Bi quyet lam bai tot phan ki nang de thi mon dia li

Tags: Viet Nam, san luong cong nghiep, so lieu cho truoc, quan he so sanh, bang so lieu, ve bieu do, moi quan he, nhu the nao, nhan xet, cau hoi, Dia li, ki nang, su dung, co cau, tang


Phan ki nang trong cac de thi mon Dia li chu yeu la: Ve va nhan xet bieu do; nhan xet bang so lieu, thong ke; su dung Atlat dia li Viet Nam de lam bai.

De giup cac em hoc sinh thuan loi nhat trong qua trinh lam bai thi doi voi phan kien thuc ki nang cua cac de thi mon Dia li, toi xin duoc trao doi nhung “bi quyet” de hoc tot va lam tot phan ki nang bai thi mon Dia li nhu sau:

1. Ki nang lua chon bieu do thich hop nhat de ve.

De the hien tot bieu do, can phai co ky nang lua chon bieu do thich hop nhat; ky nang tinh toan, xu ly so lieu (vi du, tinh gia tri co cau (%), tinh ti le ve chi so phat trien, tinh ban kinh hinh tron...); ky nang ve bieu do (chinh xac, dung, dep...); ky nang nhan xet, phan tich bieu do; ky nang su dung cac dung cu ve ky thuat (may tinh ca nhan, but, thuoc...)

Cach lua chon bieu do thich hop nhat: Cau hoi trong cac de thi ve phan ki nang bieu do thuong co 3 phan:

a. Can cu vao loi dan (dat van de).

Trong cau hoi thuong co 3 dang sau:

- Dang loi dan co chi dinh. Vi du: “Tu bang so lieu, hay ve bieu do hinh tron the hien co cau su dung … nam...”. Nhu vay, ta co the xac dinh ngay duoc bieu do can the hien.

- Dang loi dan kin. Vi du: “Cho bang so lieu sau... Hay ve bieu do thich hop nhat.... the hien…. & cho nhan xet)”. Nhu vay, bang so lieu khong dua ra mot goi y nao, muon xac dinh duoc bieu do can ve, ta chuyen xuong nghien cuu cac thanh phan sau cua cau hoi. Voi dang bai tap co loi dan kin thi bao gio o phan cuoi “trong cau ket” cung goi y cho chung ta nen ve bieu do gi.

- Dang loi dan mo. Vi du: “Cho bang so lieu... Hay ve bieu do san luong cong nghiep nuoc ta phan theo cac vung kinh te nam...)”. Nhu vay, trong cau hoi da co goi y ngam la ve mot loai bieu do nhat dinh. Voi dang ”loi dan mo“ can chu y vao mot so tu goi mo trong cau hoi. Vi du:

+ Khi ve bieu do duong bieu dien: Thuong co nhung tu goi mo di kem nhu “tang truong”,

“bien dong”, “phat trien”, “qua cac nam tu... den...”. Vi du: Toc do tang dan so cua nuoc ta qua cac nam...; Tinh hinh bien dong ve san luong luong thuc...; Toc do phat trien cua nen kinh te.... v.v.

+ Khi ve bieu do hinh cot: Thuong co cac tu goi mo nhu: ”Khoi luong”, “San luong”,

“Dien tich” tu nam... den nam...”, hay “Qua cac thoi ky...”. Vi du: Khoi luong hang hoa van chuyen...; San luong luong thuc cua …; Dien tich trong cay cong nghiep...

+ Khi ve bieu do co cau: Thuong co cac tu goi mo “Co cau”, “Phan theo”, “Trong do”,

“Bao gom”, “Chia ra”, “Chia theo...”. Vi du: Gia tri nganh san luong cong nghiep phan theo...; Hang hoa van chuyen theo loai duong...; Co cau tong gia tri xuat - nhap khau...

b. Can cu vao trong bang so lieu thong ke:

Viec nghien cuu dac diem cua bang so lieu de chon ve bieu do thich hop, can luu y:

- Neu bang so lieu dua ra day so lieu: Ti le (%), hay gia tri tuyet doi phat trien theo mot chuoi thoi gian (co it nhat la tu 4 thoi diem tro len). Nen chon ve bieu do duong bieu dien.

