New York thanh pho cua the gioi

Tags: New York, Lien Hiep Quoc, Lord of the Rings, su lua chon, kien truc su, dai hoi dong, duoc xay dung, the gioi, thanh pho, toa nha, nuoc My, trung tam, khu vuc, duong, nhat


New York thanh pho cua the gioi
Chua te nhung chiec nhan" (Lord of the Rings) chac phai cui dau bai phuc "Chua te nhung do thi" cua nuoc My. To nhat, cao nhat, ton tien nhat va dep nhat. New York da thau tom nhung dieu ay suot 100 nam qua de noi len nhu mot "cay dinh" cua the gioi...

Vung dat nay truoc kia la noi cu tru cua nguoi tho dan da do. Nam 1626, chi voi mot so tien re mat, nguoi Ha Lan da mua dao Manhattan cua tho dan da do, lay eo dat gan cua song Hudson lam tram thuong nghiep goi la "Tan Amsterdam". Nam 1664 bi nguoi Anh xam chiem, doi ten la NewYork, no duoc mo rong dia gioi sang cac vung lan can va cac dao dai, voi nhieu cang song, cang bien. Nam 1686 thanh pho duoc xay dung va tro thanh thu do tam thoi cua nuoc My vao nam 1789.

Den nam 1796, New York chung kien le nham chuc cua vi tong thong dau tien cua nuoc My la Tong thong Washington. Hien New York la mot trong nhung thanh pho lon nhat nuoc My, la mot trung tam tai chinh, thuong mai, van hoa, ky thuat noi tieng the gioi. Nam o cua song Hudson, noi do ra Dai Tay Duong, noi do co dien tich la 945km2 voi dien tich tren nuoc la 168km2, thanh pho bao gom 5 khu vuc va mot so tieu dao. Cac khu vuc nay khong phai la cac khu hanh chinh do nha nuoc hoach dinh, ma do mot uy ban goi la "Uy Ban Ke hoach phan khu vuc" can cu vao dac diem xa hoi, kinh te dat ra cac "Khu vuc dia ly duoc do thi hoa".

Tu nam 1929 den 1931, uy ban nay da phan chia thanh pho thanh 22 don vi hanh chinh, den nam 1968 tang len 31 don vi. Ngoai 5 khu vuc, New York con bao gom them 26 huyen va 3 bang ke can, dien tich hien nay ca noi, ngoai thanh pho la 32.400km2 voi so dan khong lo len den 16 trieu nguoi (1980) va se con tang len nua.

Dieu gi khien New York phat trien manh, thu hut tiem luc kinh te khap noi do ve va tro thanh mot thanh pho nang dong nhu vay? Mot diem moc quan trong: nam 1825, khai thong kenh dao Erie, tu do New York co duong thuy den Ngu ho, khai thong moi quan he kinh te giua Trung Tay nuoc My va bo bien Dai Tay Duong, dong thoi lien ket duoc viec van chuyen duong ven bien, New York tro thanh diem giao ket quan trong ve buon ban trong va ngoai nuoc. Ve sau mo them nhieu tuyen duong sat va duong bo giup cho nen kinh te ngay cang tro nen phon thinh. Nha may moc len nhu rung, dan tu xu ca nuoc va nuoc ngoai do ve nhanh nhung van khong du, khien New York dan tro thanh mot thanh pho va hai cang tam co the gioi. Bo bien New York va cac dao so thuoc co muc nuoc sau, chenh lech thuy trieu nho, kenh rach chang chit, mua dong khong lanh, khi hau on hoa. Chinh vi dieu nay da lam tang them cho New York hang loat loi the.

