Cai dep trong tu nhien III

Tags: Nghe Si, dong vat co xuong song, co quan sinh duc, dong vat than mem, co so vat chat, gioi dong vat, su phat trien, co the duoc, dong vat hoc, cai dep, tham my, hinh thai, hinh thuc, tu nhien, nhu tren, minh


Tat ca nhung bieu hien phan tham my dong vat, voi vo so bien the va sac thai cu the, co the duoc dua ve ba nguyen nhan hinh thuc hay la ba pham tru: 1) phat trien qua muc tinh thu vat vat chat, 2) tro ve voi tinh vo hinh dang va 3) du lieu cham biem hinh thai cao hon.

> Cai dep trong thien nhien (I)
> Cai dep trong tu nhien (II)

VIII

Cai dep trong tu nhien III

O moi bac moi cua tien hoa vu tru, voi tung buoc quan trong moi khoi sau va phuc tap hoa cuoc song tu nhien, mo ra kha nang cua nhung hien than moi, hoan hao hon, thong qua hinh thuc tham my, cua y tuong tich hop, nhung day moi chi la kha nang: ta biet rang su phat trien suc manh cua su song tu nhien tu no chua bao dam cho cai dep cua no, rang tieu chuan phat sinh hoan vu khong nhung khong trung hop, ma co phan con doi lap truc tiep voi tieu chuan tham my.

Dieu nay la de hieu: cai ban the nguyen so cua vu tru - hay la cai y chi tu nhien mu quang - duoc nang len cap do sinh ton cao hon va qua do phat huy suc manh noi tai, cung mot luc co duoc ca kha nang phuc tung mot cach day du hon va sau hon cai yeu to ly tuong cua vu tru, de yeu to ay tao ra o trong no nhung hinh thuc moi, hoan hao hon cua cai dep. Nhung dong thoi o bac cao hon ay cua sinh ton, trong ban the hon mang cung tang cuong ca kha nang nguoc lai - chong doi yeu to ly tuong, voi nang luc the hien su chong doi ay tren co so vat chat phuc tap hon va giau y nghia hon.

Cai dep o nhung sinh the (huu co) cao hon, nhung lai hiem hon cai dep trong thien nhien vo tri vo giac; va ta biet rang cai thuc su xau chi bat dau noi dau su song bat dau. Cuoc song thuc vat thu dong con it chong doi yeu to ly tuong, cho nen yeu to ay moi hien than o day thanh cai dep cua nhung hinh thuc trong sang va ro rang, nhung it noi dung. Ban nguyen hon mang, hoa thach trong the gioi khoang vat va thiu ngu trong the gioi thuc vat, lan dau tien bung tinh trong linh hon va trong su song cua dong vat de tu khang dinh minh bang hanh dong, no doi lap cai ban chat tham lam khong biet thoa man cua minh voi y tuong khach quan ve mot co the hoan hao.

Voi ai do trong cac triet gia Duc cac dong vat gay an tuong nhung ke mong du; hinh nhu se la dung hon neu so sanh chung voi nhung ke dien va nhung nguoi cuong: duoi day ta se thay nhung thi du ve su thao cuong don thuan ay o nhieu chung loai va nganh dong vat. Du co li giai the nao di nua, thi ca trong lich su co sinh hoc chung cua toan the the gioi dong vat, cung nhu trong lich su bao thai hoc ca the cua tung co the dong vat, ta van thay dau an ro rang cua viec cai hon mang da tro thanh su song ngoan co chong lai nhung hinh thai huu co cap cao tu vinh hang da duoc du lieu trong oc nha Nghe Si hoan vu; nha Nghe Si nay de dat duoc nhung thang loi vung chac buoc phai moi ngay mot thu hep chien truong cua minh.

Va moi mot thang loi moi cua Nguoi mo ra kha nang mot that bai moi: o moi mot cap cao hon da dat duoc cua su to chuc va cua cai dep, cung xuat hien nhung su di lech huong manh hon, cai xau sau sac hon voi tu cach nhung bieu hien luc hoa cao hon cua cai phan tham my nguyen thuy von la co so cua su song va cua toan bo ton tai vu tru.

Neu cung voi su xuat hien cua vat chat huu co, cua chat nguyen sinh duoi dang nhung dong vat va thuc vat don gian nhat va phan lon vi mo, mot co so duoc tao ra cho nhung hien than moi, vung chac hon va giau y nghia hon, cua y tuong hoan vu nhap the thanh nhung hinh thuc thuc tai cua cai dep, thi cung ro rang la tu than cai co so ay khong co quan he chinh dien nao het voi cai dep. Tinh phan tham my cua co so vu tru hien ra o bac sinh ton moi mot phan tu phia thu dong (nu tinh) - o cac thuc vat dau tien, mot phan tu phia chu dong - hon loan (nam tinh) - o cac dong vat dau tien. Mam mong cua toan bo the gioi dong vat cung khong dep chang khac nao phoi mam cua tung co the dong vat rieng le, cho du la co the cap cao nhat.

