Con nhieu ganh hat nua song chat vat chet vo danh

Tags: Nam Chau, Tu Ut, Co Nam Do, Cau Tu, Hoi Khuyen, Co Ba Ut, nha hat lon, Co Ba, hat boi, dien tuong, to chuc, xem hat, ganh hat, den, ca


Con nhieu ganh hat nua song chat vat chet vo danh
1927. Nam 1927, toi cuoi vo. Nguoi cau cua vo (nay hai toi da ly-di), ong Duong-Van-Giao tung trach yeu toi: “Tha lam kep cho hay nhu Nguyen-Thanh-Chau, hon la lam viec cho Tay!” Cau noi ay thot ra dem Co Bay Phung-Ha hat tai Nha Hat Tay, co thu vai Moc-Que-Anh dang cay va nguoi dong cap vai tuong nho dep trai Duong-Ton-Bao, khong ai khac hon la anh Nam Chau.

Kep tuc tham, ghen trong bung, vi luc ay co dao duyen dang sap lot vao tay Bach-cong-tu Phuoc Georges. Ra dien tren san khau, kep danh giac thiet va danh that manh. Co dao ban dau chua biet, con hy hon gheo: “Ai dam thi minh do! Ai de ho ma dam!” (Cau ben hat boi da co). Nhung kep ham ham, dap giao nao e tay giao nay, co dao tham mat, nuoc mat dam de: “Cong-tu oi! xin nuong tay cho thiep nho!” Viec nam xua nam xua da tren bon chuc nam, khong biet nguoi duong su con nho chang??

1928-1929. Nup canh ga xem dit moc rau. Toi doi di Sa-Dec lam tho-ky phat ngan tai Toa-bo. Co Bay Phung Ha xuong dien. Cau Tu Phuoc Georges, chu ganh Huynh-ky co nha y moi hai toi den xem hat. Day la vi cam tinh rieng cho thuo ay co du cach hoi lo, mot thong le van con ton tai nhieu noi la moi ganh den hat tai tinh phai co thu giay moi dac biet ong thong ngon dung ban ong chanh, thay mat cho so kiem duyet, de phong trong khi hat co noi loi xuc pham chanh-phu chang. Ma he moi thay thong ngon thi phai moi du cap, co khi ong ba mac dau chen thi con vu bac tai dua nhau di xem the, khong cho vao cua co mon don di. Moi roi ben Toa-bo lai phai moi thay ky lam viec So Cam, de phong linh trang dam chem lam kho khong cho hat. Nhung dem ay toi khong di giay moi ma mua ve dang hoang, lai vo buong dung sau canh ga de phi tinh dam dao va gop y kien voi Cau Tu. Nho vay ma toi muc kich mot lop hai-huoc khong co trong chuong trinh. Co Bay hom ay dien tuong vo, dien duoc hai ba man, tham met, nen khi vo buong, co tam ngoi tren chiec ghe may ma so y nhe ngoi dai nen khong coi truoc. Mot anh kep vo het phien truoc co vao buong nam xa hoi tren chiec ruong lon, luc ay con xai rau dan bang keo, nen anh can than truoc khi nam da go rau ra cho khoi vuong. Den luot anh xuat hien, anh ngoi day kiem hoai khong thay bo rau minh moi de dau day, anh chay giap buong hat, mieng lam bam “d.m. thang nao lay rau tao!!” Kiem mai khong co rau va tung qua vi da den phien minh ra tuong, anh ben buoc dai ra san khau, vua ca hat vua lay tay ao rong che mieng va cam. Thoat toi phien co Bay xuat hien, bo rau nhun nhan sau mong co ma co khong hay, co vua xay lung, anh kep vut thay bo rau minh lam mat, mung quynh quyu nhay mot nhay chup vao phia hau co Bay ma rap le vao cam minh, viec xay ra mau nhu chop nhung cung du cho mot mo khan gia may hang dau lanh mat thay du het tu dau chi cuoi, khong nhin cuoi duoc nen dong ro cuoi len gan be rap. Khoi noi dao kep tren san khau ran dien nhu thuong cho lap chuyen, nhung trong man thay co su “bai hoai oc trau ca dam” nen lat dat cho bo man xuong. Pha nay da co nguoi nghe lom va viet nhai toi, hoac gia y cung dong thay nhu toi, toi khong can biet, duy chuyen co sao noi vay, con tin cung khong la phan cua doc gia. Luc nay la luc quan ao kieu Cat-Tuong (Le Mur) thinh hanh va cung luc nay Co Bay duong trong thoi ky dao tien ho ho, co dien tuong xa-hoi, moi lan cat giong ca Quang, chot duoi cau y-y-y nghe gan be rap! Ngay nay lop sau ca tan phat nhieu. Nghe ky lai hoi xua va so sanh voi lan hoi kim thoi, thay nhieu cho khac. Ve giong ngam tho theo dieu Bac, nay nho Radio da quen tai, cho chau xua duy co Tu Ut ri ra cau “con ca vang va anh Tay den” la con nghe giong giong. Nam nao tai nha toi o Soc-Trang Tu Ut den choi, lay dia “Huyen-Chau-Nu” quay nghe lai, roi Ut ca lai ban do, nhung da bot hoi khong bang khi vao dia, Ut ngo toi chau may va chon luon con buon vao ly Bisquit-Soda vang luom.

1932-1933. Nhung nam nay nan kinh-te khung hoang hoanh hanh nang nhut tren manh dat mien Nam cung nhu khap hoan cau. Chang lanh thi cho nguoi cau ruot thu nam cua te noi dam me mot kep hat duc. Khong nghe loi khuyen gian, duong lam ong vien-ngoai an luong “ham chanh that” ben xom Thieng-Duc ngang cho Vinh-Long, Cau Nam bo nha bo vo con de khan goi theo anh kep. Cau Nam toi tuy dan ong va rat dep trai, nhung an trau xia thuoc, khien toi nho den ong Can o Hue gap sau nay. Cau Nam goi banh trai toi dam chac dan ba khong kheo bang va nghe nau nuong hon ca cac tay dau bep thien nghe. O khong, lam ong nha giau an luong vo, Cau dam chan roi lay tien nha lap ganh cai-luong, de co dip theo anh kep nghe ca, ma luc ay phai nhin nhan anh kep nay co mot giong khac han giong Ut-Choi-Chau-Thach. Anh kep di thau dia, Cau cung di theo. Anh kep den dau, Cau theo den do. Ganh hat lo la, Cau ve vet tien nha. Nguoi vo hien khong cho, Cau lai nho den toi. Mai sau hay tin cau that vong, uong doc duoc va xac chon tren Nam-Vang. Anh kep sau lam bau, nay da chet. “... Vang vang tieng chuong chua...”

Ganh Hong-Nhut. Mot bo ba chuyen dong tuong Tau lop Quan Cong hien thanh. Muoi Buu lam vai Ong, Sau Luc vai Quan Binh, Nam Diep vai Chau Thuong: ban dau cong chung thay la, do xo den xem, nhung sau hoi ngan trach tham ganh hat gi trich thuong dam lay Than-Thanh lam tro, nen thua lan. Muoi Buu co tai lay dat set nan tuong rat kheo, sau chet binh tren xu Da-Lat. Sau Luc nay cung ra nguoi thien co, va bo ba nay y nhu la ganh Hong-Nhut neu toi khong lam. Muoi Buu co giong ca “do hot” vua deo dat, vua du duong: anh chiu kho choi voi kep hat Quang trong Cho-Lon va hoc tap tu lan hoi den dieu bo, het Tau. Mat anh no tron nen dam mat Quan Cong trong y nhu trong tranh tho. Trong nhieu vai vo, Muoi Buu ca sang sang thanh am cao vot lanh lanh nhu tieng chuong ngan that la xuat sac. Anh cung la mot tay don co tieng va thich ca tren cay ty-ba nhung ban xua Nam xuan, Nam ai, Giang-Nam, Truong tuong-tu. Chinh anh thuoc nhung ban rat co “To-Hue chuc cam hoi van” v.v... it nguoi dam ca dam don. Muoi Buu la mot trong nhung kep tho giao duoc dieu Tau tap luyen co can ban va co phuong phap luat le nhat dinh cua dieu nay. Tuong Tam Quoc, lop Quan Cong dai chien Bang Duc, bo ba Buu, Luc, Diep dien roi khong co ganh nao dien an qua duoc. Trong ganh Hong-Nhut co Co Sau Net noi danh mot luc, sau co co chong nen thoi hat, ra lam ba chu quan duoi goc cay diep to duong Hai Ba Trung, Tan-Dinh.

