Cach hoc de dat diem cao tac pham van xuoi tu su

Tags: Nam Cao, Chi Pheo, To Hoai, A Phu, Kim Lan, Khai Dinh, cua nguoi phu nu, tac pham van hoc, hoan canh gia dinh, nhan vat chinh, nguoi ke chuyen, moi quan he, theo trinh tu, nha van, tran thuat, mi


Tac pham van xuoi tu su chiem ti le lon trong cac bai hoc cua cac em hoc sinh on thi tot nghiep THPT va thi vao dai hoc. Bai viet sau giup cac em hoc va co diem thi cao ve van xuoi tu su.

1. Van de tom tat cot truyen tac pham van xuoi tu su

Tu su la phuong thuc tai hien doi song qua cac su kien, bien co va hanh vi con nguoi trong toan bo tinh khach quan cua no. O day, tu tuong va tinh cam cua nha van tham nhap sau sac vao su kien va hanh dong cua con nguoi, nha van ke lai, ta lai nhung gi xay ra ben ngoai minh, khien cho nguoi doc co cam giac rang hien thuc duoc phan anh trong tac pham la mot the gioi tao hinh xac dinh dang tu ton tai, phat trien, khong phu thuoc vao tinh cam, y muon cua nguoi viet.

Cach hoc de dat diem cao tac pham van xuoi tu su

De hieu duoc noi dung phan anh, de phan tich duoc cac gia tri ve mat tu tuong lan nghe thuat cua mot tac pham tu su, can tom tat chinh xac cot truyen cua no. Co the xem tom tat cot truyen la yeu cau co tinh chat tao nen, la co so de tu do tim hieu cac van de khac cua tac pham. Cach tom tat cot truyen the hien muc do tham nhap tac pham, nang luc bao quat va kha nang dien dat co duc, gay gon cua nguoi tom tat.

Hieu mot cach ngan gon, cot truyen la he thong su kien cu the duoc to chuc theo yeu cau tu tuong va nghe thuat nhat dinh cua nha van. Nho cot truyen, nha van the hien su hinh thanh, dac diem cua moi tinh cach cung nhu su tac dong qua lai giua cac tinh cach. Cung nho cot truyen, nha van tai hien cac xung dot xa hoi, chung to nang luc, cach thuc chiem linh thuc tai khach quan cua minh. Du da dang, moi cot truyen deu trai qua mot tien trinh van dong co hinh thanh, phat trien va ket thuc. Moi cot truyen thuong bao gom cac thanh phan sau:

- Trinh bay: gioi thieu thoi ki lich su, khung canh cu the cua su viec.

- Khai doan: neu tinh huong, van de nay sinh de nguoi doc chu y theo doi.

- Phat trien: dien ta su tien trien cua hanh dong, cua tinh cach, cua mau thuan, xung dot.

- Dinh diem (hoac cao trao): hanh dong, tinh cach, mau thuan duoc phat trien den do cao nhat, cang thang nhat.

- Ket cuc (hoac mo nut): giai quyet, ket thuc mot qua trinh phat trien cua mau thuan.

Do la ke mot cach day du, theo trinh tu thong thuong. Tuy nhien, khong phai bat cu cot truyen nao cung bao ham day du cac thanh phan nhu vay. Mat khac, trinh tu cac thanh phan ay cung bien hoa sinh dong nhu cuoc song muon mau va tuy theo y do nghe thuat cua nha van.

Tu khai niem xac dinh nhu tren, muon tom tat duoc cot truyen mot tac pham tu su, truoc tien can doc ki tac pham va tra loi duoc nhung cau hoi sau:

- Hoan canh xa hoi, thoi ki lich su ma tac pham phan anh, tai hien?

- Chu de cua tac pham?

Cach to chuc cot truyen cua nha van bao gio cung gan voi su the hien co hieu qua chu de, tu tuong cua tac pham. Vi the, hieu chu de, y do tu tuong cua nha van chung ta moi dinh huong dung dong phat trien cua cot truyen cung nhu noi dung cu the, truc tiep cua tac pham.

- Nhan vat chinh cua tac pham va cac buoc phat trien cua tinh cach, cua so phan nhan vat ay? Cac chi tiet, su kien quan trong trong tac pham tac dong toi cuoc doi nhan vat?

Tren co so doc ki tac pham, nam vung kien thuc co ban theo yeu cau tren moi co the di den xay dung van ban tom tat. Mot van ban tom tat cot truyen thong thuong co hai buoc chinh sau:

- Gioi thieu ngan gon ve xuat xu tac pham, ve de tai va chu de cua tac pham.

- Tom tat cac buoc phat trien cua dong cot truyen dua vao nhung su kien noi bat, nhung chang duong dien bien cua tinh cach, so phan cac nhan vat chu yeu.

Khi tom tat cot truyen, can chu y vi tri cua cac nhan vat va moi quan he tuong tac giua chung. Nhan vat chinh thuong xuat hien nhieu lan trong tac pham, co vai tro chi phoi doi voi cac nhan vat khac va gop phan chu yeu the hien noi dung, boc lo chu de cua tac pham. Boi the, can quan tam den nhung buoc ngoat tren duong doi nhan vat chinh. Chang han, cot truyen cua truyen ngan Chi Pheo (Nam Cao) xoay quanh truc hai nhan vat dien hinh Chi Pheo – Ba Kien va dien bien moi quan he giua hai nhan vat nay. Tom tat cot truyen cua Chi Pheo, phai dua vao lai lich, than phan cua Chi tu mot dua be bi bo roi den di o, lam thue roi vo co bi cu Ba day di o tu, dua vao nhung lan Chi Pheo den nha Ba Kien sau khi o tu ve de thay duoc qua trinh tha hoa tat yeu cua Chi khi gap phai ke thong tri xao quyet, gian ngoan nhu Ba Kien, thay duoc so phan bi tham cua ke truot qua xa khoi xa hoi loai nguoi. Mat khac, khi tom tat truyen ngan nay, can dac biet chu y den thoi diem Chi Pheo tinh co gap Thi No, duoc nguoi dan ba ay thuong yeu, cham soc. Nguoi co nong luong thien voi nhung uoc muon binh di bay lau nay bi vui lap trong con qui du Chi Pheo song day… Nam ngay dem duoc lam nguoi… Roi Thi No dot ngot cu tuyet chung song. Su kien nay khien Chi Pheo vo le, tu y thuc ra tan bi kich bi cu tuyet quyen lam nguoi o minh de tu do di den hanh dong tra thu quyet liet cuoi tac pham.

Can chu y rang cac su kien, buoc ngoat trong cuoc doi nhan vat khong phai bao gio cung duoc bo cuc theo trinh tu thoi gian boi phu thuoc vao cach to chuc nghe thuat cua nha van. Vi du, Kim Lan mo dau Vo nhat bang mieu ta cuoc tro ve la lung cua Trang voi nguoi phu nu la toi can nha toi tan cuoi xom ngu cu luc cuoi chieu. Su xuat hien cua nguoi phu nu di sau Trang da khuay dong khong khi toi sam cua xom ngu cu ngheo kho, khien moi nguoi phai chu y, ngac nhien. Roi chinh Trang cung ngac nhien voi viec minh da co vo. Tai sao co cuoc tro ve ay? Tai sao co nhung ngac nhien ay? Dat nguoi doc truoc su cho doi, tu do, nhu de giai dap, Kim Lan moi nguoc dong thoi gian ke lai hai lan tinh co gap go, tam pho tam phao ma duoc vo cua Trang. Cot truyen duoc nha van to chuc lam sao the hien co hieu qua nghe thuat chu de, tu tuong cua tac pham, lam sao loi cuon, hap dan duoc nguoi doc. Dac biet, cach to chuc cot truyen, ket cau tac pham thuong gan voi su lua chon diem nhin, lua chon nhan vat tran thuat. Nguyen Trung Thanh khong dong vai nguoi ke chuyen de dung lai trang su bi hung cua lang Xo Man ma danh cho cu Met – mot gia lang, chinh nguoi trong cuoc - ke lai cho con chau nghe (truyen ngan Rung xa nu).

