Ngoa Van am o dau trong day nui thieng Yen Tu
|
Qua nhung nguon tu lieu khac nhau, dac biet la nhung tu lieu Khao co hoc cho thay Ngoa Van Am khong don thuan chi la mot am nho nhu chung ta tung hieu, ma rat co the no chi la mot am nho trong mot quan the chua tren nui Bao Dai... LBT: Sau khi dang bai Phat lo dau vet am Ngoa Van - Yen Tu cua tac gia Tran Ngoc Linh, chung toi da nhan duoc nhieu y kien phan bien, trong do co bai viet cua tac gia Nguyen Van Anh, nguoi truc tiep tham gia dao tham sat va khao co tai Yen Tu. De dam bao tinh khach quan, khoa hoc, chung toi xin gioi thieu bai viet nay cung doc gia.
Dac biet hon ca la truoc am co hai goc co tung rat lon, duong kinh chung hai nguoi om, than hai cay to bang nhau, gan nhu vua khit gua hai cay tung la phien da phang tu nhien co chieu dai do mot nguoi nam.” va tac gia cho la “co the day chinh la nen mong cua mot am co va da co nguoi tap tu”. Dieu dang noi nhat o day la ngoai nhung gi mo ta o tren khong con bat ky bang chung khoa hoc nao de co the ket luan rang day la cai gi. Tuy nhien o day tac gia da lap tuc di den ket luan rang di tich nay chinh la Am Ngoa Van ma duc Tran Nhan tong da hoa, dong thoi tac gia phu nhan quan diem cua GS Hue Chi truoc day ve di tich Ngoa Van o Dong Trieu.
Am Ngoa Van (hay Chua Ngoa Van) nay thuoc thon Tay Son, xa Binh Khe huyen Dong Trieu, Quang Ninh. Chua nam o suon Nam cua ngon nui cao thuoc day nui Yen Tu, nui co ten chu la Bao Dai Son hay nui Vay Rong hoac Vay Rong nhu cach goi cua nhan dan dia phuong ngay nay. Chua nam o do cao khoang 600m so voi mat nuoc bien. Theo ghi chep cua cac nguon su lieu thi: Sach Dai Viet Su ky toan thu chep “Mua dong thang 11, …ngay mong 3 thuong hoang (Tran Nhan Tong - TG) bang o Am Ngoa Van Nui Yen Tu” , nhu vay viec Tran Nhan Tong mat tai Ngoa Van Am la viec co the khang dinh va duoc chinh su ghi chep ro rang. Sach Tam to thuc luc ghi chep ky hon “Ngay 18 ngai lai di bo den chua Tu Lam o ngon nui Ky Dac, Ngai thay ruc dau. Ngai goi hai vi ti kheo la Tu Danh va Hoan Trung lai bao: ta muon len nui Ngoa Van ma chan khong the di duoc thi phai lam the nao? Hai vi ty kheo bach rang hai de tu chung toi co the do dai duc len duoc, khi len den nui ngai cam on hai vi ty kheo va bao cac nguoi xuong nui tu hanh, dung lay su sinh tu lam nham su. Ngay 19 ngai sai thi gia Phap Khong len am Tu Tieu o nui Yen Tu giuc Bao Sat den ngay nui Ngoa Van….. Ngay 21, Bao Sat den nui Ngoa Van, Ngai thay Bao Sat den mim cuoi noi rang ta sap di day, sao nguoi den muon the?”
