Chuong 3 Thach thuc cua kinh te Trung Quoc

Tags: Viet Nam, Nhat Ban, Thai Lan, Quang Dong, xuat khau hang cong nghiep, cong ty da quoc gia, Kinh te Trung Quoc, thi truong noi dia, do dien gia dung, cac cong ty, lien quan den, Thap nien 1990, von nuoc ngoai, hien nay, FDI


Chuong 3 Thach thuc cua kinh te Trung Quoc
Ban ve chien luoc cong nghiep hoa cua Viet Nam khong the khong phan tich anh huong cua kinh te Trung Quoc. Kinh te Trung Quoc vua lon ve quy mo vua nhanh ve toc do tang truong, giai doan phat trien va co cau tai nguyen, co cau kinh te lai tuong doi gan voi Viet Nam. Trung Quoc la thach thuc hay la co hoi doi voi kinh te Viet Nam?

3.1. Su troi day cua kinh te Trung Quoc

Nhu moi nguoi deu biet, sau quyet dinh cai cach vao cuoi nam 1978, kinh te Trung Quoc phat trien rat nhanh. Tu dau thap nien nam 1980 den 1996, kinh te Trung Quoc luc nao cung tang truong tren duoi 10% (co nam len den 15%), tru hai nam 1989 va 1990 la thoi ky kinh te bi anh huong boi su kien Thien An Mon (1989). Sau cuoc khung hoang tai chinh o chau A (1997-98), toc do tang truong cua hau het cac nuoc trong khu vuc giam nhanh nhung Trung Quoc van duy tri trong khoang 7-9% cho den bay gio (Bieu do 3.1). Nhu Bieu do 3.1 cho thay, tru hai nam 1989 va 1990, tang truong cua Trung Quoc luc nao cung cao hon Viet Nam mac du kinh te nuoc ta phat trien kha nhanh tu dau thap nien 1990. Ngoai toc do tang truong nhanh va keo dai trong mot thoi gian dai, qua trinh phat trien cua kinh te Trung Quoc con co cac dac diem dang chu y sau:

Thu nhat, kinh te Trung Quoc ngay cang huong ngoai, muc do phu thuoc vao thi truong nuoc ngoai tang rat nhanh. Nhu Bieu do 3.1 cho thay, ty le cua xuat khau trong tong san pham trong nuoc (GDP) vao nua dau thap nien 1980 chi moi la 6-7% nhung hien nay da len toi gan 30%. Day la con so dang ngac nhien doi voi mot nen kinh te lon nhu Trung Quoc.

Thu hai, xuat khau cua Trung Quoc ngay cang nghieng han ve hang cong nghiep. Nam 1980, hang cong nghiep chiem 48% tong xuat khau nhung 10 nam sau tang len 78% va gan day (2003) da len toi 92%. Hang xuat khau cong nghiep cua Trung Quoc hien nay rat da dang, tu nhung mat hang co ham luong lao dong gian don nhu may mac, giay dep, dung cu lu hanh, do choi tre em, tap hoa, v.v., den nhung mat hang co ham luong cong nghe cao nhu cac loai may moc. Do dien, dien tu gia dung, dong ho, may tinh ca nhan, xe may va cac loai may moc khac chiem toi 43% tong xuat khau nam 200311. So lieu nam 2003 dua theo JETRO Boueki Toshi Hakusho (Sach Trang ve thuong mai va dau tu cua JETRO), 2004. So lieu nam 1980 va 1990 tinh tu thong ke thuong mai Lien hop quoc. .

Trung Quoc da nhanh chong troi day thanh mot cuong quoc kinh te, chiem vi tri hang dau the gioi trong san xuat va ngoai thuong. Nam 2004, GDP cua Trung Quoc dat 1.649 ty USD, xep thu bay tren the gioi. Voi da phat trien hien nay, chi vai nam nua Trung Quoc se vuot Italia, Phap va Anh de len hang thu tu (sau My, Nhat va Duc). Kim ngach xuat va nhap khau cua Trung Quoc nam 2004 da len toi 1.155 ty USD, lan dau tien vuot Nhat Ban tro thanh cuong quoc ngoai thuong thu ba (nam 2000 xep thu tam) tren the gioi (sau My va Duc). Tu cuoi thap nien 1990, du luan quoc te da noi den Trung Quoc nhu la mot "cong xuong the gioi" (world factory). That vay, dieu tra cua bao Nikkei, to nhat bao kinh te lon nhat o Nhat Ban, cho thay vao nam 2000, Trung Quoc chiem 40% tong luong san xuat may dieu hoa khong khi cua the gioi, 24% tivi mau, 22% VTR, 11% may tinh ca nhan (desktop PC), 10% dien thoai di dong, v.v.. Xu the dau tu tai Trung Quoc sau do cho thay thi phan cua Trung Quoc hien nay con cao hon. Nganh xe hoi chang han, vao nam 2000 Trung Quoc xep thu tam trong nhung nuoc san xuat nhieu nhat the gioi nhung den nam 2004 da tien len hang thu tu.