Ganh Huynh-Ky cua Co Bay Phung-Ha va Cau Tu Phuoc Georges. Toi co nhieu cam tinh rieng doi voi Cau Tu. Nay Cau da ra nguoi thien co, tap “hoi-ky” nay va chang la mot “noi xao ban thap cam”, nen xin cho phep toi nhac lai vai doan de nho “Cau Tu” co huu:

Bac-Lieu la xu an choi, giau lua gao giau muoi giau tien. Dieu Vong-co cung tu tinh Bac phat ra... Nhung Bac-Lieu con lam thu vui khac: thu an chao Tieu voi hot vit muoi va cua muoi giac khuya, thu xuong bien an so huyet hoac an nhan chin tai vuon, khi an dua hau tai goc trong ngoai bai bien... va co dip de phong xe chay cho mat, sau do se len mo phong tai pho Soc-Trang. Tai cho nay, mot nam no co cuoc dung do cua hai cong-tu: mot chang den dua, thu ba, sanh truong trong ruong muoi tinh Bac, nen duoc nguoi trong xu gan cho my-hieu “Hac cong-tu” khi nao truoc mat se ninh bang danh tu “Cau Ba H.”; mot chang trang treo, thu tu, sanh truong tai xu song sau nuoc chay, trai cay e he, dat Tien-Giang (My-Tho), an choi hao phong, nen duoc cac tay em tang hai chu “Cau Tu” ngot xot, va de doi dien voi chang Hac, day la Bach cong-tu co so dao hoa. Nguoi co cuu tinh Soc con nho vai giai thoai ly thu ve hai cau: toi cu viet ra day nhung khong dam bao dung y su that, vi viec lau ngay da meo mo khong an khuon. Ma thiet tuong khong nen qua cau ne va cung chang can biet dich xac lam gi, duy nho mot dem no, Cau Ba ngoi xem hat hang ghe danh du, Cau Tu vi ne khach va de to tinh than thien cung xuong ngoi gan dam dao. Buoi hat da ve khuya gan van. Cau Ba lay vi thuoc ra hut, lay hoay the nao ma mot to giay con cong (nam dong bac thuo ay) tu trong tui bong roi xuong dat, ma quet diem gi cung khong san trong tay, bao hai chang Hac-cong-tu bat ke giua dam hat dang hoi cup lac tren san khau, chang ngoi chom hom xuong dat so soang duoi nen xi-mang do day nhu lao tho may danh mat cay kim, bo tich lum cum y nhu lao thay boi mu mo tien hoen, trong that buon cuoi. Bach-cong-tu thay bo tich, mac co gium nen hoi:

- Toa lam gi ky cuc vay?

- Moa kiem to giay con cong, d.m., moi rot xuong day ma mat tieu nhu co ma giau!

- Ne! de moa cho muon cay duoc! Noi roi Bach-cong-tu vua dot mot to giay “oanh” (vingt, hai chuc bac) soi sang cho Hac-cong-tu thu hoi to giay con cong, ngu y giay hai chuc khi phai viec toi con bat ke sa gi, ha huong anh vua danh roi mot to con con nam dong ma anh da linh quynh nhu “ho dao mat qu...an?”

Cung tai cho Soc-Trang, cach do khong lau, chang Bach-cong-tu ngo nan mot cach gian tiep. Nam no, quen mat nam nao, Cau dua ganh hat tu cho My-Tho xuong dien mot vong Hau-Giang va ganh hat dang pho tai tai cho Soc-Trang vua duoc mot hom. Von nguoi phong luu hao hiep nen di den dau Tu Phuoc co dat bo ha em ut tay chon theo dong lam. Trong dam co mot anh chang lai, co Phap-tich (sau nam dao chanh 1945, tung lam Canh-sat-truong tai Go-Cong), luc ay anh nay chua gap thoi nen theo nup gio lam ho-ve cho Cau Tu, vua vui vua hoc them duoc nhieu viec. Sau mong anh co deo com com cay cho lua, Browning 6m/m 35. Sang som bua do, Cau Tu tu lai xe nha, Fiat Sport, dua cac em ut di an sang. Quan Hai-Nam nay lam xiu mai co danh va ban cafe duong Dai-Ngai, nay la Hai-Ba-Trung, quan o ben kia duong truoc day pho nha Ba toi o. Chiec xe dau khong duoc sat le, nen co mot cai Phu-lich, bay lau ca-xoc noi cho deu ghet, nay ten cai lai san si doi bien phat. Cau Tu, quan tu, nhan loi mot cach rat lich su. Nhung Cai nha ta nhut quyet dinh lam bien-ban mot doi phat hai doi phat cho duoc moi bang long. Thay Cai ta lam qua tron, anh chang lai ho-ve nong ruot binh chu, ben dung ra can thiep. Cho hay: mot nam chi co mot phut rui... Chuyen la chuyen cua Cau Tu, bong chuyen qua cho chang lai chiu dung. Anh Cai sung nay gio, bong san so va thach do:

- May y may Tay, may co sung. May gioi ban tao choi?

- Toi khong choc anh. Co bac coi do ma coi! Ma anh thach toi, toi ban anh a!

- May gioi ban c.t tao day ne!!

Mot tieng sung no. Chang lai dan khong duoc, qua ban ngay cho do. Cai ta nam cho mot dong. Cau chuyen di an diem tam bat thanh. Chang lai di ngay lai bot tu nap minh va trinh voi Co. Vi bang lap khong kho, nhan-chung trong quan nuoc cung nhu bang quan loi xom deu nhin nhan co su khieu-khich va thach do cua anh Cai ca xoc, v.v... Chang lai bi tu da danh, nhung man tu ra, toi van bat tay va chao hoi nhau, trong nhau, va cu chi cua chang o cho Soc-Trang con nhieu nguoi nhac nho. Neu cac ban co dip ghe cho Soc-Trang hien gio tren con duong Hai-Ba-Trung, neu gap pho lau nao hai can bien thanh mot rap chop bong nho nho, nha ay la noi nhau run cua ke viet may hang nay, - nha huong hoa cua phu-than chung toi de lai, va cho ten Cai tra no lam phach khong nen loi, o ve ben kia le pho nhung tiem nuoc nam no nay da tro nen mot cua hang tap hoa, nhin khong ra.

1938. Toi con giu mot chuong trinh hang dia Beka nam 1938, ngoai bia co in hinh Co Bay Nam dang trong thoi ky xuan sac va hinh Nam Chau con nheo nheo to mang khong map nang nhu bay gio. (Tai-lieu so 212 phan phu-luc tap Hoi-ky II). Nam 1938 la nam ro cua cac dao va kep dang sung suc, them nho co cach thau am thanh vao dia nhua nen mot doi nha con giu duoc nhung giong hat ca cu: tuong Tuy-Hoa Vuong-nu, sau nay doi lai la “Dan chung truoc phap-truong”

- Phu-phang, co dia Nam Phi, Bay Nam, Ba Van, Nam Chau ca Tay-thi va ban Tau; va mot dia Nam Chau va Bay Nhieu ca Nam-xuan va Van-thien-tuong;

- Si-Van cong-chua co Nam Phi va Bay Nhieu ca Vong-co; mot dia nua co Bay Nam, co Nam Phi, Bay Nhieu ca khoc-hoang-thien va xuan-nu.

- To vuong den thac, Co Nam Phi va Bay Nhieu ca Tay-thi va Vong-co. Nghe dia nay, nho lai tat ca dieu bo quy phai trang nha va tinh tu cua Anh Bay va Co Nam, xung dang la tien phuong huu tai cua nghe-thuat cai-luong.

Cung trong ganh Dai-Phuoc-Cuong nay khi ra Bac, tai rap Thang-Long, hang Bac, Muoi Buu tro tai dien tuong Quan Cong dai chien Bang Duc, co Kim-Cuc, con Bay Nhieu dong vai Quan Binh, va co Bay Nam hoa trang lam Bang Duc. Giong ca cua Muoi Buu va co Bay Nam giong het giong Tau, them duoc mot nguoi nghe-si thoi dua hoi thu ken dam Tau, goi “ho cun hay nam cun”, nen buoi dien vo cung khoai tra.

Cung nam 1938, ganh hat Phung-Hao cho thau dia “trong vang” 21 dia: Uyen-uong bat gio, Hieu tinh kho xu, Ai tinh giai cap, Gai tron nghia tinh, Noi dau nguoi me, Doi oan ra an.

Co Bay Phung-Ha, Co Ba Huoi, Co Tu Sang, kep Tu Thach, Tam Meo, Bay Nho, toan la gao coi cua gioi cai-luong thoi ay.

Ngoai ra, hang Beka cung thau dia mot nhom danh ca tai-tu khong dung tren san khau cai luong nhung an dut trong dieu ca “thinh phong”:

- 4 dia “Gio bat lanh lung” voi co Hai Da ca Vong-co; co Ngoc-Nu ca xuan-tinh va ca binh-ban-chan;

- 1 dia tuong “Thuong ai?” voi co Ngoc-Nu ca tuong-tu, co co kim phu hoa;

- 1 dia tuong “Dem khuya” voi co Ngoc-Nu ca xang-xe (kim-violon);

Trong khi ay, ganh Tran-Dat (Tran-Dat-Nghia) thau het dao kep ganh Huynh-Ky ra dem ve cho minh, y nhu do truoc Thay Nam Tu vot xac ganh Thay Than. Ganh Tran-Dat cho thau dia “trong tim”:

• Tuong “Lua do long son”, tron bo 4 dia:

Co Tu Sang ca Vong-co,

Co Phung-Ha va Nam Chau ca Hanh-van doi dap;

Co Phung-Ha va kep Tu Ut ca Xuan tinh;

Co Phung-Ha, co Tu Sang, va Nam Chau ly Hue, giao duyen ca luu thuy.

