Ky vat cua Ho Xuan Huongsu that moi tinh voi Tong Coc

Tags: Tong Coc, Ho Xuan Huong, Xuan Huong, Vinh Tuong, Chang Coc, Bui Van Thang, Van Mieu Quoc Tu Giam, Ba chua tho Nom, Van Nghe Dan Gian, lich Trieu Tap Ki, lien quan den, Tinh Phu Tho, tau la chuoi, nha nghien cuu, Tu Xa, nang


Ba chua tho Nom voi rat nhieu dau hoi
Tho cua ba chua tho Nom Ho Xuan Huong thi duong nhu nguoi Viet nao tung doc tho, ai cung thuoc… dam bai. Nhung, ba la ai, sinh nam bao nhieu, so phan nhu the nao va nhieu dieu quan trong lien quan den ba nua van nam lung lo trong thac mac cua ca nhung chuyen gia nghien cuu tai danh nhat, cua nhieu quoc gia! Tham chi, co noi phu nhan, rang tren cuoc doi chua tung co mot nu si tai danh la Ho Xuan Huong (tat nhien co ban tu lieu van khang dinh la co). Tham chi, chong ba la ai thi den nay cung chi khang dinh chac chan duoc rang: ba lay ong tham hiep An Quang Tran Phuc Hien, con nhung Tong Coc, tri phu Vinh Tuong deu con nam o dang nghi van (du bai tho khoc cac vi “hon phu” ay thi ai cung thuoc). Ve tho, cuon Nghi ve tho Ho Xuan Huong, NXB Nghia Binh do Le Tri Vien chu bien co de nghi mot cach lua chon tho ba can cu tren noi dung tu tuong cung hai hien tuong van ban hoc la “dan gian hoa” va “Xuan Huong hoa” do la mot cach nghi duoc nhieu nguoi nhat tri cao. Va, qua nhung dieu do, cung suc cuon hut cua viec giai ma nhung gi lien quan den ba chua tho Nom la rat lon; cuoc tranh luan ve tho va doi ba chac con phai keo dai.


Ky vat cua Ho Xuan Huong-su that moi tinh voi Tong Coc
Doi luc binh tho ma ba con cho rang nu si Xuan Huong da de tho trong thoi gian lam le ong Tong Coc.

Nhung tu lieu tam thoi dua ra cho den luc nay: Theo tac gia Le Xuan Son viet trong tap “Ho Xuan Huong tho va doi” thi Ho Xuan Huong ten that la Ho Phi Mai, con cua ong Ho Si Danh (1706-1783), que o lang Quynh Doi, Quynh Luu, tinh Nghe An. Me Ho Xuan Huong la mot nguoi thiep (vo le), nguoi Hai Duong cua ong Ho Si Danh. Nhung, tai lieu khac lai trich dan trong Ho Quynh Gia Pha (gia pha ho Ho o Quynh Luu) cho rang: Ho Xuan Huong sinh nam 1772 mat nam 1822, la con ong Ho Phi Dien o lang Quynh Doi. Co tai lieu lai phan tich, Ho Xuan Huong va anh em Nguyen Nhac, Nguyen Hue la co chung ong to 5 doi (?).


Nhung co mot dieu chac chan: Ho Xuan Huong song vao thoi Le mat Nguyen so, nguoi cung thoi voi Nguyen Du (1765-1820), Pham Dinh Ho (tuc Chieu Ho, 1768-1839). Ho Xuan Huong hoc rong tai cao, uyen tham ca Nho, Lao, Phat, va dac biet co tai ung doi, su dung dien tich tai tinh. Nhieu bac tri gia duong thoi phai cong nhan ba la nguoi “Tai cao nha phuong the gian kinh”. Co tai lieu ghi ro, dai thi hao Nguyen Du tung so sanh ba voi nang Tieu Thanh tai sac lung lay ben Trung Hoa. Tho van cua ba de khien nguoi ta nghi den chu “dam tuc”, voi nhieu y tu lang lo, mia mai, tao bao, pha cach, tinh nghich nhung sau xa la noi long cua mot nguoi phu nu co tai, co sac, mang nhieu khat vong song; song chiu qua nhieu ham phan trong che do ha khac cu…

Nhung cau chuyen sinh dong...