Nhung dong vat dau tien trong khoa dong vat hoc mang cai ten dien hinh cua nhung sinh the di hinh di dang hay la khong co hinh thu - amorphozoa. Va ro rang, cai di hinh di dang dong day nhung nhuc ay dang tom hon su vo hinh thuc binh than cua cac thuc vat dau tien. Nhung di nhien, chinh tinh don so va nho xiu cua nhung dong vat don bao ay khong cho chung tro thanh mot kieu mau thuc su cua cai phan tham my dong vat. De la cai phan tham my ay, mot tinh vo hinh thuc don thuan chua du, ma can co mot hinh thuc gay tom. Cai hinh thai dung la di quai ay - nhung lai la hinh thai lam co so it nhieu thay duoc cho tat ca kieu to chuc dong vat - ta tim thay o con giun.

Hinh thai con giun, nhu da nhan xet o tren, la su the hien truc tiep, su hien than tran trui cua hai ban nang dong vat co ban - sinh duc va dinh duong - voi tat ca tinh khong biet thoa man vo do cua chung. Dieu nay ta thay ro hon ca o loai giun noi tang, chung thuc hien su an uong bang toan the than minh, bang toan bo be mat cua than the thong qua hien tuong noi tham (su hut vao), them vao do, chung khong co co quan nao ca, tru nhung co quan sinh duc, ma nhung co quan nay, voi do phat trien manh va cau tao phuc tap cua chung, lai la mot tuong phan dang kinh ngac so voi tinh so luoc het muc cua toan bo co the cua con giun.

Thi du, nhung con acanthoceophali la nhu the; ngoai su thieu vang hoan toan cac co quan giac quan, chung cung khong co ca mom, ca ruot, ca anus (hau mon), va tren cai nen khuyet tat den the noi len, theo cach noi cua Claus, "nhung co quan sinh duc hung manh"*. Ung voi su phat trien giai phau hoc vo do ay cua cac co quan sinh duc la mot so hien tuong quai dan trong doi song tinh duc, trong quan he giua hai gioi. Chang han giua nhung Distomum harmatobium (trong bo Trematodes distomidae), con duc to beo hon, nhung ngan hon con cai, thuong xuyen mang con cai o cho lom dac biet thuoc mat bung cua chung**.

Mot hien tuong nguoc lai va con quai dan hon ta thay o giong giun trichosomum crassicauda (bo Nematodes); o day, nhung con duc rat hin, song thanh bo doi, bo ba, doi khi ca bo bon va bo nam trong khoang tu cung cua con cai. - Trong lop giun co vong, su di dang cua kieu co ban hoi giam bot do to chuc co phan phuc tap hon, nhung ca o chung su phat trien qua muc va da dang cua cac co quan sinh duc (dac biet o bo oligochaetae)*** cung khong de cho y tuong su song phat trien mot cach hai hoa. Kieu co ban cua giun, tren mot bac to chuc cao hon, ro rang duoc bao luu o cac dong vat than mem, ma Linne khong phai khong co so cu quy thang ve loai vermes (giun).

"Tu khi to chuc va su phat trien cua nhung dong vat ay duoc biet den nhieu hon, moi vo le ra chung qua thuc co quan he voi loai giun"*. Va lai, "ve hinh dang, ve nhung lop phu co long rung, ve to chuc, au trung cua cac con vat nhuyen the co nhieu net chung voi trung mang co roi duoi hay la au trung Loven, ma ta thay o nhieu giong giun"**. Thuc ra, xet tu goc do my hoc, o nhung loai dong vat than mem ma trong su phat trien cua minh phai trai qua giai doan au trung, con vat da phat trien day du cung khong uu viet hon au trung ti nao.

Song se khong phai la nhu the o cac con trung ma hinh thai co ban dang giun (hinh thai nay, theo nhung phat kien khoa hoc moi nhat, co nguon goc ho hang voi giun co vong) trong ve phan tham my lo lieu cua chung chi duoc luu giu o giai doan au trung, con o con vat phat trien thi no giau minh duoi nhung mang boc hinh canh.

Con giun co ban, o con trung duoc che day tu ben ngoai, noi nhung dong vat co xuong song duoc thu vao ben trong; cai bung cua chung chinh van la con giun ay khong chi ve phuong dien tu nguyen(15), ma con ca ve phuong dien nguon goc dong vat. Con giun duoc thu vao ben trong ay o mot so loai dong vat co xuong song, thuoc lop ca va lop luong cu lai chiem uu the den noi no di truyen hinh thai cua minh cho toan bo than the con vat. Dac biet loai ran la nhu the; trong tat ca cac loai co xuong song, chung giong con giun nhat, cho nen dang tom nhat. Khong phai noi dai dong, su tro lai voi ngoai hinh dang giun o nhung con vat nay lien quan voi su tro nen giong con giun ca ben trong, tuc la voi su tu khang dinh moi, tang luc cua su song ac du trong ban nang khat mau va dam duc cua no.

Cai the manh cua tinh sinh vat mu quang va vo do trong quan he dau tranh voi y tuong ve su can bang ben trong va ben ngoai cua cac thanh phan su song - cai the manh ay cua vat chat doi voi hinh thuc, the hien truc quan bang hinh thai dien hinh cua con giun, chi la nguyen nhan chinh, co ban cua cai phan tham my trong the gioi dong vat. Can them vao day hai nguyen nhan nua, cung co tinh chat chung. Ta biet rang su khong co hinh the, hay la tinh khong vung chac cua hinh thuc, tu no trong no la mot cai gi do trung tinh ve mat tham my (thi du, nhung dam may khong co hinh dang va mau sac).

