Phan Chau Trinh nha giao duc qua Sante thi tap

Tags: Phan Chau Trinh, Viet Nam, van hoc dan gian, quan chung nhan dan, Phuong phap giao duc, nha giao duc, dong cach mang, duong hoat dong, tren con duong, thi tap, bai tho, cha me, van de, di cao, gia dinh, nuoc


Phan Chau Trinh la nha cach mang, nha chinh tri, tu tuong, dieu do ai cung ro, nhung noi Phan Chau Trinh la nha giao duc thi it nguoi nghi den. Thuc ra, tren con duong hoat dong cach mang, ong rat chu trong den van de nay. Ong da viet nhieu buc thu, nhieu bai dien thuyet, nhieu bai tho v.v... de tuyen truyen, giao duc ve chinh tri, tu tuong, dao duc cho nhan dan, dac biet trong tac pham Sante thi tap ong da co mot noi dung giao duc rat phong phu, mot phuong phap giao duc moi me, doc dao.

Sante thi tap la tap tho viet bang chu quoc ngu, sang tac trong thoi gian Phan Chau Trinh bi thuc dan Phap bat giam tai nguc Sante o Paris tu giua thang 9 nam 1914 den giua thang 7 nam 1915.

Thang 8 nam 1914, Duc tuyen chien voi Phap, chien tranh the gioi I bung no, phe  thuoc dia cuc doan o Phap muon ham hai ong, dua giay goi ong di linh voi y do day ong vao cho chet hay it ra ong cung khong lam gi duoc mot khi da bi khep vao quan ngu. Ong da phan doi khong di vi luat phap khong bat buoc nguoi dan cua nuoc duoc bao ho phai thi hanh nghia vu quan su ma chi keu goi su tinh nguyen cua ho thoi. Khong ep duoc, chung quay sang vu cao ong thong dong voi Duc, ngay 14 thang 9 chung luc soat phong tro roi bat giam ong.

Ve viec nay ba Thu Trang, trong luan an Tien si, co noi rang Phan Chau Trinh nhan duoc mot la thu tu Duc goi den ki ten Cuong De, nho ong lam moi gioi voi chinh quyen Phap de ban viec hop tac. Vi hoai nghi nguon goc cua buc thu, ong da bao cao va trao thu cho bo Thuoc dia, nhung ho da lay co buc thu ay de bat ong, giao cho toa an binh Paris xu ong toi danh: mat giao voi quan thu (Duc) chong nuoc Phap.

Trong thoi gian gan mot nam song trong canh toi tam, doi kho o nguc Sante, Phan Chau Trinh bang tri nho tuyet voi cua minh, da van dung van hoc dan gian sang tac tap tho de ngam ngoi cho khuay khoa va hon the nua la de gop phan giao duc quan chung nhan dan ta.

Theo sach Tuyen tap Phan Chau Trinh cua Nguyen van Duong bien soan thi Sante thi tap hien con 2 di cao do tac gia viet duoi dang chu quoc ngu:

Di cao thu nhat chi gom 3 trang. Trong di cao nay, Phan Chau Trinh ghi nhan de tap tho la Sante thi tap va chep 7 bai tho quoc am luat Duong duoi 6 nhan de:

1) Em thuong anh cha me chang trao,
Hon da gian bui co biet sao bay gio.
2) Hai tay cam lay trai bong,
So se muon goi so long me cha.
3) Ga chet ga mo dieu.
4) Trang lu vi boi chom may (2 bai)
5) Nuoc den tron moi nhay.
6) Khong tham bo lua anh day,
Tham ba hang chu lam thay the gian.

Ngoai phan chinh van, tac gia con chu thich cac tu, cac cau kho hieu.

Di cao thu hai, Phan Chau Trinh chep tren 200 bai tho quoc am, the that ngon luat Duong, khong luu y den 7 bai da chep trong di cao thu nhat. Cung nhu di cao thu nhat, ngoai viec chep tho, tac gia con chu thich cac tu, cac cau kho hieu bang cach dan tuc ngu, ca dao hay dien tich trong su sach Trung Quoc, tac gia con danh so thu tu tu bai dau den bai cuoi. Di cao nay da bi mat mot phan gom 30 trang o dau, giua va cuoi tap. Nay chi con 72 trang chep 160 bai tho con nguyen.

