Chu nghia hau hien dai va anh huong o nuoc ta

Tags: Viet Nam, chu nghia hien dai, tac pham van hoc, Hau hien dai, le thuong tinh, su phat minh, The ky XX, van chuong, nghe thuat, tinh than, co the, con nguoi, pha vo, tinh, phi


- Tinh than hau hien dai da va dang phang phat dau do trong van chuong Viet Nam cung la le thuong tinh, nhung khong co tai, khong hieu biet den noi den chon ma me muoi bat chuoc, thi chi lam ra duoc nhung ban sao toi ma thoi.

Chu nghia hau hien dai va anh huong o nuoc ta
Dong La

Chu nghia Hau hien dai la van de khong moi nhung no van anh huong va con dang la “mot” doi voi mot nhom nho van nghe si o ta. Viet ve no la kho, khong phai vi cao sieu ma vi no khong thong nhat; tinh than chung la muon vuot qua gioi han cua chu nghia hien dai, nhung “hien dai” lai la mot khai niem da nghia.

Mot mat, ve mat nghe thuat, no noi tiep tinh than cua nhung trao luu tien phong thuoc chu nghia hien dai cuoi the ky XIX dau the ky XX; mot mat ve tu tuong no chong lai tinh than hien dai cua chu nghia duy ly Can dai, hoc thuyet Khai sang. Rieng ve mat triet hoc, no thuoc loai “phan triet hoc” boi no khong tin vao kha nang cua triet hoc voi tu cach su thong nhat ly luan va the gioi quan.

Nhin lai hon the ky qua, khi khoa hoc phat trien da keo theo su thay doi trong nghe thuat. Voi chu nghia hien thuc, tieu chuan “giong that” la chu soai. Nhung khi con nguoi lam ra may anh thi chuyen ve giong that trong hoi hoa lai tro thanh qua don gian. Mot loat trao luu cua chu nghia hien dai da ra doi. Monet, ong to cua hoi hoa an tuong, khi ve nha tho Rouen, da chu trong the hien su khac nhau cua hieu ung quang hoc do su chieu sang khac nhau ma khong quan tam lam den duong net.

Khi khoa hoc dua ra nhung cong thuc, lien ket nhung ky hieu theo cai “ngu phap” cua toan hoc, co the dien ta duoc nhung quy luat cua tu nhien, thi chu nghia tuong trung ben nghe thuat cung coi mau sac, ngon ngu la ky hieu de bieu dat, bieu cam. Van Gogh dung nhung tuong phan mau hong diu voi mau do mau, mau xanh diu voi mau xanh gat de ta mot bau khong khi ngot ngat, mot noi an choi trac tang. Baudelaire cho thien nhien nhu mot khu rung bieu tuong, mau sac, am thanh, huong vi deu co mot su tuong giao.

Dau the ky XX, dua vao nhung phat minh va dac biet la co hoc luong tu cho thay trong the gioi vi mo dinh luat ngau nhien co tinh quyet dinh, chu nghia sieu thuc ra doi. Bai “Tu do ket hop” cua A. Breton nhu mot tuyen ngon, gom mot loat hinh anh xuat hien tu do, ket hop ngau nhien, hoan toan vo nghia neu theo he quy chieu cua tho hien thuc. Roi mot loat chu nghia khac xuat hien, nhan danh tien bo hon, lam nen guong mat vo cung da dang cua nghe thuat hien dai.

The ky XX cung la the ky cua nhung su kien vi dai. Cung voi thuyet Tuong doi, su phat minh ra thuyet gian no cua vu tru, buc xa tan du; cac nha bac hoc da tim ra dieu phi thuong: vu tru thoat thai tu mot vu no khung khiep Big Bang. Con nguoi cung co tham vong doi mat vao coi cung tan cua the gioi vi mo; muon tim ra vien gach co ban cuoi cung, quy luat co ban cuoi cung cua vat ly.

Nhung roi nhung nam cuoi cua the ky, thuc tien da chung to, ve mat xa hoi, nhung chu thuyet lon neu khong van dung sang tao se dan den do vo; ve tu nhien, cac nha bac hoc voi nhung nghien cuu cong phu lai nhan ra cai gioi han cua nhan thuc. Su phat minh ra Big Bang lai dat ra cho cac nha vat ly bai toan ve diem 0 cua thoi gian, cai trang thai ky di can phai co mot phuong trinh toi hau thong nhat duoc cac luc vat ly, nhung den nay van chua ai tim ra duoc.