Nhung khi trong the gioi dong vat tinh phi hinh thuc xuat hien o nhung cap bac da doi hoi mot su to chuc it nhieu phuc tap va on dinh, thi su tro ve voi chat nguyen sinh so dang, mau thuan truc tiep voi y tuong sinh the, se tro thanh nguon goc cua tinh phan tham my thuc su. Thi du con oc sen va nhung dong vat co dich nhay khac, ngoai viec chung van luu giu kha ro kieu mau di quai cua con giun, con gay tom boi cai than the khong hinh thu va mem tron cua chung, cai ngoai hinh ay hoan toan khong tuong hop voi to chuc ben trong tuong doi phuc tap cua chung.

Cung nguyen nhan ay - uu the cua nhung khoi vat chat vo hinh thu - lam cho nhung con vat cap cao nhu hai cau hoac ca voi tro nen kem dep. Cung can noi them, do tinh trang nay le thuoc vao su tich luy qua nhieu chat beo, tuc la su dinh duong qua muc, cho nen nguyen nhan thu hai cua cai phan tham my dong vat hoc (tinh vo hinh thu hoi quy) trung hop voi nguyen nhan thu nhat (tinh cuong bao cua ban nang thu vat).

Dieu nay la qua ro rang o nhung gia suc, ma su vo beo nhan tao lam cho chung tro nen mat can doi va xau xi te hai. Nguyen nhan thu ba cua su di hinh di dang trong the gioi dong vat, cu the o mot so dong vat cap cao, co xuong song (ech, khi), la o cho, van hoan toan la nhung dong vat, chung lai co net giong nguoi, tua nhu nhung buc biem hoa con nguoi. Khong the thay o day chi mot an tuong chu quan, boi le ngoai ve tuong dong truc quan voi con nguoi, o nhung dong vat ay co the tim thay mot su du lieu (tien bao) giai phau hoc thuc su cho mot hinh thai cao hon, song nhung net con lai cua kieu to chuc thap hon lai rat venh lech voi hinh thai cao hon ay, va chinh su venh lech ay, hay la su bat hai hoa ay la nguyen nhan khach quan cua su xau xi te hai cua chung.

Tat ca nhung bieu hien phan tham my dong vat, voi vo so bien the va sac thai cu the, co the duoc dua ve ba nguyen nhan hinh thuc hay la ba pham tru: 1) phat trien qua muc tinh thu vat vat chat, 2) tro ve voi tinh vo hinh dang va 3) du lieu cham biem hinh thai cao hon.

Nhung ca ba nguyen nhan ay thuc ra co the quy ve mot, cu the la su chong doi ma cai co so vat chat cua su song, o nhung bac khac nhau cua qua trinh hinh thanh the gioi dong vat, the hien doi voi suc manh to chuc cua yeu to hoan vu ly tuong. Bay gio ta phai xem xet, bang nhung phuong cach nao su chong doi ay duoc khac phuc va cai dep duoc tao ra trong thien nhien dong vat.

...................
Chu thich Chuong VIII:

* Claus. Dong vat hoc (ban dich tieng Nga: Odessa, 1888. tap I, tr.345
** Nhu tren, tr.315
*** Nhu tren, tr.367
****Nhu tren, tap II, tr.1
*****Nhu tren, tap II, tr.6

IX

De the hien ve dep cua ly tuong trong linh vuc su song, noi ma vat chat nen tang la dich nhay vo hinh dang va dai dien dien hinh la con giun, nha Nghe Si hoan vu da phai lam viec rat nhieu va lau. Truoc khi xuat hien su song dong vat, vat chat trai dat da phuc vu cho su hien than cua hai kieu cai dep - cai dep khoang vat va thuc vat. Va gio day, ta thay rang ca trong the gioi dong vat, truoc khi chien thang tu ben trong su khang cu chu dong cua vat chat duoc linh hoat hoa va bien hoa no thanh nhung hinh thai dep de cua nhung co the dong vat cap cao, nha kien truc hoan vu su dung vat lieu dong vat de tao ra nhung bien tuong moi cua kieu dep cu; chung khong mang tinh dong vat dac thu, ma mot phan thuoc ve linh vuc vo co, mot phan thi tuong tu nhu hinh thai thuc vat.

Truoc het nhung loai thuy tuc (polype) xau xi, it nhieu co dang giun, tao ra nhung rung san ho tuyet dep, nhung san ho nay xet ve thanh phan vat chat vo co phai duoc liet vao khoang the, nhung ve hinh thuc thay duoc thi lai giong cay va hoa. o quy mo nho hon, cung cai y chi tai tao kieu dep co ngoai hinh khoang - thuc vat tren co so vat chat dong vat ta tim thay o nhung con sao bien, hue bien v.v... Tiep theo, nhung dong vat than mem, van bao luu tinh vo hinh thu dang tom cua minh, nhung lai san sinh ra ve dep chat ran vo co cua nhung vo oc, vo so da sac va da dang va cuoi cung, mot trong nhung con vat ay tiet ra ngoc trai sang gia.

