Bao ton su da dang va dac sac cua van hoa Tay Nguyen
Tay Nguyen - gom 5 tinh Gia Lai, Kon Tum, Dak Lak, Dak Nong va Lam Dong - khong chi la dia ban chien luoc ve kinh te, chinh tri, an ninh quoc phong ma con la vung van hoa dan gian da dang va dac sac cua Viet Nam. Cung voi viec dau tu phat trien kinh te-xa hoi, nang cao doi song cho dong bao cac dan toc, cong tac bao ton va phat huy nhung gia tri cua van hoa cac dan toc Tay Nguyen, mot trong bay vung van hoa lon cua dat nuoc, cung dang ngay cang duoc quan tam.
Nhieu du an va cong trinh nghien cuu quan trong nham khoi phuc, bao ton va phat huy van hoa Tay Nguyen da phat huy hieu qua. Nha nuoc da dau tu xay dung nhieu nha rong van hoa tai cac tinh Gia Lai, Kon Tum, Dak Lak, va xay dung mo hinh buon van hoa kieu mau tai tinh Lam Dong. Nganh van hoa thong tin cac tinh Tay Nguyen dang tung buoc phuc hoi le hoi cong chieng va cac le hoi truyen thong cua cac dan toc thieu so nhu le dam trau, mung lua moi, cung ben nuoc, bo ma, mung suc khoe va cau mua, dong thoi tien hanh bao ton, suu tam, luu giu va pho bien nhung tu lieu khao cuu va cac hien vat dac thu cua van hoa Tay Nguyen. Nhung le hoi dua voi, le hoi cong chieng, le hoi van hoa Truong Son-Tay Nguyen da tro thanh le hoi truyen thong thuong nien cua dong bao cac dan toc Tay Nguyen. Cac nha khoa hoc da tien hanh khai quat cac di chi khao co Lung Leng (Kon Tum), Cat Tien (Lam Dong) va cac di tich van hoa-lich su-khao co thoi tien su tai Dak Lak, tu do dua ra nhung cu lieu vo cung quan trong ve lich su va van hoa cac dan toc Tay Nguyen, chung minh su ton tai cua nen van hoa Tay Nguyen tuong duong ve trinh do va nien dai voi van hoa Dong Son o Bac Bo, Sa Huynh o Trung Bo va Dong Nai o Nam Bo. Nhieu de tai nghien cuu ve van hoa Tay Nguyen dang duoc tap trung trien khai nhu de tai giu gin ban sac van hoa cac dan toc E De, Gia Rai, Ba Na, Se Dang, Gie Trieng va K"ho, nghien cuu nghi le, le hoi va mau he dan toc M"nong. Cac nha nghien cuu cung tich cuc suu tam kho tang truyen co va su thi, truong ca, cac lan dieu dan ca, dieu mua va viec che tac nhac cu dan toc cua cac dan toc vung Tay Nguyen, va gioi thieu cac cuon sach tu lieu ve sac phuc, trang phuc truyen thong cua cac dan toc Gia Rai, Ba Na, K"ho va Ma. Hai di san van hoa vo cung quy gia cua cac dan toc Tay Nguyen, su thi va cong chieng, da duoc nganh van hoa thong tin dac biet quan tam. Khong ai xac dinh duoc nien dai cua cong, chieng Tay Nguyen, chi biet rang no ton tai song hanh voi doi song nhan dan cac dan toc nay tu lau. Moi mot dan cong, chieng la tieng noi tam linh, tam hon cua nguoi Tay Nguyen, de dien ta nhung niem vui, noi buon trong cuoc song lao dong va sinh hoat hang ngay cua ho.
Cac tinh Tay Nguyen da tien hanh tong kiem ke so luong gian cong chieng va mo lop huong dan su dung nhac cu dan toc va day danh cong chieng cho dong bao cac dan toc E De, M"nong, Gia Rai, Ba Na, Se Dang va K"ho. Hau het cac buon lang Tay Nguyen hien nay deu co nhung doi cong chieng phuc vu dong bao trong sinh hoat cong dong, trong dip hoi he. Vao ngay le tet, hinh anh quen thuoc "ben ngon lua thieng, nhung vong nguoi say sua mua hat trong tieng cong chieng vang dong nui rung" lai xuat hien tren khap cac buon lang. Tay Nguyen con noi tieng voi kho tang van hoc truyen mieng voi nhieu the loai phong phu, trong do tieu bieu nhat la kho tang su thi "song" (truong ton trong doi song cua cac toc nguoi Tay Nguyen), voi hang tram tac pham duoc trinh dien trong sinh hoat cong dong. Tay Nguyen duoc coi la vung su thi duy nhat o Viet Nam va la vung su thi hiem quy tren the gioi. Voi chu truong tra su thi ve voi nhan dan, de su thi "song" that su trong khong gian dac trung, tu thang 10/2003 den nay, nganh van hoa thong tin da lien tuc to chuc cac lop truyen day su thi Tay Nguyen tai chinh manh dat sinh ra loai hinh hat ke doc dao nay. Cac lop hoc nay, do Vien nghien cuu Van hoa dan gian to chuc, dang nhan duoc su huong ung manh me cua cac gia lang cung nhu the he thanh nien dong bao dan toc thieu so tai Tay Nguyen. Chinh phu cung da dau tu 21 ty dong cho du an cap quoc gia ve suu tam va nghien cuu su thi Tay Nguyen. Theo ket qua dieu tra trong gan 10 nam qua, chu nhan cua Su thi Tay Nguyen khong chi la dan toc nhu E De, Ba Na ma con o cac dan toc M"nong, Giarai, Xo Dang, Raglai, Xtieng, Cham H"roi va co the la ca nguoi Ma, K’ho, Churu. Su phan bo cua su thi Tay Nguyen cung khong chi o 4 tinh khu vuc Tay Nguyen ma con co o cac tinh lan can Binh Phuoc, Ninh Thuan, Khanh Hoa, Phu Yen. Cac nha khoa hoc Viet Nam da suu tam duoc hang tram tac pham su thi Tay Nguyen, dac biet la phat hien ra loai su thi lien hoan, gom nhieu tac pham lien quan voi nhau ve nhan vat, chu the va phong cach the hien, nhu su thi Ot Ndrong cua nguoi M"nong, Dam Giong cua nguoi Xo Dang. Vien nghien cuu Van hoa dan gian cung co ke hoach xuat ban 75 tac pham su thi Tay Nguyen, song ngu (tieng dan toc va tieng pho thong), trong giai doan nam 2004-2007. (Theo TTXVN) |
||
|
Viet Bao
|
Nham bao ton van hoa cong chieng doc dao cua cac dan toc thieu so, Vien Van hoa Thong tin da xay dung du an "Phuc hoi, bao ton va phat huy gia tri cua di san van hoa cong chieng o khong gian van hoa cong chieng Tay Nguyen", voi tong kinh phi den nam 2010 la 400.000 USD. Nganh van hoa thong tin cung vua de trinh ho so len To chuc Van hoa-Khoa hoc-Giao duc Lien Hop Quoc (UNESCO) de nghi cong nhan cong, chieng Tay Nguyen la “Di san van hoa phi vat the va truyen khau cua nhan loai”.