• Tuong “Khuc oan vo luong” co Phung-Ha va co Tu Sang ca Vong-co.

• Tuong “Manh luc ai tinh”: 2 dia

Co Phung-Ha – Nam-ai, ly-Hue, ca thap tinh.

Co Phung-Ha cung voi Tu Ut ca Vong co.

• Tuong “Tieng noi trai tim”, co Tu Sang va Tu Ut ca Xuan-tinh.

• Tuong “Huyen-chau-nu”, Nam Chau va Tu Ut ca Vong co.

• Tuong “Hon chinh phu” (4 dia): Phung-Ha Nam-Chau;

• Tuong “Bang-huu binh nhung” 2 dia: Phung-Ha, Tu Sang, Nam Chau;

• Tuong “Te-Quan cot Khuong-Thi” 2 dia:

Co Phung-Ha va Tu Ut ca Tay-thi Quang va co-ban Quang;

Co Phung-Ha va co Tu Sang ca ban Tieu va Lieu-thuan-nuong.

Luc nay co Bay va Nam Chau sinh tai ca bai “J’ai deux amours”, giong Tay loi Viet. Lai cung co nguoi chi muon nghe don hoa dieu Sai-Gon, nen hang Beka khong bo qua dip tot, da thau lam 5 dia: (trong tim).

- Tu-dai-oan voi tranh, co, kim, tieu, chuong;

- Van-thien-tuong, Khoc hoang-thien: Tranh, co, kim, tieu, chuong.

- Nam xuan, Xuan-nu: Tranh, co, kim, tieu, chuong.

- Tau-ma, lieu-thuan-nuong, ky ba, nhan lac vi.

- Chuc ngay Tet: song hy, kim-tien, lac dia.

• Ve loai “trong vang”, dia hoa don ra 7 dia:

- Tranh-kim-violon Vong co lop truoc va lop sau (2 dia)

- Violon Tay-thi, Xuan-nu

- Kim Hoi nguon tieu

- Tranh Ly chuon chuon, Tu-dai.

- Co Bai ha

- Tranh Phu luc.

Cung mot luc, dia Beka thau Hat-boi, ganh Huynh-Tri-Phu thau dia ngam sa-mac voi nhac-si J. Tinh don violon va ngam, co Chu-thi-Bon, Chu-thi-Nam, Dam-mong-Hoan khi ngam Kieu, khi sa-mac, khi bong mac, hoac noi hoac muou hoac ngam thi Duong. Nguoi Mien Trung duoc cung cap dia Hue, khi co Nhon, khi khac co Sam, co ty tranh nguyet nhi bau dua hoi: “Bong trang tron vanh”, “Sau chong trang dia”, “Dao thuyen duoi trang”, “Song tuong doi nga”, “Cach tro song Tuong”, “Tieng chuong Linh Mu”, “Nhon bat tri”, “Xon xao anh yen”, v.v... Hoa don dieu Hue, thi co dia Cau Ton, cau Ut don nguyet hoi Tu-dai hoac Nam ai; cau Song, va Ut don nguyet, nhi ban Nam Bang v.v...

Co ba dia “bong chau moi”: co bong Mui roi bai chau moi Ba (2 dia) va “dung bong, tien loc” (1 dia). (Nhung dia nay ma ban chay, va sang luon ben Phap cho cac ba ly huong.)

• Kinh Phat co 5 dia:

Giao tho ky tung: Kim cang khai xa, Pho-mon Quan Am, Sam, De, phan kinh Dai Bi, Chu nai mo, 12 cau nguyen Ba, 10 cau nguyen thap su.

• Noi tho dieu kim thoi co ba dia:

- Co Thanh-Tra noi giong Ai: Nguyet-Nga cong Ho,

- Co Thanh-Tra noi giong xuan: Phuc Hue-Dung,

- Co Thanh-Tra noi giong xuan: Ong tha Tao.

• Lop gieu dac biet co ba dia:

- Muon vu nem sua,

- Thang Trum mac muu, thang Truong huong gia tai;

- Hoi do, noi lao, dao dien, thay Phap sai dong.

• Bon dia hat boi:

- Phung-Nghi-Dinh, co Ba Cang hat dung ruou, Nam ai,

- Duong-Duong Truong Ban: Co Ba Cang, Hai Choi: Tau-ma, than.

- Luu Kim-Dinh ha san: Co Ba Cang hat khach, Nam,

- Dai chien Vuong-Ngan-Nang: Co Ba Cang, Hai Choi: ky bai hoa, tau ma.

Truoc do va xua hon ca la dia hat cua Thay Nam Tu hat cho dia Pathe, nhung toi thieu tai lieu, dam mong su bo tuc cua hai noi cao minh.

Theo bang liet ke tren, nay doc thay buon ngu nhung ngo dau do la nhung tai lieu qui hoa cua su tien trien cua nganh ca hat va giong phat am Viet-Nam. Voi da khoc liet cua chien tranh, lam gi con lai cho nhung nha khao co, khao ve ca hat, lam luan an cao hoc ve tieng noi v.v..., nghi toi them buon.

Nam 1940. Dem thu bay 6 thang 1 nam 1940, tai nha hat lon duong Catinat (Tu Do) hoi Duc-Tri-The-Duc to chuc hat giup hoi Bao-tro chien-si, dien tuong “To vuong den thac” cua ong Ngo-Vinh-Khang phong tac theo tuong Phap “la Dame aux camelias” cua kich-gia tru danh Alexandre-Dumas fils. Tuong nay da duoc dien tai Nha Hat Lon nay mot lan roi ngay 11-6-1932 do Uy-ban My-thuat Viet-Nam to chuc (Bui-Quang-Chieu, Luu-Van-Lang, Tran-Van-Kha). Tuong “To vuong” sau do duoc khai thac banh truong mai va moi lan hat rat duoc cong chung hoan nghinh, tham chi co mot co dao nho dong vai nay (la vai an dut cua co Nam Phi dong cap voi Bay Nhieu trong Dai-Phuoc-Cuong-Ban), nho dong vai ay ma co nay duoc gioi an choi lay ten trong vai tuong dat ten cho co luon tu do, ay la Co Ba To Vuong, noi danh tai sac mot thoi, nhung khong khac con buom hoa hoe, nghe dau sau do co rat kho so vi thieu su lo xa va cung vi chut y tai y tan. Tuong “To Vuong” nam 1940 khi dem ra dien, doi lam tuong “Doan to long” cho nghe moi. Truoc do, vao nam 1931, ong Diep-Van-Ky da tro lai tuong tru tinh nay va da doi lam tuong “Be ai day voi” nhung chi dien duoc mot lan dem 7-2-1931 roi dep luon. Rat tiec toi khong co bon ay, duy con ba bai ca nho tai lieu lam ky niem Diep-quan. Ba bai ay la:

1) mot lop Tu-dai-oan “Doi kheo vo duyen”

Nghi cho doi kheo vo duyen

Chu kim tien dung dau nhon ngai,

Khach ma hong binh roi tram gay,

Cung boi hoi dong, no khien nguoi lam luy

Con nhu toi phan dao to lieu yeu,

Canh han vi, deo duoi gia dinh,

Nhung ma, neu ga duyen cung cho giau sang

E den khi dong to phu phang,

No cang them cang sanh viec do dang.

Bay gio kho noi tho than,

Lo lang duyen, beo tan may hiep,

Tinh kia them roi to long.

Nghi cung chang tha khong,

Dung buoc dai dong, sau khoi an nan.

2) dieu xang-xu-liu, ky nhut, “Trong doi may mat choi?”

Trong doi may mat choi,

Du au yem la loi, cuoc say tran cuoi.

Nao giai nhon, choi moi dao ma hanh,

Phan diem, hong trang, giong tien dieu Han

Nguoi chung tinh, ke thanh thu,

Mui huong troi, de yeu dau,

Khi cau ca, tieng hat,

Khi chen ruou day voi, the moi phong luu.

3) dieu xang-xu-liu, ky nhi, “Con nguoi phai mua vui”.

Con nguoi phai mua vui,

De tieu khien chut choi, giai khuay su doi.

Lang tao nhon, voi cung dan chen ruou,

Cai canh phu sanh, co chi luy minh?

Nao cong hau, nhung khanh tuong,

Go dat vang, nham xuong trang,

Tram nam trong tham thoat,

Nhu giac mong Huynh-Luong, nghi chang ra chi!

(ba bai nay chep trong “Dong Phap thoi bao” va sao luc vao Hoi-ky II duoi so 200-201 va 202). Co phan dieu luyen va cach dat de lua chu van khac voi cac bai ca dong thoi. Diep-Van-Ky la con ong Diep-Van-Cuong, me la co vua Thanh-Thai).