Noi day, o nhung con vat nhuyen the, cung nhu o cac loai thuy tuc, su song dong vat tao ra cai dep chi nhu la nhung tram tich vo co ben ngoai va lay cai dep ay phu len than minh mot cach thuan tuy be ngoai, nhu the nha o, chu khong phai nhu la hinh thai cua chinh minh. Cung cai do, o muc do nhat dinh, co the noi ve nhung tram tich sung o mot so dong vat cao cap nhu rua, doi moi; mot bieu hien cuoi cung cua nghe thuat kien truc dong vat ay ta tim thay o lop co vu noi con te te, nhung o day gia tri tham my cua no da hau nhu khong con nua.

Mot kieu quan he khac, it tinh be ngoai hon, giua bo y phuc dep de va con vat san xuat ra no ta thay o nhung con trung co canh. Thay cho nhung kieu kien truc vo co nhu san ho cua loai thuy tuc va vo giap cua cac sinh vat than mem, canh cua nhung con buom hoac bo dua la nhung phan phu huu co khong the tach roi khoi than the chung, quan he giua chung voi than the chinh cung na na nhu quan he giua hoa va thuc vat.

Giong nhu o bong hoa cac thuc vat (hoa hien) co co quan sinh duc cua minh, cung y nhu the, nhung con trung nay chi o giai doan co canh moi dat duoc do thanh thuc sinh duc va moi giao hop voi nhau. Xet ve mat thanh phan huu co va ket cau phuc tap cua ban than nhung bo canh, cung nhu ve quan he hinh thai hoc xac dinh va mat thiet giua chung va than the con lai cua con con trung, ta phai thua nhan rang o day, tac dong tham my cua yeu to ly tuong tao tac doi voi vat chat dong vat la sau sac va quan trong hon nhieu so voi o nhung vo oc va san ho chi la vo co va be ngoai doi voi than the con vat.

Tuy nhien, ngay con buom dep nhat cung chi la con giun duoc chap canh, khong hon. Neu o day tinh nhi nguyen doi nghich giua hinh thuc my le va vat chat dong vat phan tham my khong bieu hien voi toan the suc manh thanh hai the rieng biet va di dong ve chat, nhu o con vat than mem voi cai vo giap cua no, thi dau sao tinh hai mat ay o day van chua duoc khac phuc du chi mot cach thay duoc, boi le cap canh tuyet dep va cai than dang giun tao thanh hai nua khac nhau ro ret, mac du da lien ket huu co, cua mot than the con trung.

Tinh hai mat ay cua hinh thuc tham my va vat chat phan tham my cuoi cung duoc khac phuc co loi cho hinh thuc, it nhat la hinh thuc be ngoai, o nhung dong vat co xuong song; chung thu vao ben trong than the cua minh con giun (hay la bung), lam cho no tro nen khong thay duoc, dong thoi chung khoac len toan bo be mat than the cua minh mot lop phu it nhieu co ve dep (vay, long vu, long va da long). Trong nhung truong hop ma nhung lop phu nhu the khong co o nhung dong vat co xuong song, thi du, o loai ech nhai, su tran trui ay la mot trong nhung nguyen nhan cua cai ve xau xi te hai cua chung (ngoai nguyen nhan da noi o tren).

Nha Nghe Si hoan vu biet rang co so cua than the dong vat la cai xau xi, va bang moi cach co gang che day no va to diem cho no. Muc dich cua Nguoi khong phai la huy tieu cai co so ay, ma lam the nao de cho no ban dau khoac cai dep len minh, sau do hoa thanh cai dep. Vi the cho nen Nguoi, bang nhung am thi bi mat ma chung ta goi la ban nang, thoi thuc chinh cac dong vat tu thit va mau cua ban than tao ra tram ngan thu vo dep; Nguoi bat con so than nhay chui vao trong cai vo giap ma tu no xay len va trang suc rat cau ky, cai vo giap ay, de thuc hien muc dich huu ich cua no (ta cu gia dinh co muc dich ay) hoan toan khong can phai co cai ve dep nhu the; Nguoi cuong buc con sau dang ghe tom mac len than minh doi canh sac so ma no tu nuoi duong, con nhung ca, chim, thu thi khau minh hoan toan vao ben trong nhung bo vay ong anh, nhung bo long vu da sac, long thu muot ma va da long mem mai.

Nhung dong vat cap cao - chim choc va mot so loai co vu (ho meo, va ca huou, nai, linh, v.v...) - ngoai nhung lop phu ngoai dep mat con bang toan bo hinh dang than the cua minh the hien tuyet dep y tuong ve su song - suc manh can doi, tuong quan hai hoa giua cac bo phan va tinh linh hoat tu do cua chinh the. Gioi thuyet nay ve y tuong phu hop voi tat ca cac kieu va sac thai cua cai dep dong vat - ma chung rat nhieu - song liet ke va mieu ta chung khong phai la nhiem vu cua chung toi. Day la cong viec cua khoa dong vat hoc mo ta.

Cung nhu the chung toi phai gac sang mot ben ca cau hoi, bang nhung con duong nao suc manh kien tao cua nha Nghe Si hoan vu da dan dat thien nhien toi su tao ra nhung hinh thai dong vat tuyet dep: cau hoi nay chi co the duoc giai dap boi khoa sieu hinh hoc phat sinh vu tru. Bay gio ta co the ket thuc nhung suy luan my hoc ve cai dep trong thien nhien bang su chi ra nhung hien tuong ma, nhu o tren da noi, se xac nhan mot cach thuc chung tinh chat khach quan cua cai dep ay.

