Rumi thi hao bat tu cua Ba tu

Tags: Tho Nhi Ky, Jalal Uddin, Jalal Uddin Rumi, mot con nguoi, bat cu ai, Nguoi Do Thai, khong phai la, the gioi, cua nguoi, nha tho, tinh yeu, dai duong, toan thien, em


The gioi cua Rumi khong phai la the gioi cua nguoi Sufi, cung khong phai the gioi cua nguoi An hay the gioi cua nguoi Do Thai, ma do la trang thai cao nhat cua con nguoi, mot "ensaaneh kaamel", nghia la mot con nguoi toan thien. Ma mot con nguoi da toan thien thi khong bi cau thuc boi nhung ranh gioi ve van hoa, con nguoi do gan gui voi bat cu ai trong chung ta.

Rumi thi hao bat tu cua Ba tu
Jalal Uddin Rumi.
Jalal Uddin Rumi (1207-1273) la nha tho than bi Ba tu the ky 13. Ten ong duoc dong nhat voi Sufi, mot hoc thuyet than bi cua Hoi giao nham toi su than hiep, hay su hop nhat than bi voi Thuong de. Trong suot 25 nam ong da viet tren 70.000 cau tho voi cac chu de tinh yeu mang tinh thanh thieng, niem dam me than bi va su mac khai. Gioi hoc gia ngay nay coi Rumi la mot trong cac nha tho lon nhat cua moi thoi dai; tac pham cua ong duoc so sanh voi tac pham cua Dante va Shakespeare.

Tac pham chinh cua Rumi la Diwan-i Shams-i Tabriz-i (Tac pham ve Shams nguoi xu Tabriz) gom khoang 40.000 cau tho, de tang Shams ad-Din, nguoi ban lon, nguoi thay tinh than va nguon cam hung cua ong, va Mathnawi gom khoang 25.000 cau tho. Ngoai ra con cac cuoc tro chuyen va thu tu cua ong gom ba tap van giu duoc den ngay nay.

Tam quan trong cua Rumi nam o cho ong vuot qua cac ranh gioi quoc gia va dan toc. Tuy lam tho chu yeu bang tieng Ba-tu, ong con viet mot so bai tho bang tieng A rap, tieng Hy Lap va tieng Tho Nhi Ky (co). Trong suot nhieu the ky, tho ong co tam anh huong quan trong doi voi van chuong Ba-tu cung nhu van chuong Urdu (An Do) Va Tho Nhi Ky. Tho ong duoc rat nhieu nguoi doc o cac nuoc noi tieng Ba-tu ngay truoc nhu Iran, Afghanistan, Tajikistan va ngay nay da duoc dich ra nhieu thu tieng tren the gioi.

Jalal Uddin Rumi sinh nam 1207 o thanh pho Balkh thoi do nam o tinh Khorasan cua de quoc Ba-tu nhung ngay nay thuoc Afghanistan. Ong sinh ra trong mot gia dinh co truyen thong phung su cac co quan luat phap va ton giao. Ngay tu nho Jalal Uddin da to ra tu chat khac thuong. Co giai thoai ke rang co mot lan, Attar, mot nha tho va nha hien triet lon duong thoi, khi gap hai cha con Jalal Uddin, nguoi cha di truoc con nguoi con theo sau, da noi mot cau co tinh tien tri: “Mot bien dang buoc di, theo sau la mot dai duong”.

Vao khoang nam 1218, de tranh hoa xam lang cua nguoi Mong Co, ong cung gia dinh di chuyen qua nhieu noi, tu Balkh den Baghdad, Mecca, Damascus va cuoi cung dinh cu o Karaman gan Konya (nay thuoc Tho Nhi Ky) thoi do la thu do cua nguoi Turk Seljuk. O day cha cua cau thieu nien Jalal Uddin hanh nghe dao su va hoat dong nhu mot nha than hoc. Jalal Uddin theo guong cha, va sau khi nguoi cha qua doi vao nam 1231, chang thanh nien cung tro thanh mot dao su loi lac. Thoi do vung nay duoc nguoi dan goi la Rum, mot cai ten co nguon goc tu thoi de quoc Byzantine. Biet danh Rumi cua nha tho bat nguon tu cai ten nay.

