Hanh trinh tho Danh thuc tiem luc

Tags: Nguyen Duy, Nguyen Quang Sang, Sau Dan, Trinh Cong Son, bi thu thanh uy, Vo Van Kiet, nguoi Viet Nam, lan dau tien, tiem luc, danh thuc, bai tho, nha tho, chung ta, phat ngon, dat


Tu trai qua: nha tho Nguyen Duy, nha van Nguyen Quang Sang, ong Vo Van Kiet va nhac si Trinh Cong Son

Co nhung nguoi-danh-thuc-tiem-luc khong biet met moi, dam “xe rao co che”, dam “chiu nghe” loi khac, nguoc lai cong thuc phat ngon chinh thong, dam hanh dong vua quyet doan vua nhan tinh… chung ta moi co duoc mot con duong doi moi...

Nghe Danh thuc tiem luc qua giong doc cua nha tho Nguyen Duy
Nghe bai Ong gia Nam bo qua giong doc cua nha tho Nguyen Duy
Nghe bai Ban vang qua giong doc cua nha tho Nguyen Duy

Noi nho "thoi kho tho" (++)

Hoi nay, thoi the “de tho hon” roi. Than tho nho mot “thoi kho tho”, thoi hau chien gian kho, keo dai hon mot thap ky sau 1975. 30-4-1975, ca dan toc tho phao nhe nhom trut ganh nang 30 nam mau lua khoc liet. Mot thang linh lam tho la toi khong chi tho phao ma con nhay dung len, hat toang len:

“…Toi di tim than nhan qua rung gia nguyen thuy/ toi di tim than nhan qua rung kem gai My/… Hoi ai khong gap than nhan/ xin cung toi chung mai nha am ap/ la nguyen ven nhan dan - To quoc/ ta hanh huong tren dat dai sum hop/ noi nao cung co than nhan!...” ( Tim than nhan - 1975).

Danh thuc tiem luc
(trich)

...Toi lon len tren bo bai song Hong
trong mau mo phu sa mau loang
giac gia tu con chau chau con cao cao
muong mang de dieu ngon ngang
chien hao

trang su dat ngoan ngoeo tran mac
giot mo hoi nao co gi to tat
bao nhieu doi man chat cac dong song
Bao nhieu thoi vo de trang dat
mat dong

thuyen vo trau mong manh ba chim bay noi
khuc dan ca cung beo dat may troi
hot gao non na hao gay di vi thien tai doi
doi tham nien
doi truyen doi
dieu mua co cung cham buon nhu doi ...

+ + +

Toi da qua nhung chang duong
mien Trung bong rat va dai dang
mot ben Truong-Son-cay-xanh
ben con lai Truong-Son-cat-trang


dong bang hinh la lua gay nhang
con bao chua qua, han han do toi roi
ngon co nhon thanh gai tron khong
khoi ua
dat nut ne ngo da nguoi nut ne
con gio Lao rat ruot lam em oi
Hat giong o day chet di song lai
hat gao ket tinh nhu hat muoi
cay lua dung len cung dap dat doi troi

+ + +

Toi ve que em - chau tho moi boi
song Cuu Long gian minh ra bien
dat cuon cuon sinh soi va dich chuyen
cay mam cay tram lan loi mo duong di
Dat tan sinh ngo ngot ngao tren mat
long con chat chua nao man nao phen
ma sung suc va ba cuong trang the
man mac au sau cau hat ru em

Da qua di nhung huyen thoai cu mem
nhung dong lua ma khong trong ma gat
nhung ruong ca khong nuoi ma san bat
nhung ghenh cang, vuot rau
ma lam choi an that
mieng an nao khong nuoc mat mo hoi!Ruong bat ngat do thoi, va gao dat do thoi
dat ghien phan vo co nhu nguoi ghien a phien
con ray nau khoet rong ca mua mang
thoc bo muc ngoai mua thieu
xang dau van chuyen
pha Can Tho le let nguoi an xin
cay dan hat rong nao ne cau vong co
quan nhau lai rai - noi thua thieu tron tim

+ + +

Nay, dat nuoc cua ba mien cay ruong
chua du no cho deu khap ba mien
ta ca hat qua nhieu ve tiem luc
tiem luc con ngu yen...

Phoi phoi vui hoa binh, thong nhat. Va hi vong xanh ron. Tren dat dai nay chi con nguoi Viet Nam voi nhau. Da co nguoi teu tao rang: “Tu nay se khong con ke ngoai bang nao dam dung den cai long chan cua nguoi Viet Nam!”. Vay ma dang tiec thay, chinh nguoi Viet Nam voi nhau lai dua nhau vao mot thoi ngat tho moi.

