Go Cong

Tags: Go Cong, Vo Tanh, Truong Dinh, Nguyen Anh, Sai Gon, Tan Hoa, nhan vat noi tieng, nhu the nao, Vua Tu Duc, Tinh Tien Giang, Tinh Gia Dinh, ca ong, ngu phu, giuong tho, noi danh, con


Chuong IX:

Go Cong
Go Cong hom nay la hai huyen cua tinh Tien Giang. Thoi Tu Duc la mot huyen cua tinh Gia Dinh (huyen Tan Hoa), thoi Phap thuoc qui hoach lam mot tinh kem theo co che voi toa Bo, toa An. Dau phan bo ve mat hanh chanh nhu the nao, du khach den Go Cong cung nhan la mot khu vuc doc dao, voi dong ho xua, nep song thuan VN, nhieu nhan vat noi tieng ve khoa bang.

Dat giong cao rao ven bien thuan loi cho nguoi tu mien Trung den bang duong bien de dang. Vam Lang phai chang dat ten ay vi thoi xua da moc len nhieu lan trai, danh cho ngu dan, khong phai vi bai bien tron lang, kieu giai thich guong ep.

“Go” la vung dat cao rao. “Cong” la con cong den dau, loai chim dep, thich mua, xoe long duoi. O Thu Duc (thanh pho Ho Chi Minh) co mot noi cung goi Go Cong, nhung Go Cong cua Thu Duc la Go Cong Trao Trao, ten mot loai chim rung.

Go Cong kha thuan loi de giao luu voi Sai Gon, chi can qua chiec pha la den Cau Noi. Thoi Phap moi den, dong bao ta ngac nhien vi ky thuat cua Tay Phuong, ben pha co the dang len hay ha xuong theo nuoc lon rong cho khong o muc co dinh.

Go Cong duoc noi danh la “dia linh nhan kiet” tu xua, voi Vo Tanh. Vien tuong gan li, luc Nguyen Anh va Tay Son tranh chap thi an binh bat dong, khong theo ben nao, loi dung dia the hiem tro cua nhung giong dat (dac biet la Giong Tre) de lap khu vuc rieng. Nhung khi thay the co nghieng ve phe Nguyen Anh. Vo Tanh to lap truong la theo Nguyen Anh. Go Cong con duoc loi the la lua gao ngon, san luong cao, vi vay quan si cua Vo Tanh tha ho luyen tap trong thoi gian dai. Tran danh lon nhat la tran Ho Cu, vung Tong Son, nay thon Sa Dec. Va tran sau chot la viec tu thu thanh Binh Dinh (Qui Nhon), noi tap trung luc luong manh nhat cua Tay Son de bao vay. Vo Tanh va Ngo Tung Chau tu tiet, Vo Tanh ngoi tren gian hoa, chung quanh chat san thuoc sung roi tu quang tan thuoc cho chay. Sau do, Ngo Tung Chau uong thuoc doc tu tu.

Viec “tu thu” nay thua luc binh hung tuong manh cua Tay Son gom ve Binh Dinh, Nguyen Anh tuc toc dua quan ra Hue de dang.

Nho do Vo Tanh duoc su gia nha Nguyen xem nhu mot trong ba “nguoi hung” cua dat Gia Dinh xua. O ap Go Tre, xa Long Thuan hay con mieu tho Vo Tanh, danh dau noi tu nghia. Vi tu thieu, phan hai cot khong duoc nguyen ven, mot phan tro tho o Binh Dinh, phan khac dua ve Gia Dinh xay lang mo, tai quan Phu Nhuan, dang chu y la noi day mieu tho va lang mo kha dep, kien truc don gian ma uy nghi. Co nguoi dat gia thuyet tai lang o Phu Nhuan, tro cua Vo Tanh duoc nhoi trong sap, dung sap ay nan hinh nguoi roi dat trong quan tai.

Di tich lich su ma moi gioi, luon ca nguoi Tay Phuong thich tham quan la lang mieu cua anh hung mien Nam la Truong Dinh. Truong Dinh goc Quang Ngai, la con quan lanh binh, vao Go Cong lap don dien de khan hoang vung dat thap ven bien. Ong co tai to chuc, don dien cua ong la khuon mau hoan chinh thi hanh chinh sach “tay giao, tay cay”, “dong vi dan, tinh vi binh”. Nguoi khan hoang luc ranh rang lo luyen tap quan su, kieu dan quan, nham canh giu trom cuop va chong ngoai xam. Hang nam, khi thao duot, dan don dien tu cac tinh qui tu ve Sai Gon, dan don dien Gia Thuan cua Truong Dinh luon luon duoc khen ngoi.