Vao khoang nam 1244 C.E. Rumi gap Shams ad-Din, mot giao si hay mot tin do Sufi ma truoc kia o Tabriz, va cuoc tao ngo nay da thay doi hoan toan cuoc doi ong. Shams ad-Din tro thanh ban va nguoi thay tinh than cua Rumi. Trong khoang hai nam Rumi cung Shams ad-Din song cung mot nha va gan bo than thiet voi nhau trong mot tinh ban mang tinh thuan khiet va ly tuong. Sufi von co truyen thong nhung tinh ban thuan khiet va ly tuong nhu vay, dua tren su chung nhau no luc tam linh.

Truoc do Rumi von la dao su va lanh tu cua mot doan tang lu Mevlevi. Cac mon do cua ong het suc buc xuc boi su phu qua quan quyt voi Shams ma quen mat ho, the la ho de doa dung vu luc de chia lia doi ban. Shams ad-Din bien mat mot cach kho hieu vao nam 1247, co the la bi cac mon do cua Rumi giet chet. Sau do Rumi viet 40.000 cau tho lay ten la Diwan-i Shams-i Tabriz-I de bay to noi dau mat nguoi ban tri ky.

Chu de chung cua tu tuong ong, cung nhu cua cac nha tho than bi va Sufi khac trong van hoc Ba-tu, la ve khai niem Tawheed (nhat the) va su hop nhat voi nguoi yeu (cai coi re uyen nguyen) ma ong da bi cat roi khoi no, cung nhu noi khao khat duoc tai hop voi nguoi yeu hay cai coi re kia va tro thanh nhat the.

Tac pham Masnavi ket hop nhieu truyen ngu ngon va canh doi thuong, nhung thien khai lay tu kinh Qu’ran, cung nhung suy tu sieu hinh thanh de det thanh mot buc tranh chung rong lon va phuc tap. Rumi duoc coi la hinh mau cua “ensaaneh kamel”, con nguoi hoan hao hay con nguoi toan dien. Rumi nhiet thanh tin o viec dung am nhac, tho ca va nhay mua lam con duong den voi Thuong de. Voi Rumi, am nhac giup cac tin do tap trung toan bo ban the minh vao cai thanh thieng, lam viec do mot cach tap chu den noi linh hon ho vua bi huy diet vua duoc phuc sinh.

Tren thuc te, ong la nguoi thanh lap giao phai Mevlevi cua cac “giao si xoay tron” va sang tao nen “sema”, dieu nhay xoay tron co tinh chat thanh thieng cua cac vi nay. Theo truyen thong Mevlevi, sema tieu bieu cho mot cuoc hanh trinh thang tien tam linh, thong qua tri tue va tinh thuong de dat toi “cai Hoan hao”. Trong cuoc hanh trinh do hanh gia huong ve chan ly, truong thanh thong qua tinh thuong, xa bo cai toi, tim thay chan ly va den duoc “cai Hoan hao”, sau do, khi tu cuoc hanh trinh nay tro ve, ho hoan thien hon, co kha nang yeu thuong va phung su toan bo cac tao vat tren the gioi khong phan biet ton giao, chung toc, ton giao, quoc gia.

Theo loi Shahram Shiva, mot nha tho My goc Iran noi tieng voi nhung buoi doc tho Rumi, mot trong nhung ly do khien Rumi den duoc voi nhieu nguoi nhu vay la boi “Rumi co kha nang chuyen thanh ngon tu mot cach thang than va truc tiep cai the gioi mang tinh ca nhan cao do va thuong rat phuc tap cua su truong thanh ve tinh than va cai huyen nhiem. Ong khong xuc pham bat cu ai, ong gom thau tat ca moi nguoi.