Toi da xem ky nhung bai phe binh ve vo hat nay, vua bai cua giao-su Le-Ba-Cang dang trong tap chi Dong-Nai so 9 ngay 15-6-1932, vua bai viet ky cau van chon loc cua nguoi anh ca, ong Doan-Quan-Tan, dang trong bao Nay so 5 va 6 ngay 23-2-1940 va 1-3-1940.

Nam 1942. Ngay 25 thang Chap nam 1942, binh Nhat da ngu tran thanh Sai-Gon, hem duong nao cung gap bo do kaki xoc xech nhung guong mat ham ham, cay guom deo lung lang dam thiet va chem thiet. De danh lac tu tuong nguoi dan ban xu, Chanh-phu bao ho bay ra “Hoi Trao-doi Sanh-vien”. Nhon co hoi ay cac sinh-vien Dai-hoc Ha-Noi tro xuong Sai-Gon va nhom Tran-Van-Khe – Luu-Huu-Phuoc goi thiep moi (so 213 Phu-luc Hoi-ky II), toi den du thinh tai Nha Hat Lon duong Catinat de nghe: a) mot bai dien-van ve “Thanh-nien hoat-dong” do Huynh-Van-Tieng, dai bieu hoi Trao-doi Sanh-vien (AGEI), doc; b) tiep theo do, co hoa tau mot ban nhac “Tran Bach-Dang” do Nguyen-Ngoc-Minh, tong-tho-ky AGEI dieu khien co du mat Tran-Van-Khe, Luu-Huu-Phuoc phu giup. That la mot buoi khieu goi hon ai-quoc cua toan dan Nam-Viet, su phan khoi, long hao huc kho ta nen loi. Trong khi hoa tau, toi ngoi nghe bao nhieu dong bao kinh can lang thinh, nhu co bao nhieu hon linh cac tu-si cac tran Chi-Hoa, Can-Giuoc hay dau dau, bay rao rao tren khong voi tieng trong re re, tieng ken ni non nhap vao hoi tho nong huc cua thinh gia cam dong den tot do.

Nam 1943-1946. Nhung nam nay toi lui ve que cu Soc-Trang, con thuyen be hoan da chan, e che nang khoan, them dao than hon thuc giuc ve song may nam voi Ba toi luc ay da tren bay muoi tuoi. Ve que roi lai thay vui vui, quen duoc may nam buon chai lan hup giua dat Do-thanh chat vat. Toi muon lai cua tinh tren duong di Bac-Lieu ngang trai linh tap mot vuong nha ngoi ba can co du dien nuoc nha boi ma chi ton nam dong moi thang. Nha rong minh mong, thuc an re re, nen moi lan ganh Phung Hao xuong, anh em trong ban hat deu tuu lai nha toi bay an banh hoi tom cang nuong. Nho do ma toi quen voi Co Nam Sa-Dec. Mot ky niem nho la Tu Ut thich an ca bong keo kho tieu, nhung choi cha qua vi Ut chi an khuc dau, khuc duoi ve lai cho nguoi khac an, va nai cho duoc ca lam con de gan trong bung cho khong duoc moc ra. Co Sau Ngong, ten tuy xau, nhung chung tinh voi Ut va thu tiet voi Ut den nay. Sau Ngong khen canh nha co ve “trang-vien u-tich”. Trua trua Ut thich ngoi ghe xich du nhau ruou thuoc ngam nhon sam. Co khi ra chuong ga, luom trung moi, nut tuoi ngon lanh. Sang chua nhut, Ut ngam nho nho bai “Anh Khoa” du mot minh toi nghe, hoac tam tinh nhung buoi lang bat ky ho, hoac nhac thoi oanh liet dem hat trac tang, em ut, me Tay, ngay ngay thuc bi-da, xoa bai Mac-chuoc, hoac len truong dua cho ngua da! Ut len hat tren Nam-Vang, dau ban trai roi chet vi khong du thuoc men, chon so sai de sau ba Ngong len lay cot hoi ha dem ve, Chanh-phu Co-me lai lam kho, xuong kho dot nat phai goi chung voi thap vat lun vun, noi cho de danh lua ba anh linh Tho giu ranh gioi, ky that da dut sap hoi lo ho bang giay bac thu thiet. Toi nghiep cho Tu Ut, Pham-Van-Dau, mot doi tai ba, con gai dan ba me met, nhung chet khong bang anh ban hang cho den buoi nay. Khi hay tin Ut chet, anh Tu Choi, mot kep-ong-bau, chu ganh bi hien-the bo roi, khoc chon thanh bon cau thong thiet ung khau:

Tu Ut em oi! Voi chet dau?

De cho ke tham voi nguoi sau!

Nhung thang dang chet sao khong chet?

Lai chet chi thang dang song lau!

Ke la am chi vo dau tang toc che, nguoi day la Tu Choi dang gat gu khoc ban trong con tuu nhap.

Co Tu Thanh-Tung, Co Kim-Thoa, co Sau Ngoc-Suong, co Tuong-Vi, may co deu co an com binh dan ganh Phung-Hao. Co Thanh-Tung dep nhu buc tranh, nhung co Sau Ngoc-Suong vua dep vua biet don, them duyen dang nhu hoa biet noi.

Nam 1947, Tu Helene say nhu nhu, ngoi an dau ca tra voi chung toi de giet ngay gio tren xom nho nha la Cu-lao Phu-Nhuan, toi dang buon vi bo nha o Soc-Trang, nay le than vo-tich-su ngoi chung mot ban cay trang xap xe voi cac ngoi sao sang lung mot thuo nay, nho lai canh gia dinh tan ra, Ong ung khien toi ca nho nho nhai giong van dia “Me day con” cua co Tu Sang: “nhut gai lon hai, nhi trai lon mot, bong bong bot bot, mot mot hai hai, em cung muon “u u” no dai!!” Co Sau ngoi xa nghe khong ro, bat toi ca lai, khi co hieu ve sau, co veo ve toi that manh, mieng chui dong: “mac dich anh vay ha!” Ay do, khi chung toi khong biet lam gi cho nen than, da cho dut chien tranh bang cach ay, va than oi, chung toi cho den nay da ngot tren hai muoi nam ma nao thay dut!

Nam 1947. Nam 1945-1946, mai lo chay giac, giac Nhut giac Tay, giac Nong-dan cuu quoc, giac Tho, v.v... Dau nam 1947, o Soc-Trang chiu khong thau, toi dap xe lo ky chot truoc khi cac cau nho duong di xuong Hau-Giang bi dot pha, va toi len Sai-Gon tro lai xin mot cho cong nhut noi vien bao-tang trong vuon thao-cam. Co Nam Sa-Dec dua toi den du hai nam cung To tai dinh Cau Quan (ganh cuu Bau Thang, do con la Khanh-Hong dieu khien). Noi day toi hoc xem hat boi va lam quen voi cac kep co hoc thuc: Tam Tri, Tu Huan, Sau Hau...). Ky cung To nam 1948, toi du kien mot vai tuc quan chua tung thay. Mot dieu toi nhan thuc truoc tien la vao nhung nam do, viec cung To la dem mot niem tin vung chac vao long nghe-si da trai qua su thu thach cua chien-tranh ly loan, khong nhu may nam sau nay chi xem do la mot cuoc vui an uong hoi ngo hon la mot ky niem tin tuong kinh thanh.