Phap danh Sai Gon, Nguyen Tri Phuong xay luy Chi Hoa de chong giu voi su dong gop cong lon cua Truong Dinh. Dan don dien cua Truong Dinh quay roi giac, sau khi don Chi Hoa that thu tai Truong Thi (nay la Nha Van hoa Thanh Nien, duong Pham Ngoc Thach), va o khu vuc duong Cach Mang Thang Tam (Bo Tu lenh Thanh) nhu bai van te cua cu Do Chieu, xac nhan, goi la “mo sung” noi quan si thoi Tu Duc tap ban.

Truong Dinh rut quan ve Go Cong, bay gio goi huyen Tan Hoa, cung co hang ngu, doan chac sau khi chiem My Tho, giac se chiem vung lom Go Cong. Ong bo tri sung dai bac, dap nhieu vat can tren song rach, ngua tau chien lon nho cua giac len loi vao. Sau hai nam chong cu, lan chot nghia quan ta bi danh, Truong Dinh bi giet (co gia thiet noi ong tu sat) vi su phan boi cua mot thuoc tuong cu la Lanh binh Tan, ten nay ranh dia the vung dam lay.

Ong la nguoi yeu nuoc nong nhiet, cuoc khoi nghia cua ong nham chong doi viec trieu dinh Hue cat dut ba tinh mien Dong nhuong cho Phap.

Giac dem phoi thay ong tai cho Go Cong cho dan chung xem, de xac nhan ong chet that, de phong co nguoi khoi nghia khac muon uy the ong, bao rang ong con song, de tiep tuc khang chien. Di nhien, giac danh chon ong tai cho, de canh giu phan mo can than. Suot thoi gian dai thuc dan rat kho xu; mac dau chung de cao cong lao cua ten Viet gian Lanh binh Tan, ke phan boi.

Giong Son Qui cua Go Cong hinh dang con rua duoc truyen tung la huyet linh thieng. Su that nhu the nao, khong ai ro anh huong cua phong thuy, chi biet luc sau nay vi dat hep, dan dong nen ve kinh te nguoi dan o day chang may ai kha gia. Giong Son Qui la noi phat tich cua dong ho Pham Dang Hung, khi Nguyen Anh len ngoi, lan hoi ong duoc thang chuc Le Bo Thuong Thu, gioi ve chinh tri va kinh te. Khi mat, linh cuu dua ve Son Qui an tang. Con gai dau long cua ong la Pham Thi Hang, sinh o Son Qui, duoc tuyen vao cung, la vo cua vua Thieu Tri, ba song den 93 tuoi, chon cat tai Hue. O Sai Gon, co nha ho sinh dat ten Tu Du, la tuoc vi cua ba, khi la hoang hau. Ba duoc ngoi khen vi long hieu thao, lai biet day do con la vua Tu Duc. Vua Tu Duc thich san ban, thuong bi ba quo trach vi moi lan di la quan lai va binh si mat thoi gio theo pho tro. Ba khuyen nha vua bot chuyen sat sinh. Con thu san duoc neu bi thuong, chua chet thi ba cham soc roi “phong sinh”. Trong cung, hom ay co o kien bo luc nhuc, ba noi voi lu kien: “Mau tim noi khac ma an than, bang khong bon nu ty doi nuoc soi giet sach”. Lu kien nhu “biet nghe”, lap tuc doi di noi khac. Ba doc kinh su, xem tich xua day vua Tu Duc. Hom ay, vi ham me san ban o khu rung gan Hue, gap con mua, vua va cac quan tro ve uot at. Ba day dem den cay roi may; nha vua nhu biet me dang gian ben nam xuong chiu toi. Nhung ba hat cay roi, noi voi Tu Duc:

- Lan nay, ta tha toi cho. Chuyen vui choi ma lam phien nhieu nguoi, nay gio me cu nong long cho doi. Rui nhuom benh thi sao? Dung ham vui nhu vay nua.

Dat ten ba cho nha Ho Sinh, ngu y nhac den phan su cua nguoi me kheo day con.