Nguyen Thi cung chon tinh huong nguoi linh tre Viet bi thuong nang sau tran danh ac liet, luc me, luc tinh tren duong bo ve don vi, hoi tuong lai nhung cau chuyen, nhung nguoi than trong gia dinh minh (truyen ngan Nhung dua con trong gia dinh). Do la bien phap xoa nhoa khoang cach giua nguoi tran thuat voi noi dung cau chuyen duoc tran thuat, dem den cho nguoi doc cam giac gan gui, tin cay. Gap nhung cot truyen nhu the, nguoi tom tat co the thao do, sap xep, tong hop lai theo trinh tu thoi gian. Mat khac, cung co the bam vao bo cuc tac pham ma tom tat. Du bang cach nao cung can lam noi bat duoc cac su kien quan trong, cac chang duong phat trien cua nhan vat chinh va moi lien ket chat che giua hai phia do de giup nguoi doc hinh dung ra chu de, y nghia cua tac pham.

De xay dung van ban tom tat tac pham, diem dang noi nua la ren luyen ve loi van. Do dai, ngan cua mot van ban tom tat tuy thuoc vao yeu cau cu the. Song nhin chung, loi van tom tat can gon gang, suc tich, ham chua luong thong tin cao. Tranh loi viet chi mot y ma qua nhieu cau, dung nhieu tu dong nghia o mot menh de. Bai tom tat nen co ngat doan, chuyen y de nguoi doc nam duoc cac phan tac pham, nam duoc dien tien cua dong cot truyen.

2. Van de tinh huong va phan tich chi tiet trong tac pham van xuoi tu su.

2.1. Van de tinh huong.

Trong van xuoi tu su tinh huong co vai tro dac biet quan trong doi voi viec the hien tinh cach va so phan nhan vat, chu de tac pham.

Co the xem tinh huong la loai hoan canh bat binh thuong, hoan canh “co van de” doi hoi con nguoi trong do phai xu li, phai vuot qua. Khi duoc hoac bi dat trong tinh huong, con nguoi ta moi boc lo tinh cach, ban chat cua minh mot cach day du, chan thuc nhat. Neu cuoc song la mot dong song thi tinh huong la cac xoay nuoc. No chinh la phan dam dac nhat cua cuoc song, noi the hien tap trung ban chat mot xa hoi, mot thoi dai.

Doi voi the loai truyen ngan, tinh huong cang co y nghia quan trong. Nha van Nguyen Kien, mot cay but truyen ngan kha tieu bieu, tung viet: “Truyen ngan cung co tinh cach va so phan nhu truyen dai. Nhung vi khuon kho cua truyen ngan bi han che nen khong the noi nhieu, noi day du nhu truyen dai. Do do, dieu quan trong doi voi truyen ngan la phai lua chon cho duoc cai tinh the tu no boc lo ra net chu yeu cua tinh cach va so phan, tu no dac trung cho mot hien tuong xa hoi. Theo toi hieu thi moi truyen ngan chi chua dung mot tinh the nhu the nao do da xay ra trong doi song, neu co hai tinh the tro len, truyen ngan se bi pha vo”. Nha van Nga A.Ton xtoi cung tung khang dinh tinh chat co duc, chat loc cua truyen ngan: “Truyen ngan la mot hinh thuc nghe thuat kho khan bac nhat. Trong cac tac pham the tai lon, chung ta co the “don” cho doc gia “no ne” voi nhung mon an dai loai nhu mieu ta cho that sinh dong, doi thoai cho that sac… Con trong truyen ngan, tat ca nhu trong ban tay anh. Anh phai thong minh, nhu anh da phai hieu biet. Boi le, hinh thuc nho khong co nghia la noi dung khong lon lao. Anh phai biet noi mot cach ngan gon, nhu nha tho chi duoc lam tho tu tuyet”(12). Nhu the, tinh huong doi voi mot truyen ngan cung giong nhu cai tu doi voi mot bai tho.

No chinh la cot loi cua noi dung phan anh, la co so de to chuc cot truyen, xay dung hinh tuong. Trong van xuoi tu su, xay dung tinh huong duong nhu thanh nhiem vu tat yeu cua nha van, tro thanh noi thu thach tai nghe cua nha van. Boi the, phan tich tac pham thuoc the loai nay, dieu quan trong la phai xac dinh, khai quat duoc tinh huong va y nghia cua no. Moi quan he giua tinh huong voi nhan vat the hien moi tuong quan giua hoan canh va tinh cach. Hoan canh cang co tinh dien hinh, cang co do gay can thi cang de noi bat tinh cach dien hinh cua nhan vat. Truyen ngan Doi mat (Nam Cao) xay dung tren tinh huong cuoc gap go giua hai nguoi ban van noi lang que tan cu o nhung nam dau cuoc khang chien chong thuc dan Phap. Tinh huong ay tao cho Nam Cao su thuan loi de the hien mot cach sinh dong, hap dan van de “doi mat”. Toan quoc buoc vao cuoc khang chien, lich su dan toc chuyen sang thoi ki moi dat ra truoc van nghe si chung ta van de nhan duong.

Gio day nghe thuat se tim de tai, cam hung o dau? Khi dem nghe thuat den voi doi song khang chien hang ngay cua quan chung cong nong binh thi co ha thap nghe thuat xuong khong, co bien nghe thuat thanh tuyen truyen tho thien va lam kho can di cam hung sang tao hay khong? Truoc cac cau hoi nay, hang ngu van nghe si da dien ra su phan hoa. Doi voi nhung nguoi von xuat than tu quan chung, da hieu duoc ban chat va suc manh cua quan chung thi khong kho tra loi. Ho san sang dem nghe thuat den voi cong nong binh, tim o hien thuc khang chien nguon de tai, cam hung sang tao bat tan cho minh. Nhung doi voi loai nghe si von xuat than tu thanh phan lop tren, chua co nhieu dip tiep xuc voi quan chung thi khong khoi ban khoan, lung tung. Tham chi trong so nay co ke da lac duong. Giua luc ay, Doi mat ra doi nhu loi giai dap kip thoi va dung dan. Lan tim den noi gia dinh Hoang tan cu cua Do da tro thanh mot “co hoi” de nguoi ban cu ay “tuon ra” bao dieu buc boi chat chua bay lau nay. Cuoc tro chuyen o buoi chieu roi buoi toi sau do giua Hoang va Do tro thanh noi dung chinh cua thien truyen Doi mat va nho tinh huong nay ban chat Hoang duoc boc lo mot cach tu nhien, chan thuc nhat.

Can thay rang Nam Cao that kheo leo khi dung doi thoai, tao khong khi truyen. O day, Nam Cao da “giu mieng” Do lai, de anh rat it noi (thinh thoang qua lam anh moi rut re dua ra vai nhan xet). it noi khong phai vi dong y voi cac nhan xet cua Hoang ma trai lai Do ngay mot hieu ra rang gia minh co noi di nua cung chang the nao giup anh ta thay doi trong luc nay. Chinh vi the ma Hoang cang tu nhien, thoai mai, cang coi day la dip trut ra bao dieu tuc toi, han hoc ve dan que. Nam Cao da khong dung tu ben ngoai ma ban luan ve Hoang, cung khong lam dung su danh gia cua Do ma cu de Hoang tu boc lo truoc mat nguoi doc. Chung ta nhu duoc tham du vao cau chuyen, duoc nghe Hoang noi va tu hieu ra ban chat con nguoi ay… Tinh huong doc dao cua truyen ngan Vo nhat (Kim Lan) duoc gui gam ngay tu cach dat ten truyen. Mot chuyen von rat nghiem tuc, von duoc xem la mot trong nhung cong viec trong dai nhat cua doi mot con nguoi ma lai dien ra nhu mot tro dua.

