuoc ngheo thuong co dong dan dan ngheo, nhung nuoc nay can xac dinh dan ngheo cua ho cung chinh la mot trong nhung nguon suc manh de dua dat nuoc tien len,” Quadir ket luan. “Noi cach khac, mot chiec dien thoai di dong cung la mot ‘con bo’ doi voi nguoi cung cap dich vu dien thoai, nhung no co the la mot ‘con ngua’ doi voi lang do, con ngua giup keo ca lang ra khoi ngheo doi.”

Nhung cau chuyen tren cho chung ta thay thuc te: mot dang toan cau hoa san sinh ra tam ly tho o xa lanh khi cac the luc va anh huong phat trien toi muc gan nhu vo hinh va kho hieu, mot dang no cung tao ra nhung tien bo thuc te. No co the tiep can nhung tang lop thap nhat trong xa hoi, tao cho nhung nguoi dan ngheo yem the nhung loi the, co hoi va nguon tai nguyen moi de ho co the tu sang tao.

Nhung cau chuyen tren cung giai thich vi sao nhung phan ung chong lai toan cau hoa cho den nay van chua loi cuon duoc dong dao quan chung de pha tan toan cau hoa. Qua nhieu nguoi dan van con muon co he thong toan cau hoa, ho tiep tuc tim duong de hoi nhap vao he thong do, du cho qua trinh hoi nhap co kho khan den dau. Boi vi co qua nhieu nguoi dan o cac nuoc dang phat trien tin rang toan cau hoa la cong cu de ho nhanh chong tim ra mot cuoc song kha hon, mot cong cu huu hieu hon tat ca nhung gi xua nay ho co duoc. Lieu ai cung tim duoc cong viec minh ua thich? Chac chan la khong. Lieu ai o Sri Lanka cung se duoc tra luong cao nhu nhung nguoi song o Seattle khong? Khong. Nhung lieu nhung co hoi viec lam do Bay Thu Dien Tu tao ra o cac nuoc phat trien co hay hon nhung cong viec khac, nay sinh tu canh ngheo kho, tu viec boc lot tinh duc tu tre em khong? Chac chan roi. Nhung co hoi viec lam do la nhung buoc dau tien cho dan ngheo buoc khoi canh ngheo tung? Chac chan. Nha kinh te Paul Krugman da thang than chi ra: “Su that tran trui cho thay moi dien hinh phat trien kinh te thanh cong trong the ky truoc – moi khi co mot quoc gia hang say lam an de tien len su thinh vuong, hay it nhat da dat duoc muc song kha hon – da dien ra trong boi canh toan cau hoa; co nghia la ho da san xuat cho thi truong toan cau thay vi chi tu cung tu cap. Nhieu cong nhan tham gia san xuat cho thi truong the gioi da khong duoc tra luong xung dang theo muc cua The gioi Di nhanh. Nhung khong the noi rang ho da bi toan cau hoa lam cho doi kho … thi ban da quen rang chinh ho la nhung nguoi rat ngheo, truoc khi ho nhan duoc cong viec phuc vu xuat khau. Va neu nghi nhu the thi ban cung da lam ngo truoc mot su thuc la nhung ai khong vao duoc toan cau hoa thi ngheo kem hon nhieu so voi nhung ai duoc vao.” (Slave, 23/11/1999)

Chinh vi the ma rat nhieu dai dien tu cac nuoc dang phat trien da rat lo buon tai hoi nghi thuong dinh WTO tai Seattle nam 1999 khi Hoa Ky va cac nuoc phat trien khac da doa cat ho khoi mau dich toan cau neu trong mot thoi gian ngan ho khong cai thien duoc quyen loi cho cong nhan va tinh hinh moi truong cua minh – mac dau nhung thong diep do chang qua la mot thoi trang chinh tri do cac nghiep doan tho thuyen Hoa Ky de ra de keu goi giam bot thuong mai voi cac nuoc co muc luong cong nhan con thap. Neu khong co muc luong thap do thi cac nuoc dang phat trien khong the buoc nhung buoc dau tien vao nac thang phat trien, dieu kien tien quyet cho phep ho cai thien tieu chuan moi truong va doi song cong nhan. Vi the nhung phan ung chong toan cau hoa trong hang ngu nhung tri thuc phuong Tay da va dang manh hon nhung phan ung trong hang ngu cong nhan o cac thi truong moi noi. Nhung cong nhan o do co the khong thich nhieu dieu thuoc ve toan cau hoa, nhung ho co con giai phap nao tot hon khong? Chua ai biet duoc.

