Chu de ban sac trong giai thuong hoi nha van 2008

Tags: Nang Ut, Tay Nguyen, Nguyen Chi Trung, Tho Nhi Ky, nhan vat chinh dien, nguoi ke chuyen, anh hung ca, ban sac, cau chuyen, tieu thuyet, chu de, giai thuong, hoi uc, y, thoi


Tuu chung, nhung suy ngam ve chu de ban sac van hoa hoan toan la dieu co the thay duoc qua hai cau chuyen lich su trong hai cuon tieu thuyet noi bat nay, va no khien Giai thuong HNV nam nay co mot khuynh huong ro ret ve lua chon gia tri.

LTS: Tuan truoc, Giai thuong cua Hoi Nha van Viet Nam nam 2008 da duoc trao cho mot so tac pham. Cung nhu bat cu giai thuong van hoc nao khac tren the gioi, xung quanh cac tac pham duoc trao giai co the co nhung luong y kien rat khac nhau, co khi doi lap nhau. Do au la dieu binh thuong. Bai viet sau day cua nha phe binh van hoc Nguyen Chi Hoan - phan tich mot so tac pham vua duoc trao giai - la mot luong y kien nhu the. Dieu chung toi mong muon la, bai viet nay se khoi nguon cho mot su trao doi soi noi, thang than, tren tinh than hoc thuat, xay dung, tri thuc va cong tam giua nhung nguoi trong gioi van chuong va ban doc yeu van chuong.

Giai thuong van hoc cua Hoi Nha van Viet Nam - giai thuong co truyen thong va danh gia nhat cua van chuong nuoc nha cho den luc nay - nam nay da duoc trao cho ba tieu thuyet va mot tap truyen ngan: mot tieu thuyet dich, Ten toi la Do cua Orhan Pamuk, tac gia Tho Nhi Ky duoc trao Nobel van hoc nam 2006; tieu thuyet Tieng khoc cua Nang Ut cua Nguyen Chi Trung va tieu thuyet Song chim cua Dinh Kinh; tap truyen ngan Ngoi nha xua ben suoi cua Cao Duy Son.

Nha van Nguyen Chi Trung (ben trai)
Neu co the noi ve mot net chung cua Giai thuong nay nam nay, thi net chung do la: nhung suy nghi tren chu de ban sac ca nhan va cong dong.

Ban sac, nhu mot triet gia hien dai da dinh nghia, la cai khien cho nguoi ta van duoc nhan ra nhu chinh minh qua cac bien chuyen cua minh trong thoi gian.

Chu de nay khong bieu hien gay gat trong tap truyen cua Cao Duy Son. Nhung cau chuyen cua hoai niem, dep day dut. Song chim goi lai “Con duong mon tren bien” mot cach truyen thong. Chu de ve ban sac thuc su dat thanh van de trong tuong quan voi duong thoi o Tieng khoc cua Nang Ut va Ten toi la Do.

Dieu de dang, hay kho khan doi voi Giai thuong HNV la, cho den nay, Giai thuong nay chi xet trao cho cac tac pham da an hanh trong nam truoc do. Doc gia noi chung da co thoi gian kha dai de biet den va doc, va, voi toc do tang truong cua xuat ban may nam gan day thi co the nguoi ta da kip quen.

Boi vay, su lua chon dan den trao giai van luon la mot de tai hap dan, cho den luc nhung ung cu vien may man lo dien.

Nhung dieu duoc noi den o day la: giai thuong co mot tinh khuynh huong nao hay khong?

Dieu nay, du duoc noi ro o muc do nao, cung luon co dieu kien de tro thanh mot goi y rat co trong luong ve tinh trang van hoc trong nam do, ve muc do tan dong cua xa hoi doi voi nhung cau chuyen, de tai, van de bieu hien trong van hoc.