Tru nhung nganh co ham luong cong nghe cao va viec san xuat cung nhu quan ly chat luong doi hoi kinh nghiem va trinh do cua ca mot he thong san xuat va quan ly nhieu tang lop, dien hinh la nganh xe hoi, hien nay, trong cac nganh cong nghiep san xuat san pham tieu thu cuoi cung, Trung Quoc da dan dan thay the Nhat Ban voi tu cach la nuoc san xuat dung dau the gioi. Nhat Ban ngay cang chuyen cac co so san xuat cac nganh nay sang Trung Quoc, thay vao do la xuat khau sang Trung Quoc cac san pham trung gian, cac linh kien, bo phan dien tu cao cap11. Theo Mino (2004), hien tuong nay xay ra tu khoang nam 1995 - 1996, danh dau kha nang cua Trung Quoc trong viec san xuat voi gia thanh re va chat luong cao cac san pham tieu thu cuoi cung, dac biet la do dien gia dung. .

Tai sao kinh te Trung Quoc phat trien nhanh nhu vay? Co the ke ra o day hai nguyen nhan va la hai yeu to quan trong ma Viet Nam co the tham khao cho chien luoc cong nghiep hoa:

Mot la Trung Quoc tien nhanh vao co che thi truong, nhat la trong linh vuc san xuat. Tuy viec cai cach doanh nghiep nha nuoc khong tien trien nhanh nhung thay vao do, doanh nghiep ngoai nha nuoc duoc tao dieu kien ve co che de phat trien nhanh, co the noi la rat ngoan muc. Dac biet, cac doanh nghiep huong tran (town village enterprises, TVEs) dong vai tro dau tau trong viec chuyen dich co cau kinh te nuoc nay. Ve hinh thuc, phan lon TVEs do chinh quyen huong tran o dia phuong so huu, mot loai so huu tap the giong nhu hop tac xa, nhung tren thuc te, cac loai doanh nghiep nay hoat dong nhu doanh nghiep tu nhan. Cac chinh quyen dia phuong canh tranh nhau de kinh te noi minh phat trien nen co nhieu bien phap ho tro TVEs, nhat la giup TVEs thoat khoi cac vuong mac ve phap ly, ve thu tuc hanh chinh. Tai lieu ve TVEs co rat nhieu, nhung Kato (2001) va Lin and Yao (2001) la nhung tai lieu tom luoc duoc cac dac tinh quan trong nhat cua TVEs. . Vao nhung nam dau trong qua trinh cai cach cua Trung Quoc, TVEs chi chiem duoi 10% luc luong lao dong co viec lam o nong thon, nhung den giua thap nien 1990 ty le do da tang len gan 30%. Ty le cua TVEs trong tong gia tri san xuat cong nghiep cua Trung Quoc da tang tu 10% nam 1980 len toi 58% nam 1997 (Lin and Yao 2001, tr. 146). Cung voi su phat trien cua doanh nghiep co von dau tu nuoc ngoai nhu se noi duoi day, TVEs la mot trong hai dau may keo luc luong san xuat cua Trung Quoc theo huong hieu suat hoa va tang nang luc canh tranh, phan anh trong thanh qua xuat khau da noi o tren. Tu nam 1986 den nam 1997, ty le cua TVEs trong tong xuat khau cua Trung Quoc da tang tu 9% len den 46% (Lin and Yao 2001, tr.147). Chuong 14 co ban ve viec cai cach o nong thon Trung Quoc, trong do cho thay thanh qua cua cai cach trong nong nghiep da giup cho TVEs day nhanh qua trinh tich luy tu ban. . Ty le cua doanh nghiep nha nuoc trong tong kim ngach san xuat cong nghiep da giam tu 54,6% nam 1990 xuong 23,5% nam 2000. Nam 2000, theo so lieu cua Kwan (2004), nhung nam truoc do theo so lieu tinh tu Nien giam thong ke Trung Quoc. . Day la mot thanh qua rat dang ngac nhien (con so cua Viet Nam hien nay la gan 40%).

Hai la vai tro cua dau tu truc tiep nuoc ngoai (FDI). Trong nhung nam dau sau khi Luat dau tu nuoc ngoai duoc ban hanh (1979) va bon khu kinh te dac biet duoc thanh lap (1980), hanh lang phap ly va kinh te vi mo chua on dinh, phan ung cua cac cong ty da quoc gia con yeu. Trong bon nam dau (1979-82) chi co 83 du an duoc cap giay phep, so voi 1.412 du an nam 1985. Con so du an len toi 12.987 nam 1991 va 41.081 nam 2003. . Nhung thay vao do la su tich cuc huong ung cua tu ban Hoa kieu o Hong Kong, Dai Loan va cac nuoc Dong Nam A ngay tu giai doan dau. Tu dau thap nien 1990, FDI tu Au - My va Nhat Ban tang nhanh, gop phan quan trong vao viec thay doi ca chat va luong cua kinh te Trung Quoc. Ty le cua FDI trong tong von dau tu co dinh o nuoc nay tang tu 4% nam 1991 len toi 15% nam 2002 (Yu 2004). Cac cong ty FDI vao nam 1991 moi dong 5,7% vao tong kim ngach san xuat cong nghiep cua Trung Quoc nhung ty le nay da tang len 27% vao nam 2000 (rieng ty le nay vao nam 2000 tai tinh Quang Dong la 58%, Phuc Kien 61%, Thien Tan 46%, Thuong Hai 55% va Bac Kinh 45%). Theo tu lieu trong RIM tap 3, so 8 nam 2003. . Hien nay FDI chiem tren 50% kim ngach xuat khau hang cong nghiep cua Trung Quoc. Mot nen kinh te lon nhu Trung Quoc ma vai tro cua FDI cao nhu vay qua la rat dac biet.