Cung To nam 1948. Nam 1948, le cung To rat co trat tu. Hat boi cung truoc, roi moi den luot cai-luong, cung qua ngay khac ke do. Bua toi du kien la phien cung cua nhom hat boi, kep va dao te tuu da dong, chia nhau theo thu tu nien ky, phan cat ranh roi cu den phien minh ra hanh le. Moi nguoi tu lua mot cau hat ruot bay lau ua thich nhut de hat len kinh dang voi long thanh cho thanh To nghe. Thi du kep Tam Tri, truoc o ganh Can-Tho nay len nhap ganh Hai Thang dinh Cau Quan, y so truong vai Vuong tu-do trong lop Phung-Nghi-Dinh, bua ay khan den ao dai ra xa To roi chap hai tay hat cau “Ngoc chi tru tri...” hat dut cau lay ba lay roi lui ra nhuong cho cho nguoi ke. Tuc le phai tranh nhung cau hat tu van hoac qua tham the vi e rang he. Nam ay toi nghiep cho kep Tu Huan, cung la tay co hang, dang dau liet giuong, cung ran guong cay nguoi xoc nach ra lay To. Huan dinh than, co hat duoc nua cau hat khach, toi long tai nghe ky ro la mot thu tieng cao vut, nhung da khong phai la tieng nguoi, co le la tieng thieng lieng tu day long nhiet thanh, hoac tu coi duoi coi am nao dua den. Tu Huan hat duoc nua ve dau, roi hat tiep khong noi nua, duoi hoi qua nam mop truoc ban tho, hai hang luy nho rong rong, khach bang quan khong cam giot luy cung khoc theo. Sau phai khieng anh tranh mot ben cho cuoc le tiep tuc. Nghe noi khong may hom la Tu Huan tho hoi cuoi cung. Cung dip ay toi nghe noi lai rang nhung truong hop nhu Huan, neu co kep nao tap su con non nghe ma muon tho giao thi hay lay ra mat xin truoc voi Huan bang long cho ton lam thay. Khi Huan bang long thi nguoi kia nghiem nhien la hoc tro phai ra cong san soc cho thay, chay thuoc va nuoi duong tu te. Khi thay gan hap hoi, thi phai tuc truc san gan ben, doi khi vuot mat thi nguoi chet se truyen nghe lai trong may hoi tho cuoi cung. Nhu vay nguoi hoc tro se thua huong cai “hoi am” va nghe thuat cua thay de lai. Toi tuong nho duc tin, nho long thanh, nguoi mat se thay nhu nghe minh chua mat, va nguoi hoc tro dinh ninh thay truyen nghe hay, truyen hoi am tieng thanh cho minh, tuc nhien se tro nen kep hay kep gioi va moi lan hat se vung bung tin co hon thay theo phu ho tu tin lay minh them va hat phat hon truoc. Trong le cung To nam ay toi hoc nhieu ve nghe thuat hat boi va tiec cho minh bat tai khong du suc de giup cai nghe ay khoi buoc suy tan truoc mat. Kep Chin Tai, Tam Hien, Sau Hau (vua mat dau nam 1968), cac co Hai Nho (da mat moi day), co Ba Dat, co Ba Ut, cung khong tranh duoc luat dao thai. Nam ay toi da nghe nhieu cau chuong tai nhu co nguoi lam tang noi To hat boi do To hat boi Tau sang nen ten huy la “Hong-Tao-Xac”, toi muon noi sao khong goi “Hong-tau-xa, Hong-tau-chuc”, nhung toi dan vi ngay cung va hen khi nao viet tap sau “Hoi-ky ve hat boi”, se xin tro lai.

Cung nam 1948, thanh lap “Hoi nghe-si ai huu tuong te”. Nhung cai so dao kep hat boi cung nhu cai-luong, hay kich-nghe tai-tu cine sau nay, la nhom kho tanh: khi manh lanh van co tanh y tai y tan, xem thuong su tuong than tuong ai, den khi bong xe chieu ta, To khong dai nua, khi ay con chim khong noi dum dau, lai trach xa hoi quen minh, hoac hoi tuong-te co do ma bo roi ta. Khi con nho tuoi nhua song day minh, tha sam xe hoi moi va thuc bi da, hoi nghe-si tien nguyet liem giup cho hoi hoat dong da co nguoi khac lo gium, cai tanh khong lo hau la tanh chung cua nguoi Viet, cung khong hoi dau ma trach bao dong va triet ly.

Nam 1949. Ngay 6-10-1949 la dung ngay ram thang tam am-lich nam Ky-suu. Dao le gio To. Toi den rap Thanh-Xuong xem tuong Thach-Sanh Ly-Thong do ganh cai-luong goc nguoi Bac dien. Theo chuong trinh thay ghi ten Ba Tuy, Hoang-Giang, Quang-Huu, Hung-Cuong, Hai-Tho, Son-Minh, Sau Duoc, Van-Bay, Luu Loc, Luu Loi va kep Ba Cuong o Phap vua ve. Ben phe dao co cac co Kim-Anh, Ngoc-Chung, Minh-Ngoc, Kim-Thanh, Le-Thuy va he Van-Trinh. Lai co tau nhac Tay va co nhac kich do em Be Nam Thanh, Kim-Tao, cac co Bich-Hop, Le-Thuy, Quang-Huu va nhac-si Le-Thuong. Nhung ten va danh hieu, my hieu ay, ngay nay doc va kiem diem lai, khong khoi buon buon vi nghe si khong khac tinh tu tren khong trung, qua mot thoi gian thu thach co ngoi sao con sang choi, co ngoi lai lu mo, tuy gap canh dem thanh tinh hay dem toi troi chuyen mua.

Cung tu nam nay 1949, toi bot tat sa da, me hat khong nham loi. Co le toi da gia ma chua hay? Toi thay nhe di nhung gi lo lang buoi nho: khong nang tha xich phe cho bua thi do ton tien mi chao; thich nam nha van nho may thau thanh vua vui tai khong ton tien lai thau nhieu tien loi: tranh binh ngoi lau dau than dau lung, tranh qua luu dan nhu mui thien-oai cho nguoi bac-mang, them tranh khoi bat tay chao nhung nhon vat minh khong muon gap. Va chang cac co ban dong trang lua da thon mon di khong cho minh. Cho da trong lan: ke yen giac ngan thu, ke vien du biet xu, ke nao con lai da dau con chau chat long thong. Tu Ut ngay nay neu co song lai, se cuoi voi toi mot bua ngon lanh ma nhin nhan cac co non tre ngay nay ca troi hon lop truoc vi di con duong da duoc vach san, duy cac kep ngay nay van chua sach cai tat kep lop truoc la it biet lo xa, huong chi kep xua tuy luong it, ma khong co thue, con kep nay tot ma that nhung thue loi tuc van khong dung tha va noi nua thanh ra minh lam chuyen va gioi tai ganh ban doc muon.

• Chua nhut 23-10-1949. Ban chan-hung hat boi cua hoi Khuyen-hoc, sau lay ten la Hoi khuyen-le co-ca do ong Than-Van Nguyen-Van-Qui va ong bac-si Vo-Duy-Thach dung dau cong sang lap, bua ay to chuc dien tuong Tram Trinh-An, do hai ban Le-Van-Kim (nay da mat) va Nguyen-Van-Qui dat de sap tuong lai gon hon truoc. Nhung buoi hat boi co to chuc lam vay khong khac tran mua rao, da lam mat me khan gia khong it, tiec thay may tran mua van-hoa nhu vay van it qua khong tham noi cai sa-mac “xa-hoi lac long” ham moi noi cu nhu hien nay.

• 22-4-1951. 17 thang ba Tan-Mao. Dinh Tan-An, 36 bis duong Nguyen-Binh-Khiem dao le cung ky yen co dien hat boi. Ong Hoi-truong Huynh-Minh-Chau (nay da mat) co moi vo chong toi di du.

• 31-8-1951. Trong lang Ta-Quan o Gia-Dinh dao le cung gio Le-cong. Ong Tran-Van-Chi, ngoai goi ong Phu Ky (nay da tu tran) nam ay moi toi xem hat, dien tuong San-Hau tron ba dem 1, 2 va 3 thang 9 duong lich.

• 12-9-1951. Nam nay Hoi Ai-huu Tuong-te Nghe-si to chuc le Gio To long trong tai hoi-quan co cac kich gia hat dai-hoi hau Thanh-To, sau do ban tai-tu Dai Phat-thanh va nhon vien hang dia ASIA hoa ca hop tau nhac co-dien. 8 gio toi, hat boi hat hai xuat:

a) tuong Phung-Nghi-Dinh voi cac co Nam Do, Sau Be, cac kep Bay Lap va Nam Ky dong dien xuat;

b) tuong San-Hau thu ba (co Ba Ut va kep Chin Tai).

• 10-2-1952. Dinh Phu-Trung, 162 hem Vo-Di-Nguy, Phu-Nhuan, to chuc le gio duc Binh-Giang Quan-Cong Vo-Di-Nguy;

• 8-12-1952. Hoi Khuyen-le co-ca, hoi quan 119 duong Bac-si Yersin, an le lac thanh co giay Thu-hien-phu chuan phe (nghi-dinh so 2370 de ngay 6-11-1952).

Truoc khi buoc qua nam khac, ta hay ngung lai day, thu so sanh su hoat dong cua hai ganh lon cai-luong trong nam 1952 (theo doi cac bao):

Ganh HOA SEN (Bay Cao) Ganh NAM CHAU

gom cac tai-tu: VIET KICH gom:

Cac co: Buu-Ngoc, Ngoc-Nuoi, Cac co: Sau Net, Ngoc-Dan,

Ngoc-Mieng, Kim-Luong, Hai Nu, To-Nu, Sau Hue;

Phi-Yen, Le-Ut... Nghe-si: Ba Thau, Hoang Kinh,

Nghe-si: Viet-Hung, Buu-Tai, Nam Thien, Ba Vinh, Tu Tam,

Ba Tuy, Van-Khoe, Hai Su Ba Sanh, Bay Nhieu

va He: Tu Rom, Giac, Nam Hung. va Nam Chau.