- Neu co day so lieu tuyet doi ve qui mo, khoi luong cua mot (hay nhieu) doi tuong bien dong theo mot so thoi diem (hay theo cac thoi ky). Nen chon bieu do hinh cot don.

- Trong truong hop co 2 doi tuong voi 2 dai luong khac nhau, nhung co moi quan he huu co. Vi du: dien tich (ha), nang suat (ta/ha) cua mot vung nao do theo chuoi thoi gian. Chon bieu do ket hop.

- Neu bang so lieu co tu 3 doi tuong tro len voi cac dai luong khac nhau (tan, met, ha...) dien bien theo thoi gian. Chon bieu do chi so.

- Trong truong hop bang so lieu trinh bay theo dang phan ra tung thanh phan. Vi du: tong so, chia ra: nong - lam – ngu; cong nghiep – xay dung; dich vu. Voi bang so lieu nay ta chon bieu do co cau, co the la hinh tron; cot chong; hay bieu do mien. Can luu y:

+ Neu ve bieu do hinh tron: Dieu kien la so lieu cac thanh phan khi tinh toan phai bang 100% tong.

+ Neu ve bieu do cot chong: Khi mot tong the co qua nhieu thanh phan, neu ve bieu do hinh

tron thi cac goc canh hinh quat se qua hep, truong hop nay nen chuyen sang ve bieu do cot chong (theo dai luong tuong doi (%) cho de the hien.

+ Neu ve bieu do mien: Khi tren bang so lieu, cac doi tuong trai qua tu 4 thoi diem tro len (truong hop nay khong nen ve hinh tron).

c. Can cu vao loi ket cua cau hoi.

Co nhieu truong hop, noi dung loi ket cua cau hoi chinh la goi y cho ve mot loai bieu do cu the nao do. Vi du: “Cho bang so lieu sau… Anh (chi) hay ve bieu do thich hop... Nhan xet ve su chuyen dich co cau… va giai thich nguyen nhan cua su chuyen dich do”. Nhu vay, trong loi ket cua cau hoi da ngam cho ta biet nen chon loai bieu do (thuoc nhom bieu do co cau) la thich hop.

Bi quyet lam bai tot phan ki nang de thi mon dia li

2. Ki nang nhan xet va phan tich bieu do.

a. Khi phan tich bieu do: 

Dua vao so lieu trong bang thong ke va bieu do da ve. Nhan xet phai co so lieu de dan chung, khong nhan xet chung chung. Giai thich nguyen nhan, phai dua vao kien thuc cua cac bai da hoc.

* Luu y khi nhan xet, phan tich bieu do:

- Doc ky cau hoi de nam yeu cau va pham vi can nhan xet, phan tich. Can tim ra moi lien he (hay tinh qui luat nao do) giua cac so lieu. Khong duoc bo sot cac du kien can phuc vu cho nhan xet, phan tich.

- Truoc tien can nhan xet, phan tich cac so lieu co tam khai quat chung, sau do phan tich cac so lieu thanh phan; Tim moi quan he so sanh giua cac con so theo hang ngang; Tim moi quan he so sanh cac con so theo hang doc; Tim gia tri nho nhat (thap nhat), lon nhat & trung binh (dac biet chu y den nhung so lieu hoac hinh net duong, cot…tren bieu do the hien su dot bien tang hay giam).

- Can co ky nang tinh ti le (%), hoac tinh ra so lan tang (hay giam) de chung minh cu the y kien nhan xet, phan tich.

* Phan nhan xet, phan tich bieu do, thuong co 2 nhom y

- Nhung y nhan xet ve dien bien va moi quan he giua cac so lieu: dua vao bieu do da ve & bang so lieu da cho de nhan xet. 

- Giai thich nguyen nhan cua cac dien bien (hoac moi quan he) do: dua vao nhung kien thuc da hoc de giai thich nguyen nhan.

b. Su dung ngon ngu trong loi nhan xet, phan tich bieu do.

