Rabindranath Tagore

- Tho cua Tagore giau tinh than nhan loai, la chiec gach noi giua nhung truyen thong van hoa An Do va van hoa hien dai Phuong Tay.

Rabindranath Tagore (7/5/1861-7/8/1941)

Giai Nobel van hoc 1913

* Nha tho, nha van, nha viet kich, nhac si va hoa si An Do

* Noi sinh: Calcutta (An Do)

* Noi mat: Calcutta (An Do)

Rabindranath Tagore (1861-1941)

Rabindranath Tagore duoc trao giai vi nhung van tho tuyet dieu, mang nhung cam nhan sau sac, doc dao, the hien mot tai nang tho ca dac biet khac thuong. Tho cua Tagore giau tinh than nhan loai, la chiec gach noi giua nhung truyen thong van hoa An Do va van hoa hien dai Phuong Tay. Thi pham noi tieng nhat cua ong la Loi dang (Gitanjali).

Rabindranath Tagore la con thu muoi bon cua mot dien chu - nha cai cach ton giao giau co. Ong di hoc o truong mot thoi gian ngan; ve sau hoc o nha voi cha. 8 tuoi, R. Tagore noi tieng gioi van nhat vung Bengal; 13 tuoi co the sang tac nhac, hoa, doc sach co bang tieng Phan va dich kich Shakespeare(*); 17 tuoi sang Anh du hoc; nam 1880, tro ve An Do, viet vo nhac kich dau tien. Tu giua nhung nam 1880, R. Tagore sang tac nhieu tap tho, truyen ngan, kich; ve sau, khi tro thanh chu but cac to bao khac nhau ong da tu in tac pham cua minh. Hau het sang tac viet bang tieng Bengal, trong do co mot phan duoc R. Tagore dich sang tieng Anh.

La nguoi yeu nuoc nhiet thanh, nhung R. Tagore khong the hien moi quan tam lon den chinh tri, va viec tu choi ung ho M. Gandhi(*) cua ong da lam that vong nhieu nguoi ham mo ong o An Do. R. Tagore coi dieu quan trong hon ca khong phai la thay doi chinh the, ma la phuc hung dan toc, cho rang co the tong hop nhung tinh hoa tu cac nen van hoa Dong va Tay. Vi muc dich do, nam 1901 ong thanh lap truong tu thuc Santiniketan danh cho hoc sinh nam tai thai ap cung ten cua gia dinh o ngoai o Calcutta; nam 1921 noi day tro thanh truong Dai hoc Tong hop Quoc te Visvabkharati danh cho cac nha khoa hoc co nguyen vong tim hieu cac nen van minh Phuong Dong. R. Tagore danh phan lon thoi gian trong nhung nam cuoi doi cho viec phat trien truong dai hoc nay va cho nhiem vu doan ket the gioi trong nen van hoa quoc te. 50 nam sau Visvabkharati tro thanh mot truong Dai hoc Tong hop danh tieng the gioi.

Nam 1910 ra doi tieu thuyet sang gia nhat cua R. Tagore - Gora - ung ho tinh nhan nai ton giao va chinh tri.

Nam 49 tuoi R. Tagore xuat ban bang tieng Anh tap tho Gitanjali (theo tieng Bengal co nghia la Loi dang). Thi pham nay la li do cho viec de cu trao giai Nobel Van hoc nam 1913, duoc ca the gioi cong nhan la ki cong thu hai cua van hoc An Do (sau Sakuntala cua Kalidasa(*), nha tho lon An Do the ki thu V). Dang o My, R. Tagore khong den Thuy Dien nhan giai, chi gui mot buc dien cam on ngan. Nha tho hien so tien nhan tu giai thuong cho ngoi truong cua minh de mien hoc phi cho hoc sinh. Thoi ki sau Loi dang R. Tagore bat dau duoc ton vinh o To quoc cua minh nhu mot vi thanh.

Tu nam 45 den 59 tuoi, R. Tagore lan luot di tham cac nuoc Nhat, Anh, My, Phap, Trung Quoc va Lien Xo; nam 1929 ong da den tham Sai Gon 3 ngay. Nam 1915, ong duoc vua Anh phong tuoc hieu quy toc, nhung sau vu tham sat o Amritsar nam 1919, ong da tu choi danh hieu do. R. Tagore duoc trao hoc vi danh du cua bon truong dai hoc tong hop An Do va truong Dai hoc Tong hop Oxford.

