Xa hoi hoa giao duc va vai tro cua Nha nuoc

Tags: nguoi su dung dich vu, vai tro quan ly, cung cap dich vu, kinh te thi truong, cac dich vu, xa hoi hoa, cua nha nuoc, cach tiep can, nguoi dan, cua nguoi, qua trinh, trach nhiem, mot so, chi phi, tang


- Mot so nguoi thuong nghi xa hoi hoa dich vu cong (giao duc va y te) la su “dong gop” cua nguoi dan voi tu cach la nguoi huong dich vu ma chua thay duoc do thuc su la mot co che dieu phoi nguon luc cua xa hoi. Thuc chat Nha nuoc khong the lam ra tien ma chi co the “tich” duoc tien qua viec thu thue cua nguoi dan (la chu yeu) va xuat khau tai nguyen. Nha nuoc thay vi dai dien dan “tieu tien” cho cac dich vu cong truyen thong thi nay nguoi dan – bang co che xa hoi hoa tra tien truc tiep cho chinh cac dich vu ma minh dang va se huong.

(Bai tham gia dien dan Xa hoi hoa – dang bi lam dung?)

Xa hoi hoa giao duc va vai tro cua Nha nuoc

Co the xem XHH giao duc la su huy dong nguon luc trong xa hoi de lam giao duc.

Xa hoi hoa (XHH) giao duc va dao tao la cum thuat ngu xuat hien tu nhung nam 80 cua the ky truoc khi dat nuoc chuan bi buoc vao cong cuoc doi moi toan dien. Khi do, mot so dich vu truyen thong nhu giao duc, y te, van hoa… do Nha nuoc cung cap truoc day nay chuyen sang cho nguoi dan, cac to chuc va cac doanh nghiep do ganh nang ngan sach cung cap cac dich vu cong ngay cang tang trong khi lai phai danh von cho cac muc tieu phat trien kinh te.

Ban than thuat ngu “xa hoi hoa” (socialization tieng Anh) khong co nghia hieu XHH theo cach dung hien nay trong tieng Viet. XHH cac dich vu cong truyen thong co the ham chua nhung nghia sau:

Nha nuoc giam bot tuong doi vai tro cua minh trong cung cap dich vu cong o nhung linh vuc ma nguoi dan co the kham duoc;

Xa hoi hoac nguoi dan (private sector) nhan lay phan trach nhiem cung cap dich vu, luong nguoi tham gia cung cap dich vu tang len;

Chia se chi phi (cost sharing) giua cong va tu;

Quyen loi va trach nhiem cua nguoi dan gia tang hay noi cach khac quyen tu chu cua nguoi dan gia tang;

Ve tong the nguoi dan co nhieu co hoi su dung cac dich vu cong do Nha nuoc va cac thanh phan kinh te tu nhan cung cap;

Chiu tac dong cua quy luat gia ca va quy luat cung – cau. Do chi phi duoc chia se dan den xu huong nguoi dan co quyen quyet dinh hoac tu choi mot dich vu ma khong chiu le thuoc vao dich vu nhu truoc kia.

Su doc quyen cua Nha nuoc trong cung cap dich vu truyen thong bi giam di;

Nhu vay, XHH thuc chat la mot qua trinh huy dong nguon luc trong xa hoi de phat trien cac dich vu cong va lam cho nhieu nguoi hon duoc huong loi tu cac dich vu do cung nhu chiu trach nhiem nhieu hon khi su dung dich vu.

XHH mang theo nhung bieu hien cua kinh te thi truong ve quan he cung - cau, trao doi, mua ban. Song, ve y nghia xa hoi, XHH co le mang tinh nhan van hon do cai thien chat luong, su cong bang va binh dang trong xa hoi.

Mot so nguoi thuong nghi XHH dich vu cong (giao duc va y te) la su “dong gop” cua nguoi dan voi tu cach la nguoi huong dich vu ma chua thay duoc do thuc su la mot co che dieu phoi nguon luc cua xa hoi. Thuc chat Nha nuoc khong the lam ra tien ma chi co the “tich” duoc tien qua viec thu thue cua nguoi dan (la chu yeu) va xuat khau tai nguyen. Nha nuoc thay vi dai dien dan “tieu tien” cho cac dich vu cong truyen thong thi nay nguoi dan – bang co che XHH tra tien truc tiep cho chinh cac dich vu ma minh dang va se huong.

XHH co the xem la mot hinh thuc phi cong lap hoa (privatization) tuc co su tham gia cua cac doi tac khac ben ngoai Nha nuoc.

XHH theo cach hieu nhu tren khong phai la mot hien tuong moi doi voi giao duc. Truoc khi dat ra chinh sach XHH thi ban than no da ton tai trong thuc te lam giao duc ngay tu trong lich su xa xua cua dat nuoc den nhung nam dau thanh lap nuoc (phong trao diet giac dot, xoa nan mu chu) va trong cuoc chien chong chien tranh pha hoai cua My o mien Bac. Duoi bom dan, chinh quyen cung voi nguoi dan van duy tri su phat trien giao duc trong dieu kien het suc kho khan. Tuy nhien, theo chieu dai cua lich su dat nuoc, muc do XHH doi voi giao duc, dao tao co khac nhau.