New York la mot trung tam kinh te lon nhat nuoc, cung la trung tam cong nghiep dung hang thu ba sau Los Angeles va Chicago voi cac nganh cong nghiep da dang, nhat la nganh may mac, xuat ban, hoa chat, kim khi dien may, thuc pham, do choi va luyen dau... Thanh pho nay song duoc nho dau lua va khi dot. Nguon nhien lieu nay duoc dan tu rat xa toi bang nhung duong ong bac qua vinh Mexico, than da tu Appalachian, mot so khac phai nhap khau tu nuoc ngoai. Cac nha may dien duoc van hanh boi than da va dau mo, boi the, chung quanh thanh pho co rat nhieu nha may loc va che bien dau cung cap cho thanh pho. Nhung ong khoi xa vao bau khi quyen mot dam may mau xam vang khong lo. Nen cong nghiep va thuong mai phat trien keo theo nganh tai chinh va giao dich chung khoang phat trien voi pho Wall noi tieng, dai ban doanh cua tien te nuoc My, nam o phia Nam dao Manhattan. Ca the gioi tai chinh doi dao keo theo nganh dia oc xay dung va cac dich vu khac. Dia oc la mot trong nhung dac diem noi bat cua New York.

Toi va anh Phong, mot ky su co khi chuyen thiet ke hang hai, quyet dinh di New York vao ban dem. Tu Washington, chay tren duong cao toc suot 10 gio den sang, chung toi da co the nhin thay tuong "Nu than tu do", mot bieu tuong cua nuoc My, o tren dao Tu do.

Quang canh that hung vi. Xa xa la cac cao oc, dao Manhattan hien len trong suong mu cua bo bien buoi sang. Chung toi theo duong ngam vuot bien de den dao Manhattan, mot khu vuc noi tieng trong 5 khu vuc tao thanh New York, duoc xem la "Trai tim cua New York", nam tren hon dao cung ten, voi dien tich la 80km2. Mot dien tich khiem ton nhung lai chua dung bao tinh hoa cua New York voi nhung toa nha choc troi, nhung ban anh hung ca cua nen kien truc hien dai. Mot rung kien truc khong lo dap vao mat choang vang ma ta cu phai nguoc nhin, nguoc nhin len mai... Du doi hon Singapore, hoanh trang hon Frankfurt. Chung toi nhu lac vao nhung hem nui, bao quanh la mot rung be tong, kim loai, sat thep, kinh mau. Nhung hem nui nhan tao choang ngop! Nhung khoang khong be xiu ben tren. Nhung ngon thap ken day, san sat, che lap bau troi... Va cay xanh thap thoang ben cua so, san thuong tuot tren cao.

Nguoi My goi nhung toa nha nay la "Skyscraper" tuc la nhung "nha choc (tuc ong) Troi". Nhung toa nha nay duoc xay dung tu nhung nam 80 the ky XIX, va trong suot 100 nam qua, nguoi My khong ngung xay dung va dua nhau xay cao hon nua. Chung tao nen mot lich su phat trien cong dong cua New York voi nhung diem moc duoc danh dau bang viec khanh thanh tung "Skyscraper" moi.

Tu nam 1859 viec ky su Alisha Geits Otis phat minh ra thang may da tao ra con sot xay dung nha cao tang, New York da nhanh chong hinh thanh nen mot thanh pho tren cao ma diem moc la toa nha Empire State Building ra doi, mot trong nhung toa nha khong lo, long lay duoc liet vao hang thu nhat trong so 20 ky quan kien truc duong dai. No toa lac tai so 350 Dai lo 5, mot dai lo chinh cua New York tu Bac xuong Nam ma bat cu du khach nao cung muon rao bo, nhin ngam 102 tang cua no voi chieu cao 381 met, cong voi thap truyen hinh cao 449m, nang 331.000 tan, su dung 10 trieu vien gach, 700 km day cap, dien tich mat kinh la 2ha, du cho cho 15.000 nguoi lam viec!

Toa nha nay do cong ty kien truc cua ba kien truc su la Shreve, Lamb va Harmon thiet ke. Toa nha nay vao thoi diem xay dung da in sau vao tam tri nguoi New York. Luc do, cuoc suy thoai kinh te lai no ra, toa nha trong rong khong ai thue, nhung ke tu sat chon toa nha nay lam cho de quyen sinh. Bo phim Kingkong noi tieng luc bay gio voi hinh anh con quai vat cung nguoi dep bo tren toa nha cung da in sau vao tiem thuc dan My. Cho du sau nay hang loat cac cao oc khac cao hon, lon hon ra doi nhung doi voi nguoi New York, toa nha nay da nhu mot cuoc song bang xuong bang thit hien dien mai trong long ho.