Cac tuong da dien: Cac tuong da dien:

Duyen ai, rap Hoa-Binh Tam-tinh thon nu, rap Phu-Hoa

(Xom Cui)......... 26-6-1952 (Tan-Dinh)....... 11-6-1952

To vuong (rap Aristo) 11-7-1952

Phan gian-diep Chong thanh-kien (tuong cua (Nguyen-Van- Hao)....... 5-7-1952 Tu Choi )

(Nguyen.V.Hao)......... 6-7-1952 (Ng.V.Hao)... 17-7-chieu

Thieu tien pho

Chiec ao mua dong, Viet-Long (Ng.V.Hao).... 17-7-toi

(Ban co)..... 9-7-1952 Ben do ma

(Ng.V.Hao).... 17-7-1952

La co vang (Dong-vu-dai) Hoa cuoi mua

Dai-the-gioi...... 22-7-52 (dinh Phu-Hoa)..... 22-7-1952

• 4-1-1953. Hoi Khuyen-le co-ca hat tai dinh Cau Quan, tuong Na-Tra loc thit de co Hai Nho dong vai Na-Tra, xuat sac. Qua lop sau dien tuong San-Hau do Co Ba Ut dong vai Nguyet-Kieu.

• 9-1-1954. Hoi Khuyen-le co-ca hat tai rap Aristo, tuong Truong Phi thu co-thanh va Than-Nu dang Ngu-linh-ky: co Sau Be vai Tiet-Ung-Luong, co Ba Dac va co Ba Ut chia vai Than-nu. Vai Le-Hue do co Hai Nho dong con vai Dinh-San kep lao do Sau Hau dong.

• 15-5-1954. Hoi Khuyen-le co-ca trinh dien tuong Trung-nu vuong do Than-Van soan. Tuong lich-su co gia-tri, kep dao xung vai va mau me dung dieu. Y phuc sua lai theo quan niem moi hap thoi dai; chich khan be, mac ao rong mau vang, v.v... Linh mac ao tay do nut chi theo co thoi, tay phat co dao...

Cac vai chia ra:

Trung-Trac...........................Co Nam Sa-Dec,

Trung-Nhi............................Co Ba Ut,

Thanh-Thien cong-chua.........Co Hai Nho

Thi-Sach.............................. Kep Huu-Thoai

To-Dinh................................ Kep Chin Tai,

Nhung vai nua gom Sau Hau, Le-Van-Tan, Nguyen-Van-Mach, Bay Lap, co Nguyen-Thi-Ngoc, v.v... Anh Nguyen-Van-Thanh (nay da mat) danh trong. (Nay muon sap tuong nhu vay that kho vi cac kep dao da thua, lop cu ra di, lop moi chua dao tao).

• 7-1-1956. Hoi Khuyen-le co-ca dien tuong San-Hau, lop Ba, noi rap Thong-Nhut:

On-Dinh.............................. Chin Tai,

Nhuoc................................ Sau Hau,

Thien-Lang ...........................Tu Tuong,

Tu-Trinh............................... Chin Luong

Nguyet-Kieu .........................Co Hai Nho

Ba thu .................................Co Huynh-Nga

Dong-mau............................. Co Ba Sang

• 10-11-1956. Tai Thu-Duc, noi quan “Con Ga Quay” bua nay an le khai truong. Anh Nguyen-Ngoc-Minh, bac-si Thu-y la chu nhon cho dien tuong hat boi “Phung-Nghi-Dinh”. Toi dung trong ban to-chuc, nhon dip co moi ong Phu-ma Do-thong-che cuu trieu Dong-Khanh/Khai-Dinh, cu Huong Nguyen-Huu-Tien (nay da mat) den du xem.

Cac vai lop duoc cat nhu sau:

Lu-Bo.............................................Co NamSa-Dec,

Dieu-Thuyen (lop bai nguyet)......... ..Co Ba Ut,

(lop boi yen va hy Nghi-Dinh)............Co Nam Do,

Tu-Do........................................... .Chin Luong,

Dong-Trac ......................................Tam Meo,

Ly-Nhu ...........................................Huu-Thoai,

Quan canh ......................................Thieu-Cua.

• 20-1-1957. Hoi Khuyen-le co-ca to chuc tai rap Bau Thang, dinh Cau Quan, buoi hat boi dien lai tuong “Ngu bien bao phu cuu” nguyen la tuong ruot cua co Nam Nho ganh co Ba Ngoan (co bai khen tai Co Nam noi phan phu-luc so 42). Nay hat lai tuong nay, phai chia cac vai ra nhu sau (nam vai cua co Nam Nho khi truoc, bay gio phai bon co dao chanh dong moi xem duoc):

Vai cui va dien, hat bai hanh khat

(khat cai)............................. ..................Co Nam Sa-Dec

Vai lao truong....................... .................Co Ba Ut,

Vai hue-hoa-thuong.................. ..............Co Cao-Long-Nga,

Vai Son-Dong, mai vo, co danh kiem.........Co Nam Do (2 vai)

Nghi cho bon co dao nay ma tai chi bang mot co dao lop xua, du thay cong phu dieu luyen va tai nghe xuat chung cua Co Nam Nho la the nao. Khoi noi co Nam la dao gioi cac vai my mieu Luu-Kim-Dinh ha san hay Phan-Le-Hue cuu Hong-thuy-tran thi da danh roi, nhung co Nam co hoc va gioi luon vai kep vo nhu “Truong Phi thu co-thanh” phai thay co dien moi biet tai phi thuong vi co het va doi giong nghe nhu kep Hanh thuo truoc cho khong biet do la giong dan ba. Hanh thu vai Truong Phi hay cho den doi ve sau, kep nao dong vai Truong Phi dem nao thi quen noi “Dem nay toi lam Hanh, thay vi noi toi dong vai Truong Phi”. Hanh da tro nen “dong tu” thay vi “danh tu”, la that. Lop do (loi 1915?) co den hai kep ten Hanh, deu dong vai Truong Phi, khong kep nao an qua, va trong ganh goi Hanh Lon va Hanh Nho.

• 12-4-1958. Ban ca-vu co-nhac Viet-Nam (truoc kia la ban ca-vu trong Noi-phu Hue), duoi su bao tro cua Nha Vo-tuyen truyen-thanh va cua Nha Quoc-Gia du-lich, co to chuc dien tai rap Thong-Nhut lay tien tro giup tre so sanh cac vung Dinh Dien. Dien ca thay la muoi-hai lop, gom nhac-thieu, mua kiem, muoi bai Pham-tiet, Ma-vu-khuc, Mua quat, Ngu doi, Phung-vu-khuc, vu Tam Quoc, Tay-Du, Nam-hung nam-tri, Chien tau, Mua bong cung goi la “luc cung” toan la nhung bai ban la tai dieu mua la mat, dan mien Nam cui luc lam an xua nay chua tung thay, vi la nghi tiet cua trieu-dinh Hue, bao gio.

• 2-9-1959. Hoi Thuong-cong qui te dien hai ngay gio cung Le thuong-cong, thay cu cua toi, ong Nguyen Van Cung, day ve truong Bon-quoc Chasseloup, lam hoi-truong, dung xay chau cho hat boi dien va to ra sanh dieu lam.

• 10-1-1960. Hoi Khuyen-le co-ca dien tai san khau truong Quoc-gia Am-nhac lay tien tang Cay Mua Xuan cho gia-dinh nghe-si, tuong Tong tuu Don-Hung-Tin.

• Qua ngay 17-1-1960, lai dien them mot toi, tuong “Dai yen Doan-Hong-Ngoc”.

• 30-10-1960. Ong Tran-Van-Khe, tu Phap-quoc goi tho yeu cau toi cho trich luc vai doan trong bang nhua thau thanh bai dien van cua toi noi ve hat boi, dieu Nieu-Noi, nay tang tru tai Nhan-chung hoc-vien (Musee de l’Homme Paris) de ong thuyet trinh cho dai vo tuyen BBC. Toi nhan loi.

• 8-10-1961. Hoi Khuyen-le co-ca dien tai truong Quoc-Gia Am-nhac lop Hoang-Phi-Ho qui Chau, trong tuong Phong-Than. Cac vai chanh:

Hoang-Phi-Ho.................................. Minh-To

Thai-su Van-Trong........................... Tam Hien

Tru-Vuong...................................... Thanh-Ton

Tu de ............................................. Thieu-Cua, Bay Lap,

Tu Tan, Tam Van.

Gia-thi .............................................Co Ba Ut

Dat-Ky .............................................Co Nam Do

Hoang Qui-Phi................................... Co Ngoc-Luong

Doi bao tin .........................................Co Ba Sang

Bien tuong kep................................... Huu-Thoai.

• 28-1-1962. Hoi Khuyen-le co-ca moi di du nhom tai hoi-quan 119 duong bac-si Yersin de du le trao qua Tet va khoan dai cac nghe-si trong Hoi.

• Thang Gieng duong lich 1962 (Tan-Suu). Ong Ho-Van-Lang, mot ky gia ky cuu va lao thanh co du phong trao tay-chay Chi-na nam 1919, co hiep suc cung kep Thanh-Ton (ban Bau Thang cu), soan tuong Anh-hung Nguyen-Hue dai chien Go-Dong-Da. Tuong do nha in Duc-Hung An-quan, 109 duong Bui-thi-Xuan, Sai-Gon, xuat ban. – Ton trong quyen tac-gia, toi khong in tuong nay vao phan phu-luc. Qui vi muon co, xin bien thu hoi ong Ho-Van-Lang hoac ban Thanh-Ton, theo dia-chi Dai Phat-thanh, so 3 duong Phan-Dinh-Phung, Sai-Gon.