3.2. Thach thuc doi voi ASEAN

Tuy kinh te Trung Quoc lon manh nhu vay nhung khong phai la khong co van de nan giai. Moi truong bi o nhiem, thieu nang luong, chenh lech giau ngheo giua cac vung va giua cac giai tang gay nen cang thang trong xa hoi la nhung van de dang noi com. Ngoai ra, gan day mot so nghi van duoc dua ra xung quanh van de thuc luc cua kinh te Trung Quoc. Dac biet co y kien cho rang trinh do cong nghiep, cong nghe cua Trung Quoc con thua xa Nhat Ban va voi co che hien nay Trung Quoc kho co the theo kip Nhat Ban, My ve trinh do va chat luong phat trien. Xem Gilboy (2004), Kwan (2005). .

Ta khong phu nhan nhung van de vua noi nhung viec phan tich, danh gia thanh qua cua kinh te Trung Quoc khong phai la chu dich cua cuon sach nay.

Chuong nay chi tap trung phan tich nhung tac dong cua kinh te Trung Quoc doi voi ASEAN, the hien o cac mat nhu: canh tranh tai cac thi truong lon tren the gioi, canh tranh tai thi truong noi dia va canh tranh trong viec thu hut FDI.

Canh tranh tai cac thi truong lon

Suc manh cong nghiep cua Trung Quoc dang tac dong den cac nuoc ASEAN da co mot trinh do phat trien tuong doi cao nhu Thai Lan, Malaixia, Philippin va Indonexia (duoi day goi chung la ASEAN-4). Cac nuoc nay hien nay dang dung truoc thach thuc ve su tham nhap cua Trung Quoc tai cac thi truong lon nhu Nhat Ban va My.

Nhu Bang 3.1 cho thay, tu nam 1992 den 2003 (hoac 2004), vi tri cua ASEAN-4 tai thi truong My va Nhat Ban khong thay doi dang ke trong khi Trung Quoc tang thi phan mot cach rat ngoan muc. Tai thi truong Nhat Ban, hang vai voc, may mac nhap khau tu Trung Quoc chi co 4 ty yen vao nam 1990 nhung da tang len 1.800 ty yen vao nam 2000, lam cho ty le hang Trung Quoc trong tong nhap khau cua Nhat doi voi cac mat hang nay tang tu 0,2% len toi 68% trong thoi gian do. Vao nam 1990, Trung Quoc hau nhu chua xuat khau do dien gia dung sang Nhat nhung den nam 2000 da chiem gan 30% tong luong nhap khau may dieu hoa khong khi cua nuoc nay, thi phan tuong ung cua may giat la 30%, tivi va video la 25%. Ve cac mat hang nhiet dien gia dung nhu ban la, noi com dien, v.v., tu nam 1990 den nam 2000, thi phan cua Trung Quoc trong tong luong nhap khau cua Nhat Ban cung tang nhanh. Trong nhap khau cua My ve cac mat hang do dien gia dung, hien nay Trung Quoc cung chiem mot ty le rat lon (xem them ).

De de phan tich, ta chia hang cong nghiep thanh nam nhom. Nhom A la nhung nganh co ham luong lao dong cao, chu yeu la lao dong gian don, nhu vai voc, quan ao, giay dep, dung cu lu hanh, dung cu du lich, v.v.. Nhom B la nhung nganh vua co ham luong lao dong cao vua dung nhieu nguyen lieu nong lam thuy san nhu thuc pham gia cong cac loai, do uong, v.v.. Nhom C la nhung nganh co ham luong tu ban cao va dua vao nguon tai nguyen khoang san nhu thep, hoa dau. Nhom D la nhung nganh co ham luong lao dong cao, chu yeu la lao dong lanh nghe, lao dong co ky nang cao voi nhieu trinh do khac nhau, nhu do dien gia dung, xe may, may bom nuoc va cac loai may moc khac, bo phan dien tu, linh kien dien tu, v.v.. Nhom E la nhung nganh cong nghiep co ham luong cong nghe cao nhu may tinh, xe hoi, may cong cu, cac linh kien, bo phan dien tu cao cap, v.v..

Tren thi truong the gioi, so voi ASEAN-4, Trung Quoc dang canh tranh manh trong cac mat hang thuoc nhom A. Nhung nganh thuoc nhom B thi ASEAN con giu duoc loi the so sanh. Ve nhom C, ca Trung Quoc va ASEAN deu khong xuat khau, chu yeu san xuat cho thi truong trong nuoc va nhin chung con kem hieu suat. Ve nhom E, ca Trung Quoc va ASEAN con yeu va day la linh vuc dang chu y trong giai doan toi, lien quan den kha nang phat trien cua cac nuoc nay. Nhom D la linh vuc dang dien ra canh tranh gay gat giua Trung Quoc va ASEAN-4. Nhin chung, ASEAN con chiem uu the, phan lon la nho ho da tich cuc tiep nhan FDI cua Nhat Ban tu nua sau thap nien 1980, qua do cung co duoc nhung co so san xuat va xuat khau. Tuy nhien, Trung Quoc cung ngay cang cung co vi tri trong linh vuc nay. Chang han, tai thi truong Nhat, tu nam 1991 den nam 2000, trong tong nhap khau may dieu hoa khong khi cua nuoc nay, thi phan cua ASEAN giam tu vi tri ap dao 84% xuong con 35%, trong khi Trung Quoc tang tu vi tri khong dang ke (0,1%) den 29%. Trong nhap khau may giat, ASEAN giam tu 38% xuong 30%, con Trung Quoc tu so khong (0%) tang len 33%. Trong nhom D, tai thi truong Nhat Ban, ASEAN con giu vi tri uu the trong cac mat hang nhu tivi mau, may tinh va phu tung may tinh ca nhan, VCR, bo vi xu ly (IC). Tai thi truong My, loi the so sanh ve tung mat hang va vi tri hien nay cua ASEAN va Trung Quoc cung giong nhu tai thi truong Nhat Ban.

