Net dep cua mua Cham

Tags: Ninh Thuan, Rija Nugar, An Do, Tay Bac Phu Yen, Sa Huynh, Dong Nai, thanh pho Ho Chi Minh, Van hoa Dong Son, Van hoa Oc Eo, Van hoa Trung Quoc, nen van hoa, Dan toc Cham, Mua Dan Gian, duoc biet den, dieu mua, nghi


Net dep cua mua Cham
Mot dieu mua Cham

Dan toc Cham duoc biet den voi cac ten Cham, Chiem Thanh, Hroi voi dan so 132 873 nguoi (theo so lieu nam 1999). Thien di theo dong lich su, vao Viet Nam, nguoi dan Cham song tap trung o Ninh Thuan, Tay Ninh, Dong Nai, thanh pho Ho Chi Minh, Tay Nam Binh Thuan, Tay Bac Phu Yen... mang theo nhieu anh huong cua van hoa An Do, van hoa Sa Huynh, van hoa Oc Eo, van hoa Dong Son, van hoa Trung Quoc... Chat loc tinh hoa tu nhung nguon van hoa ay, van hoa Cham tu tao cho minh mot rieng biet, an tuong. Nhac den van hoa Cham, nguoi ta nghi ngay den kien truc, dieu khac. Nhac den le hoi Cham, nguoi ta nghi ngay den cac le hoi dan gian truyen thong (le hoi Kate, le hoi Ramuwan...). Nhac den cac nghe thu cong, nguoi ta nghi ngay den nghe do gom, det vai soi bong... Nhung do van chua phai la tat ca. Chuyen de Van hoa Cham xin gioi thieu cung quy doc gia mot nen van hoa Cham voi nghe thuat mua Cham, mot Rija Nugar - le hoi dan gian mang nhieu yeu to trinh dien, mot kham pha thu vi ve ho cua nguoi Cham, mot nghe nhan tho cam Cham... Va hon het la mot kho tang van hoc be the cua nguoi Cham tu truyen thong den hien dai, gop them cai nhin day du, toan dien ve mot nen van hoa nghe thuat kha doc dao nhung con nhieu moi me nay.

Mua Cham la mot bo phan quan trong trong doi song van hoa tinh than cua dan toc Cham. Mua gan lien voi cac le hoi nhu Rija Nugar, Kate, Rija Praung... o moi lang hay tren thap. Do la nhung dip ma nguoi Cham the hien su tuong nho cua minh doi voi nhung nguoi co cong xay dung dat nuoc, hay su sung bai mot/mot vai vi vua duoc than hoa. Di kem voi mua la nhung nhac cu dan toc truyen thong nhu: trong Ginang, trong Baranung, Ceng (chieng), ken Xaranai, Grong (luc lac), dan Kanhi... Pho bien hon ca la bo ba Ginang, Baranung va Xaranai, trong do chu dao van la Ginang, vi chung co am manh me, hung hon rat phu hop trong dip le hoi, hon the nua con phan anh duoc tinh cach cua nguoi Cham. Co the phan mua Cham lam 2 loai: Mua dan gian va mua cung dinh.

I. Mua dan gian:

Ten goi cac dieu mua Cham cung la ten duoc dat cho dieu trong Ginang. Co the ke vai dieu mua tieu bieu: Biyen, Tiaung (bat chuoc dang con cong, tri), Patra (hoang tu), Wah gaiy (cheo thuyen),
Mumong, Murai,...

Cac dieu mua luon la tam diem va la “tiet muc” duoc trong cho nhat trong le hoi. Nhung hoi trong Ginang thu hut su chu y cua moi nguoi ve phia nguoi nghe si mua. Tiep sau do la tieng Xaranai, tieng Baranung cung loi cua Ong Mudwon hat cac bai tung ca tuong ung. Vu cong buoc ra trinh dien: cai phay tay, phat quat, quat roi hay cai chuyen got chan, khi nhanh khi cham, khi khoan thai nhe nhang, khi thi hung hon manh me theo nhip cua tieng nhac. Nguoi xem nhu bi cuon hut theo tung dong tac cua nguoi nghe si. Roi ca khan thinh gia bi kich dong boi tieng nhac, dieu mua ma ho vang... “ahei” (hoan ho) co vu.

Mua dan gian Cham co cac loai chinh:

- Mua quat (Tamia tadik): mot hinh thuc mua dan gian lau doi. Dung cu chinh la chiec quat: xoe ra hay xep lai ca cap hoac mot xoe mot xep. Co the mua ca nhan trong cac ngay le hay mua tap the trong nhung ngay le hoi.