Nam 68 tuoi R. Tagore bat dau ve tranh va trien lam o Münich, New York, Paris, Moxcva va nhieu noi khac.

80 tuoi R. Tagore qua doi sau hai nam bi mu, de lai 52 tap tho, 42 vo kich, 12 cuon tieu thuyet, hang tram truyen ngan, but ki, tieu luan, dien van, hoi uc, thu tin cung hang ngan ca khuc va tranh ve vo gia.

o Viet Nam, R. Tagore duoc dich kha nhieu. Nam 2004 Trung tam Van hoa Ngon ngu Dong Tay da to chuc xuat ban R. Tagore. Tuyen tap tac pham - bao gom tho, truyen ngan, tieu thuyet, tan van cua R. Tagore va cac cong trinh nghien cuu ve ong.

Ca khuc Chua la linh hon tat ca chung sinh viet nam 1911 tro thanh quoc ca An Do tu nam 1950.

* Tac pham:

Cau chuyen nha tho (Kabikahine, 1878), truong ca.

Tieng hat buoi chieu (Sandhya sangeet, 1882), tho.

Tieng hat buoi sang (Prabhat sangeet, 1883), tho.

Le hien sinh (Visarjan, 1890), kich.

Mot li tuong (Manasi, 1890), tho [The ideal one].

Con thuyen vang (Sonar tari, 1894), tho [The golden boat].

Khoanh khac (Khanika, 1900), tho.

Tang vat (Naivedya, 1901), tho.

Ki uc (Sharan, 1902), tho.

Hat cat nho (Cokher bāli, 1903), tieu thuyet.

Dam thuyen (Naukādubi, 1906), tieu thuyet.

Tre tho (Sisu, 1909; nam 1915 doi ten thanh Trang non), tho.

Gora (1910), tieu thuyet.

Vuot bien (Kheya, 1906), tho.

Hi sinh (Naibedya, 1910), tho.

Loi dang (Gitanjali, 1910), tho [(Song offerings].

Than chu cua gia dinh (Raja, 1910), kich [The king of the dark chamber].

Vo cam (Achalayatan, 1912), kich [The immovable].

So buu dien (Dakghar, 1912), kich.

Hoi uc (Jibansmriti, 1912), tho.

Da khat va nhung cau chuyen khac (Hungry stones and other stories, 1913), tap truyen.

Bai hat tuong niem (Gitimalya, 1914), tho [Wreath of song].

Nguoi lam vuon (The gardener, 1914), tho.

Vong hoa tho (Gitali, 1914), tho.

Ngoi nha va the gioi (Ghare - baire, 1916), tieu thuyet [The home and the world].

Thay tu kho hanh (Xaniaxi, 1916), kich.

Mua xuan tro lai (Phalguni, 1916), kich.

Duong bay cua chiec can cau (Balaka, 1916), tho [The flight of cranes].

Mua hai qua (Fruit - gathering, 1916), tho.

Tang vat (Lover"s gift, 1918), tho.

Ke lanh nan (The fugitive, 1921), tho.

Thac nuoc (Muktadhara, 1922), kich [The waterfall].

Cay truc dao do (Rakta - karabi, 1926), kich [Red oleanders].

Dong chay (Yogayog, 1929), tieu thuyet [Crosscurrents].

Cuoc khung hoang cua nen van minh (Sabhyatar sankat, 1941), tieu luan.

* Tac pham da dich ra tieng Viet:

Loi tuyen cao cua Dong phuong, Hoa Duong dich, Tap chi Nam Phong so 89, 1924.

Than ai tinh, Diep Van Ky dich, Nhut duc - tho xa, 1929.

Gia dinh va the gioi, Mac Lan dich, Tap chi Tao Dan (tu so 6-13), 1939.

Tagoro, (tho, truyen ngan, kich), Cao Huy Dinh - La Con tuyen chon va gioi thieu, NXB Van Hoc, 1961.

Tap tho ki niem 100 nam ngay sinh cua Ro- vin Dra-nat Ta-gor, nhieu nguoi dich, NXB Van Hoc, 1961.

Tho, Xuan Dieu - Yen Lan - Nguyen Dinh Thi tuyen chon va gioi thieu, NXB Van Hoc, 1961.