Tuy nhien, di cao nay khi chua mat da duoc sao lai. Theo loi thuat o dau ban sao cua Nguyen Ngo Ngac, chau goi Phan Chau Trinh bang cau, thi nam 1916, ong Ngac di linh mo sang Phap, den tham Phan Chau Trinh tai Paris duoc Phan Chau Trinh giao cho tap tho Sante thi tap va bao ong Ngac dem mot ban ve nuoc ma pho bien. Nho ban sao toan bo di cao, ta co the biet duoc di cao thu hai gom 221 bai tho quoc am that ngon luat Duong, dong thoi biet duoc chinh van va chu thich cua 61 bai tho bi mat. Nhu vay, cong chung tho trong hai di cao Sante thi tap gom co 228 bai.

Van hoc dan gian la kho tri thuc vo tan cua dan toc, da duoc duc ket qua bao the he, no rat gan gui voi quan chung nhan dan ta va tro thanh mot phan trong doi song tinh than cua ho, cho nen de nhung loi tam huyet cua minh den voi nhan dan mot cach hieu qua, hau het cac bai tho trong Sante thi tap, Phan Chau Trinh deu lay cac cau tuc ngu, ca dao, thanh ngu quen thuoc lam dau de. Tuy nhien, cung co khi tac gia da lay mot vai cau tuc ngu, phuong ngon chu Han ma dan ta thuong dung nhu: Quan tu nhat ngon, Tich coc phong co, Phuoc bat trung lai, hoa vo don chi v.v.. hoac mot cau tho cua Ho Xuan Huong (Mot trai trang thu chin lom lom) lam de bai, hay tu dat dau de moi.

Phan Chau Trinh da tuyen chon trong kho tang vo gia do cua dan toc nhung cau phu hop voi thoi su, noi len nhung van de cap thiet cua xa hoi duong thoi ma nhan dan quan tam lam dau de cua bai tho roi dien giang cho ro hon noi dung cua cau de, co khi lai van dung thanh ngu, tuc ngu, ca dao de giai thich, minh hoa va dua them nhung y kien nhan xet, binh luan cua minh de giao duc quan chung nhan dan.

Co nguoi cho rang tho trong Sante thi tap thuoc loai tho phu dac tuc la loi tho co tinh chat thu tac, xuong hoa, chu trong ve ky thuat lam tho, khac voi loi tho tru tinh de gui gam tam su, tinh cam ca nhan. Thuc ra, ngoai viec lam tho ngam vinh de khuay khoa trong nhung ngay bi giam cam noi nguc that, Phan Chau Trinh voi tam long yeu nuoc thiet tha, nhiet tinh cach mang soi noi, nhung loi ong noi ra deu co muc dich giao duc quan chung nhan dan mo mang dan tri, chan hung dan khi, y thuc dan quyen. Noi dung giao duc do rat phong phu, da dang, the hien duoi nhieu chu de. Co the don cu mot so chu de sau:

1) Doi song khon cung cua nguoi dan duoi che do thuc dan, phong kien

Trong Sante thi tap, tac gia da viet nhieu bai tho noi len noi kho cua nguoi dan ngheo nhu: Tien vao nha kho nhu gio thoi nha trong; Thit chuot thi it, con nit thi nhieu; Vat chay ra nuoc, an mam mut gioi; Luoc trung hup nuoc; Len non tuc mot tieng coi, Thuong con nho vo lenh doi phai di...

Trong bai "Danh do quan lai tham nhung", neu Tran Qui Cap da cam phan noi len noi kho cua nguoi dan bang mot hinh tuong so sanh co tinh chat khai quat:

Dan ta nay cuc da nhu cho

Thi trong Sante thi tap, Phan Chau Trinh lai mieu ta cu the doi song khon kho cua ho qua nhieu khia canh. Nhung canh doi co cuc cua nguoi dan thoi ay duoi ngoi but cua Phan Chau Trinh da hien len mot cach sinh dong, muon mau muon ve khien nguoi doc phai xot xa. Tu cho "Tien vao nha kho nhu gio thoi nha trong":

Vo dang giot nao tieu giot nay,
Thoi luon dang truoc thau dang sau.

den canh "Thit chuot thi it, con nit thi nhieu" o nhung nha ngheo dong con thieu truoc hut sau khong du gap:

Cha cha con nit o dau nhieu,
Thit chuot sao cho phat du deu.