X

Nhung hien tuong lua chon huu tinh ma Darwin va cac nha tham hiem tu nhien khac da quan sat, hoan toan khong du de kien giai cai dep o tat ca cac hinh thai dong vat: day thuc te chi la nhung to diem be ngoai, hay la cai dep hoa van, o nhung dong vat khac nhau. Nhung van de khong phai o ban than tam quan trong cua nhung hien tuong duoc kien giai, ma o cho chung minh chung ranh ranh cho y nghia doc lap khach quan cua dong co tham my, mac du chi o nhung bieu hien be ngoai nhat cua no.

Trong khi nhieu bo oc thang duot mot chieu co gang quy my hoc con nguoi ve nhung co so huu ich, vi loi ich cua the gioi quan khoa hoc thuc chung, thi nguoi dai dien lon nhat cua chinh cai the gioi quan ay trong the ky nay da cho thay tinh doc lap cua dong co tham my doi voi nhung muc dich huu ich ngay o trong the gioi dong vat va bang viec lam ay ong lan dau tien da xac lap co so chinh dien cho my hoc thuc thu cua y tuong. Chi mot cong lao khong the tuoc bo nay da du de ten tuoi Darwin tro thanh bat tu, neu nhu ong khong dong thoi la tac gia cua ly thuyet ve nguon goc phat sinh cua cac chung loai thong qua chon loc tu nhien trong dau tranh vi sinh ton - ly thuyet nay da xac dinh chinh xac va theo doi ti mi mot trong nhung nhan to vat chat quan trong nhat cua tien trinh the gioi.

Cuoc song cua con vat duoc quyet dinh boi hai loi ich chinh: duy tri minh bang dinh duong va vinh cuu hoa noi giong cua minh bang sinh san. Cai muc dich sau ay, tat nhien, khong ton tai trong y thuc cua ban than con vat ma duoc thien nhien dat toi mot cach gian tiep, bang cach kich thich su ham me tinh duc o cac ca the khac gioi. Nhung nha Nghe Si hoan vu loi dung su ham me tinh duc nay khong chi de truong cuu hoa, ma con de to diem cho nhung hinh thai dong vat ay. Nhung ca the thuoc gioi tich cuc - nhung con duc - theo duoi nhung con cai va vi nhung con cai ma giao tranh voi nhau. Nhung te ra, Darwin noi, trai voi moi tien doan, cai kha nang bang nhieu cach quyen ru con cai trong mot so truong hop nhat dinh lai co y nghia lon hon la kha nang chien thang nhung con duc khac trong cuoc chien dau mat doi mat*.

Cai y chi quyen ru ay boc lo o cac dong vat ngay o nhung noi ma ta it co the cho doi nhat. "Bat ky ai co co hoi quan sat nhung ve van ai an o loai sen, khong nghi ngo gi ve tinh quyen ru the hien o nhung dong tac va kieu cach chuan bi hoac bao hieu ket thuc cho nhung cuoc giao cau cua nhung con vat ai nam ai nu ay"**. Su quyen ru lan nhau ay cu the la nhu the nao va no co phuc vu hay khong cho su lam dep cac con vat than nhay nay, ca Agassiz lan Darwin deu khong giai thich. Nhung neu qua thuc nhung con sen chinh phuc nhau bang cach di dung, thi nhung con vat nhuyen the khac co thi giac phat trien hon lai cang de dang thuc hien tac dong tuong tu bang ve dep cua vo cung cua minh. Van de tro nen sang ro hon o nhung dong vat co vo giap (crustecea) va o loai nhen. o day, nhung con duc thuoc mot so giong khi dat duoc do thuan thuc sinh duc thi cung thu nhan duoc sac mau ruc ro va phong phu, ma truoc kia chung khong he co va nhung con cai cung khong co.

"Bat cu ai phieu du trong rung nhiet doi cung nhieu lan phai kinh ngac boi tieng keu lanh lanh ma nhung con ve duc phat ra. Nhung con cai thi lang im, nhu xua kia nha tho Hy Lap Xenarchos da nhan xet: "Loai ve song hanh phuc: vo chung het thay khong biet noi"***. Fritz Myller viet cho Darwin tu Nam Braxin rang ong hay chung kien nhung cuoc thi nhac giua hai hoac ba con ve duc co giong trong treo dac biet va ngoi cach nhau kha xa. Cu mot con hat xong thi con khac lap tuc bat dau va chung cu the luan phien nhau. Boi le o day, Darwin nhan dinh rat dung, boc lo nhieu su tranh dua giua nhung con duc den noi rat co the la nhung con cai khong chi nhan ra chung qua nhung am thanh ma chung phat ra, ma con, tuong tu nhu nhung con chim cai, duoc quyen ru hay kich thich boi con duc nao co giong hap dan nhat****.

O nhung con trung thuoc bo Neuroptera, nguoi ta nhan thay khong chi su nhuom mau dac biet cua bo canh cac con duc truoc khi giao hop ma moi mot loai khac nhau thi lai chon nhung mau khac nhau*****. Viec nay quan trong, boi vi no cho thay rang su nhay cam cua nhung con trung ay doi voi nhung an tuong thi giac, nhu dich thi nhung an tuong, khong phu thuoc vao tinh huu ich nao het, cai huu ich trong truong hop nay la khong the chi ra.

