Tang thue xuat khau than da Hop ly Kha thi

Dan biet, dan ban, dan kiem tra

Moi day Bo Ke hoach - dau tu va Bo Tai nguyen - moi truong da dua ra de xuat tang thue xuat khau va tang thue tai nguyen len muc 5-10% nham han che xuat khau than da de danh phuc vu cac nha may nhiet dien dang di vao hoat dong.

Theo Bo Tai nguyen - moi truong, “truoc mat can han che khai thac than xuat khau, chi nen khai thac than su dung trong nuoc va danh mot phan nho xuat khau du lay von nhap khau trang thiet bi khai thac. Mat khac, viec han che khai thac than cung rat co ich trong viec bao ve moi truong cho di san thien nhien the gioi vinh Ha Long va phat trien du lich” (Vietnamnet, 5-9). Chu truong nay co la hop ly va kha thi trong boi canh VN sap gia nhap WTO khong?

De tra loi cau hoi nay ta can phai doi chieu chu truong tren voi cac nguyen tac chung cua GATT (Thoa thuan chung ve thue quan va mau dich, tien than cua WTO) va/hoac WTO lien quan den san xuat, xuat khau va tieu thu trong nuoc mot loai san pham nao do, trong truong hop nay la than da, tren hai khia canh:

Thu nhat, ve han che xuat khau, GATT/WTO chi cho phep ap dung nhung han che nay (co the bang quota hoac thue xuat khau) trong mot so truong hop nhu lien quan den viec “bao ve cac nguon tai nguyen khong tai tao” (dieu XX (g) cua GATT). Noi cach khac, VN chi co the su dung bien phap han che xuat khau than da (chang han voi ly do bao ve moi truong, bao ve nguon tai nguyen than da truoc nguy co can kiet nhanh chong do khai thac qua muc) khi va chi khi ta cung han che khai thac than da cho tieu dung noi dia.

Nhu vay, co the thay rang viec VN “han che khai thac than xuat khau, chi nen khai thac than su dung trong nuoc...” bang bien phap nang thue xuat khau va thue tai nguyen, trong khi khong co bien phap han che tieu dung than da noi dia (chang han bang viec nang thue tieu thu than da noi dia len tuong ung) la vi pham ro rang tinh than tren cua GATT/WTO, va bien phap nay chac chan se phai bi bai bo khi VN gia nhap WTO vao thoi diem khong con xa.

Thu hai, ve muc dich han che xuat khau de phuc vu cac nha may nhiet dien trong nuoc, day cung la mot bien phap se bi cam ap dung khi VN gia nhap WTO vi no vi pham Thoa thuan chung ve tro cap va cac bien phap chong pha gia (GASCM) lien quan den xoa bo che do hai gia (gia noi dia va gia quoc te) mang tinh phan biet, chi nham lam loi cho mot so doi tuong nao do chu khong phai la toan bo cac nganh kinh te noi dia.

Viec dung thue xuat khau va thue tai nguyen se huong than da vao thi truong noi dia, lam cho gia than o thi truong noi dia thap hon gia xuat khau (gia the gioi). Tuy vay, can luu y la ban than viec tao ra co che hai gia nay khong vi pham nguyen tac tro cap cua GASCM chung nao ma tat ca cac nganh cong nghiep trong nuoc deu duoc mua than da voi gia re hon gia quoc te.

Nhung neu so than da khai thac duoc uu tien ban cho cac nha may nhiet dien VN thi viec ap thue xuat khau va tai nguyen len xuat khau than da ro rang se duoc nhin nhan nhu mot bien phap tro cap “den do” dan den ban pha gia cac san pham xuat khau co lien quan, la bien phap khong duoc phep cua WTO.

Hanh dong nay cua VN se bi cac nuoc doi tac thuong mai cua VN tra dua bang cach ap dung bieu thue quan chong pha gia mang tinh trung phat len cac san pham xuat khau khac cua VN neu ho thay quyen loi cua ho bi xam hai tu viec tro cap gia nay. Co the hieu sau them van de nay nhu sau: khi dien nang san xuat voi gia re do duoc cung cap than da voi gia re se lam cho cac san pham xuat khau cua VN dung nhieu dien co uu the tuong doi hon san pham cua cac nuoc khac, va do do se bi nhung nuoc co lien quan nay kien vi ban pha gia do dung cac tro cap bi cam boi WTO.

Tom lai, co the ket luan rang de xuat cua Bo Ke hoach - dau tu va Bo Tai nguyen - moi truong nang thue xuat khau va thue tai nguyen nham muc dich han che xuat khau than da de danh cho cac nha may nhiet dien trong nuoc, cho du voi ly do duong nhu rat hop ly la “bao ve moi truong”, se vi pham cac nguyen tac thuong mai binh dang cua GATT/WTO, va do do de xuat nay neu duoc thong qua thi se phai ngay lap tuc bi bai bo sau khi VN gia nhap WTO.

Neu khong VN se phai doi mat voi cac bien phap tra dua thuong mai tu cac doi tac thuong mai khi ho thay bi anh huong. Voi ly do nay, cac bo huu quan cua VN can phai xem xet lai va thay doi de xuat nay cho phu hop voi hoan canh moi cua VN sau khi gia nhap WTO.

Ngoai ra, cung tu truong hop cu the trong nganh than nay, cac bo nganh huu quan cung can rut kinh nghiem trong viec lam chinh sach doi voi mot loat san pham san xuat trong nuoc khac, de khong vap phai nhung tranh chap thuong mai trong tuong lai khi VN da la mot thanh vien cua WTO va khong con hoan toan tuy y hoach dinh chinh sach rieng cho minh duoc nua.

TS PHAN MINH NGOC (Khoa kinh te, Dai hoc Kyushu, Nhat Ban)