Mot anh chang da dung tuoi, ngheo tung, lai xau trai, tu thuo cha sinh me de den gio chua tung duoc mot nguoi con gai nao them de y den the ma bong dung duoc mot nguoi phu nu theo ve nha lam vo han hoi. Cang la hon nua la Trang nhat vo ve giua nhung ngay doi kem, giua khi cai chet vi doi dang rap rinh de doa. Kim Lan da dem den cho nguoi doc mot cau chuyen nen vo nen chong qua la xua nay chua tung co. Chinh cai doi va chi vi cai doi ma nguoi phu nu no danh “theo khong” Trang ve chu dau phai vi yeu hay vi nghia. Voi cau chuyen nay va voi mot so chi tiet nghe thuat day am anh Vo nhat da tai hien sinh dong nhung ngay thang doi kho mot di khong tro lai trong lich su dan toc. Nhung dieu lam nen “than but” Vo nhat dau chi co the. Mot cau chuyen nen vo nen chong hoan toan tinh co, ngau nhien nhung lai mang mau sac tu nhien, tat nhien, lai toat len tinh tat yeu - do la cam nhan ma Vo nhat dem toi cho nguoi doc. Chung ta nhan ra rang nhung con nguoi ngheo kho trong hoan canh ay tim den nhau, cuu mang nhau nhu mot le tu nhien. Ho da cu xu dung voi dao li, tinh thuong ngan doi cua nguoi Viet. Day la chuyen la rach it dum la rach nhieu. Me con Trang nao co no du gi, van dang lo lang hang ngay voi cai doi, nhung van mo rong long cuu mang nguoi phu nu kia. Viet Vo nhat, Kim Lan da khang dinh duoc rang trong cai doi nguoi ta cang khat khao su song, nhung nguoi dan lao dong, du trong hoan canh doi kho den may, van san long che cho, dum boc nhau, van biet vui voi cai gi minh dang co va cu lap lanh niem tin vao tuong lai.

Khi phan tich tinh huong can phai chu y toi hieu qua nghe thuat cua no doi voi viec the hien chu de tac pham, tu tuong cua nha van. Chung toi muon noi ro them dieu nay bang truyen ngan Nhung dua con trong gia dinh cua Nguyen Thi – mot tac pham hay ve chu nghia anh hung cach mang cua nhan dan Nam Bo trong cuoc khang chien chong de quoc Mi. Long yeu que huong dat nuoc, truyen thong quat cuong bat khuat cua con nguoi mien dat nay duoc Nguyen Thi khai thac, the hien tu goc do gia dinh. Doi voi moi con nguoi Viet Nam ta, truyen thong gia dinh, dong ho von thanh dieu rat mau thit, thieng lieng. No vua la y thuc vua la tam thuc trong doi song, trong hanh xu. Boi the, doc Nhung dua con trong gia dinh ta cam thay chu nghia anh hung cach mang da tham hoa trong doi song thuong ngay cua moi thanh vien, moi ca nhan. Chuyen cam sung cua hai chi em Chien, Viet cu tu nhien nhu cuoc song da the va phai the.

Viet truyen ngan nay, nha van chu yeu dung thu phap hoi tuong cua chinh nguoi trong cuoc, da trao quyen tran thuat cho nhan vat Viet. Dieu nay lai dien ra trong tinh huong sau tran danh ac liet, Viet bi thuong nang, bi lac don vi va dang co suc tim ve voi dong doi. Nguoi linh tre ay cu luc me thiep di, luc tinh va chap chon nho lai nhung ki niem trong gia dinh, nho nhung nguoi than. Tao tinh huong nay, chon diem nhin tran thuat nay, Nguyen Thi co the to chuc ket cau tac pham kha thoai mai, linh hoat theo y do cua minh. Cau chuyen khong can ke, can nho theo trinh tu thoi gian. Nhung hoi tuong cua Viet cu dut noi, tuong chung roi rac, linh tinh nhung ki thuc lai duoc chon loc, sap xep theo y do cua nha van.

2.2. Phan tich chi tiet trong tac pham van xuoi tu su.

Mot tac pham van xuoi hay lam khi o chi tiet song dong.

Trong mot tac pham thuong co nhieu chi tiet nhung khong phai moi chi tiet deu co gia tri ngang bang nhau. Co cac chi tiet co the luot qua hoac bo di cung khong sao. Co cac chi tiet the hien than thai nhan vat, co dong noi dung, gia tri cua tac pham, nhu mot giot nuoc ma qua do co the thay ca coc nuoc. Boi the, nguoi doc van, phan tich van phai biet luot qua nhung chi tiet vun vat, ngau nhien, dong thoi nam bat lay va tap trung phan tich cac chi tiet tieu bieu, dat gia nhat. Lam duoc dieu nay hay khong chinh la mot can cu de danh gia nang luc cam thu tac pham, dong thoi danh gia phuong phap, ki nang cua nguoi viet. Nhan day, cung xin noi voi cac ban rang mot bai viet hay (cung nhu mot ca si hat) phai co cho dam cho nhat, cho thang cho tram chu khong nen deu deu, don giong. Muon dat den dieu nay duong nhien can nhieu dieu kien, yeu to, can phai luyen but cong phu.

Trong do co mot doi hoi: nguoi viet phai y thuc ro dau la diem chinh, biet dung lai phan tich sau mot so cho minh tam dac. Da khong it nguoi viet ve Vo chong A Phu, phan tich qua trinh troi day cua suc song tiem tang trong nhan vat Mi vao dem mua xuan nghe tieng sao goi ban tinh nhung chua may ai cam nhan het y nghia cua hanh dong Mi uong ruou trong dem ay. Tieng sao goi ban tinh ngoai dau nui vong toi bat dau danh thuc noi nho hanh phuc thoi tuoi tre, y niem ve thoi gian trong nguoi phu nu dang song trong dang cay, bat hanh. Mi thiet tha boi hoi roi ngoi nham tham bai hat cua nguoi dang thoi sao. Khi tu trong buong buoc ra (can buong chat hep, toi tam, chi co mot lo cua so vuong bang ban tay bay lau nay giam ham tuoi xuan cua nguoi phu nu xinh dep, tai hoa) Mi thay xung quanh minh dang rat on ao. Ca nha thong li Pa Tra vua an xong bua com Tet cung ma, dang danh chieng, op dong, nhay mua va lai uong ruou ben bep lua. Nhin moi nguoi nhu the, Mi nghi “Ngay Tet, Mi cung uong ruou”. Co len lay hu ruou, uong uc tung bat.

Can li giai hanh dong uong ruou cua Mi luc ay the nao? Do chinh la mot phan ung tu suc song tiem tang dang troi day. La con nguoi, ai chang co quyen uong chut ruou ngay Tet. Nguoi ta uong thi Mi cung phai uong de chung to minh con la mot con nguoi. The la y thuc ve quyen lam nguoi, quyen binh dang da tro lai trong Mi. Mi uong den the de dan nen xuong noi uat uc va ca khat vong song dang troi len trong minh. Mi uong den the cho bo tuc, bo hon, uong nhu su tra thu lu nguoi doc ac kia. Chi tiet trong van chuong la the – vua chan thuc vua chua dung nhieu y nghia. Lam khi qua mot chut ben ngoai ta phai doc ra the gioi noi tam cua nhan vat.