Cuoc song kho khan, tung thieu buoc ho phai ha tien den muc "Luoc trung hup nuoc":

Luoc trung toan dem hup nuoc a.
It hot leu beu qua khoi lua,
Chia tay lut chut du vua nha.

Va am anh nhat la canh "An mam mut gioi". Day khong con la hinh anh tham xung de chi nhung nguoi qua bun xin ma no la canh thuc trong doi song cua nguoi dan ngheo thoi do:

Kia an chi day mam hay gioi?
Troi mac nao dau de mut coi.
Luom ca hai tay ghe luc nhuc,
Dut cho mot mieng gom loi thoi.

Tac gia khong dung o tren nhin xuong, khong dung o ngoai nhin vao de ru long thuong nhung ke khon kho ma dat minh trong hoan canh cua ho de suy nghi, tinh toan thiet hon mot cach chan thuc:

Ton bao nhieu ca thay nen lon,
Vut lung chung con cua cung hoai.

Khong chi song thieu thon, cuc kho, ho con phai xa roi mai am gia dinh, lia bo vo con len duong nhap ngu tong chinh. Trong bai "Len non tuc mot tieng coi, Thuong con, nho vo lenh doi phai di" tuy tac gia khong truc tiep noi ra, nhung nguoi duong thoi doc bai tho ai cung hieu do la tham canh cua nguoi "linh mo" phai sang chien dau o cac chien truong chau Au de chet thay cho nhung nguoi Phap trong The chien thu I. Van de nay, muoi nam sau (1925) Nguyen Ai Quoc da to cao mot cach danh thep, day du trong chuong "Thue mau" cua thien phong su noi tieng "Ban an che do thuc dan Phap":

"Tu nam 1914 tro ve truoc, ho chi la nhung ten da den hen ha, nhung ten An-na-mit hen ha chi biet keo xe va an roi vot cua cac quan cai tri nha ta. Cuoc chien tranh vui tuoi vua xay den, the la ho lien bien thanh nhung dua "con cung", nhung nguoi "ban thiet" cua cac quan cai tri nhan tu va hien hau, tham chi cua ca cac quan toan quyen lon be nua. Dung mot cai, ho (nhung nguoi ban xu) duoc phong cho cai danh hieu toi cao la "chien si bao ve cong ly va tu do". Nhung cai vinh du dot ngot ay, nguoi ban xu da phai tra bang mot gia kha dat. Boi vi, de bao ve cho cai tu do va cong ly ma chinh ho khong duoc huong lay mot ti nao ay, ho phai dot ngot lia vo, lia con, bo dan cuu, bo manh ruong, de vuot dai duong, dem xuong phoi tren cac chien truong chau Au..."

Nhung loi oan than chien tranh phong kien phi nghia lam tan vo hanh phuc lua doi trong Chinh phu ngam cua Dang Tran Con, nhung giot nuoc mat, nhung tieng khoc ni non cua nguoi phu nu nong dan tien chong trong ca dao:

"Cai co lan loi bo song,
Ganh gao dua chong tieng khoc ni non"

lai vang len trong bai tho cua Phan Chau Trinh bang nhung loi moc mac, tu nhien ma khong kem phan bi tham:

Nho vo, thuong con, da nang tri,
Len non coi tuc, lenh doi di.
Ba quan hieu giap nghe vang ca,
Hai moi  tinh sau re sa chi.

Chua het, nhung gia dinh nong dan ngheo con phai lam vao canh se nghe tan dan, gia dinh ly tan vi chinh sach suu thue, phu phen tap dich nang ne phuc vu cho loi ich cua thuc dan cung duoc tac gia dien ta mot cach cam dong trong bai "Lay chi ma tra ai an, Lay chi ma nop cong ngan cho lang":

Biet lay chi chi tra ai an,
Phan thoi lang bat nop cong ngan.
Da vang tro day khon roi no,
Tien bac vo dau de ranh than.
Ngai me on cha troi dat nang,
Ban con do vo thang ngay lan.
Dap dang, dao suoi bon vang be,
Khuay khoa vi ai kho kiep dan.

Tham canh nay ve sau Ngo Tat To da mieu ta cu the hon qua hinh anh gia dinh chi Dau trong "Tat den", mot tac pham rat gia tri cua dong van hoc Hien thuc phe phan giai doan 1930-1945.