Cung su nhay cam tham my ay ta phai thua nhan o loai bo dua (Coleoptera), canh chung khong chi nhuom mau kim loai ong anh, ma con duoc to ve nhung vet, nhung hinh tron, nhung chu thap va cac hoa van dep mat khac - song tat ca cai do chi co o nhung giong bo co thi giac, con nhung giong khong co mat thi khong bao gio co canh duoc trang diem va ve voi******. o trong lop con trung nay, o mot so loai nhung con duc co nhung bo sung oooorat ky cuc va luon luon bien doi, nhung bo sung ay, nhu Darwin chung minh, ro rang mang tinh chat trang suc nham quyen ru nhung con cai*******. Cung phuc vu muc dich ay la nhung co quan dac biet de phat ra am thanh, ma nguoi ta tim thay o mot so loai con trung********.

O bo Lepidoptera (buom), ve dep cua doi canh, ma o mot so loai nhiet doi, theo cach noi cua Darwin, khong the ta bang loi, cung mang tinh chat ay, boi mot le hien nhien la chi nhung con duc moi co nhung cap canh dep long lay va rat da dang, trong khi ay thi nhung con cai lai tuong doi thieu sac mau va don dieu. Chi mot dieu ay da cho thay rang ve dep cua canh buom khong the phuc vu cho muc dich huu ich tu ve trong cuoc dau tranh vi sinh ton (nho viec con con trung tro nen giong bong hoa ma no ngoi tren do, v.v...), boi le nhung con cai cung can su tu bao ve nhu the khong kem nhung con duc. Va lai, co nhung hien tuong truc tiep chung to rang muc dich huu ich o day la rieng biet, con muc dich tham my - tinh duc cung la rieng biet.

Cu the la o mot so loai buom, nguoi ta nhan thay mat duoi cua canh, tuc la mat huong ra ngoai trong tu the ngoi, nguy hiem nhat cho con vat, duoc nhuom mau hoan toan giong mau nhung cay co ma con buom thuong dau xuong (ro rang de tu ve), trong khi ay thi mat tren, ma con buom duc bay luon cho con cai nhin thay luc ve van no, duoc to mau va hoa hinh voi mot ve dep cau ky ro rang khong the co quan he gi voi muc dich tu ve********. Ban doc co the tim thay o Darwin nhieu minh chung cuc bo, khang dinh, khong nghi ngo gi nua, tac dung uu the cua nhan to tham my thuan tuy*********.

Loai ca cung khong tho o voi cai dep. Chi cai do moi giai thich duoc viec o nhieu chung loai cua lop dong vat nay, nhung con duc (noi chung dep hon nhung con cai) trong mua giao phoi phat huy ve dep dac biet cua mau sac va hinh the**********. Ngoai ra, trai voi y kien chung ve tinh cam lang cua ca, mot so chung loai (thi du, Umbrino) bieu lo nhung nang khieu am nhac ro rang, chung keu kha to nhung em tai - song lai chi nhung con duc va chi trong mua giao phoi***********.

Nhung con sa giong duc chinh phuc nhung ban gai cua minh bang nhung go dep, con o loai ech nhai thi chi nhung con duc va chi trong luc ve van moi tien hanh nhung cuoc hoa nhac; nhung cuoc hoa nhac ay, o mot so giong goc My, co nhac tinh thuc thu va dem lai khoai lac tham my khong chi cho tai ech ma con cho ca tai nguoi************. o mot giong than lan (Sitana) yet hau cua nhung con duc co them mot phan phu bang da kha to, to mau sac so, trong thoi ky giao phoi chung xoe ra nhu cai quat truoc nhung con cai.

Lop chim - lop dong vat tham my nhat ca ve phuong dien thi giac lan am thanh - cho ta hang ha sa so nhung su viec chung minh y nghia doc lap cua cai dep doi voi nhung con vat ay. Hau nhu het thay chung tao lap nhung thang loi hon phoi cua minh thong qua su boc lo thuoc tinh tham my nay hay thuoc tinh tham my kia, ma thuong duoc nhan thay rang, mau sac dep de lai khong di doi voi kha nang hat du duong, song diem yeu ve mat nay thuong duoc den boi bang su phat trien noi troi ve mat kia*************.

Dieu ky thu hon ca o chim choc la chung ro rang co y thuc ve ve dep cua minh va hanh dien vi no khong chi truoc nhung con cai ma truoc ca nhung quan sat vien khac loai. Chinh Darwin khong phai mot lan trong thay con cong duc pho bo long vu duoc trang diem cua minh khong chi truoc bon ga, ma ca truoc lu lon. Tat ca cac nha tham hiem tu nhien quan sat cham chu loai chim ca trong trang thai tu nhien lan trong giam ham, nhat tri khang dinh rang nhung con duc tim thay khoai lac trong su pho truong sac dep cua minh**************.