Khuc hat dang doi, Pham Hong Dung - Pham Bich Thuy dich, NXB Nguon Sang, 1969.

Thuc hien tam linh, Nhu Hanh dich, NXB Kinh Thi, 1969.

Tam tinh hien dang (nguyen tac: The gardener, tho), Do Khanh Hoan dich, NXB An Tiem, 1969 - 1986; NXB Ba Vi, 1969 -1971 - 1972 - 1973 - 1974; NXB Da Nang, 1997 - 2001.

Loi dang (tho), Do Khanh Hoan dich, NXB An Tiem, 1972; NXB Ba Vi, 1969 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974; NXB Da Nang, 1997 - 2001.

Tang vat (tho), Do Khanh Hoan dich, NXB An Tiem, 1972; NXB Ba Vi, 1969-1971- 1972 - 1973 - 1974; NXB Da Nang, 1997 - 2001.

Khuc hat dang doi Gitanjaliva ba danh tac khac: Tang pham nguoi tinh, Manh trang non, Chim lac, Pham Hong Dung - Pham Bich Thuy dich, NXB Nguon Sang, 1971.

Ke lang thang (truyen), Le Thanh Hoang Dan dich, NXB Tre, 1973.

Thuc hien toan man, Nguyen Ngoc Tho dich, NXB An Tiem, 1973.

R.Tagore - Tho, Dao Xuan Quy dich, NXB Van Hoc, 1979.

Doi toi, Hoang Hai dich, Tap chi Van hoc nuoc ngoai, 1984.

May va mat troi (tuyen tap truyen ngan), Hoang Cuong - Nguyen Tam dich, NXB Van Hoc, 1986.

Nang Binodini (tieu thuyet), Hong Tien - Manh Chuong, NXB Da Nang, 1989.

Dam thuyen (tieu thuyet, 2 tap), Luu Duc Trung - Truong Thi Thu Van - Hoang Dung dich, NXB Van Hoc, 1989.

R. Tagore - Tac pham chon loc, Luu Duc Trung tuyen chon va gioi thieu, NXB Giao Duc, 1990 - 1994.

Tagore - nguoi tinh cua cuoc doi (co tuyen chon mot so ban dich tho cua Tagore), Nhat Chieu - Hoang Huu Dan bien soan, NXB Hoi Nha Van, 1991.

Manh trang non (tho), Pham Hong Dung - Pham Bich Thuy dich, NXB Nguon Sang, 1969; NXB Da Nang, 1997.

Tho Tago (tho), Dao Xuan Quy dich, NXB Van hoa - Thong tin, 2000.

Nguoi dan ong xu Kabul, Pham Viem Phuong dich; Ao anh tan vo, Quan chanh an, Hoang Cuong dich, in trong Tuyen tap truyen ngan cac tac gia doat giai Nobel, NXB Van Hoc, 1997.

Cuu roi, Ngo Tu Lap dich, in trong Doi mat lua, NXB Van Hoc, 1998.

R. Tagore nhu toi hieu (60 bai tho), Nguyen Linh Quang dich, NXB Van hoa - Thong tin, 2001; NXB Giao Duc, 2003.

Doi, La so tu vi, Tu con, Nguoi lang gieng xinh dep, Hoang Cuong dich, in trong Truyen ngan chon loc - tac gia doat giai Nobel, NXB Hoi Nha Van, 1998; Tuyen tap truyen ngan cac tac gia doat giai Nobel, NXB Hoi Nha Van, 2004.

Dan hoa thieu, Chien thang, Kho vang bi mat, Nhung bac ben tam ben song, Hoang Cuong dich; Tu con, Cac babu vung Nayajor, Nguyen Tam dich; Co dau be nho, Nguyen Van dich; Cuu roi, Ngo Minh Tu dich, in trong Tuyen tap truyen ngan cac tac gia doat giai Nobel, NXB Van Hoc, 1999.

R. Tagore, tuyen tap tac pham, Luu Duc Trung tuyen chon va gioi thieu, 2 tap, NXB Lao Dong - Trung tam Van hoa Ngon ngu Dong Tay, 2004.

