Bi an kho bau ho Mac o Ha Tien

Khoang giua cuoi the ky XVII, dau XVIII, ben Trung Quoc trieu Thanh lat do trieu Minh. Nhung di than nha Minh khong chiu than phuc, to chuc "Phan Thanh phuc Minh" duoi nhieu hinh thuc, trong do co Mac Cuu.

Bai sam ky ve kho bau

Theo ly giai cua Dong Ho - Mong Tuyet ve bai sam truyen tren thi van so ho Mac tuy chi huy hoang trong 72 nam, khong la vuong la ba, nhung thuc te khong thua gi mot vuong quoc doc lap. Cau: "Bo tre xanh xanh/Hai la nau canh/Canh an het canh/Vi cay thanh thanh". Ung vao diem bo tre boc quanh nui Binh San bi pha huy. "Het canh" tuc het nam Canh Tuat (1910). Vi cay tuc la tan, nghia la tiet Thanh minh nam Tan Hoi (1911) khu lang mo ho Mac se bi pha huy. Cau: "Troi tay nga bong chenh chenh/Soi vao hang da long lanh ngoc vang" ung voi viec mo duoc cua mo thi da chieu, phai soi moi tim duoc chiec tram vang can ngoc. Troi tay cung ung vao viec nguoi Tay khai quat, hanh dong khong chinh dang.

Nha tho ho Mac

Danh gia ve dong ho Mac, GS Tran Van Giau cho biet: "Cung tu thoi Mac Thien Tich, dat nuoc bao phen noi phong ba, thu trong va giac ngoai lien tuc de doa van menh cua dan toc. Hanh trang va phep ung xu cua phan lon cac thanh vien ho Mac o Ha Tien co khong it nhung dieu khien cho hau the chang de gi tan thanh. Nhung ho Mac la ho Mac, giua the thai rieng ay ho co lap truong rieng va co cach nhin thoi cuoc cung rat rieng...".

Khu lang mo ho Mac

Con nha su hoc Nguyen Khac Thuan thi: "Dau tich cua Phuong Thanh xua con do, nhung van tho cua cac bac tao nhan mac khach trong Chieu Anh Cac con ngan vang dau do, muoi canh dep cua Ha Tien cung dang con do... Viec ho Mac theo pho chua Nguyen la dieu co that, nhung nhung gi ho Mac da cong hien cho Ha Tien, cho giang son mot thuo cung la dieu co that. Khong ai co the xoa bo qua khu ma ho Mac chinh la mot phan cua qua khu do".

Khai quat

Tiet Thanh minh nam Tan Hoi (1911), lay co la de mo mang thi tran Ha Tien, vien chu tinh nguoi Phap da cho doan tu kho sai pha dat da o nui Binh San va le di nhien la hon 40 ngoi mo cua dong ho Mac cung thuoc dien bi khai quat. Nhung nguoi hieu chuyen biet ro rang dang sau viec di doi nay la am muu truy tim kho bau ma rat co the dong ho dung dau "tieu vuong quoc" Ha Tien da cat giau trong cac ham mo, theo loi mot bai tho duoc xem nhu tam ban do chi dan loi vao kho bau, von chi luu truyen trong dong ho Mac.

Lang mo duoc lam bang da rat vung chai

Viec khai quat duoc tien hanh dau tien voi ngoi mo chinh that phu nhan ho Nguyen cua Mac Thien Tich. Ngoi mo rat lon, tam bia de "Hoang Viet hieu tuc thai phu nhan Mac phu Nguyen ty chi oanh - Nham than trong xuan coc dan". Doan tu kho sai duc den chieu toi ngay thu 10 moi pha duoc cho be tho truoc mo bia. Le boc mo co su chung kien cua chinh quyen va con chau ho Mac.

Ong Mac Tu Kham, chau 7 doi cua Mac Cuu, cam nen soi vao ao quan nhat tung manh xuong xep vao quach dua ve den tho ho Mac cho lam le cai tang. Nhieu loi don dai xung quanh cuoc khai quat nay. Nghe noi ong Mac Tu Kham duoc chu tinh Ha Tien chia cho mot cai tram vang co gan ngoc quy. Ve sau ong Kham tung quan dem ban chiec nhan nay cho mot nguoi Phap ten la Chapuis dang cai quan ngon hai dang o Mui Nai. Tu do gia dinh Chapuis gap nhieu dieu khong may...

Tuong Mac Cuu

Su that ve kho bau dong ho Mac khong biet the nao, nhung sau khi khai quat mo cua Mac phu nhan thi hon 40 ngoi mo ho Mac con lai duoc giu nguyen, khong bi di doi nua.

Ngay 7/9/2008, nhan dip ky niem 300 nam thanh lap tran Ha Tien xua va 10 nam thanh lap thi xa Ha Tien, chinh quyen tinh Kien Giang da to chuc le khanh thanh tuong dai danh nhan Mac Cuu - nguoi co cong khai pha va bien vung dat hoang so noi bien ai thanh mot bien tran trang le, mot thanh luy vung chac, mot dau moi giao thuong voi cac nuoc.