2) Vach tran toi ac cua thuc dan, phong kien

Thau hieu tinh canh thuong tam do, Phan Chau Trinh khong nen duoc noi xot xa, cam gian nen da bat len thanh cau hoi nhuc nhoi: "Vi ai kho kiep dan?". Vi ai? Trong cac bai tho: "Than the dong tien, oai quyen thung thoc, Nen bac dam toac to giay, Quan la cha me dan, Muon noi gian lam quan ma noi, Chu quan hai chu khau...". Phan Chau Trinh da vach tran am muu cua thuc dan dung quan lai de boc lot dan lanh, con quan lai dua vao thuc dan de kiem chac, uc hiep nhan dan:

Giang dau da chac nho che cho,
Them mieng nen sinh lam van xoay.
Noi hiep, noi gian them du muc,
Bat tron bat meo ca hai tay.

(Chu quan hai chu khau)

Quan lai la bon nguoi chuyen noi hiep, noi gian, bat tron bat meo, muon noi gi thi noi:

Thien ha kia ai muon noi gian,
Phai xin kiem mieng de lam quan.
Tram dieu chi thich tuong theu det,
Hai mieng nen mua buc thep gang.
Mac suc khua hau roi mua mieng,
Dam ai choc mat lai treu gan.

(Muon noi gian lam quan ma noi)

Nhan dan ta thuong noi: "Cha me noi oan, quan noi hiep", Phan Chau Trinh lai dung loi chiet tu de giai thich mot cach di dom ma mia mai, cay dang:

Chu nghia khen ai kheo dat bay,
Chu quan hai khau, gam thay lay.

(Chu quan hai chu khau)

Quan co hai cai mieng nen noi xuoi cung duoc, noi nguoc cung xong, co the quan moi co cua dut cua lot de lam giau, chi kho cho nguoi dan lanh vo toi khong co tien phai chiu ham oan thoi:

Mac suc khua hau roi mua luoi,
Dam ai choc mat lai treu gan.
Cua tien, cua hau xa chi may,
Mu qua, chun tron ban hoi khoan.

(Muon noi gian, lam quan ma noi)

Quan la cha me cua dan "dan chi phu mau", nhung o thoi dai nhieu nhuong nay quan la hum du nich ca thit con:

Khong thuong vi boi con khong de,
Hum du cang hay nich thit can.

(Quan la cha me dan)
       
Khong chi quan lai uc hiep dan ma bon cuong hao, ac ba cung cay than cay the tac oai, tac quai trong xom lang gieo bao dau kho cho nguoi dan:

Man cu xem con thu giong ai,
Vai trum, lung ly, thiet dau cai!
Ngay no, thang chan ua nhin nho,
Cha lon, chong chung nho mia mai.

(Chau ray sanh de da roi...)

Noi len nhung tham canh cua nguoi lao dong ngheo, vach tran toi ac cua thuc dan, phong kien, lam cho ho thay ro bo mat that cua ke thu, nhung bai tho trong Sante thi tap co tac dung giao duc tu tuong rat lon lao.

Ngoai viec chi trich quan lai, chong cuong quyen, Phan Chau Trinh con lam nhieu bai tho luan ve dao vua toi, cha me, vo chong, anh em... nhung van de ve dao ly cua xa hoi Viet Nam.

3) Ve dao ly

Phan Chau Trinh la mot nha Nho, ong lai dang song trong xa hoi phong kien, nen ong khong the khong de cap den van de vua toi. Trong bai "Luan vua toi" ong da dua ra mot quan niem tien bo ve vua: vua khong phai la vi chua te co toan quyen quyet dinh van menh cua dan toc ma vua chi la ke dai dien cho mot quoc gia:

Thong tri cam quyen thay mat nuoc,
Khuong tuong ra suc do tay troi.

Ong xem vua nhu "nha su giu chua", nhu "nguoi con truong" lo viec ky gio trong nha, do do vua khong the coi nuoc la cua rieng minh duoc:

Nuoc von ong cha chung khoanh dat,
Vua la chua te giu ngoi troi.
Chua lang chua de su quo sach,
Ruong to nen nhuong truong ky thoi.

(Nuoc, vua)

Vua khong phai la ke ngoi tren ngai vang de huong thu ma phai la nguoi co tai co duc de ganh vac cong viec quoc gia, trach nhiem cua nguoi lam vua that kho khan, nang ne:

Xua nay kho nhut dao lam vua,
Tai duc gom hai the moi vua.