Chung ta cung co the noi nhu tren chang han voi chi tiet Trang khoe chai dau voi nguoi vo nhat (Vo nhat Kim Lan). Bay lau nay toi den me con Trang nao co dau ma thap den. Nhung hom nay duoc mot nguoi phu nu theo minh ve nha lam vo, nguoi dan ong nay moi quyet dinh mua hai hao dau tren cho tinh. Vay ma Trang dau da dam noi voi nguoi vo nhat. Mai den khi di den cho khuat, khong co ai nhin theo nua, Trang moi cham buoc lai, di sat nguoi vo nhat roi gio cai chai dau van cam lam lam mot ben tay len khoe…

Kim Lan da mieu ta hanh dong, nhung loi treu dua cua Trang va nguoi vo nhat khi ay bang doi mat nheo cuoi that hom hinh. Phai thau hieu, tran trong niem vui hanh phuc binh di o nguoi dan ngheo den chung nao moi viet noi chi tiet ay, moi de Trang chac luoi noi: “Vo moi vo miec cung phai cho sang sua mot ti chu, cha nhe chua toi da ruc vao ngay, hi hi…”. Cung the, khong song sau sac voi nhan vat cua minh, lam sao dien ta duoc cam giac: “Mot cai gi moi me, la lam, chua tung thay o nguoi dan ong ngheo kho ay, no mon man, om ap khap da thit Trang, tua ho nhu co ban tay vuot nhe tren song lung.” Khi phan tich chi tiet, can dat no trong dong cot truyen, trong noi dung phan anh cua tac pham de xac dinh dung vi tri, y nghia cua chi tiet ay. Cam nhan duoc gia tri cua cac chi tiet tieu bieu roi thi phai tap trung phan tich, ban luan ve no.

3. Phan tich nhan vat trong tac pham tu su.

Trong thuc te hoc van, lam van, kha nhieu hoc sinh con lung tung khi gap kieu bai phan tich nhan vat trong tac pham tu su. Lung tung nay do nhieu nguyen nhan. Co phan do cach doc va nam tac pham de dan chung khi lam bai. Co phan do chua thuan thuc phuong phap, ki nang, chua biet tim ra cac van de phan tich. Lai co phan boi chua thuc hieu muc dich, y nghia cua viec minh dang lam. Viec gi cung the, khi chua that hieu muc dich cong viec thi kho co the lam tot, lam mot cach co y thuc cao duoc.

Trong tac pham tu su, nha van “noi” qua nhan vat. Nhan vat chinh la noi mang cho noi dung phan anh, tu tuong, chu de cua tac pham, la noi ki thac quan niem ve con nguoi, ve nhan sinh cua nha van. Boi the, phan tich nhan vat tro thanh con duong quan trong nhat de di den gia tri hien thuc, gia tri nhan dao cua tac pham, de nhan ra li tuong tham mi cua nha van. Mot nhan vat van hoc lon bao gio cung the hien mot so phan, mot quan niem nhan sinh doc dao va thuong dien hinh cho mot tang lop xa hoi, mot giai cap, tham chi mot thoi dai nao do.

Khong phai khong con nhung nguoi chua hieu that day du rang nhan vat trong tac pham van hoc la “con de”, la san pham sang tao cua mot nha van nhat dinh. No la ket qua cua mot qua trinh kham pha, chiem nghiem. No la san pham tu su tong hop, nhao nan. Cung do the, nhan vat mang dau an cua ca nhan sang tao ra no. Khong it nguoi con doi chieu may moc nhan vat voi hien thuc lich su, voi su thuc cuoc doi de danh gia dung, sai, hay, do ma quen di mot su thuc khac: nhan vat co the mang mau sac “sieu thuc”, co the di loi rieng theo cach dan dat, theo y do va but phap nghe thuat cua nha van. Phan tich nhan vat con de nhan ra tai nang, dac diem but phap cua nha van, de them thu vi khi thuong thuc mot gia tri tham mi.

Viec phan tich mot nhan vat can duoc soi to duoi cac anh sang tren. Khi phan tich mot nhan vat phai vuon len khai quat duoc cac gia tri tren. Nhac lai may dieu nay, chung toi xin luu y cac ban hai nhuoc diem ma khong it nguoi phan tich nhan vat thuong mac phai:

Thu nhat, bien bai phan tich nhan vat thanh mot bai mieu ta, ca ngoi mot con nguoi nao do ngoai doi (nhat la khi phan tich loai nhan vat chinh dien co cac pham chat, ve dep cao qui). Qua trinh phan tich mot nhan vat van hoc can gan voi su cam thu, danh gia but phap nghe thuat mieu ta cua nha van. Chu phan tich o day khong nen hieu chi la mot thao tac nghi luan (chi ra cac dac diem cua nhan vat) ma bao ham ca su nhan xet, danh gia bang cam thu, suy nghi cua minh.

Thu hai, bai phan tich nhan vat chi dung o cap do cu the ma khong nang len tam khai quat de rut ra tu tuong, quan niem cua nha van. Nen nho rang khi xay dung mot nhan vat (nhat la nhan vat chinh) bao gio nha van cung muon gui gam qua do mot cach nhin nhan ve xa hoi, mot quan niem nhan sinh. Neu phan tich nhan vat ma chi dung o nhan vat nghia la chua y thuc duoc vi tri cua nhan vat ay trong chu de, tu tuong cua tac pham.

Bay gio chung ta cung nhau xac dinh phan tich nhan vat la phan tich nhung gi.

Mot nhan vat van hoc thanh cong cung nhu mot con nguoi sinh dong ngoai doi vay. Do la “con nguoi nay” trong su phan biet voi con nguoi khac. No co tinh cach rieng, so phan rieng khong the lan. Boi the, suy cho cung, phan tich mot nhan vat lam sang to mot tinh cach, mot so phan. Song van de la nha van khong truc tiep buoc vao tac pham ma noi len dieu ay. Tinh cach, so phan nhan vat hien len sinh dong trong tac pham qua nhieu phuong dien cu the. Do chinh la nhung phuong dien nguoi doc, nguoi phan tich can luu y.

3.1. Lai lich

Day la phuong dien dau tien gop phan hinh thanh dac diem tinh cach, chi phoi con duong doi cua nhan vat cung nhu muc dau tien ta thuong khai trong ban “So yeu li lich” la thanh phan xuat than, hoan canh gia dinh vay. Hoan canh mo coi tu nho, hanh vi vo giao duc khi o voi nguoi bac ho (de roi bi duoi ra khoi nha) cung nhung thanh tich bat hao trong cuoc song lang thang he duong xo cho cua Xuan Toc Do da gop phan tao nen tinh cach luu manh, lau linh cua y sau nay (So do Vu Trong Phung). Ngay tu khi duoc sinh ra da bi vut khoi le cuoc song, duoc nguoi ta nhat ve nuoi roi het di o cho nha nay sang nha khac, khong ba con than thich, khong thuoc dat cam dui – hoan canh xuat than ay la mot nguyen nhan tao nen so phan co doc the tham cua Chi Pheo (Chi Pheo Nam Cao). Von xuat than tu tang lop tren, quen huong cuoc song giau sang, lai it co dip gan gui voi quan chung lao dong nen van si Hoang (Doi mat Nam Cao) de co cai nhin den toi, khinh miet doi voi nguoi nong dan khang chien. Tinh cach nhan vat duoc li giai mot phan boi thanh phan xuat than, hoan canh gia dinh va dieu kien sinh hoat truoc do.