Sau khi Trung Quoc gia nhap WTO (thang 11-2001), hang cong nghiep Trung Quoc tham nhap de dang hon vao thi truong nuoc ngoai vi cac nuoc khong con doi xu phan biet giua hang Trung Quoc voi hang nhap khau tu nuoc khac. Dac biet la My, thi truong lon nhat cua Trung Quoc (theo JETRO 2004, nam 2003 My chiem 21% tong kim ngach xuat khau cua nuoc nay), ngay truoc khi Trung Quoc gia nhap WTO, vao thang 9-2000, da dong y cho Trung Quoc vinh vien huong quy che toi hue quoc (tu thang 7-1998 goi la quan he thuong mai binh thuong - normal trade relations). Trung Quoc cung da de dang tiep can cac thi truong EU va Nhat Ban11. Tu nam 2002, Trung Quoc vuot My tro thanh nuoc co thi phan lon nhat trong tong nhap khau cua Nhat. . Mat khac, viec gia nhap WTO cung dang tao dieu kien cho thi truong dich vu cua Trung Quoc mo rong cua, nhat la dich vu xuat nhap khau, co tac dong tich cuc den viec xuat khau cua nuoc nay vi FDI cua cac cong ty thuong mai quoc te co nhieu kinh nghiem tren thuong truong va co mang luoi thong tin rong khap tren the gioi, co kha nang tang nhieu trong linh vuc thuong mai. Mot thuan loi nua ma Trung Quoc cung da co duoc la, voi tu cach la thanh vien cua WTO, ho co mot vi the ngang hang voi cac nuoc khac trong cac vu tranh chap lien quan den hoat dong xuat khau (vi du nhu gan day, nhieu nuoc, nhat la My, thuong to cao Trung Quoc ban pha gia (dumping) khi hang xuat khau cua nuoc nay tang manh). Noi chung, Trung Quoc sau nam 2001 da co nhieu thuan loi trong viec xuat khau vao thi truong the gioi22. Xem them Do Tuyet Khanh (2005), mot tai lieu danh gia nhieu mat cua kinh te Trung Quoc sau bon nam gia nhap WTO. .

Trung Quoc tai thi truong ASEAN va ASEAN tai thi truong Trung Quoc

Hang cong nghiep Trung Quoc canh tranh tai thi truong ASEAN nhu the nao? Nhin chung, Trung Quoc day manh xuat khau sang ASEAN voi toc do nhanh hon cac thi truong khac. Chang han, tu nam 1992 den nam 2002, xuat khau hang cong nghiep cua Trung Quoc sang tat ca cac thi truong tren the gioi tang 4,4 lan, trong khi xuat khau sang nam nuoc ASEAN (ASEAN-4 cong voi Xingapo) tang bay lan. Hien nay, ty le trong tong xuat khau hang cong nghiep cua Trung Quoc sang ASEAN con nho, moi chi gan 6% vao nam 2002, nhung voi da tang truong hien nay, ASEAN se tro thanh thi truong quan trong cua Trung Quoc trong mot tuong lai khong xa11. Cac so lieu nay duoc tinh tu ma tran mau dich o Chuong 4 (Bang 4.2). . Khao sat tinh hinh tai thi truong noi dia cua ASEAN-4, ta thay Trung Quoc chua canh tranh duoc voi hang san xuat tai ban xu thuoc cac nhom B, C, D va E, nhung canh tranh manh trong cac mat hang thuoc nhom A va tung buoc xam nhap thi truong cua nhom D. Trong nhom D, nhat la san pham do dien gia dung, hang noi dia ASEAN ma chu yeu la do doanh nghiep Nhat Ban san xuat (xem Chuong 9) hien nay van giu uu the. Tuy nhien, theo danh gia cua gioi kinh doanh Nhat Ban tai Thai Lan va Malaixia, trong 3-4 nam toi, nhan hieu Trung Quoc se tham nhap manh hon vi hien nay hang Trung Quoc ngay cang duoc danh gia tot ve pham chat va mau ma.

Voi viec gia nhap WTO, Trung Quoc co co hoi tang nang luc canh tranh hon nua trong nhung nganh thuoc nhom A va D, va suc ep Trung Quoc doi voi ASEAN se manh hon22. Ve chi tiet, xem Tran Van Tho (2002c). . Tuy vay, may nam gan day, cac nuoc ASEAN-4 da day manh xuat khau hang cong nghiep sang Trung Quoc va dang tim cach tham nhap vao thi truong nay hon nua.