(Dao vua)

Vua con phai biet qui trong nhan tai, tranh xa bon a dua xu ninh:

Chuong si yeu hien quen the vi,
Lanh xa de nhut tieng a dua.

(Dao vua)

Con be toi thi phai yeu nuoc, trung voi vua, phai thanh liem, va san sang hy sinh vi nuoc:

Xua nay kho nua dao lam toi,
Yeu nuoc trung vua ven ca doi.
Trang treo gin long trong to tuyet...
...Tro bui lieu than gia su doi.

(Dao toi)

Gia dinh la nen tang cua xa hoi, Phan Chau Trinh da noi: "Phong tuc ta con giu lai duoc la chi con co gia dinh, luan ly ma thoi, con ra tu trieu dinh cho chi huong thon la boi minh di lam, di lac het ca" (Thu tra loi anh Dong viet tai Paris ngay 24-1-1925), nen ong rat quan tam den van de nay. Ong da danh hon 30 bai trong tap tho de khuyen ran, giao duc moi thanh vien trong gia dinh song cho dung voi dao ly cua dan toc. Mot loat bai: Dao cha, dao me, Dao con, Dao anh, Dao em, Dao chong, Dao vo, Dao vo chong, Luan cha con, Luan anh em, Luan vo chong, Anh em la ruot la ra v.v... noi ro vi tri trach nhiem cua moi thanh vien trong gia dinh.

Truoc het la cha me. Ong cho rang cha me phai la nguoi co pham cach dao duc tot, la tam guong sang cho con cai noi theo:

The gian kho nhut dao lam cha,
Truoc phai lo sao sach thoi nha.
Khuon rap de in tu thuo be.
Meo tron lam mau boi minh ta.
Nguon trong nuoc it dong them sach.
Neu vay troi dau bong cung ta.

(Dao cha)

Cha me phai quan tam day do con cai, khong khoan trang cho thay giao:

Hoc hanh chu nghia loi thoi,
Muon thay trut ganh rang roi dao cha.

(Nghia chu tu-Phu luc)

Ong cho rang: "Thuong thi cho roi cho vot, Ghet thi cho ngot cho ngao"

Cha me yeu con phai lua duong,
Ngot ngao la ghet, danh la thuong.

Cha me khong nen qua yeu thuong cung chiu khien con y lai, luoi bieng hu hong:

Hiem vi nich ai nen con sinh luoi.
(Nghia chu tu)

Nhung ong cung khong tan dong loi day con luc nao cung chi dung roi don, danh chui, xuc pham nang ne nhan cach cua tre:

Thua ra biet may nhieu nha,
Roi don danh khao, ong ba chui van.

(Nghia chu tu)

Hoac:
Bat be thi thoi cu chiu danh,
Danh con cho lam cung khong lanh...
...Cuc mau khon dem den mang su,
Doan may kho noi bit khuon vanh.

(Bat be danh con khong lanh)

Va day con khong phai doi den "len ba" (Day con tu thuo len ba) ma phai day ngay khi con trong bung me:

Khon dai duc trong minh chuoc ca,
Day con xin day thuo trong thai.

(Dao me)

Quan diem cua Phan Chau Trinh ve giao duc con cai rat thiet thuc, khoa hoc va moi me, dac biet la van de thai giao. Voi su tien bo cua khoa hoc, ngay nay nguoi ta da chung minh duoc thai nhi co the phat trien tot tri thong minh nho ba me khi mang thai nghe nhac em diu, nghe am thanh cua ca heo hoac tam tinh voi con trong bung. Cach giao duc ma Phan Chau Trinh dua ra khong chi can thiet doi voi xa hoi duong thoi ma con la nhung loi khuyen vang ngoc doi voi nhung bac cha me hom nay.

Ve dao lam con, Phan Chau Trinh nhac nho con cai phai lo cham soc, phung duong cha me:

Ke chi cho xiet dao lam con,
Bao bo xin cham luc song con...
...Giau mam ca thit them vang ve,
Kho mieng rau canh cung ven tron.

(Dao con)

Hoac:
Cong lao tu mau qua non cao,
Den luc nuoi con moi biet nao...
...Duoi goi mot ngay dung long leo,
Muon van ghi nho duc cu lao.

