Sahara de nhat sa mac

Tags: Ai Cap, Ainsalah Jogurte, sa mac Sahara, su xam nhap, khong phai la, cay cha la, oc dao, nhiet do, the gioi, de nhat, khu vuc, duoi dat, nuoc, cat, hang


Sahara khong phai la mot manh dat hoang. Do duoi dat co nhieu nuoc nen hinh thanh nhieu oc dao Siwa cua Ai Cap, oc dao Ainsalah Jogurte cua Algeria. Trong oc dao, suoi nuoc chay roc rach, nhung hang cay cha la cao vut, vua ngan chan su xam nhap cua cat, vua cung cap nguon thuc pham chu yeu cho cu dan.

Sa mac lon nhat the gioi nam o Bac Phi, keo dai tu bo Dai Tay Duong theo huong dong den bo bien Hong Hai. Sahara keo dai 5.600 km tu dong sang tay, rong 1.600 km tu nam sang bac, di qua Ai Cap, Sudan, Lybia, Chad, Angeria, Niger, Tunisia, Maroc, Mali, Mauritania va Tay Sahara, voi tong dien tich 8.600.000 km2, chiem 30% ca luc dia chau Phi. Theo thoi quen, nguoi ta hay goi day la sa mac, nhung phai goi la hoang mac moi chinh xac vi Sahara khong chi la mot sa mac dien hinh voi nhieu doi cat lon ma con co mot dien tich lon nham thach lo thien hoac chi co mot lop mong nham thach vun (hoang mac da) cung voi cac bai da cuoi va soi (sa mac).

Sahara de nhat sa mac
Sa mac Sahara menh mong cat.

Sa mac Sahara nam gan duong bac hoi quy, cach duong xich dao cua trai dat o 23°27" phia bac va 23°17" phia nam. Noi day ca nam chiu su khong che cua vung khi hau ap nhiet doi cao va vung gio mua dong bac. Gio dong bac lam giam khi luu va gio tu luc dia den, hoi nuoc ngung tu nen khi hau o day cuc ky kho han. Luong mua trung binh hang nam cua khu vuc nay duoi 100 mm, co noi tham chi khong co mot giot mua trong nhieu nam. Dien tich khu vuc kho han cua no dung hang thu nhat toan cau. Do luong mua it, lai them viec chan tha va khai khan qua do, sa mac Sahara khong ngung mo rong ve phia nam. Khoang nua the ky tro lai day, Sahara da mo rong gan bang voi dien tich cua Afghanistan (652.000 km2).

Sahara de nhat sa mac
Sahara sau con mua.

Khu vuc sa mac kho han, it may, anh sang mat troi choi chang, quanh nam song nhiet cuon cuon, hoi nong kho nguoi. Nhiet do trung binh hang nam la 25°C tro len, nhiet do binh quan cua thang cao nhat trong nam (thang 7) la 35-37°C va thoi gian duy tri muc nhiet do nay rat dai. Ngay 13/8/1922, o vung Ajijiye cach thu do Tripoli cua Lybia 45 km ve phia nam, nhiet do dat 58°C, tro thanh noi cuc nong cua the gioi. O sa mac, ban ngay mat troi do ruc nhu thieu nhu dot. Neu de mot qua trung tren cat, chang may choc no se chin ngay. Nhung den dem, gio lanh cat da cat thit, neu ngu khong dap chan thi khong chiu noi. Su chenh lech nhiet do giua ban dem va ban ngay la 15-35°C, cao nhat co the len toi 38,2°C. Duoi su thay doi nhiet do nhu the, nham thach thuong bi phan giai va bao mon nghiem trong do gian no khi nong va co lai khi lanh. Trong sa mac con co bao cat va gio bui du doi, thuong lam cat bay da lo, toi tam troi dat. Mot luong lon cat bui duoc dem den khu vuc phia nam Sahara, tham chi den ca Dai Tay Duong. O khu vuc thu do Novakchott cua Mauritania thuong xay ra hien tuong mua cat.