Sau khi Trung Quoc gia nhap WTO, thue quan nhap khau giam nen hang cong nghiep nuoc ngoai, ke ca ASEAN, tham nhap de dang hon truoc. Theo cam ket voi My trong qua trinh thuong luong de Trung Quoc gia nhap WTO, thue quan binh quan cua tat ca hang cong nghiep phai giam tu 24,6% nam 1997 xuong con 9,4% vao nam 2005. Tat nhien, tuy theo nganh cong nghiep ma muc thue hien hanh va muc thue du kien sau khi cat giam cung khac. May tinh va cac loai may moc lien quan den internet thi muc thue hien hanh (vao thoi diem nam 2002) la 13,3%, se duoc cat giam toan bo va vao nam 2005 thue suat se la 0%. Cac san pham ma My dac biet quan tam nhu go che bien, giay, san pham hoa hoc, may moc lien quan den y khoa,... phan lon phai giam con 7% vao nam 2003. Thue suat trong nganh xe hoi hien nay rat cao, binh quan tu 80 den 100%, se cat giam dan va den thang 7-2006 se con 25%. Ngoai ra, Trung Quoc cung phai tung buoc bai bo hang rao phi thue quan. Chang han, trong 115 mat hang cong nghiep gom vai voc, may mac, do dien gia dung, xe hoi... Trung Quoc da ap dung chinh sach han che so luong nhap khau, nhung de gia nhap WTO, Trung Quoc phai dan dan bai bo han che nay sau mot giai doan chuyen tiep tu hai den tam nam, hau het la den nam 2005 phai bai bo. Rieng ve xe hoi, cho den thoi diem gia nhap WTO, Trung Quoc nhap khau moi nam khong qua han ngach 6 ty USD, nhung sau do moi nam tang tu 10 den 15% va den nam 2005 thi cham dut che do han ngach nay. Noi dung nhung cam ket cua Trung Quoc sau khi gia nhap WTO chu yeu tham khao tu Samejima va nhung nguoi khac (2001) va Ebina va nhung nguoi khac (2000). . Voi cam ket nay, thi truong Trung Quoc ngay cang rong mo doi voi hang cong nghiep nuoc ngoai.

Nhu se phan tich chi tiet hon trong Chuong 6, cac nuoc ASEAN-4 da thanh cong trong viec day manh xuat khau hang cong nghiep sang Trung Quoc. Nhin chung, quan he thuong mai giua ASEAN-4 voi Trung Quoc la quan he thuong mai hang ngang (cung xuat va nhap khau hang cong nghiep voi nhau).

Canh tranh trong viec thu hut FDI

Tu giua thap nien 1980, FDI chay ao at vao ASEAN-4, dac biet la Thai Lan va Malaixia. Vi co so ha tang va nguon cung cap nhan luc khong tang kip nhu cau, nen tu sau nam 1997, FDI vao ASEAN co khuynh huong giam hoac tang cham. Trong boi canh do, Trung Quoc, mot thi truong lon va la nguon lao dong phong phu, ngay cang on dinh ve kinh te vi mo va hanh lang phap ly, da thu hut dan FDI tu hau het cac nuoc tien tien va mot so nuoc co nguoi Hoa o chau A.

Theo Bieu do 3.2, cho den nam 1992, FDI rong11. FDI rong la von FDI vao (FDI inflows) da duoc thuc hien tru di von FDI ra (outflows) da thuc hien va cac khoan tien loi dau tu do cong ty da quoc gia chuyen ve nuoc. chay vao tam nuoc ASEAN (khong ke Xingapo va Brunay) nhieu hon la vao Trung Quoc nhung sau cuoc khung hoang tien te chau A (1997), FDI vao ASEAN giam lien tuc, trong khi do FDI vao Trung Quoc tang voi toc do rat nhanh, tao ra mot khoang cach lon giua hai ben. Bieu do 3.2 vi thong ke da tru di FDI di ra va loi nhuan chuyen ra nuoc ngoai nen khong cho thay ro khuynh huong thu hut FDI. Trong Bieu do 3.2, FDI la von dang ky nen cho thay khuynh huong ro hon. Nhung theo hinh nay, buc tranh tu nam 1998 tro di cung khong khac Bieu do 3.3 nhieu.

Ve viec Trung Quoc thu hut FDI, viec gia nhap WTO co hai tac dong trai nguoc. Mot mat, do hang rao quan thue va hang rao phi thue quan se bi bai bo hoac ha xuong muc thap, nen doanh nghiep nuoc ngoai se day manh xuat khau sang Trung Quoc nhieu hon truoc. Nhung du an FDI vao Trung Quoc nham muc dich tranh hang rao thue va phi thue dong thoi duoc bao ho tai thi truong noi dia se giam di va thay bang xuat khau tu cac can cu san xuat o ngoai Trung Quoc. Mat khac, do cac quy che lien quan den hoat dong cua cac cong ty co von nuoc ngoai se bi bai bo, nhat la cac quy che lien quan den hoat dong thuong mai. Goi la TRIM (Trade-Related Investment Measures). , nen FDI co khuynh huong tang len. Chang han, nguyen tac can bang ngoai te (phai xuat khau de co ngoai te nhap khau), yeu cau phai mua nguyen lieu va san pham trung gian tai ban xu (goi la local content) se khong con ap dat tren cong ty co von nuoc ngoai. Do tinh hinh moi nay, thang 10-2000, Thuong vu Quoc hoi Trung Quoc da sua doi Luat cong ty lien doanh voi nuoc ngoai va Luat cong ty von nuoc ngoai. Ngoai ra, truoc suc canh tranh ngay cang tang cua hang nhap khau, cac cong ty cua Trung Quoc, nhat la cac doanh nghiep nha nuoc, se phai doi moi thiet bi, cong nghe, doi moi co che quan ly de tang suc canh tranh, va mot trong nhung bien phap la tich cuc lien doanh voi doanh nghiep nuoc ngoai. Tu dau nam 2000, truoc trien vong gia nhap WTO, nhieu dia phuong Trung Quoc da dat ke hoach lien doanh voi nuoc ngoai. Chang han, lien doanh san xuat xe hoi voi Toyota, san xuat dien thoai di dong voi Motorola tai Thien Tan, lien doanh khai thac chat ban dan voi cong ty Dien Mitsubishi tai Bac Kinh, lien doanh san xuat hoa chat voi BASF (Duc) tai Nam Kinh... duoc xuc tien. Theo Nikkei Shinbun, 21-4-2000 va 6-7-2000. . Day cung la yeu to lam tang FDI.