- Mua doi lu (Tamia dwa buk): xuat phat diem la Mua doi Thong hala (co bong trau) trong le dang nuoc thanh tren thap, sau do no duoc ket hop voi thao tac doi lu nuoc trong sinh hoat ngay thuong, thanh loai hinh mua nay. Mua Dwa buk co nhieu bien thai dep mat, nhung thao tac dac sac hon ca la cac co gai tha ca hai tay, khi thi dung luc lai ngoi hay nghieng minh kha thoai mai trong bieu dien.

- Mua khan (Tamia tanhiak): nguoi nghe si cam khan, dung co tay hat khan len luc khoan thai, nhe nhang khi manh me, dut khoat, theo nhip dieu cua nhac.

- Mua dao: dieu mua voi dung cu la Carit, con dao co do dai khoang 40cm, hinh xoan oc rat dep. Nam 60 tro ve truoc, dieu mua nay con ton tai o mot dong ho lang Caklaing (lang My Nghiep, tinh Ninh Thuan), nay da that truyen.

- Mua roi va mua dap lua (Tamia jwak apwei): cac dieu mua da ton tai tu lau doi co tinh khai quat cao. Nhip dieu mua khoe khoan tuong trung cho su chien dau quyet vuot qua kho khan, gian kho.

- Mua cheo thuyen (theo dieu trong Wah gaiy): dung cu mua la cay cheo duoc thay bang cay mia trong dip le. Dieu mua nay mo ta nhung dong tac cheo thuyen tren bien, luon di kem voi bai tung ca: Ppo Tang Ahauk.

- Mua am duong: day la ten chung loai mua do nha bien dao Hai Lien dat cho dang mua phon thuc cua Cham, goi la Tamia Klai Kluk, dang mua nay nay da that truyen, hien chi con luu giu tai lang Binh Nghia, tinh Ninh Thuan. Nguoi mua la nam, voi khuc go duoc deo nhu hinh duong vat, mua dan duong, sau do la cac cap nam nu khac, vua vui nhon vua linh thanh.

Tat ca cac dieu mua nay van con ton tai trong cong dong Cham nhu mot hinh thai sinh hoat le hoi va theo thoi gian, chung duoc cach dieu de dua len san khau.

II. Mua cung dinh:

Day la ten duoc NSND Dang Hung dat cho cac dieu mua ong bien dao va dan dung cho Doan ca mua Thuan Hai thoi ki ong lam truong doan. Lay cam hung tu cac thao tac cua nhung tac pham dieu khac Champa xua, ong “giai ma” chung, rut tia tong hop duoc 8 the tay va 4 the chan, ben canh ket hop voi vai thao tac mua dan gian de thanh Mua cung dinh Cham. Cac tac pham tieu bieu cua Dang Hung: Khat vong (1985), Uoc mo (1981) va Niem tin (1989). Sau nay, NSUT Thu Van tren co so do cung co tac pham Huyen thoai Bhagavati. Cac dieu mua nay nhieu lan duoc bieu dien o nuoc ngoai. Ben canh vai phan ung tieu cuc tu phia nhan dan Cham, nhu cho cac con em Cham an mac theo kieu “Apsara” len bieu dien tai san khau thon que, gay phan cam; con thi cac dieu mua moi me nay deu nhan duoc su tan thuong xung dang.

Tom lai, Mua Cham la mot bo phan doc dao trong di san van hoa Cham. Thoi gian qua, no duoc bao ton va phat huy dung muc, phan nao thoa man duoc nhu cau sang tao va thuong thuc nghe thuat cua quan chung Cham. Voi su say me nghe thuat va su dau tu nghien cuu dung muc, cac dieu mua Cham ngay cang duoc phat trien theo huong lanh manh. Cac doan nghe thuat mua hat truoc day von phai chat vat de duy tri su ton tai cua minh da tim duoc con duong rieng de co the dung vung duoc trong thoi dai kinh te thi truong. Tuy nhien, de phat huy hon nua kho tang mua doc dao nay, chung ta van can phai co nhung dinh huong phu hop de mua Cham phat trien theo con duong rieng cua no, doc dao va mang dam sac thai Cham.

Theo Tia sang

Viet Bao

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Muôn kiểu công khai người yêu của mỹ nhân Việt

Dù chọn cách giới thiệu người yêu một cách phô trương hay kín đáo thì những nghệ sĩ Việt như Diễm Hương, Bằng Kiều, Lam Trường... vẫn đang hạnh phúc với một nửa của mình.

Tìm hiểu: Ninh Thuan, Rija Nugar, An Do, Tay Bac Phu Yen, Sa Huynh, Dong Nai, thanh pho Ho Chi Minh, Van hoa Dong Son, Van hoa Oc Eo, Van hoa Trung Quoc, nen van hoa, Dan toc Cham, Mua Dan Gian, duoc biet den, dieu mua, nghi

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Nét đẹp của múa Chăm

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Nét đẹp của múa Chăm bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Net dep cua mua Cham

Nhan xet, hay lien he ve tin Net dep cua mua Cham co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Net dep cua mua Cham de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0