Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong

Tags: Trung Quoc, Van Nam, Bien Ho, Thai Lan, Viet Nam, Tay Tang, dong bang song Cuu Long, song Me Kong, dap thuy dien, cua uy ban, xuat phat tu, con song, con dap, chuong trinh, tren song, nam


• Nguon nuoc va tai nguyen bat dau can kiet
• Dong bang song Cuu Long se bi anh huong nang ne

Me Kong la con song co chieu dai dung thu 12 the gioi, xuat phat tu vung nui cao tinh Thanh Hai (Trung Quoc) bang qua Tay Tang, theo suot chieu dai tinh Van Nam roi chay qua cac nuoc Myanmar, Thai Lan, Lao, Campuchia truoc khi vao Viet Nam. Con song duoc xem la tai san vo gia ma thien nhien ban tang cho nhung nuoc ma no chay qua.

Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong

Thuong nguon cua song Me Kong - song Lan Thuong o cao nguyen Tay Tang

Nam 2007, danh dau 50 nam ngay thanh lap Uy ban song Me Kong cua LHQ, cung la thoi diem con song Me Kong dung truoc nhung nguy co don dap. Quy Thien nhien hoang da (WWF) cua LHQ ghi nhan muc nuoc con song Me Kong da tut xuong toi muc bao dong ke tu 2004, trong khi to New Scientist danh gia: “Trung Quoc dang lam kiet mach song song Me Kong”.

Hang loat cac phuong tien thong tin dai chung khac canh bao: “Song Me Kong can dong vi cac con dap Trung Quoc” (Reuters AlertNet), “Xay dap va con song chet dan” (The Guardian), “Song can do cac con dap Trung Quoc” (Bangkok Post)… - trong do hau het deu quy trach nhiem cho viec xay cac dap thuy dien cua Trung Quoc tren thuong nguon song Me Kong.

Tu cac muc tieu tot dep

Nam 1957, voi su bao tro cua Lien Hiep Quoc, Uy ban song Me Kong (MRC) duoc thanh lap bao gom bon nuoc Thai Lan, Lao, Campuchia va Viet Nam (do chinh quyen Sai Gon dai dien) va mot van phong thuong truc dat tai Bangkok, voi ke hoach phat trien toan dien vung ha luu song Me Kong nham cai thien cuoc song cho toan the cu dan song trong luu vuc. Trong nhung buoc ban dau, Uy ban song Me Kong da duoc su huong dan va ho tro cua Uy ban Kinh te chau A va Vien Dong (ECAFE) va Chuong trinh Phat trien Lien Hiep Quoc (UNDP).

Ngay tu dau Uy ban song Me Kong da danh gia tiem nang thuy dien vo cung phong phu cua con song - truoc Trung Quoc toi hai thap nien - nen da phac thao ke hoach xay cac dap thuy dien lon tren dong chinh noi vung ha luu, bao gom:

- Du an Pa Mong: cach thu do Vientian 15 dam tren dong chinh song Me Kong nhu ranh gioi thien nhien giua Thai Lan va Lao.

- Du an Sambor: cach thu do Phnompenh 140 dam ve huong bac trong lanh tho Campuchia.

- Du an Tonle Sap: la mot dap chan giua Phnompenh va Bien Ho, ho chua thien nhien cua con song Me Kong se giam thieu nan lut dong thoi giam thieu luong nuoc man xam nhap vung Dong bang song Cuu Long (DBSCL).

Ngoai ra, mot so dia diem khac tren dong chinh song Me Kong khi do cung duoc nghien cuu cho nhung con dap khac nhu: dap Par Beng, dap Pak Lay va dap Luang Prabang nham san xuat dien, mo them thuy lo giao thong…

Nhung roi sau do cuoc chien tranh da lan rong ra ca ba nuoc Dong Duong hon ba thap nien nen ke hoach xay dung cac dap thuy dien lon chan ngang song Mekong vung o vung ha luu hoan toan bi gian doan, khien cho con song Me Kong van con giu duoc ve hoang da va ca su nguyen ven them mot thoi gian nua.

Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong
Dap Dai Chieu Son tren song Lan Thuong Tre em Thai no dua tren song

Ngay 5-4-1995, bon nuoc hoi vien goc cua Uy ban song Me Kong da hop tai Chiang Rai, Bac Thai Lan cung ky ket mot “Hiep uoc hop tac phat trien ben vung luu vuc song Me Kong” - nay doi thanh Uy ban song Me Kong (MRC), khong con le thuoc vao ECAFE va UNDP nua. Thay vi moi hoi vien co quyen phu quyet theo dieu le cua Uy ban song Me Kong nhu truoc day doi voi bat cu mot du an nao bi coi la co anh huong tac hai toi dong chinh song Me Kong, theo noi quy moi, khong mot thanh vien nao co quyen phu quyet nhu vay.

Va moi quoc gia thanh vien deu co mot Uy ban Me Kong Quoc gia (NMC), rieng Uy ban song Me Kong Viet Nam voi mot dia chi kha nghich ly: 23 pho Hang Tre, Ha Noi - noi chau tho song Hong, cach xa DBSCL voi Dai hoc Can Tho, Dai hoc An Giang hon 1.600km.

Muc tieu cua Uy ban song Me Kong bao gom: ba chuong trinh nong cot (Chuong trinh su dung nuoc, Chuong trinh phat trien luu vuc, Chuong trinh Moi truong), nam chuong trinh khu vuc (Nong nghiep, Thuy lam, Ngu nghiep, Giao thong, Du lich) va mot chuong trinh yem tro.

Uy ban Me Kong da hoan tat duoc vai thanh qua ban dau nhu: dat duoc thoa thuan chia se thong tin giua bon nuoc thanh vien, thiet lap dua vao su dung “mang luoi Internet” du bao lu lut va theo doi dong chay mua kho; va nhat la dat duoc thoa uoc (ky thang 4-2002) co the goi la lich su ve trao doi du kien thuy van giua Trung Quoc va Uy ban song Me Kong.

Dap nuoc Trung Quoc giet dan vung ha luu

Sau thoi ky chien tranh lanh, Trung Quoc da thuc su mo cua voi the gioi ben ngoai va tro thanh yeu to moi nang dong voi anh huong bao trum tren toan luu vuc lon song Me Kong.

Nam 1986, Trung Quoc bat dau xay con dap thuy dien lon dau tien trong du an 14 con dap bac them Van Nam, chan ngang dong chinh song Lan Thuong - ten Trung Quoc cua con song Me Kong: Trong do co Dap Man Loan cao 126m, cong suat 1.500MW hoan tat nam 1993, dap Dai Chieu Son cao 118m, cong suat 1.340MW hoan tat nam 2003. Them hai con dap khac cung dang duoc xay dung la dap Tieu Loan cao nhu thap Eiffel 292m, cong suat 4.200MW (chi sau dap Tam Hiep tren song Duong Tu), du tru hoan tat nam 2010; dap Canh Hong cao 107m, cong suat 1.500MW tuong duong cong suat voi dap Man Loan, cung dang duoc thi cong.

Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong
Irrawaddy, loai ca heo nuoc ngot tren song Mekong co nguy co tuyet chung vi moi truong song bi thay doi Nguon ca tu nhien khong con doi dao nhu truoc day

Bon du an dap lon khac o Van Nam cung dang duoc trien khai: trong do phai ke toi dap “khung long” Ngoa Trac Do cong suat 5.500MW (lon hon gap ba lan cong suat dap Man Loan) voi dung luong ho chua con lon hon nua: 22.740 trieu m3 nuoc.

Theo hoc gia My Fred Pearce, vao dau thap nien toi, chuoi dap bac them Van Nam se co kha nang giu lai hon nua luu luong dong chay cua con song Me Kong truoc khi ra khoi Van Nam.