- Trong cac loai bieu do co cau: so lieu da duoc qui thanh cac ti le (%). Khi nhan xet phai dung tu “ty trong” trong co cau de so sanh nhan xet. Vi du, nhan xet bieu do co cau gia tri cac nganh kinh te ta qua mot so nam. Khong duoc ghi: ”Gia tri cua nganh nong – lam - ngu co xu huong tang hay giam”. Ma phai ghi: “Ti trong gia tri cua nganh nong – lam - ngu co xu huong tang hay giam”.

- Khi nhan xet ve trang thai phat trien cua cac doi tuong tren bieu do. Can su dung nhung tu ngu phu hop. Vi du:

- Ve trang thai tang: Ta dung nhung tu nhan xet theo tung cap do nhu: “Tang”; “Tang manh”; “Tang nhanh”; “Tang dot bien”; “Tang lien tuc”,… Kem theo voi cac tu do, bao gio cung phai co so lieu dan chung cu the tang bao nhieu (trieu tan, ti dong, trieu nguoi; Hay tang bao nhieu (%), bao nhieu lan?).v.v.

- Ve trang thai giam: Can dung nhung tu sau: “Giam”; “Giam it”; “Giam manh”; “Giam nhanh”; “Giam cham”; “Giam dot bien” Kem theo cung la nhung con so dan chung cu the. (trieu tan; ti dong, trieu dan; Hay giam bao nhieu (%); Giam bao nhieu lan?).v.v.

- Ve nhan xet tong quat: Can dung cac tu dien dat su phat trien nhu:”Phat trien nhanh”; “Phat trien cham”; ”Phat trien on dinh”; “Phat trien khong on dinh”; ”Phat trien deu”; ”Co su chenh lech giua cac vung”.v.v.

- Nhung tu ngu the hien phai: Ngan, gon, ro rang, co cap do; Lap luan phai hop ly sat voi yeu cau...

c. Mot so goi y khi lua chon va ve cac bieu do.

* Doi voi cac bieu do: Hinh cot; Duong bieu dien (do thi); Bieu do ket hop (cot va duong); Bieu do mien. Chu y:

- Truc gia tri (Y) thuong la truc dung:

+ Phai co moc gia tri cao hon gia tri cao nhat trong chuoi so lieu. 

+ Phai co mui ten chi chieu tang len cua gia tri. Phai ghi danh so o dau cot hay doc theo cot (vi du: tan, trieu, % ,..).

+ Phai ghi ro goc toa do, co truong hop ta co the chon goc toa do khac (0), neu co chieu am (-) thi phai ghi ro.

- Truc dinh loai (X) thuong la truc ngang:

+ Phai ghi ro danh so (vi du: nam, nhom tuoi.v.v.).

+ Truong hop truc ngang (X) the hien cac moc thoi gian (nam). Doi voi cac bieu do duong bieu dien, mien, ket hop duong va cot, phai chia cac moc tren truc ngang (X) tuong ung voi cac moc thoi gian.

+ Rieng doi voi cac bieu do hinh cot, dieu nay khong co tinh chat bat buoc, nhung van co the chia khoang cach dung voi bang so lieu de ta de dang quan sat duoc ca hai mat qui mo va dong thai phat trien.

+ Phai ghi cac so lieu len dau cot (doi voi cac bieu do cot don).

+ Trong truong hop cua bieu do cot don, neu co su chenh lech qua lon ve gia tri cua mot vai cot (lon nhat) va cac cot con lai. Ta co the dung thu phap la ve truc (Y) gian doan o cho tren gia tri cao nhat cua cac cot con lai. Nhu vay, cac cot co gia tri lon nhat se duoc ve thanh cot gian doan, nhu vay bieu do vua dam bao tinh khoa hoc va tham mi.