Nhin vao danh muc nhung tac pham lot vao chung khao xet giai, co 5/13 tac pham van xuoi la tieu thuyet; ngoai hai cuon da duoc giai, ba cuon con lai la Cha va con cua Ho Phuong viet ve mot tuoi tho lanh tu, Chuyen tinh mua tap ky cua Le Anh Hoai hinh dung mot phan doi song nhung cong chuc tre, Su tro lai cua vet xuoc cua Tran Nha Thuy ke cau chuyen ve moi quan he cua mot chang tre trai voi mot thanh pho lon (ma trong bau khong khi sang toi chap chon o day thap thoang mot bong dang Haruki Murakami).

Thuc ra, trong Su tro lai cua vet xuoc cung co the thay mot chu de ve ban sac ca nhan trong doi song do thi hien dai. Mot y tuong cu roi nhung van luon duoc xem la dung: con nguoi hien dai bi the gioi do vat dong hoa - y tuong do van luon la mot doi tac giau mat de goi len nhung cam hung va suy nghi ve ban sac con nguoi ca nhan.

Nhung nhan vat trong Su tro lai… deu khong co ten, ngoai chuc danh nghe nghiep hay ten goi theo dac diem, kieu nhu em Bong ro (Ho Anh Thai da tung lam nhung phep de du nhu vay mot cach hom hinh rat dac sac trong Coi nguoi rung chuong tan the va Tu su 265 ngay).

Nhan vat chinh trong cau chuyen cua Tran Nha Thuy duoc goi la nha van tre, luon di cung cam giac co doc va tam bo giua cuoc song cua mot do thi lon, tua nhu anh ta la mot dan nhap cu khong the hoa nhap. Nhung tinh trang do duoc ke trong truyen khong phai do thieu thon noi cu tru va ke sinh nha; nhan vat nay cung khong phai chiu dung su thieu thon ve tinh nguoi, mac du truyen ke am anh ve viec vo cua anh ta mat tich, khong sao tim duoc.

Trong khung canh truyen do, co ve hop ly hon khi nghi den chu de ve ban sac con nguoi ca nhan, ma mot khoang trong tao ra voi nguoi vo mat tich la rat co tinh goi y.

Nhu vay, su lua chon cua giai thuong HNV nam nay duong nhu co tinh khuynh huong ro rang ve su bieu hien chu de ban sac tren binh dien rong lon hon: cua van hoa dan toc, cua ky uc cong dong nhu mot su thuc tinh, nghi ngoi va nhac nho truoc ky nguyen moi dang khai trien voi nhieu de doa.

Cuon tieu thuyet do so cua Orhan Pamuk, Ten toi la Do, duoi hinh thuc mot cau chuyen lich su ve su lui tan the he cuoi cung cung nhu dia vi van hoa cua cac nha tieu hoa Tho Nhi Ky vao cuoi the ky XVI truoc anh huong canh tranh manh me cua nen hoi hoa co dien Phuong Tay dang tien vao thoi hoang kim cua no, da dem den mot dien giai sau sac ve mot nguon goc hay nguyen do cua cuoc xung dot ngay nay giua mot bo phan the gioi Hoi giao voi Phuong Tay - trong y nghia la mot xung dot ve lich su va van hoa.

Su cuong thinh va uy quyen cua mot De quoc duoi la co Trang luoi liem vao luc cau chuyen cua Pamuk ke den van con day suc manh, cac doan ky binh Tho luc do van de dang di den tan mep cac thao nguyen cua Sa hoang nuoc Nga hay lam run so kinh do cua de che ao Hung o tan thanh Vienne, trai tim cua chau Au. Su hung manh do duoc Pamuk ke qua nhung thao luan het suc phong phu, sau sac va hap dan ve nghe thuat tieu hoa va hoi hoa noi chung giua cac nhan vat nha tieu hoc Tho Nhi Ky.

Su giau co, ve dep trang le, tinh te, thi hieu cau ky ruc ro the hien trong cac cau chuyen o day, trong nhung ngu ngon thong thai duom mau huyen bi cua cac kinh sach Hoi giao, duom mau co su Phuong Dong duoi bong nhung ma chua, vuong hau, nhung bac thay vi dai, v.v. la bieu thi rat pho truong, mot cach xung hop, ve su giau co va suc manh va giau co trong chinh tri va kinh te dong thoi la bo mat, bo quan ao vuong gia cho nen chinh tri cua mot quoc gia.