Tuyen duong cua Vien Han lam Thuy Dien

Harald Hjärne, Chu tich Uy ban giai Nobel, Vien Han lam Thuy Dien

Khi trao giai Nobel van chuong cho nha tho Anh - An Rabindranath Tagore, Vien Han lam Thuy Dien lay lam vinh hanh trao su cong nhan nay cho mot tac gia ma, dung nhu nhung loi trong ban di chuc cuoi cung cua Alfred Nobel, trong suot mot nam qua da viet nen nhung bai tho hay nhat "cua mot khuynh huong li tuong". Hon nua, sau khi can nhac ki luong thau dao va di den ket luan rang nhung bai tho cua ong gan nhu da dat nhung chuan muc qui dinh, Vien Han lam cho rang khong con li do gi de do du, boi vi ten tuoi nha tho van con xa la voi chau Au do su xa cach ve dia li, cang khong co li do gi de tu choi, khi nguoi sang lap ra giai thuong da noi dut khoat y nguyen va mong muon cua ong rang “khi xet trao giai, khong nen quan tam den quoc tich cua nguoi duoc de cu”.

Tac pham Tho Dang (1912) (Gitanjali), mot tuyen tap cac bai tho ton giao, la mot trong nhung tac pham noi tieng nhat cua ong, dac biet thu hut su chu y cua cac nha phe binh van hoc.

Ke tu nam ngoai, tap tho nay, trong y nghia dich thuc va day du nhat, da thuoc ve nen van hoc Anh, boi vi chinh tac gia, mot nguoi duoc giao duc va toi luyen thanh nha tho bang tieng me de la ngon ngu An, da tu dich cac bai tho cua minh sang tieng Anh, khoac len chung mot chiec ao moi, cung hoan thien trong hinh thuc va doc sang trong cam hung khong kem nguyen tac. Nho vay ma nhung bai tho den duoc voi moi nguoi o ca Anh, Hoa Ky va toan the gioi phuong Tay, noi van chuong tao nha luon luon duoc chu y va coi trong. Hoan toan doc lap voi bat ki kien thuc nao ve tho ca Bengal, cung dung ngoai moi khac biet ve niem tin ton giao, truong phai van hoc va muc dich dang phai, Tagore noi len o moi linh vuc nhu mot bac thay moi me va dang kham phuc ve nghe thuat tho ca, nen nghe thuat luon luon khang khit khong roi voi su banh truong cua nen van minh nuoc Anh ke tu thoi Nu hoang Elizabeth. Dac diem cua loai tho nay, mot loai tho ma ngay lap tuc da nhan duoc su nguong mo nong nhiet, la su ket hop hoan hao nhung y tuong cua chinh nha tho va nhung y tuong vay muon tu nguoi khac thanh mot chinh the thong nhat; phong cach can doi ve tiet tau cua ong, nhu mot nha phe binh Anh da duc ket, la "su ket hop dong thoi giua net duyen dang nu tinh cua tho ca voi suc manh day nam tinh cua van xuoi"; so thich nghiem ngat, co the noi la co dien cua ong trong viec chon tu, va cach su dung nhung yeu to bieu dat trong mot ngon ngu vay muon - tat ca nhung dac diem nay, noi ngan gon, da lam tac pham cua ong that doc dao, khong the lap lai, nhung cung vi vay ma kho long chuyen duoc sang bat ki ngon ngu nao khac.

Su danh gia tuong tu cung dung voi tap tho ra doi truoc do: Nguoi lam vuon, Nhung van tho tinh ai va cuoc song (1913). Tuy nhien, trong tac pham nay, nhu chinh tac gia chi ra, ong da duc ket lai chu khong phai dien dich nhung cam hung cua ong thoi truoc. o day ta thay mot khia canh khac cua con nguoi ong, mot con nguoi luc dam minh trong nhung cam xuc hanh phuc va dan vat luan phien xen ke nhau trong tinh yeu non tre, khi lai lam moi cho nhung cam xuc doi cho va vui suong dang len truoc nhung thang tram cua cuoc doi. Tuy nhien, tat ca lai dan xen voi nhung hinh anh thoang qua ve mot the gioi cao hon coi tran the.

Ban dich tieng Anh cuon tieu thuyet cua Tagore duoc xuat ban voi tieu de Phac hoa ve cuoc song nguoi Bengali (1913). Mac du hinh thuc nhung cau chuyen nay khong mang dam dau An cua ong - dau An cua mot but luc khac han, nhung noi dung cua chung minh chung cho su linh hoat va tam quan sat rong cua ong, su thong cam sau sac voi so phan va cuoc doi cua nhieu loai nguoi khac nhau, va tai nang cua ong trong viec xay dung va phat trien cot truyen.

