Dam Thanh Son va kham pha vat ly moi

Tags: Dam Thanh Son, Physical Review Letters, Viet Nam, DH Washington, Khong - thoi gian, Ly thuyet day, vat ly, kham pha, tap chi, pho quat, khoa hoc, thuc nghiem, moi, chieu, tinh


Dam Thanh Son va kham pha vat ly moi
Hoc sinh Dam Thanh Son, 15 tuoi, huy chuong vang toan quoc te tai Prague, 1984

Dam Thanh Son, giao su DH Washington (Seattle), vua cong bo tren tap chi Physical Review Letters (My) mot kham pha ma neu duoc thuc nghiem xac nhan se la mot qui luat moi pho quat cua vat ly.

Dau nam 2005, Dam Thanh Son cung cac cong su la P. K. Kovtun (Dai hoc California, My) va A. O. Starinets (Vien Vat ly ly thuyet Perimeter, Canada) da cong bo mot cong trinh moi ve mo hinh lo den long trong khong - thoi gian 10 chieu tren tap chi vat ly hang dau the gioi Physical Review Letters (tap 91).

Dam Thanh Son tung doat huy chuong vang toan quoc te nam 1984 tai Prague (CH Czech) voi diem tuyet doi 42/42 khi moi 15 tuoi

Gan nhu ngay lap tuc kham pha moi nay gay tieng vang trong gioi bac hoc chuyen sau. Cac tap chi thong tin khoa hoc co anh huong rong nhu New Scientist (thang 4/2005), Physics Today (thang 5/2005) deu co bai viet ve cong trinh nay, mot kham pha ly thuyet ma neu duoc thuc nghiem hoan toan xac nhan se la mot dinh luat moi pho quat cua vat ly.

To Physics World, to tap san xuat ban hang thang cua cong dong vat ly quoc te, trong so thang 6/2005 da moi Dam Thanh Son, mot nha vat ly hang dau (leading physicist), viet bai de ly giai van de moi nay. Do la bai Liquid Universe Hints at Strings (Vu tru long gap ly thuyet day) ma ta co the de dang tim doc qua Internet.

O nuoc ta, to Vat Ly Ngay Nay cua Hoi Vat ly Viet Nam, to Hoat Dong Khoa Hoc cua Bo Khoa hoc va cong nghe cung da kip thoi dua tin van tat ve su kien dang mung noi tren trong so thang 6/2005.

To New Scientist dang bai cua Jenny Hogan nhan de Exotic black holes spawn New Universal Law (Nhung lo den ngoai lai dan toi qui luat moi pho quat). So di tac gia dung tu exotic (ngoai lai) la vi day chua han la lo den voi nhung thuoc tinh da quan sat duoc trong thuc tai vat ly, ma chi la mot “lo den” duoc nhom Dam Thanh Son mo hinh hoa bang ly thuyet day trong khong - thoi gian 10 chieu nham mo ta mot chat long tuong tac manh, chat long quark-gluon ton tai trong khong-thoi gian bon chieu quen thuoc. Nhu vay “lo den” o day chi la mot cong cu toan hoc dung trong tinh toan.

Dam Thanh Son va kham pha vat ly moi

Giao su Dam Thanh Son (giua) tai Gap go Viet Nam o Ha Noi nam 2000.

Trong nam nam gan day, cac nha nghien cuu tai Trung tam May gia toc ion nang tuong doi tinh (RHIC) o Phong thi nghiem Brookhaven, New York, da tao ra duoc vat chat o nhiet do cao chua tung co tren Trai dat. Muc dich cua thi nghiem nay la tai tao trang thai tung ton tai trong 10 micro giay dau tien sau vu no lon (Big bang), tu do dan dan hinh thanh vu tru chung ta dang song. Trong 10 micro giay dau tien ay, cac hat quark va hat gluon con o trang thai plasma chu chua ket hop voi nhau de tro thanh proton, notron, roi nguyen tu, phan tu va muon vat chung quanh ta nhu khi vu tru nguoi dan... Theo cach tinh toan dua vao ly thuyet truong luong tu quen thuoc, vat chat duoc tao ra do phai giong chat khi, nhung thuc te lai khong nhu vay ma la giong chat long!

Su dung ly thuyet day trong khong-thoi gian 10 chieu, nhom Dam Thanh Son da tinh toan duoc rang vat chat do RHIC tao ra dung la mot chat long gan nhu ly tuong co ti so do nhot voi mat do entropy la mot hang so lien quan voi cac hang so co ban trong the gioi luong tu nhu hang so Planck, hang so Boltzman.

Nhu nhieu ban da biet, ly thuyet day (string theory) cho rang cac hat co ban cua vat chat khong phai la nhung diem, nhung hat, ma la nhung dao dong khac nhau cua mot vat the goi la day (string). Theo trai nghiem binh thuong thi khong gian chi co ba chieu, neu gan them mot chieu cua thoi gian thi khong - thoi gian cung chi co bon chieu. Vay ma theo ly thuyet day thi khong - thoi gian co toi nhung 10 chieu! The nhung cac chieu phu da cuon lai giau minh trong mot mat cau co ban kinh cuc nho, chi bang mot phan trieu ti ti ti centimet! Vay cai ly thuyet day cao sieu ay co ung dung thiet thuc gi khong?

Thanh cong cua nhom Dam Thanh Son la o cho da su dung ly thuyet day de ly giai mot van de nan giai cua vat ly thuc nghiem nang luong cao. Cac ket qua cua Brookhaven cong bo tai cuoc hop hoi thang 4/2005 cua Hoi Vat ly My o Tampa, Florida, da luu y ve nhung tinh toan tuong thich cua ly thuyet day. Day la lan dau tien ly thuyet day duoc nhac toi trong thong bao cua mot cuoc thi nghiem lon...

Nhung ket qua ma Dam Thanh Son dat duoc o My chung to bo oc nguoi Viet Nam ta chang nhung co kha nang thau hieu nhung van de tinh te nhat, phuc tap nhat cua khoa hoc hien dai, ma con co the dat toi nhung kham pha co ban, doc dao mien la duoc lam viec trong moi truong khoa hoc tien tien.

(Theo TT)
Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Dam Thanh Son, Physical Review Letters, Viet Nam, DH Washington, Khong - thoi gian, Ly thuyet day, vat ly, kham pha, tap chi, pho quat, khoa hoc, thuc nghiem, moi, chieu, tinh

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Đàm Thanh Sơn và khám phá vật lý mới

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Đàm Thanh Sơn và khám phá vật lý mới bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Dam Thanh Son va kham pha vat ly moi

Nhan xet, hay lien he ve tin Dam Thanh Son va kham pha vat ly moi co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Dam Thanh Son va kham pha vat ly moi de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Hoc Song trong chuyen muc The gioi giai tri.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Hoc Song
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0