Sau nam 1945, mot loat cac nha choc troi ao at moc len nhu Seagram Building 98 tang o Dai lo Cong vien, World Trade Center cao 110 tang (vua bi khung bo danh sap) va vo so cac cong trinh nho hon ken day duong sa. Cac kien truc su My thoa suc sang tao, tu kieu dang Phuc hung moi nhu Flatiron Building den cung cach kien truc Venice hoac Gothique hoac theo kien truc trang tri Art-Deco. Nhung phong cach co dien Chau Au, Ai Cap duoc pha tron voi nhieu vat lieu moi, mau sac, moc noi nhieu ngon ngu kien truc khac nhau de lam nen ban "giao huong New York" co mot khong hai tren the gioi. Chung toi di mai trong nhung hem nui ay, luot qua, vao trong long, leo len dinh "nhung con quai vat" hay "nhung kiet tac nghe thuat" do, cam nhan duoc su da dang, day hung khoi cua New York. Phai chang nguoi My von thuc dung nen cai dep thoi dai nao doi voi ho cung dung duoc? Nhung vo doan phien dien ve "vay muon", "be tac", "sa da" hay "lai cang" ma chung ta hay phe phan trong nuoc ve sang tao kien truc, thoi trang, ca nhac, hoi hoa... duong nhu la vo nghia noi day. Nen kien truc "melting pot" (lau) ay la su tong hop, gan loc de tao nen nhung tac pham boc lo tinh cong nang von la thuoc tinh cua loi song My... Tu su ganh dua "to hon, lon hon, cao hon" the he kien truc o Manhattan dang tao nen nhung cong trinh kien truc khac voi cai dep day hung thu, sang tao, vien tuong, ngau hung... Se con nhieu bat ngo noi day! Ho - Nhung kien truc su My dang tim kiem niem tin de thay the nhung hinh khoi lap the nghiem khac, kho khan, nang tinh hinh hoc truu tuong.

Mot dem khong ngu, hoa vao dong chay cua thanh pho khong ngu nay, chung toi xuong Dai lo so 5 don xe buyt mui tran lam mot vong khap thanh pho, tren tay la mot cuon cam nang mong gioi thieu so luoc mang luoi giao thong. Nguoi My giai quyet giao thong nhu the nao khi luong nguoi tu cac cao oc do do ra duong gio tan tam? Mang luoi o vuong chang chit duoc quy hoach duong chinh, duong phu va duong dan, 200 tuyen duong thuy, 14 tuyen duong sat, 300km duong xe dien ngam, giua cac dao co nhieu cau va duong ham xuyen song noi mang nhau, tuyen bo cang dai hon 120km co he thong boc do, u tau, 3 cang hang khong hien dai vao bac nhat. Xe hoi ca nhan duoc huong dan do vao nhung bai xe nhieu tang ben ngoai thanh pho, diem do xe thuan tien voi he thong giao thong cong cong. Mot khong gian mo nam giua long thanh pho cao ngat nay la mot cong vien trung tam rong 300 ha (bang mot nua ban dao Thu Thiem), noi nghi trua va vui choi cua cu dan thanh pho. No nhu mot oc dao xanh that tuyet voi xoa di moi cam giac chat choi, tac nghen.