Tu do den nay, Tagore xuat ban mot tuyen tap tho, tranh ve ve tuoi tho va cuoc song gia dinh, co tua de mang tinh bieu tuong la Trang non (1913) (The Crescent Moon), va mot so bai thuyet trinh truoc sinh vien cac truong dai hoc Hoa Ky va Anh, ve sau duoc tap hop thanh mot quyen sach ma ong goi la Sādhanā (ban dich tai Viet Nam: Thuc nghiem tam linh, hay Thuc hien toan man (1913)). Nhung tac pham nay tieu bieu cho quan diem cua ong ve nhung phuong cach de con nguoi dat duoc mot duc tin ma nho no ho co the song. Chinh su kien tri tim kiem moi quan he dich thuc giua duc tin va tu tuong da khien Tagore noi bat len la mot nha tho co tai nang phong phu ma net dac trung la tu tuong uyen tham, nhung tren het la cam xuc nong nan va suc manh lon lao trong ngon ngu hinh tuong. Qua that, van hoc hu cau rat hiem khi dat toi nhung am thanh va sac mau voi su tuong phan va da dang lon lao den the, co kha nang the hien mot cach hai hoa va tinh te moi cung bac khac nhau cua cam xuc, tu su khao khat cua linh hon ve coi vinh hang cho den niem han hoan khi ngam nhin nhung tro choi con tre.

Tam hieu biet cua chung ta (nguoi phuong Tay, ND) ve loai tho nay, von hoan toan khong phai la mot thu tho “cua la phuong xa” (exotic, con dich la “di lam”, ND) ma thuc chat la mot thu tho pho quat toan nhan loai, tuong lai co le se bo khuyet cho nhung gi ta biet ngay nay. Tuy nhien chung ta biet rang, dong co cua nha tho la nham dat toi no luc hoa giai hai ban cau cua nen van minh von bi tach xa nhau, su tach biet ma tren tat ca la dau An dac thu cua thoi dai chung ta va chua dung nhung nhiem vu va van nan quan trong nhat cua no. Y nghia dich thuc cua tac pham nay duoc phat lo mot cach ro rang va thuan khiet nhat trong nhung no luc truyen ba Co doc giao tren toan the gioi. Trong tuong lai, nhung nguoi nghien cuu su se biet ro hon chung ta trong viec danh gia tam quan trong va anh huong cua no (viec truyen ba Co doc giao), ke ca trong nhung dieu hien nay con an giau khoi tam nhin cua chung ta, va o nhung noi nguoi ta khong he cong nhan no hoac chi cong nhan mot cach am u mien cuong. Ho se khong ngan ngai danh gia no cao hon cach danh gia ma hien nay nguoi ta nghi la thich hop o nhieu noi. Chinh nho chuyen dong nay ma nhung suoi nguon tuoi tre va trong mat duoc khai thong, tu do tho ca uong nguon cam hung, tham chi cho du nhung dong suoi nay co the hoa quyen voi nhung dong chay la, va cho du ta co the lan ve dung coi nguon cua chung hay khong, hay nguon cua chung co duoc qui vao nhung chieu sau cua the gioi mong mo khong. Dac biet hon, o nhieu noi tren the gioi, su truyen ba Co doc giao da dem lai cu hich quyet dinh dau tien cho su hoi sinh va phuc hung ngon ngu ban dia, vi nhu viec thoat khoi su rang buoc vao mot truyen thong gia tao, hay, nhu he qua tu nhien, huong toi su phat trien kha nang cua no trong viec nuoi duong va duy tri mach mau tho ca song dong, tu nhien.