- Bieu do phai co phan chu giai va ten bieu do. Nen thiet ke ky hieu chu giai truoc khi ve cac bieu do the hien cac doi tuong khac nhau. Ten bieu do co the ghi o tren, hoac duoi bieu do

*  Doi voi bieu do hinh tron: Can chu y:

- Thiet ke chu giai truoc khi ve cac hinh quat the hien cac phan cua doi tuong. Trat tu ve cac hinh quat phai theo dung trat tu duoc trinh bay o bang chu giai.

- Neu ve tu 2 bieu do tro len: Phai thong nhat qui tac ve, ve hinh quat thu nhat lay tu tia 12 gio (nhu mat dong ho), roi ve tiep cho hinh quat thu 2, 3... thuan chieu kim dong ho. Truong hop ve bieu do cap hai nua hinh tron thi trat tu ve co khac di mot chut. Doi voi nua hinh tron tren ta ve hinh quat thu nhat bat dau tu tia 9 gio, roi ve tiep cho thanh phan thu 2, 3 ... thuan chieu kim dong ho; doi voi nua hinh tron duoi ta cung ve hinh quat thu nhat tu tia 9 gio va ve cho thanh phan con lai nhung nguoc chieu kim dong ho

- Neu bang so lieu cho la co cau (%): thi ve cac bieu do co kich thuoc bang nhau (vi khong co co so de ve cac bieu do co kich thuoc lon, nho khac nhau).

- Neu bang so lieu the hien la gia tri tuyet doi: thi phai ve cac bieu do co kich thuoc khac nhau mot cach tuong ung. Yeu cau phai tinh duoc ban kinh cho moi vong tron.

- Bieu do phai co: phan chu giai, ten bieu do (o tren hoac o duoi bieu do da ve).

3. Ki nang phan tich bang so lieu, thong ke.

a. Cac diem can luu y khi lam bai tap phan tich bang so lieu, nhan xet, giai thich:

- Doc ki yeu cau cua de bai, khong bo sot cac du kien.

- Phan tich cac so lieu o tam khai quat cao truoc khi di vao cac chi tiet, xu li so lieu o nhieu khia canh: tinh co cau, tinh toc do, do tang giam...

- Tim moi quan he giua cac so lieu: nguyen nhan, hau qua, giai phap....

- Dat ra cac cau hoi de giai dap trong khi phan tich, tong hop cac du kien theo yeu cau cua de bai dia li. Truong hop thuong thay la yeu cau cua de bai la dua vao bang so lieu de phan tich hien trang cua mot nganh hay mot vung nao do. Khi do hoc sinh phai biet huy dong ca cac kien thuc da hoc trong sach giao khoa de lam sang to bang so lieu, tra loi cac cau hoi dai the nhu: Do dau ma co su phat trien nhu vay, dieu nay dien ra chu yeu o dau, hien tuong nay co nguyen nhan va hau qua nhu the nao...

- Khong duoc bo sot cac du kien. Boi vi: Cac du kien khi duoc dua ra deu co chon loc, co y do truoc deu gan lien voi noi dung cua bai hoc trong giao trinh. Neu bo sot cac du kien, se dan den cac cach cat nghia sai, sot. Neu bang so lieu cho truoc la cac so lieu tuyet doi (vi du: trieu tan, ti met, ti kw/h ...), thi nen tinh toan ra mot dai luong tuong doi (%), nhu vay bang so lieu da duoc khai quat hoa o mot muc do nhat dinh, tu do ta co the de dang nhan biet nhung thay doi (tang, giam, nhung dot bien,…) cua chuoi so lieu ca theo hang ngang va hang doc. Nhung khi phan tich phai su dung linh hoat ca chi tieu tuyet doi va tuong doi (%).

b. Cach phan tich bang so lieu:

Nen phan tich tu cac so lieu co tam khai quat cao den cac so lieu chi tiet.