Buoi sang som, khi ca thanh pho van con ngu sau mot dem cuoi tuan met lu, toi va Phong da ra khoi khach san, don xe bus di tham khu pho Wall noi tieng. Wall Street la con duong chay doc theo buc tuong duoc xay dung tu rat lau do su quay roi cua tho dan. New Amstocden da xay dung no. Ve sau con duong duoc dat ten xuat phat tu do. Chi dai 500m nhung khu vuc chung quanh cung duoc coi la pho Wall boi no la trung tam tai chinh cua nuoc My va ca the gioi. Nam o trung tam New York ha, phia Nam dao Mahattan, pho Wall bao gom hang ngan to chuc tai chinh, bao hiem, ngan hang, trung tam chung khoan, cong ty moi gioi... Do la mot the gioi thu nho voi hang ngan nguoi mac veston, un un di lai, nhung phu nu tat bat ben may tinh hay ra vao nuom nuop. Gio nghi trua, ho tu tren cac cao oc tua ra va tu cac tang ham chui len, do don vao cac khoang khong cach ly giua cac toa cao oc bat dau an trua, tan gau, nghe nhac hoa tau do cac ban nhac choi, nghe nuoc roc rach tu nhung cai ho nhan tao, ngam nhung tuong nghe thuat trang tri rai rac doc duong. Vao gio nay, New York nhu sinh dong han len voi du moi mau da, lua tuoi di dong tren cac duong pho. Toan cau hoa nhu thu nho o chon nay voi nhung con nguoi dang song o My nhung co the ban viec o chau Au, xay dung nha may o chau A, mo rong phan xuong o chau Uc, va tham chi co the leo thang chien tranh o chau Phi. Mot trung tam quyen luc duoc the hien duoi nhung con so, mat ma, co phieu, loi nhuan...

New York co lang Greenwich cung noi tieng khong kem pho Wall, noi duoc xem nhu la cai noi cua nhung thien tai, noi san sinh ra nhung phat minh vi dai cua loai nguoi gio da tao ra hang loat nhung ung dung tuyet voi cho con nguoi nhu phim anh, ky thuat nhiep anh, dien tin, sung ca nhan v.v... Vao nam 1840 John William da gui buc dien tin dau tien cua the gioi, Samuel Colt voi mot khuc go ong da cho ra doi khau sung luc dau tien, va nam 1881 Edison da phat minh ra bong den dien mo dau cho cong ty den dien Edison noi tieng khap the gioi. Mot ngoi lang hinh nhu duoc troi uu dai, mot "dia linh nhan kiet" da san sinh ra bao nhan vat kiet xuat nhu Euguene, O"neil, Edua St Vincent Millay tien phong doi moi nen kich nghe My, roi nao la Washington, Irwing, James Fenimore Cooper v.v...

Sang hom sau, chung toi quyet dinh di tham toa nha Lien Hiep Quoc, noi Dai hoi dong Lien Hiep Quoc da tuyen bo nhieu van de quan trong cua the gioi. Toa nha nam lan trong cac khu nha cao tang rop bong chung quanh trong khu vuc tu duong so 42 den duong so 48, giao lo so 1. No duoc xem la mot nuoc trong mot thanh pho, mot nuoc nho nhung day quyen luc voi ban thoa thuan ky ket giua Tong thu ky Lien Hiep Quoc va chinh phu My trong do khang dinh: "Khu tru so duoc dat duoi quyen kiem soat cua Lien Hiep Quoc va duoc quyen bat kha xam pham". Tu xa nhin la hang cot co thang tap, o gan cuoi, co Viet Nam dang tung bay ruc ro trong nang som. Noi day la mot the gioi thu nho ma moi quoc gia dang hien dien binh dang, khong co nuoc lon, nuoc nho, khong co nuoc ngheo, nuoc giau... Ban hien chuong Lien Hiep Quoc duoc thong qua voi hon 50 nuoc tai San Francisco. Nha ty phu My John Rockefeller da tang Lien Hiep Quoc 8,5 trieu USD du mua mot khu dat ven song Dong (East River) tren dao Manhattan. Nam 1947 Dai hoi dong Lien Hiep Quoc thong qua de an kien truc voi viec My cho vay them 65 trieu USD de xay dung. Mot hoi dong tu van thiet ke quoc te duoc thanh lap voi hang loat kien truc su cua cac nuoc tham gia. Toa nha hoan thanh nam 1951 voi 39 tang uy nghi, don gian voi vat lieu chinh la kinh va da cam thach. Sau do no con duoc mo rong va xay dung them vai hang muc de nang tong dien tich len den 80.000m2.