Tuy nhien, du co hai tac dong trai nguoc song nhin chung tong luong FDI co khuynh huong tang len vi hieu qua thu hai manh hon. Sau khi Trung Quoc gia nhap WTO, dong chay cua FDI vao nuoc nay da tang manh. Von dang ky FDI vao Trung Quoc da tang tu 69 ty USD vao nam 2001 len 83 ty nam 2002, roi 115 ty nam 2003 va 154 ty USD nam 2004.

FDI vao Trung Quoc anh huong truc tiep den ASEAN nhu the nao? FDI co muc dich san xuat de cung cap cho thi truong trong nuoc thi khong anh huong den FDI vao ASEAN. Tuy nhien, se co su canh tranh gay gat giua Trung Quoc va ASEAN trong viec thu hut FDI co muc dich san xuat de xuat khau sang My, Nhat Ban va cac nuoc thu ba khac. O Trung Quoc, mot phan khong nho FDI huong vao thi truong noi dia, nhung FDI huong vao xuat khau cung lon va do do se la ap luc manh doi voi ASEAN vi cac ly do sau: Thu nhat, FDI tai Trung Quoc ngay cang giu mot vai tro quan trong trong xuat khau cua nuoc nay. Hien nay, nhu da de cap, hon 50% kim ngach xuat khau cua Trung Quoc la do hoat dong cua cac cong ty co von nuoc ngoai. Du cho thi truong noi dia rong lon, Trung Quoc van co uu the la can cu san xuat hang cong nghiep xuat khau, dac biet la nhung dac khu kinh te, nhung khu phat trien ven bien. Do do, khong the danh gia thap luong FDI vao Trung Quoc nham san xuat cho thi truong cac nuoc thu ba. Hien nay, cac mat hang may moc, dien tu ngay cang chiem vi tri quan trong trong ngoai thuong cua the gioi va cac doanh nghiep nuoc ngoai ngay cang chon Trung Quoc la can cu san xuat cac mat hang nay. Tren thuc te, cac mat hang do cung ngay cang chiem ty trong cao trong tong xuat khau cua cac cong ty co von nuoc ngoai hoat dong tai Trung Quoc11. Theo Jiang Xiaojuan (2001), ty trong do tang tu 44% nam 1996 len 52% nam 1999. . Thu hai, nhu da de cap, duoi suc ep cua hang nhap khau, nhieu doanh nghiep nha nuoc phai tang suc canh tranh bang cach hop tac hon voi cac doanh nghiep nuoc ngoai duoi nhieu hinh thuc. Thu ba, nhu Bieu do 3.3 cho thay, dong chay FDI vao Trung Quoc da gap nam lan so voi dong chay vao ASEAN, do do cho du trong tong FDI vao Trung Quoc, chi co 1/3 la huong vao xuat khau, nhung no cung tro thanh mot luc luong manh hon toan dong chay FDI vao ASEAN.

Nhu vay, trong thap nien 1990, dong chay FDI vao chau A da chuyen tu ASEAN sang Trung Quoc va khuynh huong do cang manh hon trong nhung nam dau cua the ky XXI.

Doi sach cua ASEAN

Nhu vay, co the thay thach thuc cua Trung Quoc doi voi ASEAN la rat lon. De giam anh huong cua thach thuc va tranh thu co hoi truoc thi truong mo rong cua Trung Quoc, nhieu nuoc ASEAN da dua ra cac chien luoc doi pho. Dac biet, chien luoc cua Thai Lan rat dang chu y. eÛ day ta khong the di vao chi tiet ve tung nuoc. Ve Thai Lan, xem Chuong 5. . Phuong huong chien luoc doi pho cua ASEAN nhin chung co ba diem sau:

Thu nhat, trong nhung nganh co ham luong lao dong cao ma hien nay ca Trung Quoc va ASEAN dang canh tranh tai thi truong o cac nuoc thu ba, ASEAN mot mat nhanh chong tang nang suat lao dong de giu cho tien luong nang suat. Efficiency wage, tuc tien luong danh nghia chia cho nang suat lao dong. o muc thap va mat khac, tang ham luong tri thuc trong san pham tiieu thu cuoi cung de tao nen nhung mat hang co net doc dao. Chang han, tang tinh thoi trang trong hang may mac, nhan manh su quan trong cua kieu dang, su tien dung trong san pham tap hoa, do dung trong nha, trong van phong, v.v..