Khu lang mo cua ho Pham duoc bao quan tot, thoi nha Nguyen, cu nguoi cham soc (goi tu phu), nghi thuc xay mo ma duoc ton trong, to lon theo cap bac. Nho vay, giong Son Qui duoc noi danh voi di tich lich su van hoa nay. Vua Thanh Thai da dich than den tham khu mo ho Pham, vua la nguoi yeu nuoc, cuoc vieng tham da dong vien long yeu nuoc cua nguoi dan dia phuong. Bay gio Nam Ky duoc nguoi Phap xem nhu mot “nuoc” rieng, tach khoi Trung Bo, vua Thanh Thai trong thuc chat chi la vua tuong trung, khong quyen han. Nguoi dia phuong goi day la khu lang mo cua “Thich Ly” theo nghia cua ba con nha vua.

Thang canh Go Cong rat it, nhung du khach khong the bo qua bai bien Tan Thanh, kha tot, danh lam noi nghi mat cho hoc sinh nhung dong bao moi gioi den day van thay thoai mai voi bien rong troi xanh, it ton kem ma duoc thuong thuc nhieu hai san con tuoi. Tu day, nhin thay nui o Vung Tau.

Go Cong it xay ra thien tai, nhung nam Giap Thin (1904) tran bao lon tu bien khoi keo den thinh linh, vao thang 5 duong lich, theo am lich la 16 thang 3. So nguoi chet qua lon. May lang sat bien gan nhu 95% dan so. Nen nho bay gio vao mua nang han, dat ruong con kho can, nut ne, chang ai de phong vi binh thuong bao chi xay ra vao cuoi mua mua, thang 9 hoac thang 10.

Cac nha nghien cuu khi tuong mai den nay dat gia thuyet: Do la loai “song than”. Do dong dat tu day bien ngoai khoi. Nuoc bien dang len dot ngot hon 4 met, song to tran vao bo, ngap nha cua, trong dan gian con pho bien bai ve ve tran bao nay, anh huong lay lan den My Tho, Rach Gia, tan Loc Ninh, Hon Quan mien Dong nhung mien bien Go Cong lai la noi dung “dau song ngon gio”.

Hom ay, co lang dang bay le Ky yen o dinh, moi ganh hat boi den. Sau khi nuoc giat, nguoi tu dia phuong khac den cuu tro chot phat hien vai xac chet tan tren ngon tre, nan nhan con ao mao, rau ria. Trau bo chet, nuoc giat xuong, chang ai chon, mui hoi thoi gay benh tat. Bon cuop no den nha dien chu, bao vay vong ngoai, cho xong vao “an hang”. Bao noi len, dan lang hoang so chi biet noi tam tru an toan nhat la ngoi nha vach tuong cua ong dien chu. Dan chay bao lut qua dong, khi bon cuop den chi la thieu so, chung hoang so, de roi lat sau, phan lon chiu chet, neu khong biet boi loi gioi, o mien bien, ai ma chang biet loi nuoc, cai kho la khi giong bao noi len thi luon luon troi toi nhu muc, ngam minh duoi nuoc lanh suot ba bon tieng dong ho, tay chan bun run, lai them doi. Biet boi loi gioi cung chet. Thoi buoi nao cung co dan bat luong, lam giau nho cai chet cua ke khac. Muoi ngay sau, lam ke tu vung lan can den vo vet nao vang bac trong tu thi, nao tu can xa cu, nao bo van go, dem cong khai ve xu.

Hang nam, o Go Cong van giu le Gio hoi (gio tap the), ngay 16 thang 3 am lich de tuong nho ong ba tu nan hoi nam xua.

Voi be day lich su, nguoi Go Cong lan hoi biet tan dung the manh cua minh ve nguon loi thien nhien, noi danh trong khap Nam Bo, co mot thuc an kho kiem do la mam tom cha. Dung con tom dat, luc nhieu trung, nhieu gach son, bat khi tom chua de dem ve cat dau, cat duoi, ngam ruou, quet trong coi nho, them gia vi muoi ot. Den giai doan cha tom, “cha” la dong tac cha xat, cha tren cai ro kha day mat (nay dung ro luoi sat min), tom roi xuong nhu thu bot long, co mau do, mau gach tom. Dem phoi nang cho mo bot ay dac lai, de phong ruoi bu mat ve sinh, co the sinh benh. Thoi truoc, tom nay dung trong ve chai nho, day nut kin, ban tan Sai Gon. Vai nguoi dem phet mam tom cha len banh mi, an nhu banh tret bo lat.

