Hau chuyen giao su Tran Van Khe
 |
| GS Tran Van Khe va dai su Vu Duc Tam |
Tu lau, khi con o trong nuoc, toi da nghe noi den giao su tien si Tran Van Khe, mot nha nghien cuu am nhac dan toc co tieng, mot nha su pham da tung di giang bai, noi chuyen o hau khap cac nuoc.
Khi sang cong tac tai Paris, toi dinh bung phai tim moi cach de tiep xuc voi giao su. Va co may da den: nhan dip nha nhac Hue duoc UNESCO cong bo la kiet tac di san phi vat the va truyen khau cua nhan loai, Doan nha nhac Hue da sang bieu dien tai chau Au vao dau nam nay, giao su da khong quan tuoi cao, suc yeu nhan loi moi den du cac buoi trinh dien va da gioi thieu ve nha nhac mot cach sinh dong, day suc cuon hut, gop phan dang ke vao thanh cong cua cac buoi dien.
Sau do, toi da quen «than» voi giao su va vao mot ngay dau xuan, chung toi da den tham giao su tai nha rieng o thanh pho Vitry sur Seine, ngoai o Paris.
Khac voi su tuong tuong cua toi, giao su song trong mot can ho khiem ton nam tan tren tang chin cua mot khu nha voi gia thue re. Thay vao nhung tien nghi cua cuoc song hien dai la ngon ngang nhung sach, tai lieu, bang, dia nhac, cac loai nhac cu co truyen xep day cac gia sach, tu sach, tren ban, tren ghe va ca duoi san. Khap can ho, phong nao cung vay, sach, tai lieu, bang dia nhac... lan het cho, chi con mot cho nam cua giao su trong phong ngu.
Su gian di trong sinh hoat den muc kho tuong tuong noi cua vi giao su noi tieng song tren dat Paris hoa le khien toi chot nho lai cach day khoang hon 20 nam, toi co dip cung mot nha bao Phap den gap nha van hoa Nguyen Khac Vien tai nha rieng o Ha Noi. Ong ba Nguyen Khac Vien song trong mot can phong vua la phong khach vua la phong ngu. Do dac khong co gi ma cung chi thay toan sach, bao.
Truoc mat toi la mot nguoi manh khanh, mac chiec quan kaki voi cai ao somi coc tay da bac mau. Ong niem no moi chung toi ngoi xuong may cai ghe go cu ky da troc gan het vecni va moi chung toi uong nuoc bang bo am chen cung that dac biet, am thi sut voi, con chen thi moi cai mot kieu... Nhung ong da loi cuon khach suot tu dau den cuoi voi su uyen bac, cach noi say sua day thuyet phuc, bang mot thu tieng Phap “con hay hon ca nguoi Phap” nhu loi ong nha bao da noi voi toi sau cuoc gap ay. Su gian di trong cach song ti le nghich voi von kien thuc sau rong, phong cach lich lam va su tinh te trong ung xu cua ong da gay an tuong manh cho toi va ong nha bao Phap.
Giao su Tran Van Khe cung cho toi cam tuong nhu vay. Toi da me say nghe giao su noi bang giong rat truyen cam, khi bang tieng Phap, khi bang tieng Viet, khi bang tieng Anh, den muc khong de y gi den thoi gian troi qua. Cau chuyen xoay quanh de tai am nhac truyen thong VN, nha nhac va ve cuon sach sap in cua giao su: Du ngoan trong am nhac truyen thong Viet Nam.
 |
| Anh: Huynh Ngoc Dan |
- Toi gan bo ca cuoc doi voi am nhac truyen thong do mot “thien duyen”.
Nho troi toi duoc sinh ra trong mot gia dinh, hai ben noi ngoai den toi bon doi deu la nhac si. Luc toi con o trong bung me da duoc cau Nam toi thoi sao cho nghe moi ngay. Vua mo mat chao doi da duoc nghe tieng sao cua cau Nam toi. Tu nho den lon, khi biet noi la biet ca. Tu 6 tuoi da biet don co (dan nhi), don kim (dan nguyet), 12 tuoi don tranh, 7 tuoi da theo ganh hat cai luong cua co Ba toi la ba Tran Ngoc Vien lap ra. Do do, viec toi gan bo voi am nhac truyen thong dung la nho “duyen troi” vay.