Ro rang trong may thap nien vua qua, Trung Quoc da ao at khai thac con song Me Kong, khong ngung xay them nhung con dap thuy dien khong lo ngang dong chinh, pha da va khai thong cac khuc song ghenh thac de mo thuy lo cho cac con tau 700 tan di ve phuong Nam. Moi day ho con dung song Me Kong lam con duong van chuyen dau khi tu Chiang Rai (Bac Thai Lan) len Van Nam. Tat ca da va dang lam anh huong toi nguon nuoc, nguon ca, nguon phu sa va gay o nhiem cho ha nguon.

Truoc do, vao thang 4-2006, Trung Quoc cung da ky ket voi Myanmar mot thoa uoc xay dung duong ong dan dau tu cang Sittwee o vinh Bengal vuot doi nui bang qua cac vung sac toc dong dan cu de len thang toi thu phu Con Minh, thay vi phai di qua eo bien Malacca. Anh huong moi sinh cua cong trinh nay van chua duoc nghien cuu day du.

Chua bao gio trong mua kho, muc nuoc song Mekong lai xuong thap den nhu vay tu ngay co nhung con dap Van Nam. O mot so noi phia ha luu, co nhung khuc song da tro day va hau nhu can dong. Nguon ca va nong nghiep da truc tiep bi anh huong.

Su kien song Me Kong can dong voi muc nuoc dot ngot tut thap xuong o vung ha luu toi tan Bien Ho trong hai nam 1993 va 2003 ma khong vao mua kho, trung hop voi thoi diem Trung Quoc bat dau lay nuoc vao ho chua cua hai dap thuy dien Man Loan va Dai Chieu Son tren Van Nam.

Hoi dau nam 2004, muc nuoc da xuong thap hon nua trong toan vung ha luu, khong phai chi o Thai Lan, Lao ma ca o Campuchia va DBSCL cua Viet Nam. Khi nuoc bi giu lai trong cac ho chua khong lo Van Nam de duy tri hoat dong cho cac nha may thuy dien thi viec con song can dong la dieu khong the tranh duoc. Tai DBSCL tinh hinh ngay cang xau ma cu the nhiem man vao sau, thieu nuoc cho nong nghiep vao mua kho va la keo dai.

Odd Bootha, 38 tuoi, anh lai do ben Chiang Khong Bac Thai Lan, da than tho: “Neu Trung Quoc cu xay them dap thi song Me Kong chi con la mot con lach”. O vung Bac Thai Lan, chinh dan lang da cong khai chong lai ke hoach pha da pha ghenh thac khai thong song Me Kong cua Trung Quoc.

Voi Campuchia, ai cung biet rang trai tim Bien Ho chi con dap khi song Me Kong con du nuoc chay nguoc vao Bien Ho trong mua lu, nhu mot bao dam cho nguon ca va vua lua cua nguoi dan xu Chua Thap. Hien chua he co bao dam nao cho mot tuong lai nhu vay, neu khong muon noi la da co nhung dau hieu xau ve mot Bien Ho dang chet dan.

Fred Pearce, tac gia cuon sach Khi nhung con song can dong, Nuoc - Khung hoang cua the ky XXI, xuat ban 2006, trong chuong viet ve Me Kong, da ghi nhan: “…Cuoi nam 2003 va dau nam 2004 la thoi gian tuyet vong tren Bien Ho, con lu mua he thap hon. Thoi diem con song Tonle Sap chay nguoc vao Bien Ho den tre hon va cung cham dut som hon. Thay vi nam thang con song doi dong, nay chi con co ba thang. Rung thieu ngap lu va ca thi khong du thoi gian de tang truong… va mua thu hoach ca chua bao gio thap nhu vay. Tai sao? Da so ngu dan do tai con song can dong”.

Can co mot su hop tac binh dang

De co du nuoc van hanh cac dap thuy dien Van Nam, Trung Quoc da thuong xuyen dong cac cua dap khien muc nuoc song co luc xuong toi muc thap nhat. Phia ta ngan ben Lao, chi rieng trong thang 3-2004, to chuc du lich da phai huy bo 10 chuyen du ngoan tren song chi vi nhung khuc song qua can.

Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong
Lang ca be tren song Mekong Giao thong duong thuy rat quan trong o Dong bang song Cuu Long

Viec Trung Quoc tu choi tham gia Uy ban song Mekong khien to chuc nay tro nen vo nghia trong no luc hop tac khai thac va phat trien ben vung nguon tai nguyen cua con song Me Kong. Do nhu cau dien cua Trung Quoc tang 5 - 6%/nam, de dap ung toc do phat trien kinh te, truoc vien canh nguon dau khi ngay cang can kiet, ro rang khong co dau hieu nao cho thay Trung Quoc se dung buoc hay tri hoan ke hoach khai thac nguon thuy dien phong phu cua con song Me Kong.

Nhan dinh ve cac ke hoach khai thac song Me Kong cua Trung Quoc, Tyson Roberts thuoc Vien nghien cuu Nhiet doi Smithsonian (My) da phat bieu: “Xay cac dap thuy dien, khai thong thuy lo, voi tau be thuong mai qua tai se giet chet dong song… Cac buoc khai thac cua Trung Quoc se lam suy thoai he sinh thai, gay o nhiem te hai, khien con song Me Kong dang chet dan, cung giong nhu con song Duong Tu va cac con song lon khac cua Trung Quoc”.

Nhu mot diep khuc, phia Trung Quoc luc nao cung khang khang voi lap luan la anh huong chuoi dap Van Nam tren song Me Kong la khong dang ke va con co loi nua. Cac con dap se tao thuan loi cho chu ky lu - han hang nam, khai thong dong song se lam gia tang trao doi thuong mai trong vung va giup giam ngheo. Tuy nhien, cung khong thieu tieng noi chi trich ngay tai Trung Quoc nhu Xu Xiaogang, chuyen vien nghien cuu hau qua cac con dap da phat bieu: “Tren con song quoc te, khong mot quoc gia nao co the vi ky. Ho phai quan tam toi anh huong doi voi cac quoc gia khac va nhung tac dong tren con song nhu mot tong the”.

Ben canh do, hien tuong nong len tren toan cau khien con song Me Kong them can dong. To chuc WWF da dua ra loi canh bao la hien tuong nong len tren toan cau da khien cho nhung khoi bang tren day Himalaya dang bi thu nho lai voi toc do tu 10 - 15m/nam. Voi hau qua ban dau la gia tang luu luong nuoc song, nhung theo Jennifer Morgan - Giam doc Chuong trinh Bien doi khi hau toan cau, thi chi vai thap nien sau do, tinh hinh se dao nguoc: Muc nuoc bay con song lon cua chau A, trong do co song Me Kong se xuong rat thap.

Hien nay Trung Quoc van khong ngung xay hang loat nhung con dap thuy dien khong lo tren dong chinh song Me Kong. Uy ban song Me Kong chua he la mot to chuc doan ket co tam voc de duoc coi la doi trong voi Trung Quoc.

Tat ca sau nuoc ven song voi nhung dinh che chinh tri xa hoi va van hoa khac nhau, nhung cung co chung mot nhu cau cap thiet la khai thac con song Me Kong de phat trien. Neu khong co mot su hop tac binh dang duoi su bao tro cua Lien Hiep Quoc thi van con nhung mau thuan quyen loi va tranh chap khi nguon nuoc va tai nguyen cua dong song da toi muc gioi han va bat dau can kiet.

Theo HOAI AN
Doanh nhan Sai Gon Cuoi tuan

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Trung Quoc, Van Nam, Bien Ho, Thai Lan, Viet Nam, Tay Tang, dong bang song Cuu Long, song Me Kong, dap thuy dien, cua uy ban, xuat phat tu, con song, con dap, chuong trinh, tren song, nam

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Nguy cơ từ các con đập ở thượng nguồn sông Mê Kông

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Nguy cơ từ các con đập ở thượng nguồn sông Mê Kông bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong

Nhan xet, hay lien he ve tin Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Nguy co tu cac con dap o thuong nguon song Me Kong de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tim hieu trong chuyen muc The gioi.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tim hieu
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0