3.2. Ngoai hinh

Trong van hoc, nha van mieu ta ngoai hinh nhan vat thuong voi hai muc dich. Thu nhat, de ca the hoa nhan vat, nghia la tao an tuong rieng ve nhan vat ay (khong the lan vao cac nhan vat khac). Thu hai, qua ve be ngoai ma phan nao he mo tinh cach, ban chat cua nhan vat ay. Mot nha van co tai thuong chi qua mot so net khac hoa cham pha co the giup nguoi doc hinh dung ra dien mao, tu the cung ban chat cua mot nhan vat nao do. Mot nhan vat thanh cong bao gio cung la “con nguoi nay” khac voi con nguoi kia, con nguoi no… Mieu ta nhan vat Hoang – mot kieu tri thuc truong gia, khong yeu mot ai, chang chiu lam viec gi, chi co tai chui dong – Nam Cao dau qua ki luong, ruom ra. Qua mat Do, nha van mieu ta: dang nguoi to beo, buoc di khenh khang, vua di vua nhu boi hai canh tay ra hai ben vi nhung khoi thit o duoi nach kenh ra, ban tay mup mip, bo mat day dan va tren mep mot cai vanh mong ngua ria trong nhu chiec ban chai nho. Chung ay chi tiet du giup nguoi doc hinh dung ro mot con nguoi kieu cach, luon to ra be tren, mot loi song sung tuc, du thua giua luc nhan dan dang gian kho khang chien. Trai lai, khuon mat voi doi go ma cao day tan huong, ban tay co nhung ngon rat to o nhan vat Dao (Mua lac Nguyen Khai) da “noi” voi nguoi doc ve so kiep “quan tu gian nan, hong nhan vat va”, ve nhung nam thang long dong, nhieu suong gio cua nguoi phu nu nay. Trong truyen ngan Vi hanh, muon loi nguoi con trai (doi nam nu thanh nien nguoi Phap di tren toa xe dien ngam), tac gia Nguyen ai Quoc da phac hoa chan dung Khai Dinh: “Chang phai van cai mui tet ay, van doi mat xech ay, van cai mat bung nhu vo chanh ay day a?”. Cac chi tiet nay vua co gia tri ta thuc ve Khai Dinh vua am chi that sau cay tinh cach hen kem, chang co may thien luong cua ong vua bu nhin An Nam. Den voi Vo chong A Phu (To Hoai), chung ta an tuong boi hinh anh mot co gai luc nao cung “cui mat, mat buon ruoi ruoi”. Nha van dac ta mot hinh dang khi nao cung cui mat nhin dat ma khong dam ngang cao, nhin xa mot chut. Mot khuon mat xinh dep la the ma mang noi u sau tham tham. Chi tiet nay khien ta an tuong voi than phan tui nhuc cua nguoi con dau gat no.

Khi cam nhan, phan tich ngoai hinh nhan vat can thay rang phan lon truong hop, dac diem tinh cach, chieu sau noi tam duoc thong nhat voi ve be ngoai. Song cung co nhung truong hop cai ben trong va ve ben ngoai cua nhan vat “trat khop”, tham chi trai nguoc nhau. Ben trong cai than hinh xau xi, di dang cua Quadimodo (nhan vat trong tieu thuyet Nha tho Duc Ba cua Vichto Huygo) lai la mot tam hon cao thuong, trai tim thanh thien. Lao Hac (truyen ngan Lao Hac cua Nam Cao) than hinh nho tho, bo mat nhan nheo nhu qua tram nhung long tu trong, tinh thuong yeu thi lon lao, cao ca it ai bang.

Trong phan tich nhan vat, can qua cac chi tiet ngoai hinh ma “doc” dung noi tam, ban chat cua doi tuong.

3.3. Ngon ngu

Qua loi an tieng noi, qua cach dung tu, giong dieu cua mot nguoi, chung ta co the nhan ra nghe nghiep, trinh do van hoa, nhan ra tinh cach cua con nguoi ay. Ngon ngu cua nhan vat van hoc thanh cong thuong duoc ca the hoa cao do, nghia la mang dam dau an cua mot ca nhan. Nha van co tai la nguoi biet song voi nhieu nhan vat, nam bat duoc nhieu kieu ngon ngu. Nguoi ta hay noi toi tai ca the hoa ngon ngu nhan vat cua Nguyen Cong Hoan trong truyen ngan trao phung. Nhan vat cua ong qua ai noi ra nguoi ay, dung voi nghe nghiep, ban chat xa hoi cua ho. Nhac toi nhan vat co Hong trong tieu thuyet trao phung So do cua Vu Trong Phung chung ta nho ngay den cau gat dau cua mieng “Biet roi, kho lam, noi mai!” mac dau ong ta chang biet cho ra dau ra dua viec gi ca. Cho den khi tro thanh “nha cai cach tham mi”, “doc-to Xuan”, “giao su quan vot”, “co van bao Go mo”… duoc ca xa hoi thuong luu thanh thi trong vong, Xuan Toc Do van dau cua mieng may chu “me kiep”, “nuoc me gi”. Dieu ay chung to cai ban chat luu manh, vo hoc cua y khong sao got rua noi. Hay chu y den ngon ngu cua Hoang (Doi mat Nam Cao) – mot bac dan anh trong van gioi dong thoi la tay cho den cho do rat tai tinh: “ong thanh nien”, “ba phu nu”, “bo tu ve”, “ cai So do”, “Toi cho rang cuoc Cach mang thang Tam cung nhu cuoc khang chien hien nay chi an vi nguoi lang dao cu”, “Bo Dong chu mat o Ha Noi, khong dem di duoc. The moi sau doi chu! Han qua. May ma bo Tam quoc lai de o ngoai thanh, dem di duoc. Neu khong thi buon den chet.”. Ngay den cach vo dui, den giong “chui yeu” Tao Thao cung rat… Hoang. Trong Rung xa nu ngon ngu cua nhan vat Tnu nhieu khi ngan gon, chac nich, chung to mot tinh cach manh me, dut khoat: “Chi con thang chi huy duoi ham. Keu no khong len. Bo luu dan, no co ngach. Nguoi chi huy minh hoi: Ai xuong? Toi xuong. Toi lam. Toi mo thay no. No ban. Toi giat duoc sung no. No vat toi. Nhung toi manh hon. Toi tong dau goi len nguc no. Toi bop den pin len mat no: Duc, may con nho tau khong? No lac dau. Duoc, day nay, hai ban tay tau day nay, nho chu? Tau van cam duoc sung! Mat no trang gia. Toi noi: Nay, tau co sung day, tau co ca dao gam day. Nhung tau khong giet may bang sung, tau khong dam may bang dao nghe chua! Duc! Tau giet may bang muoi ngon tay cut nay thoi, tau bop co may thoi!”. Qua la doi ban tay don nen cam hon, doi ban tay qua bao. Con nguoi mien nui la the: yeu ai, yeu het long, ghet ai, ghet tan do. Tu ngay thang Duc dan linh ve dan ap dan lang, danh dap chet me con Mai, Tnu khac sau moi thu. Cai ten thang Duc in dam trong tam kham… Anh muon chung to voi ke thu rang doi ban tay tung bi hanh ha da man truoc day de dap tat mong cam sung, moi ngon da bi cut mot dot, luc nay van thua suc tra thu. Ngon ngu ay, nhung loi hoi, loi canh cao cung cach tra thu ay chung to mot tinh cach manh me, mot hanh dong quyet liet.