(Nuoi con moi biet cong lao mau tu)

Anh em phai nhuong nhin, thuong yeu nhau:
Tram be rui phai thua doi thi,
Mot nhin cang them tot ca bau.

(Dao em)

vi anh em la ruot la ra, du co luc bat dong y kien voi nhau chang nua, nhung khong the bo nhau, chang ai cam dao cat ruot cho danh:

Phai biet anh em von ruot ra.
Hai cai cuong bong con dinh chac,
Mot dum mau mu kho loi ra.
Tay khung khong no dao cam cat,
Da lon nen dem thit bo ra.

(Anh em la ruot la ra)

Vo chong song chung thuy, cung nhau vun dap hanh phuc gia dinh:

Vang da tram nam ven chu dong.
(Dao vo chong)

Muon  duoc nhu the, ong cho rang nguoi chong phai biet day do khuyen bao vo:

Lam trai phai biet dao lam chong,
Day vo tu khi tiet rang dong.
Khien do khien day bay du net,
Tieng to tieng nho cham vao long.

(Dao chong)

ong goi viec lam do la "dao chong", boi vi trong 3 cai kho cua con nguoi, vo dai la kho nhat nen nguoi chong phai co y thuc ve trach nhiem cua minh:

Duoi the viec chi toi kho nguoi,
Trong nha vo dai nhat bau troi.
Tay chan mieng luoi hu va hon,
Co bac ba con trach lai cuoi...
...Ban be khach khua ngo lui toi,
Nuoc mat cuoi ra khoc ho nguoi.

(Nhat la vo dai trong nha)

Gia dinh luc duc thi vo chong cung khong hanh phuc, nen nguoi vo phai biet nhuong nhin, hoa thuan voi cha me, anh em chong de cua nha em am:

Tren con cha me nen nhuong nhin,
Duoi co anh em cung ban bau.
Minh can so do them lung tung,
Nguoi khon can ke it cau mau.
Cua nha em am chong danh tieng,
Lich su cho minh lich su dau.

(Dao vo)

"Vo chong khon dai dong cua day nhau", dung ho cua gio lo de thien ha cuoi che:

Da goi xua nay dao vo chong,
Dai khon dong cua day nhau trong.
Ngach song tai vach toan gin giu,
Ke toc chan to mac can cung.

Trong doi song gia dinh, ong cung rat quan tam den mau thuan giua me chong nang dau. Trong cac bai: "Muon noi khong lam me chong ma noi, Nang dau la bo dung chui, Dau tang ba gia, Ba gia hoa lai...". Phan Chau Trinh bay to su thong cam voi noi kho cua nhung nang dau bi me chong bat be, hanh ha va benh vuc, an ui ho:

Lam bo dung chui chi nang dau.
Boi dao tram mon tran tre day,
Uot rao hai chan trut do dau.
Minh oc nen cam mang ca coc,
Dau tam hau de tranh tram dau.

(Nang dau la bo dung chui)

Trong gia dinh Viet Nam, su xung dot giua me chong nang dau von la van de muon thuo, nhat la duoi thoi phong kien, no tro thanh mon no dong lan vay tra tra vay cua nguoi phu nu:

Ngam nghien chi toi o me oi,
No doi vay tra chac day roi!
Xua kia lam thuo ba hanh me,
Nen noi bay gio me bao toi.
Van nhat, van khoan khong cho ho,
Bat tron, bat meo du be thoi.
Nho troi mai mot toi gia lai,
Kiem mot con dau de ha hoi!

(Dau tang ba gia)

Day cung la mot van de xa hoi can phai giai quyet nen hon muoi nam sau Tu luc van doan da neu len thanh mot luan de trong nhieu cuon tieu thuyet hap dan duoc doc gia bay gio ua thich.

Co the noi nhung bai tho ve dao ly trong Sante thi tap la nhung bai giao duc dao duc rat sinh dong va bo ich cho moi lua tuoi de cung nhau xay dung gia dinh hanh phuc, lam nen tang vung chac cho mot xa hoi van hoa, van minh.