Lai con mon mam tom de nguyen con, cat dau, ngam trong hu co nuoc mam nau nuoc duong va han the, de nguoi. Xong gai cho chat, truoc do lot la chum ruot va mia lau xat nho duoi day hu. Muoi lam hom sau, an duoc, bay tiec voi thit ba chi xat nho, rau song, rieng, an voi bun.

Mom mam tom chua nguyen con nay o Hue van pho bien, ban gia cao, theo loi don dai dang tin cay thi ba Tu Du, nguoi Go Cong da nang niu dua con la vua Tu Duc, bay mon nay de nho que nha, ra xu Hue, duoc cai bien chut it.

Tom kho o Go Cong noi danh, con nho, dung tom dat ngon ngot hon thu tom o bien Rach Gia - Ca Mau nhieu.

La dat xua voi quan lai thoi phong kien cung nhu thoi Phap thuoc, Go Cong duoc noi danh voi thu phong luu “cam” va “ky”.

Cam la nghe dan ca. Tuong truyen khi ba Tu Du con song, nguoi dia phuong tuyen chon nhung nghe nhan gioi nhat dua ra Hue de hoa tau cho ba thuong thuc. Truyen thong ay hay con trong gioi co nhac, ho giao luu voi cac nhac si o Can Duoc, cach mot con song ma thoi.

Ve co tuong, mot thoi dat Go Cong tu hao voi lao su “Giao Bo”, ten that Ha Quang Bo, lam giao vien o lang. Ong giao ve sau doi xuong Long My (nay Can Tho), gay phong trao co tuong. Ong la vo dich, da tung thi dau tai Cho Lon voi nhung “ky vuong” tu Huong Cang qua, duoc than phuc vi tai bien hoa khi ra quan, duong nhu chi hoa doi ba lan, nhung lan khac thi thang, voi tai hoa ro ret.

Nghe truyen thong cua Go Cong nay hay con noi danh khap Nam Bo, duoc nhieu dia phuong khac mo phong van la dong tu tho. Nhu ta biet, truoc khi Phap den va sau do trong thoi gian dai, dong bao ta goi “giuong tho”, hieu la cai giuong ma nguoi qua co da dung luc con song. O nha trung luu, giuong la bo van nho, trai chieu, giang mung khi ngu, ban ngay, vat mung len, dung lam noi doc sach, uong tra, danh co hoac danh dan voi ban be. Kha gia hon, giuong co bon cay tru cham tro, kha rong, co the nam... hut thuoc phien voi ban. Khi chet, nguoi nha dem tron cai giuong ay ra giua nha, dat sat vach de tho, theo quan niem xua: “Tho nguoi chet giong nhu nguoi ay con song”.

Lan hoi, don gian hon, dong cai ban nho, bon chan, tren mat ban cung de cai goi, cai quat, ky tra, goi la “giuong tho”, bang co la hay con cau hat:

"Ngo len, nhang tat den mo,

Mau than dau vang, giuong tho quanh hiu!”.

De tien viec thap nhang, cung kien, phia truoc cai giuong tho noi tren, dat them cai ban cao hon, ben tren chung bay hai chan den, mot cai lu danh de dot tram (co nap, thuong la hinh con ky lan), duoi nap la nhung lo nho de khoi tram xong len thoang thoang. Sau cai lu dot tram la cai lu cam nhang, them binh bong, dia de chung trai cay. Cai ban tho nay cao hon, dat phia truoc cai giuong tho thap. Ngay gio, don thuc an tren giuong tho phia sau.

Voi su tiep xuc voi van minh Tay Phuong, lan hoi nguoi trung luu thay cai ban tho chung chan den va lu cua ta con tho, bon chan long khong, lam khi phia truoc che cai “quan ban” vai do theu con lan, con phung. Nguoi Phap cho du nhap kieu tu kha dep, phia truoc khong cua, cua ben hong, mat tien uon cong, lam khi hinh hot xoai, hai ben la cot nho, cham nhung hot chuoi. Ta mo phong lai, voi vat tu qui gia cua xu nhiet doi la cay cam lai, cay go (hoac thao lao). Dung kieu tu nay de chung chan den va bo lu trong sang trong hon, khi du tien thi mat truoc cua tu dung cay nu. Nu la dang cay co tat, tho cay tron loai, xoay tron tung loai, dep nhat la nu cua cay go.

Tho moc o Go Cong duoc noi danh nho ap dung kieu tu Phap (kieu thoi vua Louis XVIII) de lam tu tho, tuc la cai ban tho cao ngay truoc, dat truoc giuong tho. Va cai giuong tho ngay xua lan hoi khong con, khi lam dam gio, thuc an be bon thi don tren bo van, dat truoc cai tu tho.