Su do vo cua nhung the che quan lieu giao dieu, su noi gian cua thien nhien chong lai su cai tao cua con nguoi, chay dua chien tranh, phan biet chung toc, mat binh dang gioi, chenh lech giau ngheo … cung voi su phat minh ra ly thuyet hon don, hieu ung canh buom, hinh hoc fractal, nhung he phi tuyen… la nhung co so sau xa de tinh than hau hien dai xuat hien.

Theo Lyotard, chung ta dang song trong thoi hau hien dai, thoi ma tat ca nhung ly thuyet co tu thoi Anh sang deu da bi do vo. Theo ong, tinh than hau hien dai sinh ra la de chong lai su doc tai cua cac chu thuyet ma ong goi la cac sieu van ban (metarecit); cho khong co mot thu nguyen ly nao pho quat cho tat ca; chong lai quan niem rang trat tu va on dinh la luon luon tot va coi su hon loan, bat on la luon luon xau.

Doi voi hau hien dai, moi su that vinh hang se bien mat, thay vao do la nhung bieu hien cua nhung hien tuong khong ban chat. Thoi hau hien dai la thoi cua su lua chon khong ngung, no la he qua cua su bung no thong tin. Do la mot thoi khong phai chi thuoc ve nhung nguoi giau co ma moi nguoi dan ong deu tro thanh mot cong dan the gioi va moi nguoi dan ba la mot ca nhan duoc giai phong. De chong lai sieu van ban (chu thuyet lon), hau hien dai phat huy tinh chat da dang, coi trong vai tro ca nhan, cac nhom, coi trong cac ly thuyet nho, nhung tieu van ban (petits recits). Nhung tieu van ban cua hau hien dai thuong co cach nhin tam thoi, ngau nhien, khong khai quat tinh thong nhat, tinh on dinh, tinh hop ly hay su that khach quan. Trong do tat ca moi y kien deu co quyen hien dien, ke ca su bat dong va noi sai (paralogie). Khoa hoc hau hien dai nghien cuu nhung bap benh, vo thuong cua doi song. Lyotard viet: "Noi mot cach gian di nhat, nguoi ta coi "postmoderne" la su khong tin vao nhung ly thuyet lon, sieu van ban (metarecits) (y noi nhung chu nghia).

Trong linh vuc nghe thuat, cac kien truc su da di tien phong. Venturi phe binh loi kien truc don dieu coc loc cua cac cao oc mang nang tinh thuc dung ve mat bang ma lai bo quen tinh da dang. Nam 1972, nhung khoi nha cao tang do Yamasaki thiet ke tung doat giai kien truc Pruitt-Igoe tai My bi giat sap. Nhung nghe sy hau hien dai choi bo nhung tieu chi chung ve cai dep cua chu nghia hien dai. Nhung nha hien dai doi hoi nghe thuat tro nen tien nghiem va sieu viet. Trai lai, nhung nghe sy hau hien dai lai muon nghe thuat gan lien voi hoan canh xa hoi dac trung cu the, mang tinh thoi su. Ho cung vat bo tinh quy phai, han lam, tinh avant garde cua cac nha hien dai, boi su phat trien manh cua tinh cong khai va cong cong. Edit Deak tuyen bo: “Nghe thuat hau hien dai san sinh ra nhung cu shock cua nhan thuc chu khong phai nhung cu shock cua cai moi”.

Cac hoa sy da the hien tinh than hau hien dai bang su cham biem mia mai mot cach ngang buong, boi ho thay than phan cua con nguoi that gian don va dang cuoi. Ho cung da cat dut voi nghe thuat tien phong nen san sang thu bat cu dieu gi: su phi ly, su pham thanh, su hon loan, su ngo ngan, va su co chap. Cai phan chat luong duoc len ngoi boi su khac thuong, su tu do, va su pha vo khuon kho. Tac pham hien dien nhu la mot tong the cua su roi loan, phi trat tu va vo chinh phu. Co nguoi tuyen bo thich su lai tap hon la thuan khiet, su bop meo hon la tron tria. Tinh nuoc doi mo ho hon la su ro rang.