Phan tich tu cac so lieu phan anh dac tinh chung cua mot tap hop so lieu truoc, roi phan tich cac so lieu chi tiet ve mot thuoc tinh nao do, mot bo phan nao do cua tap hop cac doi tuong, hien tuong dia ly duoc trinh bay trong bang. Vi du: Bang so lieu the hien tinh hinh phat trien kinh te cua mot nganh, hay khu vuc kinh te cua mot lanh tho. Truoc het, ta phan tich so lieu trung binh cua toan nganh do hay cua cac khu vuc kinh te cua ca nuoc; Tim cac gia tri cuc dai, cuc tieu; Nhan xet ve tinh chat bien dong cua chuoi so lieu; Gop nhom cac doi tuong can xet theo nhung cach nhat dinh; vi du gop cac doi tuong khao sat theo cac nhom chi tieu (cao, trung binh, thap...).

Phan tich moi quan he giua cac so lieu.

- Phan tich so lieu theo cot doc va theo hang ngang. Cac so lieu theo cot thuong la the hien co cau thanh phan; con cac so lieu theo hang ngang thuong the hien qua chuoi thoi gian (nam, thoi ky,…). Khi phan tich, ta tim cac quan he so sanh giua cac so lieu theo cot va theo hang.

+ Phan tich cac so lieu theo cot la de biet moi quan he giua cac nganh, hay khu vuc kinh te nao do; vi tri cua nganh hay khu vuc KTe trong nen KTe chung cua ca nuoc; tinh hinh tang/giam cua chung theo thoi gian.

+ Phan tich cac so lieu theo hang ngang la de biet su thay doi cua mot thanh phan nao do theo chuoi thoi gian (tang/giam, toc do tang/giam,…)

- Luu y, neu bang so lieu cho truoc la cac so lieu tuyet doi, thi can tinh toan ra mot dai luong tuong doi (vi du, bang so lieu cho truoc la cac chi tieu ve dien tich, san luong hay so dan), thi can phai tinh them nang suat (ta/ha), binh quan luong thuc theo dau nguoi (kg/nguoi), toc do tang giam ve dien tich, so dan. Muc dich la de biet nganh nao chiem uu the va su thay doi vi tri o nhung thoi diem sau ca ve co cau va gia tri tuyet doi…

Trong khi phan tich, tong hop cac du kien dia li, can dat ra cac cau hoi de giai dap?

- Cac cau hoi dat ra doi hoi hoc sinh phai biet huy dong ca cac kien thuc da hoc trong sach giao khoa de lam sang to bang so lieu. Cac cau hoi co the la: Do dau ma co su phat trien nhu vay? Dieu nay dien ra o dau? Hien tuong nay co nguyen nhan va hau qua nhu the nao? Trong tuong lai no se phat trien nhu the nao?.v.v.

- Nhu vay, cach phan tich bang so lieu thuong rat da dang, tuy theo yeu cau cua tung loai bai tap cu the, ma ta van dung cac cach phan tich khac nhau, nhung nen tuan thu theo nhung qui tac chung da trinh bay thi bai lam moi hoan chinh theo yeu cau.

3. Ki nang su dung Atlat dia li de lam bai.

Atlat dia li Viet Nam la mot cuon sach giao khoa thu hai doi voi hoc sinh trong khi

hocdia li. Trong qua trinh khai thac Atlat, hoc sinh khong chi dua tren cac kien thuc co the khai thac truc tiep tu cac ban do, ma can bo sung bang cac kien thuc rut ra tu sach giao khoa hay cac tai lieu giao khoa khac de co the cap nhat kien thuc, va phan tich sau hon, tong hop tot hon. De su dung Atlat tra loi cac cau hoi trong qua trinh lam bai, HS luu y cac van de sau:

a. Nam chac cac ky hieu:

Hoc sinh can nam cac ky hieu chung, tu nhien, nong nghiep, cong nghiep, lam ngu nghiep...o trang bia dau cua Atlat.

 b. Hoc sinh nam vung cac uoc hieu cua ban do chuyen nganh:

Vi du:

- Nam vung cac uoc hieu ten tung loai mo, tru luong cac loai mo khi su dung ban do khoang san.

- Biet su dung mau sac (uoc hieu) vung khi hau de neu ra cac dac diem khi hau cua tung vung khi xem xet ban do khi hau.

- Nam vung uoc hieu mat do dan so khi tim hieu phan bo dan cu o nuoc ta tren ban do “Dan cu va dan toc”.