Nha tieu thuyet da lua chon cau chuyen kinh dong cua minh vao luc do, cho thay su that nghiet nga khi mot nen van hoa-van minh lau doi, hung hau, manh me, co mot niem tin sau sac lam ban nga, da phai chap nhan bi canh tranh va thua cuoc o mot trong nhung diem nhay cam nhat ve tinh than: nghe thuat tieu hoa truyen thong, giong nhu nghe thuat icon trong the gioi Slav, chua dung va bieu hien nhung tinh hoa gia tri, nhan quan ton giao-the gioi, mot phan cua linh hon dan toc.

Su thang the cua nghe thuat hoi hoa phuong Tay, trong tieu thuyet nay, dien ra duoi hinh thuc mot bi kich - dam mau theo kieu Sheakspeare - giua nhung nha tieu hoa tai nang nhat cua De quoc Ottoman. Nhung van de khong, va se khong, o cho mat di vi the cua mot bieu hien cua ban sac van hoa. Su thay doi, viec truong phai Venice thang the, la boi cong chung cua hoi hoa - tu trieu dinh cho den dan cu, va ngay chinh cac hoa si bac thay - cam nhan duoc va ua thich cai moi do.

Hai nguoi bi giet: tay tho ma vang va Enishte, thi mot la dai bieu cho su bao thu voi bat cu gia nao, mot tim cach dung hop cai moi vao truyen thong, am tham mao hiem. Con nguoi mao hiem do - nhan vat Enishte - lai la nguoi gia hon, nhung tinh thong nghe nghiep va dau oc sang suot.

Ban sac van hoa, cai ban sac thuc thu, khong bao gio de dang bi mat di, ma nhu mot ban nang xa hoi, no luon tim duoc loi thoat de truong ton qua nhung luc kho khan.

Mat khac, cung nhu nhung gi duoc goi la truyen thong, ban sac khong tu nhien sinh ra, ma do cong dong xay dap nen va luon luon cu phai xay dap, thich ung va thay doi voi thoi dai.

Nha phe binh van hoc Nguyen Chi Hoan
Mot thong diep ve ban sac kha tuong tu the hien trong tieu thuyet Tieng khoc cua Nang Ut cua Nguyen Chi Trung, nhac nho ve ban sac cach mang trong su doi dien va trai nghiem mot thoi dai nay. Van chuong trong sang, dep tham tram va hien thuc chu nghia mot cach sang suot, cuon tieu thuyet nay co phong cach su thi nhuan nhi va mot giong dieu khac thuong.

Cuon tieu thuyet ky la nay la su ket hop cua ba dong hoi uc: hoi uc ve quang thoi gian cay dang va dung cam voi nhung nguoi khang chien tu sau 7/1954 den 8/1959 o Quang Ngai, truoc khi no ra su kien khoi nghia Tra Bong, hoi uc ve nhung bac “tien hien” khong ro mat - nhung nguoi Viet di mo mang bo coi tu thoi Ho Quy Ly, va hoi uc tap the cua cac sac toc Tay Nguyen tren vung Dong Truong Son cua xu Quang keo dai qua Binh Dinh, Phu Yen.

Boi canh cau chuyen la tinh the sau Hiep dinh Geneva nam 1954, “xu Bau oc” va tat ca nhung vung tu do tren dat Quang tung dung vung suot chin nam voi che do Viet Nam Dan chu cong hoa nay bi chuyen sang tay “chinh quyen Quoc gia” do Phap roi My hau thuan. Cuoc tra thu tan khoc voi “nhung nguoi khang chien cu” bat dau va phat trien thanh cac chien dich “to cong, diet cong”, cho den cao diem la viec chinh quyen Sai Gon khi ay ban hanh “Luat 10/59” chem dau bat cu ai bi to giac la “cong san”, khong ngoai le, khong cho khang cao.