Nguoi trong nghe moc goi kieu tu Phap cai tien ay la “tu Go Cong”, nghia la theo mo thuc ma nguoi tho o Go Cong sang tao truoc tien. Nghe dong tu noi tren, nhieu xa o Go Cong co tho, nhung noi danh nhat co le o thi xa Tan Nien Trung, Binh Xuan. Kieu tu nay duoc mo phong ve sau o Lai Thieu (Song Be), cho Thu (An Giang). Ngay nay, van con thong dung, nhung mat truoc khong uon cong, lai can xa cu, tuy nhien van con dau an cua tu Go Cong khi xua: Phia truoc khong mo cua, va lai, go quy ngay cang hiem, tho co tay nghe cao lan hoi khong con may ai, hang tieu dung can duoc tieu thu manh, gia thanh cang re cang tot.

Ghe hau la nghe truyen thong cua Go Cong. Ngay nay, nhac den TS hoac gioi trung nien it ai tuong tuong duoc hinh anh cu the. Nhung nam dau the ky XX, o to chua pho bien, duoi song con tau thuy chay may hoi nuoc rat cong kenh, phuong tien di chuyen cua gioi dien chu, cai tong hoac huong chuc lang xa van dung ghe ca nhan.

Nhung ghe cua nguoi sang trong phai co gi la. Can tien nghi toi da, di nhanh, hinh dang hap dan chung to nguoi su dung thuoc vao tang lop qui phai.

“Hau” la di hau viec quan, theo nghia nay la cap duoi di cong tac, de gap cap tren, xin y kien, cho quyet dinh. Hau, la hau ha, hau chuc vi bo may phong kien thuc dan lam khi tuy tien.

Di ghe, gon hon di bo, di vong nhu xua thi qua cong kenh. Va lai, dia hinh o Nam Bo nhieu song rach, de gi nuoi ngua, qua cau khi mua duong xa tron trot. Duong thuy bao dam nhanh nhat. Day la kieu ghe mo phong theo ghe cua cai tong, quan phu thoi phong kien, cai tien lai doi chut. Van la vang son trang le, o xu thuoc dia, chang co gi la cam ky, mien la du tien. Mui cham dau rong, lai cham chim phuong, nao kem gi vua chua xu Hue thoi xa xua. De tang toc luc, ghe phai tuong doi nho, phia truoc hai nguoi cheo, phia sau hai nguoi. Mui la cong trinh nghe thuat, hinh chu nhat, cao rao, nhung muon vao phai lom khom mot ti de giu thang bang cho ghe dung chong chanh. Mui cham nao hinh con doi, nao qua, nao lang hoa tuy thich, kieu “Bat tien” trong than thoai, hoac hoa mau don, rong, hoa cuc, tuy chu nhan. Cua truoc cua sau dong kin duoc, tranh nhung cap mat to mo, lam khi di hau quan tren nhung vi duong xa, mang theo hau thiep, ben hong, bo tri cua so cho mat. Sap ghe tron lang, bang phang, trai chieu bong voi goi nam, goi dua lung, them am tra, cai bep nho nau nuoc soi, bo do hut thuoc phien. Goi thuong la kieu vuong, mau me sac so, them cai ban thap, de ngoi xep bang ma viet. Neu thuoc vao hang cai tong, bo tri them “lo bo”, tuc la nhung khi gioi thoi xua, khi di ra ngoai, quan si vac chay phia truoc de don duong, nhung day la nhung mon tuong trung, nho be, cao hon 2 tac tay, nham trang tri tren cai gia nao dinh, chuy, dao, kiem.

Khi can an com, bon cheo ghe dung lai, len cho mua thuc an, xao nau o bep nho, phia sau lai.

Ve van hoc, Go Cong tu hao la sinh quan cua tieu thuyet gia lung danh Ho Bieu Chanh, chuyen ve phong tuc dong que, qua sinh hoat thoi Phap thuoc, nhan vat nao la chu dien, ta dien, huong chuc hoi te, dien chu co con re la tho ky, them canh ngheo tung cua nguoi dan khong dat cam dui.