Chung toi chi duoc phep tham quan ben duoi, loanh quanh san vuon, va nghe gioi thieu doi net cua toa nha nay. Doc dao nhat la o noi lam viec cua Dai hoi dong co mot can phong mang ten "Phong suy ngam" (Meditation Room). Do la mot can phong yen tinh voi khoi sat lon duoc dat chinh tuong trung cho luoi cay va cay kiem "Hoa binh hay chien tranh". De co duoc suy nghi chinh xac giua hai su lua chon nay la "Ban tho cua nhan loai truoc thuong de"! Chung toi khong duoc phep vao phong vi khong dai dien cho bat ky ai de suy ngam. Nhung ben canh toa nha chinh, giua khu vuon nho, co dat mot qua dia cau bang kim loai tuyet dep. La dai dien cho chinh minh, toi di vong quanh no de tu suy ngam, nhin ngam, bang khuang, hi, no, ai, o va chot nhan ra rang trai dat nay nho be va dang yeu biet duong nao... Dat nuoc minh la mot cham nho tren qua dia cau nay, nhung cung co mat ben canh hon 188 nuoc nhom hop moi nam de cung chia se nhung lo au chung cua the gioi ve dich benh, moi truong, hoa giai sac toc, ton giao, lanh tho, cung chia se nhung khat vong chung cua nhan loai ve mot the gioi cong bang, de moi nguoi thoat khoi doi ngheo, lac hau. Lien Hiep Quoc se khong con suy ngam ve chien tranh va hoa binh, khong con suy ngam ve trung phat hay cam van, ma ve su phat trien cho mot tuong lai tot dep hon cho con nguoi cung voi cuoc cach mang tin hoc von da lam cuc dien the gioi cung cac moi quan he thay doi manh me. Ong tong thu ky Lien Hiep Quoc Kofi Anna tung mo uoc: "Vai tro chinh cua Lien Hiep Quoc se phai dieu phoi hanh dong chung cua cac chinh phu, cac doanh nghiep va cac to chuc chuyen nganh va cac to chuc cong dan o cap do toan cau, vi the no phai duoc manh hon va hinh thuc nhu mot bo vi xu ly van de toan cau hoa".

Duoi mai nha chung ay, moi dan toc se dong gop phan cua minh. Dung truoc tru so Lien Hiep Quoc, toi cu nghi ve dat nuoc minh, ve chang duong ma dan toc minh da trai qua, ve nhung van hoi, thoi ky vang dang den. Toi nho TS Nguyen Si Dung (Pho chu nhiem van phong Quoc hoi) da co lan noi: "That ra hoi nhap hay khong hoi nhap da tung co thoi ky la mot su lua chon trong lich su, thay mat cho dan toc ta , nha Nguyen da tung co mot su lua chon nhu vay bang cach noi khong voi hoi nhap. Va cai gia ma ma dan toc ta da phai tra cho su lua chon do that dau don, e che, vo cung vo tan. Tuy nhien ngay nay mot su lua chon nhu vay la khong the co. Chung ta bat buoc phai hoi nhap voi the gioi toan cau hoa. Vi rang trong mot the gioi dang bien doi nhanh chong, trong mot the gioi ma cac moi quan he ve kinh te, tai chinh, thuong mai dan ket chang chit voi nhau, trong mot the gioi ma cac quy luat cua tuong lai chi dang hinh thanh va chua that sang ro cho bat ky ai, thi "Mot tap hop mem" moi co the phan ung lai duoc voi the gioi do mot cach hieu qua. Moi su cung nhac, moi su cong kenh, moi su tap trung quan lieu dong nghia voi tinh trang tut hau va kha nang thua cuoc"... Toi mong sao nhung y kien cua ong duoc nhung du hoc sinh, nhung thanh nien Viet Nam tren khap ngo ngach cua the gioi dang huong ve To quoc minh... cung thuc hien.

KTS NGUYEN NGOC DUNG

Viet Bao

Tìm hiểu: New York, Lien Hiep Quoc, Lord of the Rings, su lua chon, kien truc su, dai hoi dong, duoc xay dung, the gioi, thanh pho, toa nha, nuoc My, trung tam, khu vuc, duong, nhat

Chu de lien quan: New York thanh pho cua the gioi

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: New York - thành phố của thế giới

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet New York - thành phố của thế giới bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin New York thanh pho cua the gioi

Nhan xet, hay lien he ve tin New York thanh pho cua the gioi co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet New York thanh pho cua the gioi de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tac pham trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tac pham
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0