Toi den voi nha nhac Hue nhu toi da den voi ca tru, chau van mien Bac, hat boi mien Nam, nhac Phat giao ba mien - nhung bo mon do gap kho khan do nhung thay doi ve mat chinh tri, kinh te, xa hoi tai VN va co the bi chim vao quen lang. Khi da thay cac bo mon ay that su co nhung gia tri nghe thuat nhung chua duoc dong dao quan chung va cac co quan huu trach nhan thuc, toi da kien tri phan tich, duc ket va neu ra nhung uu diem cua cac bo mon ay bang nhung bai viet va nhung buoi noi chuyen.
Toi cung tim du co hoi de gioi thieu nhung bo mon ay voi nguoi nuoc ngoai bang dia hat, bang tu, bang video de ho co dip thuong thuc, phe binh, danh gia. Lan lan nhung bo mon ay da duoc hoi sinh.
+ Trong cuon sach Du ngoan trong am nhac truyen thong Viet Nam sap ra mat ban doc cua giao su, “du ngoan” co the hieu nhu the nao?
- Tu khi toi co dip noi chuyen am nhac truyen thong VN cho dong bao trong nuoc, toi thuong duoc nghe thinh gia hoi: «Chang biet am nhac truyen thong VN co nhung gi va tai sao giao su co the danh ca cuoc doi minh de tim hieu, gioi thieu va giang day no o nhieu noi?”.
Quyen sach sap xuat ban trong mua he toi day la cau tra loi cua toi, va toi viet cho quang dai quan chung. Khong di sau vao ly thuyet, khong phan tich ve thang am dieu thuc, toi chi muon lam mot huong dan vien cho da so nguoi Viet di dao choi, ngao du trong vuon nhac cua dan toc Viet, de thuong ngoan, nhin qua mot so hoa thom co la.
Toi chi goi y cho cac ban thay trong vuon hoa am nhac truyen thong cua VN co tram huong ngan sac, moi loai co ve dep doc dao dac thu, mot net duyen dang rieng de cac ban lam quen voi nhung loai chua quen, tim hieu nhung diem chua hieu, va sau do se qui yeu them nhung gi cha ong chung ta truyen tu doi nay qua doi no, va de lai cho chung ta mot di san van hoa rat lon, roi… bo bot long tu ti mac cam va them chut it tu hao dan toc.
Du ngoan la nhu vay do. Luc nao khoe di lau, luc nao met thi dung chan. Khong ai bat buoc cac ban phai vao cua nay, ra ngo kia. Cac ban tu do du ngoan. Cuoc du ngoan trong am nhac truyen thong VN se theo con duong doi cua mot con nguoi trong xa hoi VN tu luc so sinh den luc tro ve coi vinh hang.
Trong sach, chung toi co nhan manh rang tieng hat ru la bai giao duc am nhac dau tien nguoi me truyen sang dua con. Lon len, du khong hoc trong cac truong nhac hay nhac vien, nhung nho dua vao cau truc cau hat ru duoc ghi vao tiem thuc cua minh luc con la dua be nam trong canh tay em am cua ba me ma chang thanh nien hay co thieu nu da tao ra nhung cau ho dieu ly rat hay.
Trong quyen sach nay, chung toi chi dua cac ban di du ngoan trong truyen thong am nhac cua nguoi Kinh de nhan dien va biet qua nhung gi cha ong chung ta da de lai, va hen co nhung chuyen khac, khong phai chi dao qua ma dung chan lau hon de co du thi gio nhan thuc duoc nhung cai hay, nhung net dep kin dao cua moi bo mon, va se nho nhung huong dan vien khac dua cac ban di xem nhung bong hoa con an nup trong chon nui rung o cac mien cao.