Thu hai, no luc chuyen dich co cau cong nghiep nhanh chong xac lap loi the so sanh trong nhung nganh lien quan den may moc. Pham vi cac nganh nay rat rong va co the chia lam hai nhom chinh co vi tri ngay cang quan trong trong ngoai thuong va phan cong lao dong quoc te. Nhom thu nhat la cac loai may moc dung trong gia dinh va van phong nhu cong nghe thong tin phan cung (may tinh, dien thoai di dong, may in, may fax, linh kien va bo phan dien tu...), do dien, dien tu gia dung. Nhu da phan tich, Trung Quoc va nhieu nuoc ASEAN nhu Malaixia va Thai Lan cung o trong qua trinh tang loi the so sanh trong nhom nay. Chien luoc cua ASEAN la tao moi truong de tiep tuc thu hut FDI. Nhom thu hai la cac loai may moc cao cap co ham luong cong nghe rat cao nhu xe hoi, may cong cu, may ky thuat so, nguoi may... Cac loai may moc nay Trung Quoc se nhap khau nhieu, nhung truoc mat, Nhat Ban, My, Han Quoc, Dai Loan... dang co loi the va se la nhung noi xuat khau chinh. Tuy nhien, ASEAN cung co gang tao dieu kien de cac cong ty da quoc gia chon lam can cu san xuat mot so bo phan cua cac loai may moc do.

Thu ba, de thu hut FDI nhieu hon, nhieu nuoc ASEAN dang co gang cai thien cac dieu kien ve mat cung cap cua nen kinh te nhu lao dong, co so ha tang... Theo nhieu nha dau tu nuoc ngoai, tu thap nien 1990, nhieu nuoc ASEAN thieu hut nghiem trong doi ngu lao dong co ky nang cao gay tro ngai cho viec chuyen dich co cau dau tu cua ho. Dac biet, tren thi truong lao dong, lao dong gian don thi du thua qua nhieu trong khi ky su nha may va cac chuyen vien co trinh do cao trong cac nganh khoa hoc tu nhien thi cung khong du cau nen tien luong rat cao, khien cho moi truong dau tu tai ASEAN kem hap dan. Dac biet, dang luu y la Trung Quoc da di truoc nhieu nuoc ASEAN trong viec giai quyet van de nay. Chang han, cu mot trieu dan thi Trung Quoc co 350 ky su hoac nha khoa hoc, trong khi Thai Lan chi co 119 va Malaixia con it hon (chi co 87)11. Theo Yusuf and Evenett (2002), tr.43. . Theo dieu tra cua Trung tam JETRO tai Bang Coc, hien nay hang nam Trung Quoc dao tao 41 van sinh vien cac nganh khoa hoc tu nhien nhu co khi, dien tu, vat ly va toan (nghia la trung binh 3.000 dan co mot sinh vien nganh nay), trong khi Thai Lan chi co 1 van (phai 6.000 dan moi co mot sinh vien)22. Nihon Keizai Shinbun, ngay 31-5-2001. Xem them Do Tuyet Khanh (2005) ve thanh qua gan day cua Trung Quoc trong viec xay dung nguon nhan luc chat luong cao. .

3.3. Thach thuc doi voi Viet Nam

Nhu se phan tich trong Chuong 6, khac voi ASEAN-4, quan he ngoai thuong cua Viet Nam voi Trung Quoc la quan he hang doc (vertical trade). Nhap khau cua Viet Nam tu Trung Quoc chu yeu la hang cong nghiep trong khi Viet Nam xuat khau sang Trung Quoc chu yeu la nguyen lieu, nong lam thuy san. Nguyen nhan cua tinh trang nay la do Trung Quoc trong thoi gian ngan da thanh cong trong viec tro thanh “cong xuong the gioi” trong khi toc do cong nghiep hoa cua ta cham hon va it hieu qua hon (co cau xuat khau hang cong nghiep chuyen dich cham vi nang luc canh tranh con gioi han trong mot vai nganh co ham luong lao dong gian don cao). Quan he ngoai thuong hang doc keo dai cho den nay chung to Viet Nam chua tan dung duoc co hoi thi truong do kinh te Trung Quoc mang lai, nguoc lai, thach thuc cua Trung Quoc doi voi qua trinh cong nghiep hoa cua ta sap toi la rat lon.

Ngoai yeu to nay, dien tien cua tinh hinh khu vuc chau A gan day cho thay thach thuc tu Trung Quoc co them mot noi dung moi: Chien luoc cua Trung Quoc doi voi AFTA. Sau nam 2003, cac nuoc ASEAN-4 thuc hien nhung cam ket ve giam thue doi voi hang nhap khau tu cac nuoc thanh vien va nhu vay, Trung Quoc se bat loi so voi cac nuoc ASEAN trong viec xuat khau sang thi truong nay. De tranh tinh hinh do, nhieu cong ty Trung Quoc da bat dau tich cuc dau tu sang cac nuoc ASEAN de lach khoi hang rao thue quan ma hang san xuat tai Trung Quoc phai truc dien. Hien nay, Viet Nam la mot dia diem dau tu quan trong cua Trung Quoc voi muc dich nay. Tu nam 1999, cong ty TCL cua Trung Quoc da san xuat tivi mau tai Viet Nam, muc tieu den nam 2004 se chiem 20% thi truong noi dia (nam 2000 la 4%) va tung buoc xuat khau sang cac nuoc ASEAN khac11. Theo Maruya va Ishikawa (2001). Hien nay (thang 8-2005) toi chua co so lieu de kiem chung muc tieu nam 2004 cua TCL. . Trong chien luoc dai han, Trung Quoc muon ket hop voi ASEAN thanh mot thi truong thong nhat qua viec ky ket Hiep dinh thuong mai tu do (FTA) ma Chuong 6 se phan tich. Chuong 6 se cho thay thach thuc cua Trung Quoc cang manh hon. Noi chung, thach thuc tu su troi day cua kinh te Trung Quoc doi voi Viet Nam se manh hon nhieu so voi cac nuoc ASEAN khac.