3.4. Noi tam

Khi phan tich nhan vat can quan tam den the gioi ben trong voi nhung cam giac, cam xuc, tinh cam, suy nghi… The gioi ben trong nay thuong tuong tac voi the gioi ben ngoai (moi truong thien nhien, su bien chuyen cua doi song xa hoi, quan he va hanh vi cua cac nhan vat khac xung quanh) dong thoi cung co qui luat van dong rieng cua no. Mot nghe si tai nang thuong cung la mot bac thay trong viec nam bat va dien ta tam li con nguoi. Mieu ta chan thuc, tinh te doi song noi tam nhan vat la cho thu thach tai nghe nha van va cam nhan, phan tich duoc mot cach ki luong, thuyet phuc mat nay cung thanh noi chung to nang luc cua nguoi phan tich tac pham. Bo cuc truyen ngan Hai dua tre van dong theo dong cam giac bang khuang, tam trang buon man mac cua nhan vat Lien trong khong gian pho huyen nho truoc gio khac ngay tan roi dan ve dem. Tinh tru tinh, su tinh te cua ngoi but Thach Lam the hien qua viec dien ta bao bien thai nhe nhang cua canh vat va su hoa dieu cua long nguoi. O truyen ngan Vo chong A Phu, hay nhat co le la nhung trang To Hoai dien ta su troi day tung buoc cua suc song tiem tang trong long Mi, qua trinh hoi sinh cua tam hon co trong dem mua xuan nghe tieng sao goi ban tinh va dien bien tam trang, hanh dong cua Mi trong dem mua dong cat day troi giai thoat cho A Phu roi bat ngo chay theo nguoi ay. Song trong tam trang thiet tha boi hoi roi ngay cang rao ruc cua nhan vat khi bong nghe tieng sao, To Hoai dien ta chan thuc qua trinh hoi sinh nay qua cac buoc tam trang, cu chi va hanh dong. Ve hanh dong uong ruou cua Mi, chung toi da phan tich o truoc.

Cung tuong tu nhu the, hay chu y hanh dong thap sang them dia den cua nguoi phu nu nay sau do: “Mi den goc nha, lay ong mo, xan mot mieng bo them vao dia den cho sang. Trong dau Mi dang rap ron tieng sao…”. Hanh dong nay co y nghia gi? Bay lau nay Mi co ban tam gi den bong toi hay anh sang xung quanh minh dau. Cuoc doi doi voi nguoi con dau gat no chi nhu mot dem dai tham tham. Nhung gio day co le Mi khong con chiu noi bong toi dang vay boc quanh minh nua. Thap sang them dia den hay la nguoi phu nu nay dang muon thap sang lai cuoc doi minh? Tiep theo hanh dong uong ruou de long cang nho ve ngay truoc, de thay minh con tre, hanh dong nay chung to phan khang am tham ma quyet liet, chung to song cuon trong chieu sau tam trang tu khi nghe tieng sao goi ban yeu lap lo ngoai dau nui, lung lo bay ngoai duong. Den khi dien ta tam trang, hanh dong nhan vat Mi o dem mua dong gia lanh sau do, ngoi but To Hoai nhu hoi hop doi theo noi long nguoi phu nu nay de dan nguoi doc di tu bat ngo nay den bat ngo khac. Chung ta vua bat ngo truoc hanh dong tao bao cat day troi cho A Phu lai ngo ngang truoc viec Mi vung chay theo (du truoc do vai giay van dang nghi chuyen o lai ma chet thay) voi cau noi trong con gio thoc lanh buot “ o day thi chet mat!”. Nhung ngam ra thi nhung hanh dong bat ngo nay lai rat tu nhien va hop li boi dung voi hoan canh cu the ay, voi tinh cach ay. Tham nhap the gioi noi tam phong phu cua mot nhan vat nao do tro thanh hanh trinh day thu vi cua nha van, cung la dieu hap dan doi voi nguoi doc, nguoi phan tich tac pham sau day. Dieu dang luu y ma qua cac dan chung neu tren cac ban da thay la dien bien noi tam thuong gan lien cung tung cu chi, hanh dong cua nhan vat, thuong duoc “huu hinh hoa” qua cu chi, hanh dong. Tat nhien khong phai luc nao chung ta cung co the “doc xuoi” noi long qua cu chi, hanh dong boi khong phai bao gio hai phia nay cung trung khit, tham chi chung co the doi lap nhau.

3.5. Cu chi, hanh dong

Khong phai ngau nhien ma khi mieu ta nhan vat Hoang trong buoi chieu roi buoi toi tiep chuyen Do, Nam Cao (qua mat Do) hay dac ta nhung dong tac khac thuong o nhan vat nay. Chung ta hay thu liet ke: “Anh cuoi gan mot tieng, nhin bao trum ca nguoi toi, hoi”, “Noi khinh bi cua anh phi ca ra ngoai, theo cai biu moi dai thuon thuot. Mui anh nhan lai nhu ngui thay mui xac thoi”, “Anh tron mat bao toi…”, “Hoang nhech mot khoe moi len, gay gat”, “Anh chop lay cau cua toi, nhanh nhu mot con meo vo con chuot”… Qua nhung dong tac, cu chi ay, chung ta du hieu Hoang khinh miet, ghe tom dan que den muc nao, tinh hieu thang, ke ca trong tro chuyen cua anh ta ra sao. Do cung la mot cai tai cua Nam Cao khi khac hoa nhan vat

Ban chat cua con nguoi ta boc lo chan xac, day du nhat qua cu chi, hanh dong. Phan tich nhan vat, vi the, can tap trung khai thac ki phuong dien nay. Do la su that hien nhien. Nhung dang chu y la ban chat nhan vat khong chi boc lo o viec nhan vat ay lam ma con qua cach lam viec ay cua nhan vat nua. Ve sau nay cung la mot phuong dien vo cung quan trong de nha van ca tinh hoa nhan vat. Nghi Hach (So do cua Vu Trong Phung) dung la Nghi Hach o hanh dong vo bung Thi Mich ma om o dua cot, o hanh dong say sua dien thuyet va nho nuoc mat to long thuong xot binh dan. Nam Cao da dung len truoc mat ta mot Chi Pheo bang xuong bang thit voi tinh cach dien khung, uat uc, voi so phan tuyet doi co doc va bi tham khong the lan voi bat ki mot ai khac. Qua la rat Chi Pheo tu bo mat day nhung van ngang vach doc, dang di ngat nguong den cach chui, tu kieu rach mat an va, kieu uong ruou den loi lam tinh voi Thi No, Tu hanh dong xach dao ra di tra thu den cach dam chet Ba Kien roi tu ket lieu doi minh. Cung trung tri nguoi no le song cai cach thong li Pa Tra hanh ha A Phu chi vi anh de ho bat mat mot con bo nha no moi doc ac lam sao, cang chung to cai quyen luc ghe gom va bo mat tan bao cua giai cap phong kien thong tri o mien nui. Khi dien hinh hoa nhan vat, mot nha van co tai thuong “lua chon” cho nhan vat nhung hanh dong doc dao, gay an tuong sau dam doi voi nguoi doc.

3.6. Loi cac nhan vat khac ve nhan vat

De khac hoa tinh cach, ban chat mot nhan vat, nha van con muon loi noi, loi danh gia cua cac nhan vat khac. Lam khi, nha van con “to chuc” cho cac nhan vat khac thao luan, ban bac ve nhan vat ay. Viet Vi hanh, Nguyen Ai Quoc da kheo leo tao tinh huong lam lan thu vi de muon cuoc doi thoai cua doi nam nu thanh nien nguoi Phap tren xe dien ngam o Pa ri ma dung chan dung, da kich ong vua bu nhin Khai Dinh. Qua nhung loi doi thoai ngan gon, sinh dong ma hinh anh ong vua An Nam lan luot hien len kha toan ven (tu loi an mac, trang suc xa hoa, loe loet, khoe cua mot cach kech com den dieu bo nhut nhat, lung ta lung tung, tu cai mui tet, doi mat xech, cai mat bung nhu vo chanh den hanh vi am muoi…). Tac gia da muon loi doi nam nu thanh nien Phap ma ban luan, dinh gia that dich dang ve Khai Dinh. Ong vua nay duoc xem nhu mot tro giai tri, mua vui cho nguoi dan Phap giua luc moi tro quang cao tren bao chi duong thoi khong hap dan duoc cong chung nua. Mia mai thay tro giai tri nay lai khong he ton mot dong xu (khong bang vo le nang hau vua Cao Mien, tui lam tro leo treo nhao lon cua su thanh xu Cong Go).