4) Van de the thai nhan tinh

Voi mong muon co mot xa hoi tot dep, nhan ai, Van hoc dan gian da co khong biet bao nhieu cau noi ve the thai nhan tinh nham khuyen ran, giao duc con nguoi. Cung muc dich do trong Sante thi tap, Phan Chau Trinh cung danh rat nhieu bai tho de noi ve van de nay. Ong chon loc nhieu cau ca dao, thanh ngu, tuc ngu duc ket ve cach song, tinh nguoi, tinh doi pho bien trong xa hoi de lam dau de cho bai tho. Doi voi nhung cau neu len cach song tot dep, tinh nghia, nhan hau, thuy chung nhu: Doi cho sach, rach cho thom, An cay nao rao cay ay, Uong nuoc chua can, Quan tu nhut ngon, Con choi len cay, An trai nho ke trong cay v.v... thi ong tan dong, dua them nhung nhan xet hoac mot loi khuyen thiet thuc, cu the:

Doi rach xua nay cung the thuong,
Cho thom, cho sach lam nguoi thuong.
Muoi rau giu phan long bang tuyet,
Chai luoi che than da que cuong.
Nuoc khuay lon bun nen moi duc,
Tram vui den dat hay con huong.
Sa chan say buoc kia ai day,
Soi thu guong chung mieng giua duong.

(Doi cho sach rach cho thom)

Hoac cung co niem tin vung chac vao tuong lai:

Mac ai don pha, mac lung lay,
Neu hay con choi chac co cay.
Muoi thuoc coi sau chua nhuc nhich,
Tram vung tuoc nay lai sum vay.
Mua nhuan nang am chung doi luc,
Cot ca ruong cao cha may ngay.

(Con choi len cay)

Hay canh cao, ran de nhung ai co y do den toi, xau xa, phan phuc:

Le thang so so tu thuo nay,
The da an trai phai rao cay.
Xua nay ngot lat vin canh ay,
Hom som cham nom giu coi nay.
Minh trot lo mom khi tung thieu,
Long nao dut re luc lung lay.
Rao thung an tao kia ai day,
Nup bong xin nghe may tieng day.

(An cay nao rao cay ay)

Nhung cau noi ve loi song gian tham, lua loc, bac tinh, bac nghia, ich ki, nho nhen nhu: Giau nga bim leo, Trau cot ghet trau an, Duc nuoc beo co, Rung cay nhat khi, Luon gio be mang, An chao dai bat, An co di truoc, loi nuoc di sau, Ma cu an hiep ma moi, Ong nong nga sap bo cau da giap, Mem nan ran buong, Coi gio bo buom, Hang xom chay nha bang chun nhu vai v.v... thi ong chi trich, phe phan mot cach nghiem khac:

Thoi chi bac beo nghi ma coi,
An chao roi xay dai bat hoi.
Moi hup quanh day chua quet mo,
San do rac do da dia boi.
Thieu chi he xo tray do nhop,
May ti cong on phui sach soi.
Co luc dau dang ngoi liem la,
Com thua ai thi lu quan toi!

(An chao dai bat)

Ong vach mat bon nguoi xu thoi xu the, vo liem si:

Nguoi doi leo lai thao nhu com,
Coi gio lam le chuc bo buom.
Liec mat gan xa hoi thuan nguoc,
Giay tay trai mat choc chieu hom.

(Coi gio bo buom)

Ong len an thai do bang quan, vi ki cua nhung ke chi biet quyen loi cua rieng minh, ma khong nghi den nguoi khac:

Rui may troi mac den nha nay,
Tuong cham chi dau bat song ta.
Mai mot rui thi van troi chet,
Ba con sao kheo bat nhon a!

(Hang xom chay nha bang chun nhu vai)

Ong canh cao nhung ke loi dung thoi co dap nguoi khac xuong de tien than:

...Gap con gio tat mua sa tap, 
San nhip day rang la phu theo.
Ma lan bo lan quen xoay co,
Nuoc tran khoa set choanh hoi beo.
Roi day mai mot xay van lai,
Dut goc lien tay thay heo queo.
(Giau nga bim leo)

Truoc tinh nguoi, tinh doi den bac nhu vay, ong muon trung phat dich dang nhung ke co tam dia xau xa:

Long doi con lam ke lang nhang,
Luon gio lam le muon be mang...
...May cum tre gia con dung do,
Den khi nen gay danh nhan rang.
(Luon gio be mang)

Hoac:

Gia hum khuay mai hoi lang xom,
Phinh cho khon nhu bien quy ma.
Quen thoi chon den roi co bua,
Xum nhau dap chet, trau nhoi da.
(Chon cao leu lao bat ga)

Du Phan Chau Trinh tan duong hay phe phan, ran de, tat ca deu nham giao duc cho moi nguoi loi song tot dep, tinh nghia, thuy chung cua dan toc Viet Nam.

