7 Chut hon Tay Tang

Duong len Tay Tang

Nhung tuong den Lhasa se tim duoc cam xuc moi me nhung lai tiep tuc bi “dung” boi xe hoi, sieu thi, nha hang… Potala gio chi con la mot cung dien vo hon, “rang” song mai trong anh hao quang xua cu. Muon tim chut hon Tay Tang, o Lasha may ra chi con: Chong - Saikang.

Chi vua re phai khoi Bac Kinh Trung Lo (cach dien Potala chung 2 km ve phia Dong), buoc vao Chong - Saikang (con co ten goi khac la Barkhor) toi nhu bo lai sau lung nen van minh dang don dap ngoai kia de chim dam vao mot khong gian day mau sac, va am thanh ri ram than bi, hinh anh dac trung cua nguoi Tay Tang thanh thi. O Lhasa, khu phia Tay tap trung nguoi Han, nguoi Tay Tang quan tu  thanh khu Chong - Saikang o phia Dong (nhu khu Cho Lon cua nguoi Hoa o TP.HCM)  de co gang bao ton van hoa, ban sac cua minh.

Toi den Chong - Saikang khoang 9g sang. Anh nang ban mai chua du lam am len loi di nho (ba nguoi di la dung vai) quanh co lot thom o giua hai day nha san sat nhau. Nha cua nguoi Tay Tang co vach xay bang da tang theo kieu tu hop vien (bon phia la nha, co chung cong va mot san trong lon de bao ve con nguoi truoc su khac nghiet cua thoi tiet). 

Tren con duong lu hanh o day cao nguyen Thanh Tang, dieu lam toi thac mac la tai cac noi ton nghiem, quan trong nhu: chua, den, tai nhung cot moc y nghia nhu dinh deo… lai treo rat nhieu tam lua, phuong nhin het suc “be boi”. 

Tai Chong - Sai kang nay, mot lan nua, toi lai gap” no” tren nhung mai nha, tham chi ngay giua cho con dat nhung cot that cao treo day nhung tam lua. Hoi moi biet do la phuong cau nguyen, mot net doc dao cua nguoi Tay Tang. Nhung manh vai lua nhieu mau ay duoc in chi chit kinh Phat, duoc cot khap noi de tung rai trong khong gian nhung dieu tot lanh: lua trang tuong trung cho may, cau binh an; lua vang tuong trung cho dat, cau tai loc; lua do tuong trung cho lua; lua xanh la tuong trung cho co; lua xanh duong tuong trung cho bau troi, cau tinh duyen, hon nhan.

Cua tu bi giua noi tran tuc

Den bay gio toi van khong the giai thich duoc trong khi gan nhu moi den, chua  deu nam tren doi nui cao, o thung lung noi yen tinh thi den Dai Chieu lai nam ngay giua cho, mot noi day bui tran on ao, nao nhiet. Den Dai Chieu do cong chua Brhkuti (vo cua vua Tung tan Cuong bo - nguoi kien tao kinh do Lhasa, thiet lap nen mot nuoc Tay Tang hung manh trai dai tu nam Mong Co den chan Hi Ma Lap Son) xay dung tu nam 642 den nam 653. Den co bon tang, mai ma vang.

Du da qua nhieu lan trung tu, sua chua nhung hau het he thong cot go, cua chinh deu tu da trai qua gan 1.500 nam. Gian chinh dat buc tuong Jowo Rinpoche thieng lieng nhat Tay Tang. Tin do Phat giao Tay Tang tin rang, Lhasa la trung tam cua the gioi thi cai nhan cua vu tru chinh la Dai Chieu. 

Tat ca vi Lat ma tri vi cung Potala deu lam le thu phap tan phong tai day. Vi le do hau nhu nguoi Tay Tang nao cung mot lan dat chan den. Nhu nhung den, chua Tay Tang khac, quanh den Jokhang, cung dat rat nhieu phap luan chung bang dong lon (xoay chuong de cau binh an, phuoc lanh).

Toi hoa lan vao dong nguoi Tay Tang hanh huong de di giap mot vong quanh den theo chieu kim dong ho. (Sau nay toi moi biet: xoay banh xe luan hoi, xoay chuong chuyen kinh, di tham bai cac chua, dien deu theo chieu kim dong ho vi do cung chinh la chieu quay cua trai dat quanh mat troi. Nguoi Tay Tang cho rang  phai quay theo truc chuyen dong cua tu nhien, con nguoi moi co the hoa dieu cung vu tru)

Buoc vao Chong-Sai kang cam giac “than bi” van bao trum lay toi. Truoc ngoi den, con do hang tram nguoi Tay Tang van lang le ri ram cau nguyen, tay van xoay banh xe luan hoi, van nam phuc xuong mat dat hanh le voi su thanh kinh tot do.

Cai “hon” Tay Tang van duoc truyen doi mot cach bat bien. Nguoi di cho mua ban xo bo, tra gia ky keo cung chang sao, the tuc chang the nao anh huong den ho. Toi chot nhan ra mot dieu: du song o dau, trong hoan canh nao nguoi Tay Tang van la dan toc “than bi” ma phai mat rat nhieu thoi gian moi mong “giai ma” duoc phan nao. Do chinh la “luc hap dan” ky dieu voi the gioi.

Tai khu Saikang cung dat nhieu thap huong khong lo, cao hon 3m. Voi chung ta, viec tho cung, thap huong phai tai mot noi ton nghiem, trang trong thi nguoi Tay Tang lai co the bay to “long thanh” cua minh o khap moi noi. Ho luon mang theo “co huong” (mot thu bot thay cho nhang) ben minh de bo vao cac thap huong. Do co the la mot thap huong gan sat cho ban thit bo yak day “tran tuc”, do co the chi la mot hoc tuong tren duong di…

Voi y thuc song la phuc vu dao phap, doi song vat chat la phuong tien vuon den dinh cao tam linh, nen ho danh phan lon thoi gian cho viec tho phung, it de tam den viec khac. Co le nho the ho moi co the ton tai duoc voi cai ngheo kho, voi su khac nghiet cua cuoc song, thien nhien. Nhung oai am thay, cung vi le do ma da so ho cu ngheo mai. 

...Dem dau tien ve den nha sau gan ba tuan lang thang tren 15.000km voi du moi phuong tien: xe buyt, tau lua, tau canh ngam, may bay va ca… di bo, le ra phai ngu ngon nhung toi cu tran troc.

Toi dot chut co huong mang ve tu Tay Tang. Mui huong hoi gat, nong kha “kho chiu” doi voi toi tu nhung ngay dau den cao nguyen Thanh Tang nay cu day toi ve voi  nhung ky niem chua kip phu lop bui thoi gian.

Trong lan khoi mong nhu hien ra hinh anh nhung day nui phu day tuyet trang; doan nguoi Tay Tang hanh huong tay xoay banh xe luan hoi mieng ri ram doc kinh e a nhu mot giai dieu bat tan; vi lat ma tung kinh trong nang som nhung ngay dau dong va ca tieng trong tung kinh van go nhip deu dan, khoan thai giua the gioi xo bo tran tuc…

Hon toi e gui ve Tay Tang mat roi!

NGUYEN TAP