Trong pham vi mot tinh, Go Cong dang neu trong lich su xuat ban ca nuoc, tu nam 1921 den nam 1930 voi nha xuat ban lay ten Nu Luu Thu Quan do ba Pham Thi Bach Van lam giam doc. Sach in kha dep, vao thoi ay, dang chu y la noi dung bo ich nhung chi nham nang cao trinh do nguoi trung luu. Den nay, ta thay nhung dau sach ay van con can thiet, hien dai:

- Nu Tai Tu.

- Tay Suong Ky.

- Truyen Ky Man Luc.

- Kim Van Kieu, Chinh Phu Ngam,

- Luc Van Tien.

Ngoai ra, ve dich thuat, tu sach Nu Luu noi tren chu y den truyen trinh tham Anh (Ban tay ma), lai con thoi tranh dau cua thanh Cam Dia (Gandhi), dung phuong phap bat bao dong chong thuc dan Anh, gianh doc lap cho An Do.

Dang ly ra tu sach Nu Luu noi tren dung vung va phat trien, nhung bay gio viec phat hanh chua rong khap, nho duong buu dien goi truoc, sau do, nguoi mua tra tien sau. Lai con nhung tinh xa xoi phia dong bang, nguoi doc sach von ven la cong chuc, dien chu, phan lon ho thich mua sam nhung tien nghi vat chat nhu den treo nha, tu can, to chen nhap tu Nhat, dac biet la thich truyen Tau de giai tri nhu Tay Hon, Tiet Dinh San, Tam Quoc. Di tien phong bao gio cung kho, gan nhu don doc.

Ve le hoi, Go Cong noi bat voi te ca Ong ma ngu phu o Vam Lang to chuc hang nam. Theo truyen thuyet, ca Ong giup do nguoi di bien, khi giong to noi len, thuyen sap dam thi ca Ong loi nhanh den, dua lung ma do cho ghe duoc nang cao, roi dua vao bo. Di theo ca Ong con co ca Dao, ca Ep, hai loai ca nay dong vai tro “giam sat”, thuc giuc ca Ong sot sang voi nhiem vu. Theo tin nguong dan gian tu mien Trung thi ca Ong giong nhu vi than, la con nguoi, vi vay khi thay ca troi tap vao bo, ai phat hien som thi duoc vinh hanh lon, dan ngu phu xem nguoi ay nhu la con truong nam cua ca Ong. Dip chon ca Ong (de sau do thit tan ra, lay cot dem tho), nguoi phat hien la con duoc de tang, bit khan, chong gay, qui lay nhu cha ruot minh da mat. Bu lai nhiem vu de tang ay, sau nay dua con trai cua Ong huong chut it dac quyen, an tren ngoi truoc dip te le. Le ton tho ca Ong pho bien o Dong Nam Chau A. Gan Nam Cuc day bang gia, lam khi ca Ong di lac den Quang Binh, co le la ranh gioi cuoi cung cua vung bien nong. O xu lanh, viec san ca voi tro thanh mot nganh khai thac dac biet ve hai san, trang bi kieu tau rieng, ca bi ban voi mui ten tam thuoc roi truc xac len tau, co bo phan cong nhan chuyen xe thit, lay mo. Cac nuoc tien tien da mo nhieu hoi nghi quoc te de han che toi da viec san bat nay, nham bao ve mot loai thu ngay cang qui hiem. Theo khoa hoc, ca Ong duoc liet ke vao loai thu co vu, ca con bu sua me ma truong thanh. Lai phan biet nhieu thu goi la ca voi. Thi du nhu nguoi Viet phan biet ca Nha Tang, dau vuong, voi xit nuoc len (goi len doi) chia hai, di xeo, trong khi ca voi thu that thi xit voi nuoc thang len cao. Khi thay xac ca troi vao bo, bat chap ca Nha Tang hoac ca Voi, ngu phu mung vi duoc co hoi tot tho cung voi hien vat, thay vi tho truu tuong.

O Vam Lang, dao truoc da gap khuc giua cua con ca Ong troi dat, sau nay, lai gap duoc xac mot con ca nho, troi vao bo, chon lay cot. Hang nam, dem ram 16 thang 6 am lich, cu hanh le cung. Le nay tuy dia phuong, sai biet ve ngay thang, can cu vao ngay gap ca troi vao bo. Nha Trang, vi tri thuan loi hon, ca Ong troi vao nhieu hon. Dong bao quen goi ton ca Ong la “thuy tuong”, la “ong Nam” tuc Nam Hai Dai Tuong Quan, tuoc cua nha vua phong cho. Nho tuoc ay, ta thay o dinh tho Thanh Hoang trong dat lien khi doc van chuc dip Ky yen, Nam Hai Tuong Quan duoc thinh ve va tho o Ban Hoi Dong, nhu la khach danh du cua buoi te, mac dau lang ay chi lam ruong ray xa bien.