The gioi cua Rumi khong phai la the gioi cua nguoi Sufi, cung khong phai the gioi cua nguoi An hay the gioi cua nguoi Do Thai, ma do la trang thai cao nhat cua con nguoi, mot ensaaneh kaamel, nghia la mot con nguoi toan thien. Ma mot con nguoi da toan thien thi khong bi cau thuc boi nhung ranh gioi ve van hoa, con nguoi do gan gui voi bat cu ai trong chung ta. Ngay nay ta co the nghe nguoi ta doc tho Rumi trong nha tho, thanh duong Hoi giao, tu vien Thien tong, cung nhu trong cac cuoc trinh dien am nhac tren pho phuong New York”.

Chi moi cach day khoang 20 nam Rumi hay con hau nhu chua duoc biet toi o phuong Tay, nhung hien nay ong la mot trong nhung nha tho duoc doc nhieu nhat tai Hoa Ky.

Tac pham cua Rumi da duoc dich ra nhieu thu tieng tren the gioi trong do co tieng Anh, Phap, Nga, Duc, Y, Tay Ban Nha, v.v. va ngay cang xuat hien duoi nhieu dang khac nhau nhu hoa nhac, hoi thao, doc tho, mua va nhieu hinh thuc nghe thuat khac nua.

Rumi thi hao bat tu cua Ba tu
Cac giao si Mevlevi dang thuc hien dieu mua thieng lieng sema.
Nam nay, 2007, duoc UNESCO chon la “Nam Quoc te Rumi” nhan dip ky niem 600 nam ngay sinh cua nha tho. Ba nuoc Iran, Tho Nhi Ky va Afghanistan du kien to chuc mot so chuong trinh dac biet de tuong niem Rumi. Rieng Iran se mo mot hoi nghi tuong tu vao mua thu nam 2007. Nhieu chuong trinh dac biet se duoc to chuc tai noi ra doi cua nha tho (nay thuoc Iran) va noi ong qua doi (nay tai Tho Nhi Ky).

Trong cac chuong trinh du kien duoc thuc hien trong nam nay nhan dip Nam Quoc te Rumi, Bo Van hoa Iran se an hanh tap tho Masnavi cua Rumi in song ngu - bang tieng Ba-tu va ban dich sang tieng Tho, to chuc buoi le tuong niem Forouzanfar va Golpinarli, hai chuyen gia co uy tin nguoi Iran va Tho trong linh vuc nghien cuu ve Rumi, xuat ban mot cuon tu dien thanh ngu Tho-Ba-tu, cung nhu to chuc mot so buoi hoa nhac cua cac nghe si Iran tai Tho Nhi Ky. Day la mot su kien ma tam quan trong cua no vuot xa ngoai khuon kho mot nen van hoa: boi thong qua Rumi, nhan loai nhan thuc duoc tro lai mot phan tinh hoa cua nen van minh Hoi giao ma nhung cuoc xung dot cung nhu su kien khung bo co tinh ton giao trong nhung nam gan day khong the xoa mo.

  • Thu Nhan

Chum tho Rumi

***

Trong anh sang em, anh hoc yeu,
Trong ve dep em, anh hoc lam tho.
Em nhay mua trong nguc anh,
noi khong ai thay em,
nhung doi khi anh thay,
va dieu anh thay tro thanh tho.

***

Dieu toi mong muon nhat
la nhay vot ra ngoai tinh cach nay,
roi lanh xa khoi cu nhay do.
Toi da song qua lau noi nguoi ta co the voi toi toi.

***

Viec cua toi la mang tinh yeu nay
lam niem an ui cho nhung ai ngong doi Nguoi;
di bat cu noi dau Nguoi qua
va ngam nhin bui dat ma chan Nguoi dam xuong.

***

... Voi mot tieng cuoi im lang
em lam lech dem
va vuon tuon rao rat nhung vi sao.