Tham chi, Khai Dinh duoc vi nhu vai roi ma ong bau nha hat Mua roi co dinh ki giao keo thue. Da la con roi thi khong the tu than chuyen dong ma phai tuan theo su dieu khien, giat day cua nhung ai do. Khai Dinh chi la mot con roi tren san khau chinh tri duong thoi. Moi hanh dong, moi loi noi cua ong vua nay deu nhat nhat tuan theo su dieu khien cua quan thay Phap! Den voi truyen ngan Rung xa nu, loi cu Met noi voi con chau Xo Man lai cho ta hieu duoc phan nao hoan canh gia dinh va tinh cach cua Tnu: “Anh Tnu ma tau da ke cho chung may nghe bao nhieu lan roi do. Day, no day, no di giai phong quan danh giac, nay no ve tham lang mot dem, cap tren cho no ve mot dem, co chu ki nguoi chi huy, chi bi thu coi roi. No day! No la nguoi Stra minh. Cha me no chet som, lang Xo Man nay nuoi no. Doi no kho, nhung bung no sach nhu nuoc suoi lang ta…”. Trong tac pham van hoc, cac nhan vat thuong o giua nhung moi quan he tuong tac, rang buoc nhieu khi rat phuc tap, thuong nhan (hoac chiu) su nhan xet, danh gia cua cac nhan vat khac. Tat nhien, khong phai loi nhan xet, danh gia nao cung dung va deu la y kien cua nha van.

Sau khi trinh bay sau phuong dien cu the luc phan tich nhan vat trong tac pham tu su, chung toi muon luu y cac ban may diem:

Thu nhat: Khong phai bat cu nhan vat nao cung duoc nha van the hien day du cac phuong dien nay (lai lich, ngoai hinh, ngon ngu, noi tam, cu chi, hanh dong, qua loi cac nhan vat khac). Tuy truong hop ma co cho nhieu, cho it, cho dam, cho nhat. Boi the, khong phai cu may moc tim du, phan tich du ma can biet tap trung, xoay sau vao cac phuong dien thanh cong nhat cua tac pham. Cung khong cu phai tuan tu theo sau phuong dien nhu the ma nen sap xep theo thuc te, lam sao cho bai van cua minh hap dan.

Thu hai: Tranh lam lan cap do cua nhung phuong dien phan tich. Co the xem sau phuong dien da neu dong dang va deu la su cu the hoa, hien thuc hoa cua tinh cach, so phan nhan vat. Khong nen xem tinh cach nhu mot phuong dien ngang bang cac phuong dien ay (nhu mot vai cuon sach ve lam van lau nay van sap xep). Dieu nay khong dung ve mat li luan va se gay lung tung trong thuc te lam bai.

Thu ba: Nam vung sau phuong dien co ban da neu khi phan tich nhan vat chinh la dieu co y nghia dinh huong cho viec doc tac pham tu su. Biet doc tac pham tu su nghia la hieu duoc, nho duoc noi dung phan anh cua tac pham va moi quan he giua cac nhan vat, nam duoc tinh cach, so phan cua cac nhan vat chinh. De co can cu phan tich, de co chat lieu lam bai, khi doc tac pham can ghi nho cac chi tiet, cac hinh anh ve tung phuong dien ay.

4. Phan tich diem nhin tran thuat, giong dieu tran thuat trong tac pham van xuoi tu su

Trong tac pham van xuoi tu su, noi dung tran thuat phai duoc the hien tu diem nhin, bang quan diem tran thuat nao do. Xac dinh diem nhin tran thuat nghia la chi ra vi tri tu do nguoi tran thuat nhin ra va mieu ta su vat, tuong thuat cau chuyen trong tac pham. No chinh la cach ke, phuong thuc ke, la tinh huong dien ngon. Nhu the, diem nhin tran thuat co moi quan he mat thiet voi cau truc nghe thuat, giong dieu cua tac pham, voi cach cam thu the gioi, thai do cua nha van. Khi nghien cuu mot cau truc van ban, chung ta can quan tam den diem nhin, cho dung ma tac gia lua chon. Chinh diem nhin, cho dung nay chi phoi cach mieu ta, danh gia su viec, cau chuyen va thanh co so de nguoi doc chung ta can nhac, lua chon thai do doi voi hien thuc, nhan vat duoc phan anh. Xet ve mat nao do, qua trinh hien dai hoa cua van hoc, qua trinh phat trien cua tu duy nghe thuat nhan loai gan lien voi su thay doi, cach tan diem nhin tran thuat. Van hoc truyen thong thuong chi su dung mot diem nhin tran thuat tu nguoi ke chuyen (co the cu tran thuat mot cach khach quan hay xung toi).

O day, nguoi ke chuyen la nguoi toan thong, nam rat ro va biet tat ca ve nhan vat, ve noi dung cau chuyen. Trong khi ke, ho dua ra nhung nhan dinh, danh gia ve nhan vat, su kien va the la vo hinh trung ho da ap dat cach nghi, cach danh gia cua minh len doc gia. Den van hoc hien dai, noi dung tran thuat khong chi dien ra theo trinh tu thoi gian ma co su xao tron, dan xen, khong chi co mot chu the tran thuat tu dau den cuoi ma co su tran thuat da chu the, cung voi tac gia tran thuat con co nhan vat tu ke, hoai niem, con co cac nhan vat tran thuat, danh gia cho nhau, ve nhau (Trong van hoc phuong Tay, nguoi dau tien hoan thien tinh hien dai trong cach ke, ket hop linh hoat nhieu diem nhin tran thuat la Kapka. O Viet Nam, nhung nha van dau tien co nhung cach tan dang ghi nhan ve phuong dien nay la Pham Duy Ton, Nguyen Ba Hoc trong mot so sang tac o nhung nam 20 cua the ki truoc). Phan tich tac pham van hoc hien dai can chu y den su dich chuyen, ket hop linh hoat nhieu diem nhin tran thuat. Lam khi, nha van “trao but” cho nhan vat, de nhan vat tu ke, tu noi ve minh. O day, noi dung nghe thuat khong chi duoc truyen dat duy nhat tu nguoi ke chuyen ma con boi cac nhan vat khac, bang ca nhung tieng noi ben trong mang nhan thuc, tinh cam cua nhan vat. Chung toi xin minh hoa dieu nay bang phan tich mot chi tiet trong truyen ngan Vo chong A Phu.

Ai tung doc Vo chong A Phu chac deu tham thia y nghia cua tieng sao goi ban tinh vao dem mua xuan. Tu khi hieu rang minh chua the chet, danh chap nhan kiep no le de cuu bo, Mi cu lui lui nhu con rua trong xo cua. Tuoi xuan cua nguoi phu nu xinh dep, tai hoa ay bi giam ham trong nhung khong gian chat hep, tam toi, trong can buong chi co mot lo cua so vuong bang ban tay, nhin ra ngoai kia cu thay mot mau mo mo trang trang khong biet la suong hay la nang.