O nhieu chung loai, nhung trang suc phuc tap cua cac con duc khong nhung khong the co tac dung huu ich nao, ma truc tiep co hai, boi vi duoc phat trien lam hai cho su di chuyen thuan loi cua chung - khien chung bay hoac di lai kho khan, giao nop chung cho ke thu dang truy kich chung; nhung co le, doi voi chung sac dep quy hon tinh menh***************. Su nhay cam mang tinh thuan tuy thuong ngoan o mot so loai chim doi voi mau sac duoc chung minh bang thuc te la chung de y va ngam nghia nhung sac mau ruc ro khong chi o nhung dong loai cua chung, ma o bat cu noi nao chung bat gap, thi du tren quan ao hay khan mu cua phu nu****************.

Viec mot so loai chim, thi du colibri, co gang trang tri that dep cai to cua minh va lam viec nay voi mot khieu tham my tinh vi nhat, cung chung minh khong the ho nghi rang chim choc co cam quan tham my khach quan*****************. Cam quan ay doi khi khien chung sa vao nhung cuc doan dang che trach. Chang han con cai cua giong Chera progne goc Phi tu bo con duc neu con nay danh mat nhung long duoi dai ma no trang diem cho minh vao mua giao phoi. Cung su nhe da nhu the, bac si Iegher o Vienna da quan sat o nhung chim tri long bac******************.

Khong nhieu nhung chi dan ay tu vo so nhung hien thuc dong chat ma Darwin da thu thap doi voi chung ta da la du. y nghia cua nhung hien thuc ay don gian chung nao thi cung to lon tung ay. Con nguoi thay mot so hien tuong nhat dinh trong thien nhien la dep, chung dem lai cho no khoai cam tham my. Da so cac nha triet hoc dinh ninh rang day chi la hien thuc cua y thuc chu quan con nguoi, rang trong ban than thien nhien khong co cai dep, cung nhu khong co cai thien va cai chan. The nhung hoa ra nhung to hop hinh dang, mau sac, am thanh ma con nguoi yeu thich o thien nhien, ban than nhung sinh linh tu nhien - nhung dong vat thuoc du moi kieu va lop - cung yeu thich chung, yeu thich manh liet va danh cho chung mot y nghia quan trong den noi su duy tri va phat trien nhung dac diem vo ich va doi khi con co hai ay (theo nghia thuc dung) tro thanh co so cua su ton tai chung loai cua chung.

Bay gio ta da khong the nao noi rang bo canh con buom, hay duoi cong dep chi theo dinh gia chu quan cua chung ta, boi le ban than con buom, con cong cung quy gia cai dep ay nhu the; nhung da la the thi can phai di xa hon. Boi vi, khi da nhat tri rang duoi cong dep mot cach khach quan, thi se la quai go het suc, neu khang khang cho rang ve dep cua kim cuong hay cau vong chi mang tinh chu quan cua con nguoi. Tat nhien, neu trong truong hop cu the nay khong co mot chu the cam thu nao, thi se khong co ca cam giac cai dep.

Nhung van de khong phai o cam giac, ma o thuoc tinh cua doi tuong co kha nang gay nhung cam giac giong nhau cho nhung chu the rat khac nhau. Va neu noi chung cai dep trong thien nhien la khach quan, thi no phai co ca mot co so ban the chung nao do, no phai la - o nhieu bac khac nhau va duoi nhieu dang thuc khac nhau - hien than cam tinh cua mot y tuong tuyet doi khach quan thong hop tat ca.

Tri tue hoan vu, trong su duong dau ro rang voi cai hon mang nguyen thuy va trong su thoa thuan ngam ngam voi linh hon vu tru hay la thien nhien bi xau xe boi cai hon mang ay, nhung cang ngay cang nga theo nhung am thi tinh than cua ban nguyen sang tao, tri tue hoan vu da tao lap trong va thong qua gioi tu nhien cai than the phuc tap va huy hoang cua vu tru chung ta. Cuoc sang the la qua trinh co hai muc dich lien quan chat che voi nhau, muc dich chung va muc dich dac biet. Muc dich chung la thuc hien cai y tuong hien thuc, tuc la anh sang va su song duoi cac hinh thuc khac nhau cua cai dep tu nhien, con muc dich dac biet la tao ra con nguoi, tuc la cai hinh thai, ma cung voi ve dep than xac cao nhat, thuc hien ca su luc hoa noi tai cao nhat cua anh sang va su song - cai ta goi la tu y thuc.

Ngay o trong the gioi cac dong vat, nhu ta da thay, muc dich hoan vu pho quat duoc thuc hien voi su tham gia va tro luc cua chinh chung, thong qua su kich thich trong chung mot so so nguyen va cam xuc noi tai. Thien nhien khong cau tao va khong trang diem cac dong vat nhu la mot vat lieu ben ngoai, ma bat chung tu cau tao va tu trang diem minh. Cuoi cung, con nguoi da khong chi du phan vao hoat dong cua cac ban nguyen vu tru ma con co kha nang nhan biet muc dich cua hoat dong ay va vi the ma no lao dong de dat dich mot cach co y thuc va tu do. Cai tu y thuc cua con nguoi quan he voi cai tu cam giac cua con vat the nao thi cai dep trong nghe thuat quan he voi cai dep trong gioi tu nhien cung nhu the.

..................