Nhu vay, qua nhung ghi chep tren cho ta biet ro hai dieu, thu nhat khang dinh Ngoa Van la noi duc Tran Nhan Tong hoa, thu hai vi tri cua chua Ngoa Van von xua thuoc xa An Sinh, trong khi do khu vuc Yen Tu ngay nay thi chua bao gio thuoc ve xa An Sinh ca. Tren thuc te, hien nay quan the di tich Ngoa Van thuoc dia ban hanh chinh cua 2 xa Binh Khe va An Sinh. Hon nua sach Tam to thuc luc cho biet sau 2 ngay Tran Nhan Tong cho goi thi Bao Sat moi co mat tren nui Ngoa Van, dieu do cho chung ta hinh dung rang: nguoi vang lenh Tran Nhan Tong len am Tu Tieu tren nui Yen Tu de goi Bao Sat ve Ngoa Van phai di mat mot ngay duong tu Ngoa Van den Yen Tu, sau do Bao Sat lai phai mat mot ngay nua de di tu Yen Tu ve Ngoa Van. Ngay nay tuy khong con phai di trong rung ram nua nhung chung ta cung phai mat hon 10 tieng di bo tu Ngoa Van den Yen Tu, do vay chung toi cho rang ghi chep cua Tam To Thuc Luc la phu hop voi thuc te. Trong khi do neu theo nhu mo ta cua tac gia Ngoc Linh thi co le tu Tu Tieu den noi phat hien khong den mot tieng dong ho di bo. Them vao do, ket qua dieu tra nghien cuu khao co hoc khu vuc Ngoa Van da cung cap nhung bang chung khoa hoc xac thuc cho thay quan the di tich chua Ngoa Van thuoc thon Tay Son xa Binh Khe chinh la noi ma duc Tran Nhan Tong da tung tu hanh va hoa tai day.
Diem re o phu Am Tra co ten Tan Long, so di co ten nay la tu day len Ngoa Van la phai di bang duong mon trong rung vi the khong the va khong phai che long nua. Den Thong Dan la Bat dau gap doc cao nen khong the di kieu duoc ma phai di bo vi vay cho do goi la Do Kieu hay Do Kieu la vi vay, con cai ten Thong Dan la ten moi duoc nguoi dan noi day goi. So di co ten goi la Thong Dan la vi khu vuc nay co hang chuc cay thong lon co duong kinh tu 80 den 100cm (giong nhu thong o Yen Tu), moi khi gio thoi am thanh vi vu giong nhu dan nhac vay. Co the noi cac bang chung khao co hoc la nhung minh chung chan xac nhat, mot mat no khang dinh nhung ghi chep trong sach vo hay nhung cau chuyen trong dan gian phan anh dung su that, mat khac tu minh no lam sang to nhung van de nghi ngo ve di tich. Tai khu vuc nay chung toi da tim thay rat nhieu cac loai hinh di tich, di vat cua thoi Tran va cac thoi sau do. Cac di vat va cac dau tich kien truc thoi Tran da duoc tim thay o khu vuc Thong Dan (Do Kieu) va khu vuc chua Ngoa Van. Khu vuc thong dan gom 3 trien nui phia Tay Nam cua nui Vay Rong chia ra giong nhu hinh cai dinh ba, o day hien con lai 7 cay thong lon, duong kinh trung binh moi cay tu 80-100cm. Cac loai hinh di vat thoi Tran tim thay o hai khu vuc nay gom co gach ngoi cac loai. Ngoi tim thay o khu vuc Thong Dan chu yeu la ngoi canh sen co kich thuoc lon (dai/rong/day:40/24/2cm), mau do xuong min va danh. Ben canh cac di tich di vat co nien dai thoi Tran o day con tim thay cac di tich di vat cua thoi Le Trung Hung, cac dau tich kien truc tim duoc o day bao gom cac dau tich nen mong kien truc va cac cau kien cua thap da, trong do dang luu y nhat, chung toi da tim thay mot cau kien da hinh chu nhat, mat truoc cham noi 3 chu Han “Phung Phat Thap”. Cac di tich, di vat nay cho phep chung ta co the khang dinh chac chan rang vao thoi Le Trung Hung, o day da tung co it nhat mot ngoi thap bang da duoc xay len tren lop kien truc thoi Tran, chuc nang cua thap la thap tho phat chu khong phai thap mo (Phung Phat thap).