Hoi truyen giao Co doc da su dung anh huong nhu mot luc luong co tac dung tre hoa o ca An Do, noi ma, cung voi su phuc hung ton giao, nhieu ngon ngu ban dia da som duoc dua vao su dung trong van hoc, nho vay ma duoc cong nhan va co mot vi tri on dinh. Tuy nhien, rat co the, chung lai hoa thach mot lan nua duoi ap luc cua mot truyen thong moi dang dan hinh thanh. Nhung anh huong cua Hoi truyen giao Co doc lon lao hon nhieu so voi danh sach chinh thuc nhung nguoi dang ki cai dao. Cuoc chien tranh trong suot the ki qua giua nhung ngon ngu ban dia dang ton tai va thu ngon ngu linh thieng (da chet tu lau) cua nhung thoi xa xua de kiem soat nhung nen van hoc moi le ra da co mot chieu huong va mot ket cuc hoan toan khac, neu nhu cac ngon ngu ban dia kia khong duoc su quan tam ho tro va nang do tu cac nha truyen giao day duc do hi sinh.

Chinh o Bengal, tinh Anh-An lau doi nhat, noi ma nhieu nam truoc muc su Carey, nha tien phong trong su menh truyen giao khong met moi ay, da toi de rao giang ve nuoc Chua va cai thien ngon ngu ban dia. Chinh o do, Rabindranath Tagore da ra doi, nam 1861. Ong la con cua mot gia dinh the gia vong toc, co truyen thong ve nang luc tri tue trong rat nhieu linh vuc.

Moi truong noi cau be, sau la chang thanh nien Tagore lon len hoan toan khong phai mot moi truong tho thien, mot moi truong ap dat cho con nguoi nhung y niem co san ve the gioi va cuoc song. Nguoc lai, trong gia dinh ong, ben canh mot cam quan duoc ham duong cao do ve nghe thuat la mot niem ton kinh sau xa doi voi tinh than tim kiem va su minh triet cua to tien, nhung nguoi da de lai cho doi sau nhung ban van thieng dung trong nghi le tho cung cua gia dinh. Xung quanh ong cung vay, dang hinh thanh mot tinh than van hoc moi co y thuc vuon toi nhan dan va lam quen voi nhung nhu cau cuoc song cua ho. Tinh than moi nay duoc tiep them suc manh boi nhung cai cach ma chinh phu tien hanh sau khi cuoc noi day cua nguoi lai An bi dap tat.

Cha cua Rabindranath la mot trong nhung thanh vien lanh dao nhiet thanh nhat cua mot cong dong ton giao ma con trai ong van theo cho den nay. To chuc nay, ten goi la "Brahmo Samaj", khong noi len nhu mot giao phai theo kieu An Do giao thoi co, ma voi muc dich truyen ba viec ton tho mot so vi thanh sieu viet hon moi vi thanh khac. Dung hon, no duoc sang lap vao nua dau the ki XIX boi mot nguoi giac ngo va co the luc, bi loi cuon boi giao li dao Co doc ma ong hoc duoc o Anh. Ong co gang mang lai cho truyen thong An Do giao co xua mot cach dien dich moi phu hop voi nhung gi ong cho la tinh than va ngu y cua niem tin Co doc giao. Cuoc tranh luan ve giao thuyet tu do lan rong cung voi su dien dich ve su that ma ong va nhung nguoi ke tuc rao giang, tu do cong dong bi chia cat thanh nhieu giao phai doc lap. Dac diem cua to chuc nay, von dac biet hap dan voi nhung nguoi tri thuc duoc dao tao o trinh do cao, ngay tu khoi thuy da luon luon loai tru su gia tang tin do don thuan ve so luong. Tuy nhien, anh huong gian tiep cua to chuc nay, ngay ca doi voi su phat trien cua nen giao duc cong dong va van hoc, that su la rat to lon. Trong cac thanh vien cua to chuc truong thanh may nam gan day, Rabindranath Tagore da dat toi muc do uu viet. Doi voi ho, ong nhu mot vi dao su va nha tien tri dang kinh. Moi lien he mat thiet giua dao su va mon do cung voi nhung dieu ma nguoi ta nhiet thanh tim kiem da duoc the hien mot cach sau sac va gian di ca trong cuoc song ton giao lan trong dao tao van chuong.

