Bi mat dia cung Tan Thuy Hoang
Vao thang 3-1974, vung Thiem Tay, Trung Quoc han han nang chua tung co, nong dan o duoi chan nui Ly Son buoc phai dao gieng. O mot ben gieng sap do cua thon dan Duong Chi Phat bat ngo phat hien nhung tuong nguoi bang dat, hinh dang nhu chien binh, giong tuong than ma khong phai... Do chinh la “dao quan duoi long dat” cua Tan Vuong Doanh Chinh voi hon 8.000 binh ma, tao hinh cuc ky tinh xao, than thai khong giong nhau. Neu vi tri cai gieng nay chi hoi lech mot chut, thi co le lich su vuong trieu hon 2.000 nam truoc van con ngu yen trong long dat. Dieu khien cac nha khao co quan tam la nhung tuong chien binh bang dat nung nay duoc phat hien cach cho lang Tan Thuy Hoang den 1,5 km. Chung co lien quan gi den lang mo hay khong? Ngon nui nam ben duoi chan nui Ly Son la phan mo cua Tan Thuy Hoang, nhung bi an cua no nam sau trong dia cung tham u ma than bi. Khu mo duoc bao boc hai lop thanh luy theo kieu chu “hoi” - gom 2 duong chay boc lay nhau dai hon 10 km. Rieng hinh the va ket cau ben trong cua dia cung thi den nay van chua co ket qua ro rang. Su ky cua Tu Ma Thien co chep ve dia cung Tan Thuy Hoang rat van tat va kho hieu: “Xuyen qua 3 suoi, do dong xuong roi dua quach vao... do quy gia ky la chua day. Sai tho lam may ban cung no, ke nao toi gan thi tu ban. Dung thuy ngan lam tram dong, song ngoi bien ca, tren lap thien van, duoi bay dia ly, dung mo nhan ngu (tuc con bao bien) lam duoc de chay mai khong tat”. Dia cung sau bao nhieu, co may cong? Dia cung Tan Thuy Hoang co tong dien tich 41.600 m2, tuong duong 5 cai san bong da quoc te, quy mo lon nhat doi Tan Han. Nhung do sau thi van chua thong nhat. Su ky noi “xuyen qua ba suoi”, Han-Cuu nghi noi “sau den cuc sau”, tuc dia cung duoc dao sau den muc khong the dao them duoc nua. Dia cung than bi da kich thich nha vat ly noi tieng Dinh Trieu Trung. Ong cung 3 nha khoa hoc khac khao sat va dua ra du doan do sau cua dia cung la tu 500 m den 1.500 m. Nhung sau do gia thuyet nay bi sup do. Gia dinh dia cung dao sau 1.000 m thi no da vuot qua muc chenh lech giua vi tri lang mo voi song Vi o phia Bac, nhu vay song Vi se dao dong do vao dia cung. Tiep do cac nha khao co, dia chat hoc Trung Quoc tiep tuc tham do do sau dia cung bang nhieu cach. Can cu so lieu khoan sau moi nhat, do sau thuc te cua dia cung mo Tan Thuy Hoang tuong duong ham mo Tan Cong so 1 o Chi Duong, tuc tu mieng ham mo den day la 26 m. Cong tac khao sat do sau van con tiep tuc. Tan Thuy Hoang qua doi den nam thu hai thi cong trinh lang mo moi hoan tat (38 nam voi 70.000 tho), ngay khi lam xong, con Tan Thuy Hoang la Nhi The Ho Hoi da ra lenh giet het nhung nguoi tho trong dia cung. Su ky chep: “Dai su hoan thanh, da chon, dong cua giua, ha cua ngoai, chon kin het tho khong ai ra duoc”. Quan tai va do tuy tang deu duoc dat phia trong cua giua, tho dang lam viec ben trong thi dot nhien cua giua dong lai, cua ngoai ha xuong, chon song het tho tro thanh vat boi tang. Co the suy doan dia cung co 3 cua cung tren mot truc thang, cua ngoai la tha tu tren xuong; cua giua kep hai ben vach dia cung la khoi cua da khong lo, khong the lay chuyen duoc; cua trong cung nhu cua giua, la mot cua chet. Do thuy ngan ngua trom mo Trong Su ky, Han thu deu chep ve viec su dung thuy ngan lam song suoi, bien ho trong dia cung Tan Thuy Hoang, nhung de chung thuc co ham luong thuy ngan hay khong la cau do keo dai da may ngan nam. Hai chuyen gia dia chat la Thuong Dung, Ly Dong da nhieu lan den lang Thuy Hoang lay cac mau vat pham de thu. Ket qua, rieng dat xung quanh lang da co hien tuong “nhiem thuy ngan di thuong”. Ham luong thuy ngan o duoi dia cung con cao hon be mat gap tram lan. Neu ke trom mo vao trong dia cung thi thuy ngan du suc giet chet ngay. Cung nho vay ma dia cung van nguyen ven den nay. Tan Thuy Hoang lo nghi rat nhieu ve viec phong ngua bon trom mo. Co thu co ghi viec che may ban ten tu dong trong dia cung neu co ke den gan. Neu dung nhu vay thi day la may chong trom tu dong som nhat the gioi. Doi Tan da phat minh ra loai cung no lien chau ban lien tiep 3 mui ten, nhung lap dat an mat trong dia cung phai la loai ban ten tu dong khi co vat ben ngoai cham vao. Doi Tan Thuy Hoang cach nay hon 2.200 nam lai co the che ra may ban ten tu dong cao sieu nhu vay sao? Cau hoi nay den nay van chua co loi dap.
| |||
| Viet Bao |