Nhung bang chung ve dia danh Ngoa Van duoc tim thay tren cac di tich, di vat cua nhieu thoi ky khac nhau. Trong do, tren tam bia hien con luu guu o chua mot mat de ro : Trung tu Ngoa Van tu tuc la bia ghi chep ve viec trung tu chua Ngoa Van. Theo van bia thi vao nam Dinh Hoi nien hieu Vinh Thinh nam thu 3 (1707) “Nha su tu la Giac Hung hieu Vien Minh tru tri tai chua Ngoa Van tren nui Bao Dai, da trung tu gac chuong va tang phong, tong cong la 25 gian, lam 2 toa bao dien, dung mot tam bia da (chinh la tam bia nay - TG), lam them Kim am, Hung Van am, Giai thoat am tat thay deu kien co tham nghiem… ” Tai khu vuc Ngoa Van 3 Chung toi tim thay duoc nhieu ngoi canh sen thoi Le trung hung, tren ngoi in noi hai chu Han “Van Phong” tuc la Nui May, day co the la cach ghi tat ten nui Ngoa Van. Cung tai khu vuc nay hien con lai ngoi chua xay bang da duoc xay dung vao dau the ky 20. Tam hoanh phi truoc cua chua cung ghi 3 chu Han “Ngoa Van tu” tuc la Chua Ngoa Van. Trong khu vuc Ngoa Van 5, phia sau cua chua hien nay co mot am nho duoc xay dung vao dau the ky 20, truoc cua am de 3 chu Han “Ngoa Van am” tuc la Am Ngoa Van. Ben canh nhung di vat cho biet cac thong tin ve dia danh Ngoa Van, o day cung tim thay nhung chung cu co lien quan den duc Tran Nhan Tong. Phia truoc ngoi chua hien nay con lai 2 toa thap da nien dai thoi Le Trung Hung. Thap thu nhat co ten la Phat Hoang Thap, thap con lai la Doan Nghiem thap. Trong long thap co bai vi lam bang da xanh, xung quanh bai vi duoc trang tri het suc tinh sao, chinh giua cham noi dong chu Han cho biet phap danh cua chu nhan cua thap. Trong do bai vi dat trong long Phat Hoang thap de 25 chu Han “Nam mo De nhat to Truc Lam dau da tinh tue Giac hoang Tran trieu de tam Nhan Tong Hoang de dieu ngu vuong phat”. Ngay phia truoc thap la tam bia da, mat truoc khac chim 21 chu Han “Minh Menh nhi thap nhat nien cuu nguyet, so luc nhat phung Tran Trieu Nhan tong hoang de lang sac kien”. Nhu vay, qua nhung nguon tu lieu khac nhau, dac biet la nhung tu lieu Khao co hoc cho thay Ngoa Van Am khong don thuan chi la mot am nho nhu chung ta tung hieu, ma rat co the no chi la mot am nho trong mot quan the chua tren nui Bao Dai. Trong quan the do co chua de tho Phat va am de tu hanh, cac bang chung khao co hoc cung cho biet quan the nay duoc mo rong vao thoi Le Trung Hung. Ket qua khao sat buoc dau da cung cap cho chung ta nhung bang chung khoa hoc nham khang dinh lai mot lan nua vi tri cua Ngoa Van Am, noi ma duc Tran Nhan Tong hoa thuoc thon Tay Son xa Binh Khe, Dong Trieu, Quang Ninh la van de da duoc lam sang to. Nhiem vu cua Khao co hoc la phai nghien cuu, tim hieu dien mao cua Ngoa Van qua tung thoi ky lich su da phat trien va bien doi nhu the nao? Trong khi do, theo cac tai lieu ma tac gia Tran Ngoc Linh cung cap ve khu vuc ma tac gia cho la Ngoa Van Am tren nui Yen Tu chung ta khong thay bat cu bang chung nao cho thay do la Ngoa Van Am, ngoai su suy luan chu quan cua tac gia. Them vao do tac gia da nham lan co ban khi xac dinh nien dai cho mot so di vat. Cac loai hinh ngoi canh sen ma tac gia cong bo hoan toan la ngoi co nien dai thoi Le Trung Hung chu khong phai la thoi “so Tran” nhu tac gia nghi.
|
||||||||||||||
|
Viet Bao
|
||||||||||||||