Doi mat voi cai goi la “cuoc chien tranh mot phia” (hay, bong bay hon: “Dung kiem danh ke tay khong”) do, nhung chien si va can bo cach mang con o lai cung nhung co so quan chung lai phai chap hanh chu truong chung tuan thu Hiep dinh, dau tranh hoa binh de cho thoi han “hai nam” den “Tong tuyen cu tu do” thuc hien giac mo thong nhat dat nuoc.

Cac cau tao nay xuyen suot cau chuyen va, quan trong hon, cac hoi uc ve (va tu) lich su “xu Bau oc”, lich su cuoc hoi tu cua cac lang (“noc”) cac sac toc Tay Nguyen khoi nghia chong thuc dan Phap - trong cau chuyen nay - da dan det nen tam thuc cua cac nhan vat chinh dien. Nhung truong doan huyen su va truyen ky do thuong lap lai trong cac doc thoai noi tam cua cac nhan vat chinh dien the he sau, day tinh cam, bi thiet va hung trang.

Cung thong qua tam tu cua cac nhan vat do, hai dong hoi uc nay bieu thi su co mat, su song dong hien nhien cua minh gan bo co huu voi hien canh hien tai cua nhan vat, tham gia lam nen tang va dong luc sau xa trong nhan cach va bieu hien tam ly cua lop cac nhan vat do.

Noi mot cach khac, do chinh la cai ta van goi la truyen thong dan toc, ma o day duoc bieu thi truc tiep qua cac canh tri-hoi uc trong tam kham cua ca mot lop nguoi, luon co mat trong cac lien tuong va nhung xuc cam lon chi phoi cuoc doi va so phan cua ho.

Cac cau tao bang hoi uc o day bieu hien hai dac diem. Thu nhat, do la tong the mot hoi uc ve noi dau don cua con nguoi-dung si; thu hai, cac hoi uc do - khong co ngoai le - deu mang tinh lich su, theo nghia la mang tam voc lai lich va van menh cua mot mien mot “xu”, mot (va nhung) cong dong dan toc, truong ton trong moi lien he truc tiep va sinh dong voi cai hien huu hien tai.

Khong khi su thi tran ngap. Nhung du vi cua no la dang. Ke ve chien cong chinh phuc Chiem Thanh, khen su thinh tri "su nghiep trung hung khong trieu dai nao sanh kip" (tr.13) cua Le Thanh Tong, nhung roi "chi ba muoi nam sau, chon kinh ky bien thanh cua cho ham tuoc, chuc quan cong dong lac may bo khong het" (tr.14) "con dam ban dan thap hen ben duoi thi lop lop gong minh cui gam xuong dat bac, nen long cam gian..." (tr.15)

Dang chu y trong doan nay co mot cau theo loi "sam ky", mot cau nhu cham ngon se lap lai o cuoi tac pham: "Loi thay van con vang vang thuo den sach: lam vua phai nho minh nhu dang dung ben vuc tham, qua song roi phai nho noi lo luc chua qua song." (tr. 12). Y "qua song" nay se duoc lap lai trong mot doi thoai, cung nhu "sam truyen", o phan ket cua tieu thuyet.

Van chuong trong sang, day cam xuc, giong su thi bi trang - toan bo su trien khai cua dong hoi uc thu hai nay duong nhu tach biet voi cau chuyen chinh, ngoai moi lien he trong vai tro la nen tang tam thuc cho cac nhan vat chinh dien, la mot noi ho trong cay, dua niem tin vao do. Tuy co ve khong lien quan ve cot truyen, nhung giong dieu su thi-truong ca va cam thuc ve mot noi dau lon, noi dau cua van menh mot xu so va ca mot moi tu van ban khoan ham ngu trong do, day len tu do, chinh la su bao truoc giong dieu va chu de cua toan bo tac pham.

Luu y dung muc den vai tro cua phan mo dau, ta thay tinh chu de quan xuyen chat che toan bo cach to chuc dien ngon cua cuon tieu thuyet nay. Cach thuat su o day pha tron nhuan nhuyen phuong phap van chuong hien thuc voi loi dien hinh hoa cua anh hung ca. Phuong phap nay co le phu hop hon ca voi y do tieu thuyet muon ke lai - toi xin nhan manh tinh chat ke lai, chu khong phai "tai tao" hay "tai hien" gi do! - mot trong nhung thoi ky den toi nhat cua cuoc chien tranh giai phong.