***

Choang vang mua xuan

Hom nay, cung nhu moi ngay, ta thuc day trong rong
va so hai. Dung mo cua sang phong lam viec
ngoi doc sach. Hay lay nhac cu tren tuong xuong.
Hay de cai dep ta yeu la cai ta lam.
Co hang tram cach de quy hon mat dat.

***

Anh muon hon em.
Cai gia cua hon la cuoc doi em.
Gio day tinh yeu anh dang chay ve phia doi anh keu choi loi.
Gia dau hoi qua, mua di.

***

Anh ngay, day nhung hat li ti nhay mua
va cai phan tu lon dang quay, linh hon ta
dang nhay mua cung ban, khong chan, chung nhay.
Ban co nhin thay chung khi toi thi tham trong tai ban?

***

Ai noi ban the vinh hang khong ton tai?
Ai noi mat troi da tat?
Ke nao do treo len mai nha,
nham tit mat ma bao
Rang toi chang thay gi.

***

Cho hat giong

Ban co thay cho nao nhu cho nay khong?
Noi
chi voi mot doa hong
ban co the mua hang tram vuon hong?

Noi
voi mot hat giong
ban mua duoc ca mot vung cay coi um tum?

voi hoi tho yeu ot
ban co ngon gio thieng?

Ban da tung so
bi hut vao trong dat
hoac but len theo gio.

Gio day giot nuoc cua ban lan
roi vao dai duong,
noi no da tu do den.

No khong con hinh dang xua tung co,
nhung no van la nuoc.
Ban chat van la mot.

Su buong xa nay chang phai la mot su an nan.
No la mot niem kinh trong sau xa doi voi chinh ban.

Khi dai duong den voi ban nhu mot nguoi yeu,
Hay ket hon ngay lap tuc, nhanh len,
Vi Thuong de!

Dung tri hoan!
Ton tai chang co mon qua nao hon the.

Du kiem tim cach may
cung chang the nao co duoc.

Mot con chim ung hoan hao, chang vi ly do gi,
da dau len vai ban,
va tro thanh cua ban.

***

Tinh yeu da tuoc di nhung gio hanh dao cua toi...

Tinh yeu da tuoc di nhung gio hanh dao cua toi
va lam toi day ap tho ca.

Toi co tham lap di lap lai,
Khong co suc manh nao ngoai suc manh cua Nguoi,
ma khong the.

Toi da phai vo tay va hat.
Toi tung quen voi cai dang trong, cai trong trang, cai vung ben
nhung ai co the dung trong con gio manh nay
ma nho nhung dieu do?

Nui kim giu tieng vang sau trong long no.
Bang cach do toi nam giu Giong cua nguoi.

Toi la go tap nem vao trong ngon Lua cua nguoi,
va nhanh chong tieu tan thanh khoi.

Toi thay Nguoi va thanh rong khong.
Su Rong khong nay, dep hon hien huu,
no xoa mo hien huu, the ma khi No den,
hien huu lon nhanh va tao them nhieu hien huu!

Bau troi xanh. The gioi la mot nguoi mu
ngoi xom tren duong.

Nhung ai da nhin thay Dang Hu khong
La nhin thay xa hon mau xanh va xa hon nguoi mu ay.

Mot linh hon lon an mat nhu Muhammed, hay Jesus,
di qua dam dong trong thanh pho
noi chang ai biet Nguoi.

Ca ngoi la ca ngoi
lam cach nao nguoi ta
dang minh cho Cai Rong khong.

Ca ngoi mat troi la ca ngoi chinh doi mat ban.
Ca ngoi di, hoi Dai duong. Ta noi gi, mot con tau nho.

Vay cuoc hai hanh tiep dien, va ai biet o dau!
Duoc nam giu boi Dai duong la van may tot nhat ta co.
Do la mot su thuc tinh ven toan!

Tai sao ta phai dau buon rang ta dang ngu?
Nao co quan trong gi ta da vo y thuc bao lau.