• Chua nhut 5-5-1963 (13 thang 4 nam Qui-Mao). Day la mot bua ky niem “Tam sanh huu hanh”, khong muon ma nen. Dau dau thai may kiep cung chua at gap lai. Nguyen lan thu nhut toi de chon den dat Paris, den bua nay da duoc sau ngay va nho lai hom nay la dung mot bua Chua nhut roi ranh tren dat lang-sa lich su. Toi chua voi di tham cac noi quen biet de cam on giup toi co cuoc Tay-du nay. Dieu toi nghi truoc nhut la nho den on tham cua mot qui phu Phap, ba Christine Bruel, truoc co o Sai-Gon, va tuy cung toi khong dong quoc-tich nhung da co can dam cho toi muon mot so bac to, nho do toi tao lap duoc mai nha “Van-Duong” hien nay che cho gia-dinh toi trong Gia-Dinh. Hay tin ba bi bao binh va tu tran tu lau, nhung khong ro phan mo ba nam noi nghia-dia nao. Va chang Paris co nhieu nghia-dia danh tieng. Toi do chung theo tieng goi cua thanh tam va long dan long hom nay the nao cung phai den mo ba dat mot bo hoa khiem ton de tuong niem va tri an. Bo hoa da mua tu sang som va cu theo sach dan-dao (guide), toi di metro tim truoc nhut den nghia dia “cimetiere du Pere Lachaise” tren nong cao noi goc duong La Roquette va dai-lo Menilmontant. Mac dau su sot sang va mac dau thien tam thien chi cua ong quan thu, chung toi tra do tim mai trong cac so bo cu moi nhung khong sao thay duoc tam phieu can cuoc nho chi ro nam mo ba C. Bruel nam o khu nao. Ong Quan-thu cat nghia cho toi ro co le nghia-dia huu danh La Chaise tuy rong den 47 mau Tay (47 Ha) nhung dung mai tang tu nhieu doi noi tiep nen da chat nut khong con cho trong va Chanh-phu da chi thi tu lau ngung cho chon cat noi day. Ong khuyen toi nen chiu kho di tham do noi nghia-dia Montmartre, tan thoi hon va co le con cho mai tang. The la toi vang loi, ta tu vien quan-thu co long chi bao, om bo hoa tuoi, len xe do duong den duoc nghia-dia Montmartre noi con duong Rachel. Toi vua doc vua do cac mo chi cac khu, gap gan du mo cac tien nhon Phap co danh ghi trong sach su, nao Cavaignac, Alexandre Dumas Fils, v.v... nay xin mien ke de tranh ruom ra. Duy tim mai mo-chi nguoi thieu-phu Phap an nhan cua minh nam xua ma tim mai suot nua ngay ma chua gap. Khi toi le buoc chan moi rung den khu so 15, bong gap bat ngo mot ngoi mo tham kin nhung co net doc dao, trong tham tam khi vua thay toi da dinh cho la khong phai mot ngoi mo tam thuong. Qua nhien khi buoc lai gan, toi doc ky may hang chu khac tren mo chi thi do la mo cua ba:

Alphonsine Plessis, dite Marie Duplessis,la “Dame aux camelias”, d’Alexandre Dumas fils,

(+ 1847)

Bay gio mo ba C.B., muon tim ma khong sao tim gap, truoc sau chut long ai doi tien an, hon ba co linh xin chung chieu cho da nay. San day gap bat ngo mo cua nang Tra-Hoa-nu Phap bay lau minh tung doc khuc truyen tinh ai cao thuong ly ky, va tung xem may phen dien qua tieng Viet, nao To vuong den thac, nao Doan to long, nao Be ai day voi, nay san bo hoa chi thanh “niem cuu an” khe ne om tu tang tang sang, toi ben cung kinh dat len mat da lanh cam thach cua ba danh ky mat tu nam 1847 (Thieu-Tri de that nien) (Dinh-mui), lam ram khan vai hon Dam-Tien Phap co hay. Khong gap mo an-nhan lai gap mo hue-khoi Dam-nu, hay la tam sanh huu hanh? Dau sao toi khong tiec buoi sang quang dang chi tam chi thanh, Chua nhut 5-5-1963 song giua hon ma tai do-thanh Paris hoa le.

Qua co hai thang o Paris, thang nam va thang sau 1963 ma noi chuyen bang nguoi ta o suot doi o ben! Bua toi con nho ranh ranh nhu moi day la bua vieng mo tai-nhon da ta. Con mot bua di dung com voi ong thay cu truong Chasseloup, ong Bernard Bourotte, hai ong ba ve nghi he hen voi toi va dua toi den mot nha hang rat sang, an chung mot phong voi mot nhom kich si ten tuoi de la Comedie Franaise. Nha hang ay nay cung khong con nho han duong nao, duy nho hom ay, ruou nga nga quen phut minh ngoi ben troi Phap nen noi chuyen co hoi to tieng. Khong ngo dang an ben nay dang noi ben nay bong nghe ben kia ban nghe-si chot mui cao co tieng vo tay, giut minh ngo nhu thang man ra cho, sau ong thay giai nghia rang bon ho khen minh “thang ngoai quac nao dau noi tieng Tay kha den! Noi ho nghe duoc va hieu duoc!” Ho qua hop chang khi tang minh “noi kheo nhu bon Paris chinh cong”? – Khong, toi khong dam nhan loi nay. Toi chang qua nhu con ngua mo, thuo nay co vao rung dau ma biet so khai! Mot lan nua toi vi toi nhu ngua mo, xin cho nghe lam tuong dau toi dam vi minh voi ho!

Mot bua khac cung dang ky niem la bua di xem hat o phuong no tai Paris. Tuong he cai gi o Paris la buc nhut. Khong de ve rap hat, coi vay ma rap Sai-Gon cung co hang kha den, mot phan nao lai suong hon o Paris. Toi noi day la vi phan bon it tien nhu toi, an trai chuoi va tai kinh-do Phap phai tra gan ba chuc bac ta, dau an kem voi pho-mat cung hoi hot ngan qua. Di xem hat o day kho khan qua: phai mua ve tu may ngay truoc, den khi vo cua phai “li-xi” cho bon mo cua, vo mot to chuong trinh cung phai “nham xa” cho dua nho phat ro-ram, khi den cho goi ao choang ao lanh, khi goi vao nhu khi lay ra deu phai co chut tien mua long, va khi den cho ngoi, cai ghe tro tro do the ma khi khach buoc vao, co ten be choat, no xo cua no keo ghe roi no cung chia tay, khong cho khong duoc, phai cho em chut nay cho em khen qua la khach an choi biet xai tien. Cai “li-xi”, “buoc boa” (pourboire), lam cho toi som ngan cai nuoc vo ngoai cua cai van-minh Paris, va bat toi nho lai khi dat chon len dat Phu-tang thi lai khac han: cung thi cai “li-xi” pourboire ay, ma nguoi Nhut lai hieu khac, tu chi lun xach va-ly len phong khach san o Dong-Kinh chi den bac tai lai xe taxi, moi khi khach tha phuong cho “tien nuoc” ho lai tro mat gan nhu muon sung so, muon “ngay nga”: chung toi cung la nguoi nhu ong nhu ba, nao phai day to nha ai ma ong hay ba hong lam phuoc cach do, coi re nhon pham chung toi cach do! Thiet la kho long, hen chi co nguoi noi: Dong la Dong, Tay la Tay, tham phai! Bua di xem hat, hat cung khong hay gi hon nhung buoi xem dien o Sai-Gon, rap hat tieng rang rap tai-tu nhung trong mat toi thay lon xon khong khac gi cac rap Xom Ga, rap cho Phu-Nhuan ben minh. Cho tien cung gian, khong cho cung ray, thiet la ra xu ngoai moi moi deu kho tam. Dinh trong bung, phen nay ve nha tha chet ruc o xo nha ma suong hon va hap voi vai tuong mot han si nhu minh. Cho xuat ngoai, dan phai biet trong nhan pham, ma khong cho dem tien tui theo kha kha, thi duy con di bo cho ra gio, dung di xem hat va dung ngoai duong an banh ngo, ngo nguoi khac an.

• 18-7-1964. Toi di du dai hoi thi-ca-vu-nhac-kich cua Dai Phat-thanh to chuc rap Hung-Dao. Vi viec rat gan, nhieu nguoi con nho, toi xin mien thuat.

• 29-5-1965. Ganh Thanh-Minh Thanh-Nga an mung tai nha A-Dong (Cho-Lon) le ganh duoc muoi-lam tuoi. Tap so vang ky-niem ve toi giu, co chu ky cac nguoi co mat buoi le vui ay.

Tu ngay 5 den 9 thang 10 duong-lich 1965 (12 den ram thang 9 At-ty), xa Binh-Hoa (Gia-Dinh) cung le ky-yen va lam le gio To linh-than dinh Nga Nam va lua hat nhung tuong dac sac nhu sau:

• 5-10-65. Ngu Ho binh Tay (Dich Thanh ly Thon):

Dich Thanh................................... Muoi Su,

Luu Khanh................................... Tam Van,

Cap Man....................................... Bay Lap,

Thoai-Ba cong chua ......................Co Nam Do,

Ty-nu........................................... Co Ba Sang.