Chu thich Chuong X:

* Darwin. Nguon goc phat sinh con nguoi va lua chon huu tinh. Baandich tieng Duc. Stuttgart, 1871, tap I, tr.246-247.
** Agassiz. Ve chung loai va phan loai, 1869, tr.106 (tieng Phap)
*** Darwin. Nhu tren, tap I, 323-324
**** Darwin, Nhu tren, tap I, tr.327
***** Darwin, Nhu tren, tap I. 340-341
******Darwin, Nhu tren, tap I, 345
*******Darwin, Nhu tren, tap I.349
********Darwin, Nhu tren, tap I. 350;354,359.362,364,375,375
*********Darwin, Nhu tren, tap II. tr.6,7,11,12,13
**********Darwin, Nhu tren, tap 2, tr.19.20
***********Darwin, Nhu tren, tap II, tr.23
************Darwin, Nhu tren, tap II, tr.48
*************Darwin, Nhu tren, tap II, tr. 74, 76, 77, 78
**************Darwin, Nhu tren, tap II, 83
***************Darwin, Nhu tren, tap II. 96
****************Darwin, Nhu tren, tap II.105

(1889)
.........................

Chu thich chung:

Bai viet co ban nhat ve my hoc nay cua Soloviev xuat hien lan dau tien vao nam 1889 trong so 1 tap chi Nhung van de triet hoc va tam ly hoc cua Hoi triet hoc Moskva do nhung nguoi ban gan gui cua Soloviev chu tri. Chinh ho d• khan khoan de nghi Soloviev viet mot cai gi do cho so dau tien cua tap chi cua ho. Soloviev d• chon de tai my hoc la linh vuc ma o day ong co nhung quan diem kien dinh, it doi thay hon ca. Bai viet nay ngay sau khi ra mat doc gia d• duoc du luan Nga danh gia cao. Cac chuyen gia thoi nay cung cho rang day la cong trinh my hoc tu nhien chua duoc vuot qua ca o phuong Tay.

1. Nhung loi som tro nen noi tieng nay la cua cong tuoc Myshkin, nhan vat chinh cua tieu thuyet "Chang Ngoc" cua Dostoievski.

2. "Khong the muon sao tren troi, chi co the vui suong truoc su long lay cua chung" (Duc).

3. ... nha tu tuong o Frankfurt - tuc la Schopenhauer.

4. Tac gia tranh luan voi quan diem my hoc cua Schopenhauer, nhu no duoc trinh bay trong sach "The gioi nhu la quan niem va y chi".

5. Svarog - than Slave co, giu lua o tren troi.
Varuna - than an Do toi co, trong cac kinh Ve Da duoc ca ngoi nhu la nguoi tao dung va bao tri the gioi, phan xu nhan quan.

6. Trong my hoc cua minh, Kant khang dinh cai cao ca (erhabenes) la mot pham tru rieng, phan biet no voi cai dep. Quan diem cua Kant cho den nay van chua duoc tat ca cac nha my hoc tan dong.

7. Soloviev dan bai tho cua chinh minh, sang tac nam 1886.

8. "duoi chung cai hon mang van cua quay" - trich tho Tiutchev.

9. Memnon - trong than thoai Hy Lap la vua su Ethiopie, con trai cua nu than binh minh Eos. o thanh pho Thebes cua Ai Cap co mot den tho, noi nguoi ta tac mot pho tuong Memnon khong lo; pho tuong nay phat tieng vao luc rang dong, nhung am thanh ay duoc coi nhu la loi nguoi con chao mung me minh.

10. Soloviev vien dan kinh nghiem ca nhan cua minh: trong thoi gian luu lai o Cairo nam 1875 ong da nhieu lan ra sa mac va tu sa mac quan sat thanh pho.

11. ... nha tho lon Isaac - nha tho lon o Peterburg, duoc xay bang cam thach vao dau the ky XIX.

12. prima materia - vat chat nguyen thuy (Latinh).

13. Lich su sinh hoc cua chung ta la cuoc sinh de keo dai va dau don - tu tuong nay, la su kien giai triet hoc thuyet tien hoa tu nhien, duoc Soloviev nhac di nhac lai trong nhieu tac pham cua minh. Can cu vao nhung du lieu cua khoa hoc thuc chung, ong khang dinh the gioi nay khong the la tao pham truc tiep cua Thien Chua toan nang va hoan hao, ma la ket qua cua nhung "am thi sang tao" cua Chua doi voi Linh hon hoan vu bi xau xe boi yeu to hon mang.

14. Trong tieng Nga tu thuc vat (rastenije) va tu moc len (rost) co cung mot can.

15. Trong tieng Nga co, tu con giun (cherv) va cai bung (chrevo) co mot can chung.

  • Dich gia, GS Pham Vinh Cu
Viet Bao

Tìm hiểu: Nghe Si, dong vat co xuong song, co quan sinh duc, dong vat than mem, co so vat chat, gioi dong vat, su phat trien, co the duoc, dong vat hoc, cai dep, tham my, hinh thai, hinh thuc, tu nhien, nhu tren, minh

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Cái đẹp trong tự nhiên (III)

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Cái đẹp trong tự nhiên (III) bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Cai dep trong tu nhien III

Nhan xet, hay lien he ve tin Cai dep trong tu nhien III co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Cai dep trong tu nhien III de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Chuyen de trong chuyen muc Van hoa.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Chuyen de
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0