Chat xuc cam cao thuong bao trum toan bo tieu thuyet nay, dong vong tu moi nguoi trong lop nhan vat chinh dien. Do la dau hieu khong the nham lan ve tinh chat su thi va anh hung ca cua thien truyen, va tinh chat do di nhien da qui dinh toan bo giong ke, dac diem ket cau, hinh tuong nhan vat, v.v...

Do cung la mot trong nhung ly do goi y de hieu vi sao nguoi ke chuyen lai chon ke cau chuyen nay, voi rat nhieu dau don va chua chat ma rot cuc lai dua den xuc cam cao quy ve gia tri va moi goi suy ngam, chu khong bi luy.

Tren phuong dien do, co the xem day la mot truong ca cua hoi uc ve noi dau. Bao trum tat ca la noi dau cua nguoi vua chien thang ngay hom truoc ma hom sau da phai bo tay nhin doi phuong minh vua danh bai quay lai dac thang va du ton. Mot xuc cam ve hu vo bang bac suot nam chuong truyen dau. Hinh anh nhung chien si bi tuoc vu khi va buoc phai lan tranh. Khong khi khung bo khien bao con nguoi than thuoc bong phai e de, nghi hoac lan nhau. Khi nhom can bo dang co so chon hop o nha ba Sang roi bat ngo bi lo, con chua biet ai la ke khai bao, ong Sang bao vo: "Mat ong long lanh, giong lanh lung: Ba ne, than gia nay co lo dau su con, chi lo su nhuc. Chet co rua duoc nhuc khong ba?" (tr.70)...

Ke lai nhung canh dau don, mot thoi doan bi tan sat ma luong lu khi lua chon doi dau, nguoi ke chuyen ro rang moi goi nhung suy ngam sau xa hon. Mot y tu duoc nhac lai nhieu lan: "long dan" la co han hay vo han? Tat nhien, thuc te cung nhu cau chuyen da tra loi ro. Song cau hoi van con. Boi (lai la trung hop giong nhan vat va giong nguoi ke) trong nhung tinh the gieo neo do, khi xay ra mot qua trinh sang loc khach quan dua tren ban linh va y chi chien dau ma sau xa hon la tinh than gan bo voi van menh que huong va xu so, thi su "huu han" la o phia long da mot so can bo dang vien, chu khong phai o "long dan"...

Y tu nay, chi lap lanh thoi, nhung mang mot noi ban khoan (thong qua mot vai nhan vat can bo chien si) xuyen suot ban truong ca nay.

Anh hung ca se tron ven khi nguoi anh hung nga xuong. O thien truyen nay thi dung nhu vay. Mot trong nhung khia canh ve noi dau o day la: nhung hy sinh cao ca va anh hung phan lon deu tham lang. Nhan vat Dua, bo doi, cung con ba On, em ruot cua Toan, bi thuong cut ca hai chan, bi bat va chon song trong mot dot "to cong". Trong dem, Dua moi dat chui len, let vao rung, tu buoc minh vao mot goc cho tram nam, moi mon va chet. Rat lau sau, tinh co, Toan va nhom du kich tim thay bo xuong cut chan nay. Toan khoc: "... Nhung ngay cuoi cung cua doi, noi rung am va xa vang, ai nao co biet, em da noi gi voi me, voi em, voi anh hay oan trach? Ai nao nghe duoc tieng doi xat muoi do..." (tr. 253)

Dong hoi uc thu ba - cau chuyen cua cac "noc" cac dan toc Tay Nguyen khoi nghia chong Phap va tham gia lam can cu dia cho cach mang trong nhung ngay den toi - la nhung trang viet tuyet dep, gian di, phong phu chi tiet, sinh dong va cung day tinh cam. Mo hinh ke chuyen la mo hinh ke "khan" - hinh thuc truong ca cua nguoi dan toc - hoan toan tuong ung voi giong dieu chinh cua tieu thuyet nay, lam noi bat mot cach dien hinh giong anh hung ca cua thien truyen.