• 6-10-65. Manh-Le-Quan thoat hai:

Manh-Le-Quan .....................................Co Nam Do,

Hoang-phu Truong-hoa......................... Co Ba Ut,

To-Anh-Tuyet....................................... Co Bay Su,

Luu-Yen-Ngoc..................................... Co Ngoc-Luong,

Manh-phu-nhon ...................................Co Ba Sang,

Dong-Binh-Vuong................................. Minh-To.

• 7-10-1965. Ngu-ho binh nam. Dich Ho sa dao. Doan Hong-ngoc da co-nhac va Dai yen Doan Hong-ngoc, hai lop hat chung mot luot:

Doan Hong-ngoc................................ Co Ba U

Huynh Lan-anh.................................. Co Nam Do

Dich Ho............................................ Minh-To

......................................................... roi Hoang Soc

Dich Luong......................................... Thanh-Ton.

• 8-10-1965. Long-Phung phoi duyen va ton vuong Tong-Ngoc-Long Tieu Anh-Phung (cung goi Tieu Anh-Phung loan trao).

Tieu Anh-Phung............................ Co Ba Ut

Tong My-Lan ................................Co Nam Do.

• 9-10-1965. Hoi chau hat Phung-Nghi-Dinh

Dieu-Thuyen........................................ Co Ba Ut roi Co Nam Do

Vuong Tu-do ......................................Muoi Su roi Chin Luong

Dong Trac........................................... Thanh-Ton

Lu Bo ................................................. Minh-To.

Thiet khong de dinh nho ma co nguoi kheo lua tuong va dao kep chon loc ky cang nhu vay.

• 14-12-1965. Anh ban Nguyen-Van-Meo o My-Tho, la mot nghe-si co cuu va co cong lon voi cai-luong nhu anh Nam Chau, hom nay to chuc mot dem hat tai hi-vien “vien truong” tai cho My, de gioi thieu ban van-nghe Lac-Hong cua anh ra cong dao tao. Anh co nha y moi vo chong toi va co Nam Do xuong tang cuong dien tuong bat hu Phung-Nghi-Dinh. Cac vai khac do nghe-si chuyen nghiep ganh Truc-Vien san tai cho dong tiep dien, chua hai vai chanh:

Lu-Bo .......................................... Co Nam Sa-Dec

Dieu-Thuyen.................................. Co Nam Do.

• Nam 1966. Nang no tam, ong ban lao thanh Nam Chau cho ra doi ganh “Anh Chieu-Duong”, toi chua kip di xem thi da dep. Van-hoa ben xu ta la vay, ai thuong no lam thi phai chiu ngheo. Rieng toi, nhac den Anh Nam, ben tai con vang vang loi nhiec cua Cau Ba Duong-Van-Giao: “Nen lam kep cho xuat sac hon lam ky quen cho Tay.” Toi lam ky quen that, nhung dem nam nghi lai, suot nua doi lam “bay toi” ma luong tam khong then, ngay nay duoi Suoi Vang, Cau Ba co xet cho chang?

Lam cam them may hang. Tu ray, toi khong di xem hat nua. Tuoi da khong cho phep xa xi suc khoe. Lai nua, kich ngoai doi, co danh giac thiet, xem chua du chan hay sao? Vo rap ngoi lau them dau lung lai gap nhieu viec chuong. Nam nha, van may thau thanh nho nho cung du nghe cac giong quen, lai co quyen van tat. Bay gio song tuy noi la gan va bao tu, suong chua? Tien-nga, ngoc-dang, cung bang thua. My sac, mat xanh doi voi tuoi nay khong kheo la nhung mon giam tho. Tieng trong hat ngot, nghe roi hay bo ngoai tai; kieng nhe: coi chung “binh tung khau nhap!” Nho nghe: tuoi gia dung ham noi bay, khong chet cung u-to kho than: “hoa tung khau xuat”. Bao nhieu ky-uc, viet den day, toi cho da la nhieu. Boi lo giay trang la mot toi lon. Tap so da day, nen xep lai, nhuong cho ke khac co chuyen noi hay ho hon. Bao nhieu toi loi da pham, cung vi cai tat nho dai va ham nhac viec va nguoi xua. Lay binh-tam ma luan: hat boi da coi va coi. Roi se den phien hat cai-luong. Ai lai khoi chet; luat tao-hoa da dinh, nhon vat dao dong. Muon cho dan sau tien, thi dan truoc phai biet tranh de vet duong di. Tham mot dieu: “Co dau co dit co duoi, May thang de chet het, ai nuoi co dau”? Ngay nay ta cang thay ro vi sao it nguoi hoc don. Tru nhung buc thien phu ngon tuoi, thu “bo keo xe, xe keo bo” nhu toi deu bi may thau thanh, may truyen hinh doat cho. Cai thich thu nan not tieng don lua chu cho tuoi, xuy tieu bo ngon nay cung it thay. Hat ca cung se het thoi. Khong co gi ton tai duoc lau. Cau chua cay “Thong ngon ky luc bac chuc khong mang, lay chong tho bac deo vang do tay” nay cung qua mua. Ruong nha doi chu. Trong gioi ca xuong cung vay. Nam Phi, Tu Ut da mat. Nhung nguoi con lai, co Bay Phung-Ha, Nam Chau thi gia nua. Ut Tra-On, Thanh-Duoc, Huu-Phuoc, Thanh-Nga hay cac co dao khac hien con qua som chua phe binh duoc.

Bao Tin Som so 562 ngay 24-10-1966 cho hay tin thanh lap Hoi Nghe-si nhung nay cung da chim trong bong toi. Xua toi nhin com, di bo, de tien xem hat. Nhung nay tuoi da gia, hang hai khong con.

Thuong ai tiec ai?– Toi muon dung thi gio buoi chieu tan de nhac nguoi xua. Toi da co tranh khong viet “thien khao cuu” de duoc tu do, mac tinh lan than trong “thien hoi ky”. Boi la hoi-ky, tha ho nho duoc mo gi bien ra mo ay, biet bao nhieu noi bay nhieu, noi khong biet chung nao thoi ma cung khong can biet con thu gi de noi nua. Cho chi toi vo nguc khoe day la tap khao cuu “chac mem nhu cua toi troi” thi trach toi duoc. Dang nay toi viet “hoi-ky” de mot minh toi doc, mot minh toi nghe “Pour moi seul”, no nao trach toi? Toi tam su, ke le, mac toi. Toi viet lon xon, nhung do la tat thuo nay, bao chua la chua lam sao? Theo y toi, lam lam sao cho nguoi doc thay vui vui ma phan lan toi truoc, nguoi ay da hoc ma khong de roi do, bao nhieu du toi hai long. Tren doi toi ghet cai gi mot thu, den cai an cung vay, tren mam phai cho toi lua toi gap mon nao tu y toi, nhu vay moi co hung thu, cho ep toi an rong mot mon, dau ngon toi cung chan nhu thuong. So di toi keo dai la de nho nhung. Toi khong nho nhung nguoi co cho an cho ngoi, da co dia-vi. Tanh toi ua noi pha lung nen binh sanh toi thich tren san khau vai he gieu. Va vai Trinh Giao-Kim vang tuc, toi thay thu hon vai vua vai tuong qua nghiem, qua buon. Trong doi toi khong ua nhung cai gi co sap dat truoc, cho rang co phong tung bat ngo moi co tu nhien va co nen tho. Ghet nhut la cai nguoi ta lam san roi sua mu man, lam tai khon, cho gioi gi cai che khen vo loi.

VUONG HONG SEN

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Trung Quốc bác tin xây dựng các căn cứ hải quân ở Ấn Độ Dương

Bộ Quốc phòng Trung Quốc ngày 27/11 tuyên bố việc tàu ngầm nước này cập cảng Colombo (Sri Lanka) là động thái bình thường, đồng thời cho biết những thông tin nói Trung Quốc đang thiết lập 18 căn cứ hải quân tại Sri Lanka, Pakistan, Myanmar và một số nơi khác ở khu vực phía Tây và Nam Ấn Độ Dương là “không có cơ sở.”

Tìm hiểu: Nam Chau, Tu Ut, Co Nam Do, Cau Tu, Hoi Khuyen, Co Ba Ut, nha hat lon, Co Ba, hat boi, dien tuong, to chuc, xem hat, ganh hat, den, ca

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Còn nhiều gánh hát nữa sống chật vật, chết vô danh...

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Còn nhiều gánh hát nữa sống chật vật, chết vô danh... bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Con nhieu ganh hat nua song chat vat chet vo danh

Nhan xet, hay lien he ve tin Con nhieu ganh hat nua song chat vat chet vo danh co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Con nhieu ganh hat nua song chat vat chet vo danh de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tac pham trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tac pham
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0