Tren nguyen tac lon, sau nay them bot chut it ve chi tiet, viec te ca Ong giong nhu te than Thanh Hoang o lang, do trieu dinh quy dinh: Phai cu hanh le dang ba tuan ruou, khong duoc dang mot lan hoac hai lan, hoac bon lan. Dung ba tuan ruou. Ai lam sai trai thi bi xem nhu muon dao nguoc ky cuong trieu dinh va bi tri toi nghiem khac.

Dau cho xac ca truoc kia duoc vot len bo luc nao, le te van cu hanh vao luc nua dem, voi y nghia te Troi, qua su “tiep van” cua Thuy tuong (ca Ong). Theo quan niem cu, ca Ong thua lenh Troi de cuu ngu phu. Do la on cua Troi.

Ngu phu khong duoc quyen te Troi truc tiep. Te truc tiep la dac quyen cua nha vua goc la con Troi (Thien tu). Vua dung tren dan Nam Giao o kinh do, nhin len bau troi bao la ma lam le, qui lay. Dan la mo dat ben duoi hinh vuong (dat vuong), dan ma vua dung dap hinh tron (troi tron).

“Thien sinh u Ty”, cung te Troi, khi Troi vua xuat hien, thuo khai thien lap dia. Truoc do, can chuan bi de tap hop dong bao dia phuong, gay khong khi hao hung, nhac nho su doan ket giua nguoi con song va nhung nguoi da mat. Gioi ngu phu rat nhay ben truoc nhung may rui. Ngoai bien khoi, con nguoi nhu co doc, thong tin de cuu cap kho khan, nhieu nguoi da hy sinh tu bao the he. Boi vay, tu 2 gio khuya, truoc khi hanh le chinh thuc, bay le cau an voi nha su ruoc tu chua Phat de tung kinh go mo, lai bo tri mot gian cao, kieu cung ram thang bay. Dat banh trai linh tinh, muc dich la cung co hon, nhieu nguoi hao tam mang den banh keo, chuoi, mia, hoac giay tien vang bac. Tung kinh xong, phan phat nhung mon da cung ay cho tre con; nguoi lon tuoi tranh khong dam dung nhung mon nay vi la thuc an ma nguoi coi am huong roi, an vao la xui xeo. Rieng tre con thi khac, voi tam hon ngay tho, chung duoc Troi Phat ban on hue rieng, cu an, khong sao ca. Boi vay, trong dan gian, dip le nay tre em duoc nguoi lon goi dua la “co hon song”.

Nua dem, 12 gio khuya la giua gio Ty, gio thoi xua tinh ra 2 gio ngay nay. Cho qua nua dem, lam le te chinh thuc, tin rang bay gio Troi da xuat hien, roi lam le nghinh Ong (nghinh la don mung, kinh trong) vao luc ay la thuan loi nhat. Tuy trong mieu tho cot ca Ong, nhung vi Ong o ngoai bien nen phai ra bien, bo tri chiec ghe kha to, trang hoang nao cua vong nguyet ket voi la dua, them bong hoa tuoi nhu bong but, bong long den, ket hoa van tuy thich, hoac treo bang ghi “Le ta on Thuy tuong”, ban tho dua xuong ghe, han che so nguoi vi da chat nich nao ban nhac le, nao le sinh, huong chuc phu trach te le, cac ong ky lao, cac vi Manh Thuong Quan, them trong chau, mo, chieng, pham vat, khong the thieu mot con heo song hoac don gian hon co con heo quay. The la ghe roi ben.

Le cu hanh nhu o dinh lang, den chay sang, nhang khoi nghi ngut, le sinh buoc toi lui dang ba tuan ruou, doc van chuc, ta on Thuy tuong, neu kha gia, ruoc them dao thai, tuc la nhung co gai tre doi mao, mac ao dep nhu nhung nu ty phuc vu vua chua trong cung dien. Cac co hat, loi le nham ca ngoi mon ruou ngon, huong thom.

Tu trong bo nhin ra thay den sang choang, nghe tieng trong, tieng chieng. Chiec ghe qua dong vai tro mot ngoi mieu noi giua troi bien bao la.