Nhung cai chet cua nguoi anh hung - nhan vat Toan - cung xay ra trong boi canh tuoi dep va hung sang do, khi ma cuoc khoi nghia cham ngoi cho chien tranh nhan dan bung lai, cung co nghia la giai doan den toi nhat da duoc khac phuc. Thi nguoi anh hung phai chet.

Den day, lai la giong nguoi ke long trong Tieng khoc cua Nang Ut khoc thuong nguoi anh hung. Nang ut nhac lai loi cua Toan: "... Khoi nghia se gianh duoc chinh quyen, nghia la se cho ta chuc tuoc. Khong ai khuoc tu chuc tuoc. Chuc tuoc dem lai quyen hanh va danh vong... Danh vong va quyen luc lai cho tien tai. Nhung danh vong, quyen luc lan tien tai may may khong cho ta luong tam va dao duc. De lai luong tam va dao duc thi con, ke ca cac trieu vua. Nhung lieu may nguoi co quyen vi ma de lai luong tam va dao duc? Boi the, cho quen thuo han vi, khi than ta cung tu no le..." (tr. 421-422).

Truong doan suy ngam co tinh triet ly nay rat dai, ca trang. Lieu nhan vat nguoi anh hung tre tuoi nhu nhan vat Toan co the suy ngam xa den the khong? Co the, ma cung co the khong. Nhung cai chat xuc cam cao quy, tua nhu toat ra tu mot thuc the co tinh thanh thieng nao do trong nhung doan suy ngam nay, duong nhu noi len rang do la nhung loi cua mot tiem thuc to lon hon, mot tiem thuc chung cua dan toc va xu so.

Dieu nay ro rang da duoc chuyen cho tren dong hoi uc thu hai - nhu ta da thay o phan mo dau thien truyen. Tinh tu tuong cua no, boi vay, han da ro rang. Ta thay khong vo co ma nhan vat On nhac den thoi thinh tri cua Le Thanh Tong va suy sup cua Le mat trong cau chuyen ve lich su "xu Bau oc".

Va cuoi cung thi nguoi anh hung - thong qua loi Nang Ut va loi nguoi ke chuyen - noi len cai ly do vi sao huyen thoai nay moc len: ... may tram nam truoc cac "tien hien" di vao xu so Bau oc, cu moi lan vuot qua mot con song con suoi du lon hay nho deu that mot nut day de nho; va moi lan ke lai, "con chau lai hoi: Nho de lam chi ong? Tien hien nhin ve xa xam: Nho la de cho khoi quen".

Chung ta da thay chu de duoc nhac lai mot cach co dien: cho quen "qua song roi phai nho noi lo luc chua qua song"

Tuu chung, nhung suy ngam ve chu de ban sac van hoa hoan toan la dieu co the thay duoc qua hai cau chuyen lich su trong hai cuon tieu thuyet noi bat nay, va no khien Giai thuong HNV nam nay co mot khuynh huong ro ret ve lua chon gia tri.

  • Nguyen Chi Hoan

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Văn Hóa NỔI BẬT

Nóng: Sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola vào cuối năm 2015

Trong bối cảnh virus Ebola đang khiến cả thế giới lo ngại, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa đưa ra thông báo đáng chú ý là sẽ có 1 triệu liều vắcxin Ebola được sản xuất vào cuối năm 2015.

Tìm hiểu: Nang Ut, Tay Nguyen, Nguyen Chi Trung, Tho Nhi Ky, nhan vat chinh dien, nguoi ke chuyen, anh hung ca, ban sac, cau chuyen, tieu thuyet, chu de, giai thuong, hoi uc, y, thoi

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Chủ đề bản sắc trong giải thưởng hội nhà văn 2008

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Chủ đề bản sắc trong giải thưởng hội nhà văn 2008 bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Chu de ban sac trong giai thuong hoi nha van 2008

Nhan xet, hay lien he ve tin Chu de ban sac trong giai thuong hoi nha van 2008 co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Chu de ban sac trong giai thuong hoi nha van 2008 de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin van hoa trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin van hoa
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0