Su ngang buong cung tot nhu su vo ca tinh, buon chan cung tot nhu phan hung, nguyen so tot hon la duoc thiet ke, su ket hop hon la loai tru, su phuc tap hon la gian di, dau tich co cung tot nhu su cach tan, su tuong phan va lap lo hon la truc tiep va ro rang. Nhieu hoa si da khuoc tu loai nghe thuat object (vat the) ma thay vao do loai nghe thuat process (qua trinh) khong ket thuc trong san pham. Su dung nhung chat lieu khong ben vung hoac hoan toan phi chat lieu (body art). Tu choi viec lam nghe thuat theo cach truyen thong, ho san tim nhung chuyen dong moi. Nghe thuat cua ho phi quy uoc, phi trung tam.

Phe binh gia van chuong Ihab Hassan da dua ra danh sach cua nhung tinh chat doi nghich giua Hien dai - Hau hien dai: Hinh thuc (dong) - Phi hinh thuc (mo); Duoc thiet ke -Tinh co; Tac pham nhu dich cuoi - Tac pham nhu hanh trinh, trinh dien, happening; Sang tao - Giai sang tao; Tap trung - Rai rac; Loc thai - Lai tap.

Barry Lewis , trong mot bai viet rat cu the, bao gom y cua ong va y cua nhieu nguoi, da ve len buc tranh kha sinh dong va cu the ve van chuong hau hien dai, cho no khong nhat quan vi the hien rat khac nhau nen kho dua ra mot ly thuyet mach lac de phan tich, nhung van co the chi ra duoc nhung net dac trung. Trong do, hau nhu moi su viec va con nguoi deu bi bop meo; tinh trung thuc va lanh manh bi phe bo; nhan vat tuy tien khong the giai thich noi vi chinh tac pham cung ton tai nhu mot an du ve su pha vo trat tu.

Truoc het la pha vo trat tu thoi gian: chu nghia hau hien dai da lam meo mo lich su mot cach co y thuc phan tinh, hu cau nhung van ban ve nhung bien co noi tieng, su sai nien dai, hay viec hoa lan lich su va gia tuong, lam sai lech ca hien tai. Su nhai phong (pastiche): mot loai hoan vi, xao tron nhung kieu viet cu. Cac nha van cho rang khong con co the dua ra duoc nhung cach viet moi, chi co the thuc hien duoc mot so ket hop tu su luom lat nhung van phong dang hien huu trong lich su van chuong. Muc dich cua loi lai tap nay co tinh giat gan hon la nhai van de gieu cot. Pha vo cau truc: nha van hau hien dai gang het suc dap nat bon yeu to cua tieu thuyet la cot chuyen, nhan vat, canh tri va de tai, cot chuyen bi nghien nho thanh nhung bien co va hoan canh, nhan vat bi phan tan thanh mot bo cua nhung khat vong, canh tri chi mo ta so sai.

Ho khong thich su lien mach va ket thuc trong truyen thuyen thong, ma ua chuong phuong thuc da ket, bang cach ban cho mot cot chuyen rat nhieu he qua co the co duoc. Tac gia co the truc tiep noi chuyen voi doc gia, con tu buoc vao truyen nhu mot nhan vat. Vai tac gia con pha vo ket cau van ban, trong nhung khoang trong, nha van ghep vao nhung trich dan, hinh anh, bieu do, do thi, ban thiet ke… hoan toan khong quan he gi den cau chuyen. Co ban van co mau khac nhau, chu in dam, in nghieng, kieu chu Gothic, chu viet tay, dau ky am, dau nhan giong, va ca nhung thu linh tinh nhung cot, nhung chu thich chen chuc ben canh nhung vet ban tach ca phe, dau hoa thi…

Tinh hon don: nha van hau hien dai su dung de pha vo cach tao dung va tiep nhan suong se van ban, ho dem yeu to ngau nhien vao tac pham. Cuon The Unfortunates (1969) cua B.S. Johnson, la mot hop-tieu-thuyet khong dong gay, nhung phan cua tac pham co the duoc xao tron tu do. Co tac pham duoc sap xep don thuan boi trat tu ngau nhien, co khi la su bua bai cua ban thao trong can phong. Co nhung cuon dung phuong phap cat-vun cua hoa si Tristan Tzara, gom viec cat roi nhung cau van trong mot so van ban, xao tron len, roi xep nhung manh giay vun do theo thu tu ngau nhien.