De thuc hien tac pham cua doi minh, Tagore da tu trang bi mot nen van hoa da dien, Au cung nhu An, duoc mo rong va truong thanh bang cach di du lich nuoc ngoai va hoc tap chuyen sau tai Luan Don. Thoi thanh nien ong da di du lich khap dat nuoc, cung voi cha den tan day Himalaya. Khi bat dau sang tac bang tieng Bengali ong van con rat tre, va ong cung da thu tai nang trong linh vuc van xuoi va tho, tho tru tinh va kich. Ngoai viec mo ta cuoc song cua nhung nguoi binh thuong o dat nuoc minh, ong con nhac den trong nhieu tac pham nhung van de ve phe binh van hoc, triet hoc va xa hoi hoc. Cach day khong lau, ong da co mot thoi ki ngat quang trong vong quay nhung hoat dong soi noi va ban ron, boi vi, theo dung tap tuc lau doi cua dong ho, ong cam thay can phai song an dat mot thoi gian tren mot chiec thuyen bong benh tren mat nuoc tai mot chi luu cua song Hang thieng lieng. Sau khi tro ve cuoc song binh thuong, ong ngay cang noi danh voi moi nguoi nhu mot nguoi thong thai va dang sung kinh. Ngoi truong ngoai troi ma ong thanh lap o mien tay Bengal, duoi tan nhung cay xoai, da dao tao mot so lon thanh nien, va den luot ho, nhung nguoi nay, mon de thuan thanh cua ong, lai truyen ba hoc thuyet cua ong tren toan quoc. Hien nay ong da nghi huu, sau gan mot nam la khach moi danh du cua cac hoi van chuong o Anh va Hoa Ky, va tham gia Dai hoi ve Lich su ton giao to chuc mua he nam ngoai (1913) tai Paris.

Bat cu khi nao gap nhung tam hon rong mo don nhan hoc thuyet cao sieu cua minh, ong deu truyen day voi tu cach ke mang tin lanh den tu ngoi nha bau vat o phia Dong ma tu lau nguoi ta tien doan la co that, bang mot ngon ngu ma moi nguoi deu hieu. Hon nua, trong thai do cua chinh Tagore, ong chi la nguoi trung gian trao lai cho ke khac nhung gi bam sinh ong co ma khong doi hoi gi dap lai. Ong hoan toan khong co y dinh toa sang truoc moi nguoi nhu mot thien tai hay ke phat minh ra cai gi moi me. Trai voi su sung bai cong viec, von la san pham cua cuoc song khep kin cua nhung thanh pho phuong Tay, luon nuoi duong mot tinh than bat an, luon tranh dau la tinh than luon dau tranh doi chinh phuc tu nhien nham thoa man y thich so huu va loi nhuan, "duong nhu chung ta dang song" - Tagore noi - "trong mot the gioi thu dich noi chung ta phai vat kiet moi thu ta can tu mot ket cau su vat uong buong va xa la" (Sādhanā, trang 5). Nguoc voi tat ca nhung voi vang tat bat khien con nguoi kiet suc kia, ong dat truoc chung ta mot nen van hoa ma trong nhung khu rung rong lon, hoa binh va thieng lieng cua An Do da dat duoc su hoan thien cua no, mot nen van hoa chu yeu tim kiem binh an trong tam hon trong su hoa dieu ngay cang vien man voi su song cua chinh tu nhien. Do la mot buc hoa mang chat tho - chu khong phai tinh lich su - ma Tagore da phat lo cho chung ta de khang dinh loi hua cua ong rang co mot hoa binh cung dang cho doi chung ta. Nho quyen luc gan lien voi nang luc tien tri, ong thoai mai mieu ta nhung quang canh lo mo hien lo truoc nhan quan sang tao cua ong vao mot giai doan dong thoi voi cho khoi dau cua thoi gian.