Doi sach cua Viet Nam la phai phat trien nhanh hon, hieu qua hon voi chat luong cao hon Trung Quoc. Trong hon 10 nam qua, kinh te Viet Nam phat trien voi toc do kha cao, nhung nhu Bieu do 3.1 cho thay, trong 20 nam qua, hau nhu luc nao kinh te Trung Quoc cung phat trien nhanh hon Viet Nam nen hien nay giua ta voi Trung Quoc co mot khoang cach kha lon. Bang 3.2 cho thay hien nay tong thu nhap dau nguoi cua Viet Nam moi bang khoang mot nua Trung Quoc, mot nuoc co so dan dong gap 16 lan nuoc ta va bao gom ca mot vung phia Tay rong lon con rat ngheo. Xet rieng ve trinh do cong nghiep hoa, khoang cach giua hai nuoc cung lon. Kim ngach xuat khau hang cong nghiep tinh tren dau nguoi cua Trung Quoc gap 2,2 lan Viet Nam hien nay va cac loai may moc chi chiem 8% trong tong xuat khau cua Viet Nam (xem Bang 2.4, Chuong 2), trong khi con so tuong ung cua Trung Quoc la tren 40%.

Thu so sanh Viet Nam voi rieng tinh Quang Dong cua Trung Quoc, mot tinh co nhieu dieu kien dia ly va dan so gan giong nuoc ta, ta thay su cach biet cang lon hon nhieu. Ve dan so, tinh Quang Dong (73 trieu vao giua nam 2003) va Viet Nam gan nhu nhau. Ca hai cung co bo bien dai tiep can de dang voi thi truong va cong nghe cua vung nang dong tay Thai Binh Duong. Bang 3.2 cho thay, neu tinh tren dau nguoi, tinh Quang Dong co muc tong thu nhap binh quan cao gap 3,5 lan Viet Nam va kim ngach xuat khau hang cong nghiep lon gap 20 lan nuoc ta. Ngoai ra, binh quan trong ba nam 1999 - 2001, moi nguoi dan Trung Quoc tiep nhan kim ngach dau tu nuoc ngoai (FDI) nhieu gan gap doi nguoi Viet Nam. Neu tinh theo von dang ky FDI nam 2004, kim ngach tren dau nguoi cua Trung Quoc la 120 USD, gap 4,3 lan Viet Nam (28 USD). Tinh rieng tinh Quang Dong, kim ngach tiep nhan FDI dau nguoi (binh quan 1999-2001) gap 7,6 lan Viet Nam. Vi FDI hien nay se lam tang cong suat san xuat va nhat la tang suc canh tranh trong tuong lai nen tinh hinh hien tai cho thay ta se tiep tuc di cham hon Trung Quoc rat nhieu.

Mot diem nua dang neu ra o day la phat trien cua ta hien nay kem hieu suat vi chua phat huy loi the so sanh, va con dua vao von dau tu tu ngan sach va von vay uu dai tu nuoc ngoai. Vien tro nuoc ngoai tiep tuc tang trong tinh hinh FDI moi bat dau hoi phuc sau mot thoi gian dai giam sut la dieu dang lo ngai. Trong luc do Trung Quoc phat trien manh me va hieu suat cao hon nhieu vi dua vao tu ban tu nhan va von dau tu truc tiep (FDI), phan anh trong viec ngay cang xuat khau manh me hang cong nghiep. Neu khong co su chuyen huong chien luoc va manh dan cai cach, Viet Nam se tut hau xa hon nua.

TRAN VAN THO

Viet Bao

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Kinh hãi "thần y" chữa bách bệnh bằng cách "rút lưỡi", vả mặt

Đang hành nghề thợ hàn, anh Phạm Đức Thắng ở xã Đức Thắng, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang, đột nhiên nghỉ việc rồi tự xưng mình là “thần y” có khả năng chữa bách bệnh, thậm chí cả những bệnh nan y mà thế giới vẫn chưa tìm ra phương pháp như: ung thư, HIV, câm điếc bẩm sinh…chỉ bằng liệu pháp xoa bóp, bấm huyệt.

Tìm hiểu: Viet Nam, Nhat Ban, Thai Lan, Quang Dong, xuat khau hang cong nghiep, cong ty da quoc gia, Kinh te Trung Quoc, thi truong noi dia, do dien gia dung, cac cong ty, lien quan den, Thap nien 1990, von nuoc ngoai, hien nay, FDI

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Chương 3: Thách thức của kinh tế Trung Quốc

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Chương 3: Thách thức của kinh tế Trung Quốc bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Chuong 3 Thach thuc cua kinh te Trung Quoc

Nhan xet, hay lien he ve tin Chuong 3 Thach thuc cua kinh te Trung Quoc co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Chuong 3 Thach thuc cua kinh te Trung Quoc de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tac pham trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tac pham
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0