Nhieu tai lieu cho rang, truoc khi ket hon voi ong phu Vinh Tuong, ba Ho Xuan Huong co lam le ong Tong Coc mot thoi gian, hai nguoi chung song tai lang Tu Xa, huyen Lam Thao, tinh Phu Tho ngay nay. Chuyen nay hoan toan co the tin duoc.

Ho Xuan Huong lam le ong Tong Coc thi dung roi, nhung viec ba khoc ong ay la khoc nguoi chet hay khoc dua tang mot cuoc tinh trac tro? Chang Coc la ai ma lai lay duoc ba chua tho Nom ve tan mien trung du xa tit ay - ma lai chi cho lam vo le? “Chem cha cai kiep lay chong chung/ Ke dap chan bong ke lanh lung” (tho Ho Xuan Huong).


Ky vat cua Ho Xuan Huong-su that moi tinh voi Tong Coc
Den cai bau cua nha ong Tong Coc cung duoc ve hinh luong long chau nguyet.

Ket qua ma cac nha nghien cuu dua ra lap tuc gay sung sot: Cu Duong Van Tham, hon 90 tuoi, hoi vien ky cuu Hoi Van nghe dan gian Viet Nam, mot bac tuc nho trong vung cung da day cong hoan thanh mot cong trinh ve “Chang Coc” va moi tinh voi ba chua tho Nom Ho Xuan Huong, theo do, chuyen ve “co con dau dong danh” Xuan Huong van duoc nguoi trong lang ke vanh vach cho den tan gio phut nay, dau rang, de den 200 nam da troi qua ke tu khi nu si ve lam vo Tong Coc (neu gia thuyet nay la su that). Dieu la nua la nhung loi ke cua nguoi lang ve ba Xuan Huong rat thong nhat: khong ua gi co con dau lam net xau: khong biet cay cay, chi quanh quan tho van nham nhi; dang thanh yeu dieu chu khong “lung ong dui de” nhu tieu chi ba con van hang dung de chon con dau.


Tong Coc lam cho ca ca mot cai nha thuy ta de tiep ban tho van, nhung moi lan Xuan Huong cho nguoi lam mon ca len xoi thi nang chi an khuc giua con bo dau bo duoi. Dieu nay khien nguoi lang quay ra nhiec moc Xuan Huong la an tan pha hai, nha Tong Coc giau the da ra me gi, se tan gia bai san vi cai su “ong eo” ay thoi! Tham chi co ga phu thuy con xui Tong Coc kiem tra xem minh lay phai nguoi hay lay phai yeu tinh, bang cach doi khi Xuan Huong ngu, dung mot tau la chuoi tuoi to up len nguoi nang. Neu sang ra tau la bi nat nhau, thi vo le Tong Coc la nguoi dan ba chan chi hat bot, chang qua vo ca va dan con cua mu noi xau vu va cho nang thoi.


Nhuoc bang tau la sang ra van con nguyen thi dich thi Xuan Huong la… yeu quai. Tong Coc thu. Va di nhien, cai nguoi gap canh lam le nhu nang thi lam sao ma an no ngu ki de nat duoc tau la chuoi to. The la Tong Coc dan cung nan long vi su mau thuan ngay cang lon giua tai danh nanh noc Xuan Huong va giam chua lua nong ghen ghet cua mu vo ca. Sau nay, khi Xuan Huong bo di lam vo ong phu Vinh Tuong trong khi nang dang co thai ba thang tuoi voi Tong Coc. Con cua hai nguoi cung da khong song duoc. Bai “Khoc Tong Coc” vi the ma ai oan hon, oan trach hon, song cung day dut va nang nghia tinh hon: “Nghin vang khon chuoc dau boi voi!”.


Ca lang ca tong deu ke mot cau chuyen giong nhau, khien nguoi ta khong the khong tin do la su thuc. Khi cac bac chu nghia day minh ve dieu tra, thi hoa ra Tong Coc khong troc phu, cung khong xau nhu… coc. Tong Coc co ten thuong goi la Kinh, nguoi lang Gap, Tu Xa la con chau quan nghe lang Gap Nguyen Quang Thanh. Trong cuon Lich trieu tap ki, viet ro: “Ong Nguyen Quang Thanh co tieng la than dong, 24 tuoi do tien si, xuat than nam Canh Than, Le Chinh Hoa (1680). Ong lam quan trong trieu giu chuc “Thiem do ngu su”. Ten ong van con in tren bia so 80 o Van mieu Quoc Tu Giam. GS. Le Tri Vien viet sau qua trinh tam huyet nghien cuu o Tu Xa da dua ra ket luan : “Tong Coc khong phai la mot anh troc phu, ma la mot nho si tung co phen leu chong nhu ai va trong su gap go Ho Xuan Huong co chuyen chu nghia, chu chang phai do dong tien”.