Tuy nhien, cung nhu chung ta, ong cach xa nhung gi quen duoc goi la triet hoc phuong Dong, cach xa nhung giac mo dau don ve su chuyen linh hon va cai nghiep (karma) phi nga, cach xa duc tin phiem than - tren thuc te la truu tuong - von duoc xem nhu mot dac tinh rieng biet cua nen van minh cao o An Do. Chinh Tagore khong thua nhan rang mot duc tin nhu the lai co the duoc rut tu nhung hanh ngon du sau sac nhat cua cac nha hien triet trong qua khu. Ong nghien cuu thanh kinh Veda, Ao nghia thu (Upanishad) va ca loi cua Phat to theo cach cua rieng ong, de kham pha ra trong do nhung gi doi voi ong la su that khong the choi cai. Khi tim kiem cai than thanh trong thien nhien, ong tim thay mot nhan cach song thuc voi nhung dac diem cua quyen nang tuyet doi, vi Chua Troi bao quat toan vu tru, ke ma nang luc tinh than sieu nhien du the nao di nua van hien lo trong moi doi song tam bo phu du, nho cung nhu lon, nhung dac biet la trong tam hon con nguoi luon khao khat su vinh hang. Loi ngoi ca, cau nguyen, va long mo dao nhiet thanh tran ngap nhung bai thanh ca ma ong dat duoi chan vi Chua Troi vo danh cua ong. Mot tinh than khac kho hay tham chi la dao hanh se tro nen xa la voi kieu sung mo thanh than nay cua ong, kieu ton tho co the xem nhu mot loai thuyet huu than duy mi. Long mo dao do hoan toan hoa hop voi toan bo su nghiep tho ca cua ong, va no da mang lai binh an cho ong. Ong tuyen giang ve binh an se den voi nhung tam hon kiet suc va mon moi au lo ngay ca trong vuong quoc cua Chua Troi Co doc giao.

Day chinh la thuyet huyen nhiem, co the goi nhu vay, nhung khong phai la kieu huyen nhiem tim kiem su tu bo ca nhan de the nhap vao mot cai Tat ca gan voi cai Hu khong (Nothingness), ma la mot thuyet huyen nhiem, voi tat ca su thong thai va tai nang cua mot tam hon duoc tu duong den do cao nhat, nhiet thanh len duong tim gap Chua, nguoi tao dung toan vu tru. Dang thuc tich cuc va nang dong nay cua thuyet huyen nhiem khong phai la khong ai biet toi o An Do truoc thoi cua Tagore, dung ra chi han che trong so nhung nguoi tu kho hanh va triet gia thoi co dai, nhung thuong gap hon trong nhieu hinh thuc cua bhakti, mot loai nguoi mo dao ma ban chat la tinh yeu va duc tin sau xa vao Thuong de. Ngay tu thoi trung co, bi anh huong mot so bien phap cua dao Co doc va mot so ton giao ngoai nhap khac, bhakti da tim kiem li tuong cho duc tin cua minh trong nhung khuc doan khac nhau cua An Do giao, rat khac nhau ve dac tinh, nhung ve thuc chat deu la doc than trong khai niem. Tat ca nhung dang thuc cao cua duc tin nay da bien mat hoac bi thoai hoa den khong nhan ra duoc, bi bop nghet boi su sinh soi nay no tran lan cua vo so thu ngau tuong ho lon da loi keo duoc tat ca nhung nguoi An ma noi luc khong du manh de cuong lai nhung loi duong mat cua chung. Mac du Tagore da vay muon day do vai not nhac trong nhung ban tau khuc cua nhung nguoi tien boi, nhung ong buoc tren mot nen mong vung chac hon trong thoi dai nay, thoi dai ma cac dan toc tren trai dat xich lai gan nhau hon cung tien tren con duong hoa binh, nhung cung la con duong cua xung dot, de chung lung dau cat ganh vac trach nhiem, mot thoi dai dung nang luong cua chinh minh de gui di nhung thong diep chao mung va loi chuc tot dep vuot xa moi dat lien va bien ca. Mac du vay, bang nhung hinh anh goi suy tu, Tagore da chi cho ta thay lam the nao muon su phu van deu bi cuon vao trong coi vinh hang:

Thoi gian la vo tan trong tay Nguoi, hoi Chua cua con. Khong ai dem duoc nhung phut cua Nguoi

Ngay va dem qua di, nam thang no roi tan nhu nhung bong hoa. Nguoi biet cho doi.

Nhung the ki cua Nguoi noi nhau hoan thien mot bong hoa dai nho nhoi.

Chung con khong co thoi gian de mat, va vi khong co thoi gian, chung con phai gianh giat co hoi.

Chung con qua ngheo nen khong the cham tre.

Va nhu vay thoi gian troi qua, trong khi con trao no cho bat cu ai cau kinh doi hoi no, va ban tho cua Nguoi khong co bat ki le vat gi.

Luc ngay tan, con voi va vi so chang may cua cua Nguoi se dong; nhung roi con nhan thay van con thoi gian.

(Tho Dang, 82)

• Tran Tien Cao Dang va Tan Don dich

Ban quyen ban tieng Viet bai tuyen duong nay thuoc Trung tam Culture Globe.