Te xong, ghe tro ve. Quang canh tren bo nao nhiet hon bao gio het, co the noi rang le nghinh Ong vui ve quan trong khong kem ngay tet Nguyen Dan. Ghe chua vao vam, hai ben bo ngu phu da chuan bi don, thoi xua dot phao khong dut tieng, moi ghe luoi lon nho deu trang hoang, sang trong nhat la dat ban huong an, voi chan den, lu nhang, bong hoa, trai cay, co tien thi xai den mang-xong, hoac den giay; chu ghe va ngu phu dung kinh can chap tay xa. Nhieu thuyen cau nho, tuy thieu phuong tien, cung thap den dau, den bao, hoac dung duoc la dua, duoc den chai (thoi truoc, dung dau chai tam vao vo tram, bo lai nhu cay duoc, dan mien bien mua den chai de bat ba khia).

Ghe cap ben, chan den va lu duoc dua len mieu. Bay gio, cung nhu o dinh lang, ban hat boi cho san, truoc khi dien, lam le xay chau. Ong ky lao lon tuoi, quac thuoc, khan den ao dai, cam roi trong, khan vai Thuy tuong va Troi Dat, danh nhung hoi trong theo bai ban, dem tung tieng, khuay dong bau khong khi cu, tao ra khong khi moi cho ca vung. Trong danh nham cau binh an cho ba tanh, ngu nhan dac luc, tieng danh luc dau nho, nhung lan hoi thuc lai, cang luc cang to, truoc khi dut mot hoi, theo nghia “tien ban hau phu”. Sau do, den phan trinh dien Dai boi, theo nghi thuc o dinh lang. Dien vien hat boi trinh dien nhung hoat canh, ken trong rap rang. Bat dau la ong Ban Co cam nhang, ve bua, mo ra troi dat. Ke den mot nam mot nu ra mua, tuong trung cho khi am khi duong. Am duong tao ra muon loai, trong do co tam tai, tuc la troi, dat va con nguoi, de hoat canh duoc vui. Con so ba nay gom hinh tuong ba vi than Phuoc, Loc, Tho hoa trang nhu trong tuong sanh su ta thuong thay. Ke den Tu Thien Vuong, bon vi tuong giu bon cua troi tao ra mua gio, sam set, lua... nho dieu hoa nhung yeu to nay ma mua gio thuan hoa, ich loi cho nha nong khi lam ruong, cung nhu mua gio ngoai bien duoc thuan loi, danh bat hai san doi dao. Den Ngu Hanh, tuc la kim, moc, thuy, hoa, tho. Tho la nguoi kep dung giua, bon co gai tieu bieu cho bon hanh con lai, hoac giai thich la bon mua Xuan, Ha, Thu, Dong.

Sau chot la hat boi. Tuong tich nham ca ngoi trung hieu, tinh va hieu ven toan, khong phu bac ke ngheo, vo chong an o chung thuy. O mien Trung, giu dung tuc xua, them man hat boi ngan, dien lai su tich “Ca Ong cuu dan”. Vai nguoi dong vai ngu phu, mot nguoi dong vai cheo doc (chi huy), thay ca Ong tu phia xa, don mung, ta on... Dung ken trong va cac dieu hat Nam Bac cua tuong hat boi.

Thoi xua, dip “Nghinh Ong”, dan chai luoi an xai thoa thue. Nghe danh bat kho chu dong ve thu hoach, co tien thi xai, het thi thoi. Gap van may, “ba cau do” bong dung ke khong tien trong phut choc trung me luoi to. Boi vay, dip nay thuong bay ra co bac cong khai, lang phi.

Nay xem trong cuoc song moi, le nghinh Thuy tuong duoc xem nhu ngay truyen thong cua ngu dan.

SON NAM

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Nghịch lý "dính" tham nhũng, "bỗng dưng" bị tâm thần

"Dư luận đặt ra có phải ông đó tâm thần không? Vấn đề là tại sao tham nhũng lại bị tâm thần nhiều thế?". Người ta bảo khi giám định là tâm thần, nhưng giải quyết việc gia đình lại rất bình thường.

Tìm hiểu: Go Cong, Vo Tanh, Truong Dinh, Nguyen Anh, Sai Gon, Tan Hoa, nhan vat noi tieng, nhu the nao, Vua Tu Duc, Tinh Tien Giang, Tinh Gia Dinh, ca ong, ngu phu, giuong tho, noi danh, con

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Gò Công

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Gò Công bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Go Cong

Nhan xet, hay lien he ve tin Go Cong co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Go Cong de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tac pham trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tac pham
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0