De dat duoc muc dich mong muon, ong da chon mot cach the hien rat moi me doc dao, la dung tuc ngu, thanh ngu, ca dao, nghia la dung chinh tieng noi cua quan chung nhan dan de chuyen tai noi dung nen rat gan gui, de hieu.

Vao thoi ky ma van hoc dan gian chua duoc coi trong, it ai chu y toi, vay ma Phan Chau Trinh, trong chon lao tu, noi dat khach que nguoi, khong co mot tu lieu trong tay, chi dung mot phuong tien duy nhat la tri nho tuyet voi cua minh de suu tam nhung cau tuc ngu, ca dao lam thanh Sante thi tap thi that la tai tinh. Bao nhieu nam bon ba cuu nuoc, vao tu, ra kham lai dang song tren dat Phap, the ma Phan Chau Trinh van khong quen nhung cau noi, nhung cau ca cua que nha, nguoc lai ong da nho va nho rat nhieu. Tat ca so cau vua lam dau de vua chu thich co hon 400 cau, mot so luong rat lon, dieu do chung to Phan Chau Trinh da song rat gan gui voi nhan dan, hoc hoi o nhan dan de roi dem het nhiet tinh va kien thuc uyen bac cua minh phuc vu nhan dan.

Sante thi tap ra doi trong chon lao tu nhung rat it noi chuyen lao tu (toan tap tho chi co 4 bai) ma nang ve giao duc. Moi bai tho la mot loi giao huan rat sau sac, thiet thuc, khoa hoc, tien bo duoc dien ta bang tat ca tam long chan thanh, thiet tha cua Phan Chau Trinh, dua tren nen tang dao ly cua dan toc nen co gia tri ben lau. Sante thi tap khong chi can thiet doi voi nguoi duong thoi ma den nay van con la nhung bai hoc qui bau cho chung ta de vung vang buoc vao con duong hoi nhap voi the gioi hien dai ma khong danh mat truyen thong tot dep cua dan toc.

Chau Yen Loan

Viet Bao

Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Thế Giới NỔI BẬT

Lãnh đạo Nga, Ukraine, Đức, Pháp điện đàm giải quyết tình hình Ukraine

  Sau cuộc điện đàm 4 bên, lãnh đạo của Nga, Ukraine, Đức và Pháp đã nhất trí rằng nhóm liên lạc giữa các bên liên quan trong xung đột tại miền đông Ukraine cần được họp bàn ngay lập tức nhằm tiến tới một thoả thuận ngừng bắn lâu dài, điện Kremlin thông báo.

Nga phát hiện máy bay QS nước ngoài tiếp cận gần biên giới

Theo Đài Tiếng nói nước Nga, Tư lệnh Không quân Nga Victor Bondarev cho biết hệ thống kiểm soát không phận Nga đã ghi nhận được sự hiện diện của các máy bay quân sự nước ngoài tắt bộ thu phát tín hiệu gần biên giới với Nga.

Tay súng bắt giữ con tin là phần tử cực đoan

Thủ tướng Australia Tony Abbott ngày 16/12 cho biết Man Haron Monis, tay súng gốc Iran gây ra vụ bắt giữ con tin tại một quán cà phê ở trung tâm Sydney là một phần tử cuồng tín theo chủ nghĩa cực đoan và có tâm thần không ổn định, đồng thời gọi hành động tấn công giải cứu con tin là một “cuộc truy quét khủng bố”.

Tìm hiểu: Phan Chau Trinh, Viet Nam, van hoc dan gian, quan chung nhan dan, Phuong phap giao duc, nha giao duc, dong cach mang, duong hoat dong, tren con duong, thi tap, bai tho, cha me, van de, di cao, gia dinh, nuoc

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Phan Châu Trinh, nhà giáo dục qua Santé thi tập

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Phan Châu Trinh, nhà giáo dục qua Santé thi tập bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Phan Chau Trinh nha giao duc qua Sante thi tap

Nhan xet, hay lien he ve tin Phan Chau Trinh nha giao duc qua Sante thi tap co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Phan Chau Trinh nha giao duc qua Sante thi tap de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tim hieu trong chuyen muc The gioi.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tim hieu
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0