+ Truoc tac dong cua nen kinh te thi truong va nguy co dong nhat hoa cac gia tri van hoa, theo giao su, chung ta phai lam gi de gin giu duoc ban sac am nhac truyen thong noi chung va hat ru noi rieng, khong phai chi de bieu dien tren san khau boi cac nghe si chuyen nghiep ma con tra lai no vao cuoc song thuong ngay, nhu co ai do da tung mo uoc: Bao gio xom ngo doi doi/De toi nghe tieng ru hoi ngay xua?
- Tu hon 20 nam nay, toi da nhac di nhac lai khong nen de tieng ru tat tren moi cac ba me. Co nhac si Luu Huu Phuoc da to chuc lien hoan hat ru dau tien nam 1989, sau thang truoc khi tu gia coi doi va bai ca cuoi cung cua nhac si mang ten Loi ru chim Lac.
Giu gin tieng hat ru cung la buoc dau giu gin ban sac dan toc. Da nhieu lan toi nhan thay rang ban sac dan toc bi lu mo, thanh nien thich nghe nhac nuoc ngoai hon nhac dan toc la mot can benh man tinh. Muon tri benh ay phai tri can chu khong tri chung. Va nhung phuong thuoc toi de nghi la:
+ Lam song lai tieng hat ru;
+ Tap tre em hat lai dong dao hoac nhung bai hat sang tac theo truyen thong dan toc voi noi dung phu hop voi tre;
+ Khuyen khich nong dan ho trong khi lam viec, hat trong luc nghi ngoi;
+ Khuyen khich thanh nien hat nhung bai loai doi ca nam nu;
+ To chuc nhung lien hoan dan ca co nhac, nhung cuoc thi nhac khi va tieng ca dan toc;
+ Dem am nhac vao hoc duong, tu lop mau giao, tieu hoc len den dai hoc;
+ Bao chi va cac phuong tien truyen thong nen co nhieu bai viet, nhieu chuong trinh phat thanh, phat hinh gioi thieu va giang giai ve am nhac dan toc;
+ Ton vinh nhung nghe nhan ca doi phung su am nhac dan toc.
Phai nghe thuong moi tham, phai hoc moi hieu, co hieu moi thich, co thich moi thuong, co thuong moi muon giu gin, moi san sang luyen tap bieu dien va pho bien. Nhu the am nhac truyen thong moi them duoc sinh luc va ban sac dan toc moi duoc giu gin.
+ La nguoi song lau nam o nuoc ngoai, giao su danh gia the nao ve tinh hinh truyen ba van hoa VN noi chung, am nhac co truyen VN noi rieng doi voi cong dong quoc te thoi gian qua? Chung ta can lam gi de lam tot hon cong tac nay?
- Den nay, theo toi, chung ta chua lam that tot cong viec do.
Chung ta co the truyen ba am nhac co truyen duoi nhieu dang: dia hat, bang tu, bang video, sach bao, chuong trinh phat thanh, chuong trinh truyen hinh, chuong trinh tren mang luoi Internet. Nhung song dong va hieu qua nhat la cho nhung doan nghe thuat dan toc ra trinh dien tai nuoc ngoai, voi nhung chuong trinh am nhac dan toc co chat luong nghe thuat, co loi gioi thieu khoa hoc, ngan gon ma day du.
Chung ta can tao dieu kien hon nua cho nghe si di du lien hoan quoc te, cho cac nha nghien cuu di du hoi nghi quoc te ve am nhac, kich nghe. Van hoa va am nhac cua chung ta duoc gioi thieu va thao luan trong cac hoi nghi quoc te se duoc co khi den ca tram nuoc tham du hoi nghi quan tam va thuong thuc.
+ Xin cam on giao su, chuc giao su luon manh khoe de tiep tuc dong gop nhieu hon nua cho viec gin giu va phat huy am nhac truyen thong cua dan toc.
VU DUC TAM (Dai su - dai dien thuong truc VN tai UNESCO)