Co luc nhung khau hieu tren duong pho Seattle va nhung buc tranh boi ban len tuong duoc bao chi tung ra thanh tin tuc dang chu y. Nhung co luc nhung su im lang cung rat dang chu y. La mot phong vien, su thanh cong doi voi ban la kha nang phan biet duoc su khac nhau giua hai su viec noi tren. Toi thay mau tin quan trong nhat tu chau A va Nga trong nam 1998 va 1999 la su im lang tuong doi trong hang ngu nhung tang lop trung luu va dan ngheo o Thai Lan, Han Quoc, Malaysia, Indonesia va Lien Xo cu. Ho chap nhan su phan quyet ve thi truong tu do – chap nhan rang dat nuoc cua ho co nhung kho khan lien quan toi he dieu hanh va cac phan mem, va ho san sang chiu bi trung phat va co gang dua ra nhung dieu chinh can thiet.

Giai doan nay keo dai bao lau thi kho ma doan truoc, nhung no gay boi roi trong so nhung nguoi du doan ve su that bai cua toan cau hoa. Sau moi con hon loan trong kinh te toan cau, sau moi cuoc thu nghiem hat nhan cua An Do, sau moi cuoc hop thuong dinh cua WTO, nhung chuyen gia noi tren deu ket luan rang toan cau hoa da bi “cao chung,” he thong toan cau hoa dang do vo va dan ngheo se vung len chong lai no. Toan cau hoa bao gio cung la khai niem bi chon vui trong tri oc cua nhung nguoi khong hieu ve no, khong hieu ve hoai bao thuc su cua con nguoi. Nhung nguoi chong toan cau hoa chac chua bao gio gap nhung nguoi nhu Liliane hay Teera, Chandra hay Iqbal, hay co con gai cua nha Hendersons hay nhung nguoi tho mo o Nga, chua noi den nguoi phu nu nho nhan o Ha Noi. Khi nao tat ca nhung con nguoi noi tren bo cuoc, khong muon gia nhap The gioi Di nhanh, tuyen bo rang ho thich quay ve nhung he thong cu ky, dong cua va bi kiem soat, va khi ho bo cuoc khong muon tim den mot cuoc song tot hon – cho ban than hay cho con chau cua ho – thi toi se dau hang, chap nhan toan cau hoa bi “diet vong” va rang nhung nguoi chong doi toan cau hoa thang cuoc.

Nhung cho den ngay do thi cho phep toi duoc chia se voi ban mot dieu bi mat nho, toi thu luom duoc khi tro chuyen voi nhung con nguoi noi tren: “nhung nguoi ngheo doi tren trai dat” chi muon den cho duoc Disney World – chu khong con muon dung chien luy. Ho muon co Vuong quoc Mau nhiem chu khong muon tro thanh Nhung nguoi khon kho. Va neu ban co the xay dung duoc nhung moi truong chinh tri va kinh te ma tao cho ho duoc chi mot chut hy vong, rang bang cach lam viec hang say va hy sinh thi se den duoc Disney World va thuong thuc Vuong quoc Mau nhiem – thi phan lon nhung nguoi do se gan bo voi cuoc choi toan cau hoa lau, lau hon muc ban tuong tuong.

Thomas L. Friedman

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Thai Lan, Ha Noi, Hoa Ky, Viet Nam, American Express, An Do, cac nuoc dang phat trien, tap hop luc luong, dien thoai di dong, dich vu dien thoai, toan cau hoa, moi buoi sang, cuu chien binh, nguoi phu nu, co the, den

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Tập hợp lực lượng

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Tập hợp lực lượng bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Tap hop luc luong

Nhan xet, hay lien he ve tin Tap hop luc luong co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Tap hop luc luong de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tac pham trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tac pham
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0