- Uoc hieu cac bai tom, bai ca khi su dung ban do lam ngu nghiep...

c. Biet khai thac bieu do tung nganh:

- Bieu do gia tri tong san luong cac nganh hoac bieu do dien tich cua cac nganh trong trot: Thong thuong moi ban do nganh kinh te deu co tu 1 den 2 bieu do the hien su tang, giam ve gia tri tong san luong, ve dien tich (doi voi cac nganh nong lam nghiep) cua cac nganh kinh te, HS biet cach khai thac cac bieu do trong cac bai co lien quan.

- Biet cach su dung cac bieu do hinh tron de tim gia tri san luong tung nganh o nhung dia phuong tieu bieu nhu:

 - Gia tri san luong lam nghiep o cac dia phuong (ty dong) trang 15 Atlat.

- Gia tri san luong cong nghiep nhe va cong nghiep thuc pham (trieu dong) trang 17 Atlat.

d. Biet ro cau hoi nhu the nao, co the dung Atlat:

- Tat ca cac cau hoi deu co yeu cau trinh bay ve phan bo san xuat, hoac co yeu cau noi ro nganh do o dau, vi sao o do? Trinh bay ve cac trung tam kinh te... deu co the dung ban do cua Atlat de tra loi.

- Tat ca cac cau hoi co yeu cau trinh bay tinh hinh phat trien san xuat, hoac qua trinh phat trien cua nganh nay hay nganh khac, deu co the tim thay cac so lieu o cac bieu do cua Atlat, thay cho viec phai nho cac so lieu trong sach giao khoa.

 e. Biet su dung du Atlat cho mot cau hoi:

Tren co so noi dung cua cau hoi, can xem phai tra loi 1 van de hay nhieu van de, tu do xac dinh nhung trang ban do Atlat can thiet.

Chuc cac em hoc tot va lam bai that tot!

  Nguyen Hoang Anh (Giao vien Dia li - Truong THPT so 2 Mo Duc - Quang Ngai)

Viet Bao (Theo GD&TD)


Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Tuyển Sinh NỔI BẬT

Tuyển sinh 2015: Xuất hiện những khối xét tuyển mới

Thông tin từ Bộ GD-ĐT, đến thời điểm này đã có 328 trường ĐH, CĐ, học viện, nộp phương án tuyển sinh 2015 về Bộ. Trong những phương án này, đã xuất hiện nhiều khối xét tuyển mới, lạ mà nhiều trường đưa ra.

Nhiều trường xét tuyển hàng ngàn chỉ tiêu nguyện vọng bổ sung

Trường ĐH Tây Đô (TP Cần Thơ), Trường ĐH Võ Trường Toản (tỉnh Hậu Giang), Trường ĐH Công nghệ Miền Đông (tỉnh Đồng Nai) vừa có thông báo xét tuyển hàng ngàn chỉ tiêu nguyện vọng bổ sung các ngành ĐH, CĐ chính quy năm 2014.

Vụ sập hầm: Phó Thủ tướng đến hiện trường chỉ đạo ứng cứu

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo phải nỗ lực khẩn trương tích cực hơn nữa trong công tác ứng cứu; đảm bảo an toàn cho các công nhân cũng như các lực lượng tham gia cứu hộ

Tìm hiểu: Viet Nam, san luong cong nghiep, so lieu cho truoc, quan he so sanh, bang so lieu, ve bieu do, moi quan he, nhu the nao, nhan xet, cau hoi, Dia li, ki nang, su dung, co cau, tang

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: "Bí quyết" làm bài tốt phần kĩ năng đề thi môn địa lí

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet "Bí quyết" làm bài tốt phần kĩ năng đề thi môn địa lí bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Bi quyet lam bai tot phan ki nang de thi mon dia li

Nhan xet, hay lien he ve tin Bi quyet lam bai tot phan ki nang de thi mon dia li co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Bi quyet lam bai tot phan ki nang de thi mon dia li de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Kinh nghiem on thi trong chuyen muc Tuyen sinh.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Kinh nghiem on thi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0