...va nhung “di vat cua ba chua tho Nom” o Tu Xa

Ky vat cua Ho Xuan Huong-su that moi tinh voi Tong Coc
Me de anh Bui Van Thang giu gin doi luc binh go mit son then.

Cau chuyen ve moi tinh nay con di den hoi thu vi hon khi ma o lang Tu Xa hien nay, ba con con tran trong giu gin duoc nhieu ky vat ma ca lang ca xa deu tin rang do la cua cap vo chong Tong Coc - Ho Xuan Huong. Do la mot doi luc binh co khac chu Han, gia dinh anh Bui Van Thang dang luu giu. Luc binh go mit, phu son then den bong tuong truyen la khi con ai an man nong, con nguoi hao hoa van vo song toan Tong Coc da yeu cau vo le cua minh - ba chua tho Nom de tho luu but tich (xem anh).


Doi luc binh von duoc dat tren ban tho nha Tong Coc, sau nay kinh te sa sut, da phai ban tat di. Cach nha anh Thang mot canh dong, ngoi nha lon, lam toan bang go quy, lop ngoi am duong cua gia dinh Tong Coc van duoc gia dinh nha giao Kieu Phu tran trong giu gin. Ngoi nha duoc lam cau ky toi muc, den ca cai nguong (bau) cua ra vao cung duoc tram hinh luong long chau nguyet - rat pha cach va choi ngong (xem anh). Khoang 200 nam qua, nguoi hai xa Tu Xa, Son Duong ai ai cung van goi do la ngoi nha ong Tong Coc. Con chau ong Tong Coc gio nhieu nguoi van song o lang, va da nhieu lan ngo y muon chuoc ngoi nha ve de lam nha tho. Nhieu the he hoc tro cap 3 o tinh Phu Tho van thuong duoc nha truong danh o to dua ve nha ong Kieu Phu de tham quan nhung hien vat lien quan den cuoc hon nhan Tong Coc - Ho Xuan Huong.


Tren buc vach bang go mit phien day phia trong nha, con luu nhung dong “thu but” duoc ke la cua chinh Ho Xuan Huong da “ngau hung, mai muc, de tho”. Dong chu nhu sau: “Thao lai bang ngoc kinh/ Xuan tan hoa cong huong”; va “Doc bang dan que thuong/ Hao phong bich hoa huong”. Cu Duong Van Tham dich nghia bon cau nay trong cong trinh Chang Coc la ai cua minh nhu sau: “Tam guong trong trang vi nhu nguoi con gai trong trang/ Nhung het tuoi xuan sac roi thi tho troi cung chiu (khong niu giu duoc)/ Chi con biet dua vao phuc duc, con chau/ (Thi khi ay) huong thom se toa di khap muon noi”. Cai cay het xuan sac roi thi tho troi cung chiu, dung la khau khi cua Ho Xuan Huong! Qua thoi gian, do nhieu nha quan ly dia phuong, nha nghien cuu, nguoi tham quan da khieng ca buc vach go ra de boi thuoc hien mau vao nham in rap nhung net chu qui; qua nhieu mua nuoc ngap, dong chu da mo di rat nhieu.


Khong biet, qua nhung cau chuyen, nhung hien vat thuyet phuc, sinh dong, bat ngo va hap dan con luu giu o hai xa Tu Xa, Son Duong (huyen Lam Thao, tinh Phu Tho) nhu the, so phan va su nghiep tho van mang nhieu dau hoi cua nu si Ho Xuan Huong co ro net len duoc chut nao?


Do la nhung cau chuyen gian don nhung biet dau, chan dung ba chua tho Nom cung se gan gui, da sac, va co da co thit hon nho the?!

  • Thanh Son - Dinh Vu (KH&DS Xuan 2006)
Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Tong Coc, Ho Xuan Huong, Xuan Huong, Vinh Tuong, Chang Coc, Bui Van Thang, Van Mieu Quoc Tu Giam, Ba chua tho Nom, Van Nghe Dan Gian, lich Trieu Tap Ki, lien quan den, Tinh Phu Tho, tau la chuoi, nha nghien cuu, Tu Xa, nang
Mung xuan moi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0