Trong dieu kien tu nhien khac nghiet nhu the, mot so dong thuc vat van ton tai, sinh soi nay no trong sa mac mot cach ngoan cuong. Do la loai co giay co bo re phat trien, loai xuong rong co re bien thanh gai, than cay co chua chat dinh duong. Cac loai thuc vat sinh truong nhanh, chiu han nhu moc tac gia sau khi mua 10 phut se moc mam, sau 10 gio se ra re nen co the thay khap noi. Cac loai dong vat co kha nang chiu khat, chay gioi hoac song trong hang nhu da dieu, linh duong, chuot nhay, than lan… cung hoan toan thich ung duoc voi dieu kien tu nhien khac nghiet o Sahara.

Sahara de nhat sa mac
Oc dao trong sa mac.

Di trong bien cat menh mong, con nguoi bong thay phia truoc co lang mac cay coi, gieng nuoc, suoi mat… nhung khi den gan thi tat ca deu bien mat, khong con lai mot dau vet. Day chinh la hien tuong ao anh thuong thay trong sa mac. Do la do mat do chieu sang khong dong deu cua cac tia khuc xa lam cho canh vat that o xa hien len trong khong trung hoac duoi dat, tao thanh canh hu ao.

Oc dao la trung tam cua cac hoat dong kinh te trong sa mac. Noi chung, nguoi da mau dinh cu tai oc dao lam nghe nong duoc goi la “cu dan cha la”. Rieng cac dan toc du muc nhu nguoi Arap, nguoi Berber o phia bac Sahara phai song trong leu bat hoac tim nhung noi co co, co nuoc nen duoc goi la cu dan lac da. Trong hoang mac menh mong bat ngat co the thay tung doan thuong nhan tay dat lac da tho hang hoa di tren con duong buon ban co tu xa xua. Lac da mot buou o sa mac Sahara co the chiu doi khat, la tro thu dac luc cua cu dan trong sa mac nen duoc menh danh la con thuyen trong sa mac.

Sahara con la mot trong nhung noi tap trung nhieu tai nguyen khoang san nhat chau Phi, trong do quan trong nhat la dau mo va khi dot thien nhien. Ngoai ra con co cac khoang san khac nhu uranium, sat, mangan, dong… Cac kho tang quy gia phong phu duoi dat nay da thuc day nen kinh te cua cac nuoc quanh sa mac phat trien nhu Lybia, Algeria da tro thanh nhung quoc gia dau lua va khi dot chu yeu cua the gioi. Niger la nuoc san xuat uranium noi tieng the gioi. Do khai thac khoang san, trong sa mac rong lon da xuat hien mang luoi duong bo, hang khong va cac diem dan cu moi lam cho bo mat Sahara co nhieu thay doi lon.

(Theo sach Nhung nen van minh the gioi)

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Thế Giới Giải Trí NỔI BẬT

Clip: Bản tin giải trí số 17

Đám cưới trong mơ của Doãn Tuấn - Quỳnh Nga, Lam Trường - Yến Phương, Hai người đẹp rút lui khỏi cuộc thi Hoa hậu Việt Nam, Giáng My diện đầm xuyên thấu dự khai mạc liên hoan phim, Tranh cãi về trang phục dân tộc của Nguyễn Thị Loan, Mỹ Tâm được vinh danh giải thưởng 'Huyền thoại âm nhạc', Justin Bieber kiếm tiền giỏi hơn Taylor Swift,...

Tìm hiểu: Ai Cap, Ainsalah Jogurte, sa mac Sahara, su xam nhap, khong phai la, cay cha la, oc dao, nhiet do, the gioi, de nhat, khu vuc, duoi dat, nuoc, cat, hang

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Sahara - đệ nhất sa mạc

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Sahara - đệ nhất sa mạc bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Sahara de nhat sa mac

Nhan xet, hay lien he ve tin Sahara de nhat sa mac co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Sahara de nhat sa mac de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de The gioi sao trong chuyen muc The gioi giai tri.

Cac tin khac:

Xem tiep ... The gioi sao
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0