Duoi thoi phong kien o nuoc ta, truoc trieu Nguyen, muc do XHH co the xem rat cao xet theo khia canh nguoi dan lam giao duc, truong lop cong khong ton tai, giao duc duoc thuc hien trong cac lop hoc o lang do cac thay do va dan lang to chuc. Ve sau nay, trieu dinh nha Nguyen va thuc dan Phap thanh lap mot so truong cong cho hau het cac tang lop tren cua xa hoi vao hoc va tinh chat XHH co su thay doi.

Trong dieu kien nen kinh te ke hoach tap trung, nguoi dan tham gia vao cac hoat dong giao duc do Nha nuoc quan ly rat han che. Tuy nhien, cung phai thua nhan rang trong thoi gian do, doanh nghiep nha nuoc giup duoc nhieu hon doi voi giao duc trong viec tao co so cho hoc sinh thuc tap ma khong phai tra bat cu khoan chi phi nao.

Den ngay nay, nguoi dan lai co dieu kien de tham gia vao qua trinh giao duc va to chuc giao duc nhieu hon. XHH giao duc khong chi la nhung dong gop vat chat ma ca nhung y kien gop y cua nguoi dan cho qua trinh doi moi giao duc. XHH giao duc la cach tiep can mang tinh dan chu nhieu hon.

Nhu vay, co the xem XHH giao duc la su huy dong nguon luc trong xa hoi de lam giao duc, de dau tranh voi ngheo nan va lac hau, la tao dieu kien tot hon cho nguoi dan duoc huong dich vu giao duc co chat luong va nhieu co hoi hoc tap, dong gop sang kien voi giao duc... Nguoc lai, lam dung cai goi la XHH de huy dong toi da dong gop nguoi dan, chuyen ganh nang ngan sach sang cho nguoi dan, trong khi chat luong dich vu khong tang tuong xung, ngan sach danh cho giao duc cat giam la khong dung voi chinh sach cua Dang va Nha nuoc trong XHH giao duc. Da khong it nha truong chi hieu mot chieu ve su dong gop cua nguoi dan, “tang thu” cac kieu phi trong nha truong va mot so nguoi da len tieng phe phan mang tinh mot chieu cua chu truong XHH.

Mot so nuoc phat trien cung huy dong su dong gop cua linh vuc tu cho giao duc, dac biet giao duc dai hoc duoi dang hien tang (endowment) voi so tien rat lon hang ty USD va dieu nay duong nhu da tro thanh van hoa cua nguoi dan va doanh nghiep. O ta, qua trinh moi chi bat dau nhung dong gop nhu the va qua trinh XHH dang van dong doi hoi mot su dinh huong va khuyen khich rat lon tu phia Nha nuoc.

Su dong gop cua linh vuc tu vao giao duc giua cac nuoc cung rat khac nhau. Mot so quoc gia Chau Au, su dong gop cua nguoi dan doi voi giao duc dai hoc (cac nuoc OECD) trung binh khoang 22%, trong khi do Phap 16.3%, Han Quoc len den 76.1%, Nhat Ban 60.3% va Hoa Ky la 57.2% (nam 2003). Do vay, nhung y kien khac nhau va ly giai khac nhau ve XHH cua nhung nguoi song trong cac xa hoi khac nhau, hoan canh lich su khac nhau can xem la mot viec binh thuong.

Du gi di chang nua, XHH giao duc can dam bao cac nguyen tac: Ngan sach nha nuoc danh cho giao duc khong giam, chat luong giao duc va so nguoi duoc di hoc tang, dam bao su cong bang va binh dang ve co hoi tiep can giao duc. Dieu nay da duoc nganh giao duc khang dinh tai Hoi nghi tong ket nam hoc vua qua.

Tom lai, XHH la mot cach tiep can den kinh te thi truong va thuc chat la qua trinh phi cong lap hoa, lam cho nguoi su dung dich vu co trach nhiem chia se chi phi cua cac dich vu, lam tang co hoi tiep can cua nguoi dan den cac dich vu cong.

XHH khong co nghia la Nha nuoc bi loai mat vai tro quan ly cua minh, nguoc lai vai tro quan ly nha nuoc can tang len khi thiet lap lai vai tro va trach nhiem cua Nha nuoc trong viec cung ung dich vu cong. Su thieu vang vai tro quan ly nha nuoc va bo mac theo kieu “khoan trang” co the dan den su mat on dinh trong cung ung dich vu cong va lam cho qua trinh XHH thieu tinh ben vung, tao ra su bat binh dang trong xa hoi. Dac biet, trong nhung linh vuc truoc day Nha nuoc nam doc quyen hoac nhung dich vu do “cau” vuot qua “cung” (nhu linh vuc giao duc dai hoc chang han) dan den su doc quyen tu nhien trong cung ung dich vu, thi vai tro quan ly Nha nuoc la vua dam bao cac muc tieu phat trien xa hoi tren co so huy dong nguon luc lai vua phai dam bao qua trinh XHH dien ra theo quy luat cua thi truong.

  • TS. Hoang Ngoc Vinh, Vu truong Vu Giao duc chuyen nghiep, Bo GD-DT

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: nguoi su dung dich vu, vai tro quan ly, cung cap dich vu, kinh te thi truong, cac dich vu, xa hoi hoa, cua nha nuoc, cach tiep can, nguoi dan, cua nguoi, qua trinh, trach nhiem, mot so, chi phi, tang
Y kien doc gia
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0