Mot kieu tao ngau nhien khac la gap doi mot trang van, roi ghep khit voi mot nua cua mot trang khac. Su hoang tuong (paranoia): dang tam trang day so hai va ngo vuc cua thoi Chien Tranh Lanh. Nhung nhan vat chinh trong van chuong hau hien dai, theo Tony Tanner, luon co mot "niem kinh hai rang co ai do dang ve kieu cho cuoc song cua minh”; thay xa hoi co am muu chong lai ca nhan. Vicious circles: nghia den la vong luan quan de chi cai dac tinh “di tat” trong van chuong hau hien dai, khi ranh gioi giua cai noi tai cua van ban va the gioi ngoai tai bi xoa nhoa, nhung cho “doan mach” khi tac gia buoc vao trong van ban va nhung tinh the nhung nhan vat lich su co that xuat hien trong nhung tac pham hu cau.

Cac nha phe binh cho rang, tat ca nhung su khac thuong do cua but phap hau hien dai, cai trieu chung roi loan ngon tu, la do trong su ran nut cua xa hoi tu ban, chung chinh la bieu hien, theo Lyotard: “hien nay chung ta dang o trong mot hinh thuc moi cua benh than kinh phan liet".

Chu nghia Hau hien dai cung nhu moi trao luu da xuat hien khac deu co phan co ly. Tu tuong chong giao dieu, chong khuon mau xo cung, ap dat; dau tranh cho binh dang, dan chu, vai tro ca nhan; pha vo nhung quy pham nghe thuat mon cu… la nhung mat tot. Nhung o ta, tiep thu no voi y thuc me muoi, no le, de cao mot cach phi ly, ap dung mot cach cuc doan thi kho ma duoc ung ho rong rai. Ve mat tu tuong, su cuc doan theo tinh than hau hien dai se dan den su hon loan vo chinh phu.

Ngay Lyotard, nha tu tuong da xay nhung tang nen dau tien cho trao luu hau hien dai, cung rat cuc doan khi cho tat ca cac ly thuyet da co deu do vo, boi trong thuc te cha co ly thuyet nao do vo hoan toan ca ma chung chi chua hoan chinh, chung deu gop phan nhu nhung vien gach lat con duong tiem can den chan ly; con neu tat ca la sai va do vo thi the gioi khong the co nen van minh hom nay. Trong van chuong nghe thuat, su cuc doan cua chu nghia hau hien dai se bien no thanh tro choi lap di, vo nghia.

Mot so nha phe binh nguoi Viet o hai ngoai da tuyen truyen hau hien dai mot cach phi ly: “Cuoc dau tranh lon nhat cua gioi cam but Tay phuong trong khoang gan mot nua the ky vua qua chinh la de thoat ra khoi bong ma cua tham vong the hien cai toi va tai hien hien thuc”. “Cai toi va hien thuc” la toan bo cuoc song loai nguoi, van chuong khong the hien no thi the hien hu khong chang? Roi: “Chi con lai hai moi quan he chinh: quan he giua tac pham van hoc voi chinh no va quan he giua tac pham van hoc nay va nhung tac pham van hoc khac”. Co le nen viet can cat dut moi ap dat chu quan len van chuong thi dung hon, con viet nhu tren khac gi cho tac pham co the tu sinh ra roi tu thuong thuc nhau! Co nguoi khi de cao hau hien dai da rat cao ngao khi nhin van chuong trong nuoc, nhung chi bang con mat tho thien nong can: “Moi nguoi cam but duong nhu co mot cai khuon chung duoc duc san… nguoi ta chi lam moi mot cong viec don gian la "rot" cau chuyen cua minh vao”.

Giong nhu ca nhac, moi loai nhac deu co net hay rieng neu nhac si lam ra no co tai va ca si hat no hay. Van chuong hau hien dai cung vay, neu nha van co tai cung co the viet hay. Nhung hinh thuc nghe thuat luon chi la cai vo, cai tam thoi, nay la moi mai da la cu roi. Chi co su doc dao va sau sac la nhung cai bat bien, la nhung thuoc tinh vinh cuu lam nen gia tri dich thuc cua van chuong. Su doc dao thuoc ve tai van, su sau sac thuoc ve tri tue cua moi tac gia. Ban chat muon doi cua van chuong mai mai phan anh tinh than va cuoc song con nguoi, khong can den su do khuon cua cac chu nghia cuc doan no cung luon bien doi, boi tinh than va cuoc song cua con nguoi luon bien doi.