Mi xem minh song ma nhu da chet, xem cuoc doi minh nhu mot dem dai bat tan. O lau trong cai kho Mi cung quen cai kho roi. Tham chi, den khi nguoi bo gia chet di, co cung chang nghi den chuyen roi khoi nha thong li nua. Ai ngo tieng sao goi ban tinh trong dem mua xuan ay da danh thuc y niem ve thoi gian, danh thuc hoai niem ve tuoi tre cung khat vong hanh phuc trong con nguoi tuong da chai li, cam lang di trong dau kho. Ngoi but To Hoai nhu hoi hop doi theo noi long Mi de dien ta qua trinh troi day cua mot suc song tiem tang theo cac buoc ngay cang cao, cang nong nan.

Cung tu day, diem nhin tran thuat, giong dieu tran thuat cua nha van bat dau chuyen doi. Khong hoan toan khach quan nua ma luc nay co su ket hop voi diem nhin tran thuat tu nhan vat, xuat hien loi tran thuat nua truc tiep. Thu doc lai mot doan van cua To Hoai: “Ruou da tan luc nao. Nguoi ve, nguoi di choi da van ca. Mi khong biet, Mi van ngoi tro mot minh giua nha. Mai sau Mi moi dung day, nhung Mi khong buoc ra duong choi, ma tu tu buoc vao buong. Chang nam nao A Su cho Mi di choi Tet. Mi cung chang buon di. Bay gio Mi da ngoi xuong giuong, trong ra cai lo cua so vuong mo mo trang trang. Da tu nay, Mi thay phoi phoi tro lai, trong long dot nhien vui suong nhu nhung dem Tet ngay truoc. Mi tre lam. Mi van con tre. Mi muon di choi…”. Trong doan van nay, dang tran thuat khach quan (tu cho dung nguoi ke chuyen) den ba cau cuoi co su dich chuyen, ket hop tu nhien cac diem nhin, giong dieu. To Hoai da viet lien tiep ba cau van ngan cung mot chu ngu la Mi. Loi van tu day bong hoi ha, bong don dap nhu cung khat vong song dang trao dang trong long Mi. Loi nha van hay loi nhan vat? Khong the phan dinh rach roi. To Hoai khong dung ben ngoai ma ta, ma ke nua, lai nhap than vao Mi, thon thuc cung Mi o thoi khac ay de tu trong do viet ra.

Khi tran thuat bang loi nua truc tiep nhu the, y thuc cua nhan vat duoc hien dien, nguoi doc duoc tham nhap vao y nghi tham kin cua nhan vat, duoc song cung nhan vat. Trong sang tac cua Nam Cao, su dich chuyen linh hoat diem nhin than thuat, su dan xen nhieu giong dieu tran thuat tro thanh mot dac diem noi bat, mot net thu vi cua phong cach. Khong it nguoi dung chu “da thanh” khi noi ve loi van Nam Cao ma chua thuc hieu dung khai niem nay. Chua han la da thanh khi trong mot doan van ma bao gom nhieu giong dieu theo kieu phep cong cac so hang. Chi luc nao trong ban than loi cua nguoi nay, nhan vat nay co loi cua nguoi khac, nhan vat khac, chi luc nao nhan vat doc thoai noi tam trong tam the huong toi nguoi khac, doi thoai voi nguoi khac hoac doi thoai ma nhu tu soi chieu, tu tro chuyen voi chinh minh thi moi co giong dieu da thanh.

Hay ngam nghi chang han tu doan mo dau truyen ngan Chi Pheo hay doan nhan vat Ho tu cam nhan, xi va minh la mot ke khon nan, bat luong trong nghe van trong Doi thua… o nhung doan nay, loi nguoi tran thuat (tac gia) va loi nhan vat trong su doi choi voi chinh minh, doi thoai voi nguoi doi khong the tach roi. Nam Cao thuong rat tu nhien trao quyen tran thuat cho nhan vat va nguoi doc van ong cung duoc tu nhien hoa vao, song trong dong y thuc ay.

Viec to chuc diem nhin tran thuat nhu tren tat yeu lien quan voi loi van, giong dieu cua tac pham. Moi nhan vat, moi su kien, chi tiet, hinh anh… trong tac pham van xuoi deu duoc dien ta bang loi van, bang giong dieu. Loi van khong bao gio la mot cong cu trung lap, vo sac thai. Nhieu nam truoc day, trong tu duy cua khong it nguoi, van xuoi va tho ca duoc tach xa ve hai phia. Co le do nhan manh tinh chu quan cua tho tru tinh ma trong su tach bach ay nguoi ta chua chu y dung muc den yeu to giong dieu cua loi van.

Neu nhu nha tho “co quyen” boc lo truc tiep thai do, xuc cam ca nhan thi nguoi viet van xuoi cung kho the dau cai nhin, tinh cam cua minh qua giong dieu tac pham. Boi the, loi van la mot can cu tin cay de chung ta nhan ra cho dung, nhan ra y do cua nha van khi xay dung tac pham. Khi viet Rung xa nu, Nguyen Trung Thanh da khong dong vai nguoi ke chuyen ma dung lai lich su bi hung cua lang Xo Man. Neu lam the, giua nguoi ke va cau chuyen duoc ke se co mot khoang cach. Nha van da trao quyen ke cho nhan vat cu Met – mot gia lang, mot nguoi trong cuoc. Cu Met la nguoi tung chung kien bao bien co trong dai cua lang Xo Man, la nguoi phat dong, to chuc cuoc khoi nghia bat khuat dau tien cua lang. Hon nua, chinh cu la nguoi truc tiep trung tri thang Duc ac on. Co the xem cu Met nhu mot pho su song cua lang Xo Man, la cay xa nu co thu vung chai cua dat rung Tay Nguyen.

Cu nhu chiec gach noi giua truyen thong bat khuat tu ngan xua voi hien tai dau thuong, hung trang. Chi con nguoi nhu the moi du uy tin, uy quyen dung lai lich su que huong va ran day con chau. Viec chon cu Met lam nhan vat nguoi ke chuyen da tao nen giong dieu su thi trang trong, thieng lieng dac biet cho thien truyen. Giong noi cua cu tram am, vang vong nhu tieng noi cua nui rung. Trong nhieu truyen ngan dac sac cua Nguyen Minh Chau o thoi ki doi moi nhu Buc tranh, Ben que cung co su dich chuyen, ket hop linh hoat cac diem nhin, giong dieu tran thuat. O nhung tac pham nay, tu diem nhin tran thuat khach quan, nha van thuong dich chuyen tu nhien sang tran thuat bang quan diem nhan vat cung doc thoai noi tam. Nhung doan van nhu the thuong co giong dieu tu van, tu soi xet hoac an nan, tu cam thuong. Nho the, tac pham tham tram voi chieu sau triet li, co kha nang lay thuc ban doc.

PGS – TS Le Quang Hung, Truong DH Su pham Ha Noi

Tin lien quan

» Cach “an diem" bai van nghi luan
» Nhung luu y khi on thi


Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Nam Cao, Chi Pheo, To Hoai, A Phu, Kim Lan, Khai Dinh, cua nguoi phu nu, tac pham van hoc, hoan canh gia dinh, nhan vat chinh, nguoi ke chuyen, moi quan he, theo trinh tu, nha van, tran thuat, mi

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Cách học để đạt điểm cao tác phẩm văn xuôi tự sự

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Cách học để đạt điểm cao tác phẩm văn xuôi tự sự bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Cach hoc de dat diem cao tac pham van xuoi tu su

Nhan xet, hay lien he ve tin Cach hoc de dat diem cao tac pham van xuoi tu su co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Cach hoc de dat diem cao tac pham van xuoi tu su de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Kinh nghiem on thi trong chuyen muc Tuyen sinh.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Kinh nghiem on thi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0