Chung ta lao dao, nhung cu de dieu sai trai dien ra.
Hay cam thay nhung chuyen dong cua su diu dang,
su soi noi xung quanh ban.

***

Vuon Tinh
xanh tuoi vo han
va cho nhieu trai qua khac
chu khong chi buon vui.
Tinh yeu nam ngoai ca dieu kien nay
lan dieu kien no:
khong mua xuan,
chang mua thu,
no luon luon tuoi moi.

***

Gan xiet bao

Gan xiet bao
hon em voi hon anh
anh biet chac
moi dieu em nghi
deu di qua tam tri anh

anh cung em
phut nay va trong ngay tan the
khong nhu vi chu nha
chi cham soc em
trong mot bua tiec thoi

voi em anh hanh phuc
bat cu luc nao
luc anh cho doi anh
hay khi
em tang anh tinh em.

cho di cuoc doi anh
la mot cuoc kinh doanh co lai
moi cuoc doi anh cho
la mot tram cuoc doi
em tra lai anh

trong can nha nay
co mot ngan
nguoi chet va tung ay linh hon
lam cho em o lai
boi day se la nha em

mot nhum dat
keu to
toi von la toc hay
toi von la xuong

va ngay khoanh khac
khi em hoan toan boi roi
bat ra mot giong noi
hay om chat anh
anh la tinh yeu va
anh mai mai cua em.

***

Tinh yeu khong tua tren mot cai nen nao.
No la mot dai duong vo tan,
khong dau khong cuoi.
Hay hinh dung
mot dai duong treo
cuoi tren cai dem nhung dieu bi an xa xua.
Moi linh hon da chet duoi o day,
va gio day song o day, trong dai duong nay.
Mot giot cua dai duong do la hy vong,
con lai la so hai.

***

Dau toi tran day
niem vui boi dieu chua biet.
Tim toi mo rong ngan lan.
Moi te bao
cat canh
bay luon ben tren the gioi.
Tat ca, rieng ai nay tim
nhieu khuon mat Ke toi yeu.

***

Tinh yeu den
va tro thanh nhu mau trong than the toi.
No tuon trao qua mach mau toi va
bao quanh trai tim toi.
Moi thu toi nhin,
toi chi thay mot dieu.
Ten cua Nguoi yeu duoc viet
tren chan tay toi,
tren long ban tay trai cua toi,
tren tran toi,
phia sau co toi,
tren ngon cai ban chan phai cua toi…
Oi, ban toi oi,
tat ca nhung gi ban thay o toi
chi la cai vo,
nhung gi con lai thay deu thuoc Nguoi yeu.

***

Tinh em nang linh hon anh tu the xac len toi tan bau troi
Va em nang anh ra khoi hai the gioi.
Anh muon mat troi em cham den nhung giot mua anh,
De cai nong em dua hon anh len nhu mot dam may.

  • Tran Tien Cao Dang dich tu tieng Anh

Viet Bao

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Những niềm hy vọng vàng của Thể thao Việt Nam

Tham dự ASIAD 17 với 298 thành viên, trong đó có 199 vận động viên (VĐV) của 21 môn thi đấu, Đoàn Thể thao Việt Nam đặt ra mục tiêu có từ 2 đến 3 huy chương vàng (HCV).

Tìm hiểu: Tho Nhi Ky, Jalal Uddin, Jalal Uddin Rumi, mot con nguoi, bat cu ai, Nguoi Do Thai, khong phai la, the gioi, cua nguoi, nha tho, tinh yeu, dai duong, toan thien, em

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Rumi, thi hào bất tử của Ba-tư

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Rumi, thi hào bất tử của Ba-tư bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Rumi thi hao bat tu cua Ba tu

Nhan xet, hay lien he ve tin Rumi thi hao bat tu cua Ba tu co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Rumi thi hao bat tu cua Ba tu de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tac pham trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tac pham
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0