Tinh than hau hien dai da va dang phang phat dau do trong van chuong Viet Nam cung la le thuong tinh, nhung khong co tai, khong hieu biet den noi den chon ma me muoi bat chuoc, thi chi lam ra duoc nhung ban sao toi ma thoi. Cung da co nhung nhom cuc doan dung la da lam ra duoc van chuong hau hien dai thu thiet nhung tiec la chi moi o dang thap nhat cua no. Vi du nhu tinh phan khang, phan khang cao cap tuc la phai co kha nang phan tich su yeu kem cua cai cu va dua ra duoc cai moi tot hon thay the, con chi chong doi suong thi qua don gian. Co nguoi da manh mieng tuyen bo chung toi viet the la de chong doi day.

Co dieu, su chong doi do khong phai la pham chat cao quy de vuot qua chu nghia hien dai ma chi don gian la “quay”, cai thai do khong can den nghe si ma nhung ke bat hao vo hoc con lam tot hon. Co qua nhieu su tho bi, ban thiu, nhay nhua va han hoc, tham chi luu manh, trong van chuong “hau hien dai” nay. Trong van chuong co hon loan, tho tuc, ban thiu, boi cuoc song co phan nhu the, nhung coi chung la “dac trung”, la “thi phap” thi da phi ly, phi my, phi luan va cuoi cung la phi nhan hoa nhung dac tinh cua van chuong.

Boi da la con nguoi binh thuong ai cung biet phan biet tot voi xau, sach se voi ban thiu, lich su voi tho tuc… nguoi ta chi de thung rac cho khuat lap chu co ai lai trung ra trong phong khach, ma van chuong nhu phong khach cua tinh than, khong the quang bua rac, ue tap va tho bi len do duoc. Da co nhung nha phe binh, nhung trang web mang danh o xa hoi hau hien dai van minh de cao loai van chuong do, co cong doc dao hoa cai lap di, nghiem tuc hoa cai bong pheng, sau sac hoa cai vo nghia, cao sieu hoa cai tam thuong, va cuoi cung la nhan ban hoa cai phi nhan tinh, boi da ky cong di phan tich mui thom cua thoi rua, to ve mau sac cho rac ruoi; ca hai, ca su sang tao va tham dinh, hoan toan co the noi thuc chat chi la su xa rac tri tue ma thoi.

  • Dong La

-----------------------------

Bai viet co tham khao: Art of the Post Modern Era cua Irving Salder (Nhu Huy dich); Chu nghia hau hien dai va van chuong cua Barry Lewis (Hoang Ngoc Tuan dich); bai cua Thuy Khue va vai nguoi khac ve chu nghia hau hien dai.

Viet Bao

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Chuỗi kỹ năng giúp học sinh thạo đọc hiểu

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hạnh (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) kĩ năng đọc hiểu bao gồm chuỗi các thao tác, hành vi của người đọc được sắp xếp theo một cấu trúc hay một trình tự nhất định.

Những người âm tỷ phú

Khu mộ rộng 500 m2 với kinh phí hơn 3 tỷ đồng, tọa lạc trên đỉnh đồi, gồm 5 ngôi mộ nhỏ, 12 bức tượng đá tạc 12 con giáp được đẽo tinh vi là cách đại gia phố núi báo hiếu cha mẹ.

Phát ngôn gây sốc của sao Việt năm 2014

Hương Tràm tự tin khi làm "chuyện ấy", Angela Phương Trinh tự nhận mình ở ngưỡng đẹp không ai sánh bằng... là những phát ngôn gây sốc của sao Việt.

Tìm hiểu: Viet Nam, chu nghia hien dai, tac pham van hoc, Hau hien dai, le thuong tinh, su phat minh, The ky XX, van chuong, nghe thuat, tinh than, co the, con nguoi, pha vo, tinh, phi

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Chủ nghĩa hậu hiện đại và ảnh hưởng ở nước ta

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Chủ nghĩa hậu hiện đại và ảnh hưởng ở nước ta bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Chu nghia hau hien dai va anh huong o nuoc ta

Nhan xet, hay lien he ve tin Chu nghia hau hien dai va anh huong o nuoc ta co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Chu nghia hau hien dai va anh huong o nuoc ta de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tac pham trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tac pham
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0