Thoi do, sau 1975, bat ngan linh giai ngu, tro lai noi xom lang xo xac sau chien tranh. Triet de hop tac hoa o nong thon. Danh tu san, triet nha giau o thanh thi. Ke vao trai hoc tap cai tao, khong ban an, khong thoi han. Nguoi ra bien vuot bien khong hen ngay ve, pho mac sinh mang cho song gio va ma qui. Dat nuoc lien mot dai ma lam nha lai lam canh ly tan. Ma coi long lai dau noi cat chia moi. Luong thuc vien tro cua nuoc ngoai nhu hoi chien tranh khong con nua. Nan doi hoanh hanh khap nuoc.

Dot ngot linh Pol Pot tran sang, tham sat da man dan lanh suot mot dai bien gioi Tay Nam. Lai dot ngot sung no, lai chet nguoi, lai chay nha, suot toan tuyen bien gioi phia Bac. Mot thang linh lam tho la toi da coi ao linh roi, lai cung linh ra mat tran phia Nam, len mat tran phia Bac. Lai dot ngot lam tho tran mac: “…Bien ai xua giac da moi tran vao/ mau lua ngo cu roi ma van moi/ gian truan xua cu tuong da cu roi…” (Len mat tran ngay dau - Lang Son 17-2-1979).

Nen kinh te quoc gia “tuot doc theo chieu roi thang dung” (chu cua nha tho To Huu, pho chu tich Hoi dong Bo truong luc bay gio). Lai thieu gao. Lai dut bua. Lai thay nguoi an may day duong. Lai an don du ca san, ngo, khoai, bo bo, mi soi, mi bot, mi hot. Nha toi bat dau nuoi lon tren lau ba… “nang con lon len ngang tam thoi dai!…”

Tiem luc ngu yen

Thoi do, gia dinh toi o trong khu tap the Hoi Van nghe TP.HCM: …lau ba, nha 190 Nam Ky Khoi Nghia/ tieng tac ke nho giot trong dem/ tieng mua rung nho giot trong tri nho/ vet dan tren tuong du trat lai van co mau voi khac… Nghe tieng tac ke keu trong thanh pho, nhin thay anh trang mot dem cup dien, lai nho ve nhung canh rung xua, nhung ban linh cu.

Lai thuong den nhao long nhung uoc mo don so, moc mac mot thoi. Ve voi me. Ve voi vo con. Ve voi thanh binh vuon ruong. Ve de lam cho dan giau nuoc manh. Sap ve!... Sap ve!... Con tac ke tren rung cay “gio xuong trang len troi” do chat doc khai quang hoi do, no noi the. No nhac the. No cu diep khuc the. Cai diep khuc mo cua nguoi linh tran.

Mot cuu binh la toi lai bat dau mo mot diep khuc mo don so moc mac khac: “Hay thuc day, dat dai/ cho ao em toi khong con va vai/ cho phan gao moi nha khong con thay bang ngo, khoai, san…”.

Va bat dau mot noi day dut khac: “…Khoang san tiem tang trong ruot nui non/ chau bau vo bien duoi them luc dia/ rung dai ngan bac vang la the/ phu sa muon doi sua me/ song giau dang song va be giau dang be/ con mat dat hom nay - em nghi the nao?/ long dat rat giau, mat dat cu ngheo sao?...”.

Do la noi day dut cua mot thuong dan. Kem theo la noi day dut cua mot thuong dan lam tho:… Luc nay ta lam tho cho nhau/ dua day ma chi may loi ngot lat/ ta ca hat qua nhieu ve tiem luc/ tiem luc con ngu yen…

Tung chut, tung chut, y tu bai tho Danh thuc tiem luc tuong hinh dan trong tam tri toi, den dau nam 1980 moi ngo nguay no thanh tung con chu tren giay. Nhung dong chu nang ne va cham chap cho lenh denh tam su tram buon va chan that nhu bot beo, nhu reu rac bap benh troi tren dong song tuoi tho.

Them roi bot, viet roi sua, den giua nam 1982 bai tho dai ra thanh vai tram dong. Toi tu thay no con nom na lam, ngon ngu tho chua duoc. Nhung cai duoc o day la tam tinh that cua toi. Thoi, cu de the. Toi dung bai tho lai voi doan ket: Toi muon duoc lam tieng hat cua em/ tieng trong sang cua nang va gio/ tieng deo dai don ganh nghien tren vai/ tieng tran trui luoi cuoc/ lang thang khap dat nuoc/ hat bai hat danh thuc tiem luc!

Bai tho ngu yen

Bai tho di tu trong long ra nen toi thuoc long no ngay tu luc vua viet vua sua, cu lam bam mot minh nhu len con than kinh. Thoi do, tho nhu the la “gai goc” qua, tham chi la “phan dong”, khong nhung bi cam in ma con bi cam doc. Cai thoi he co ai phat ngon khac di so voi cong thuc phat ngon chinh thong thi deu bi qui la “phan dong”, bi “kiem thao”, bi “ky luat”...

Ban than toi, nam 1973-1974 o Ha Noi cung da tung khon don, lao dao vi may bai tho “co van de” bi viet ban “tu kiem” (14 trang giay kho lon, hoi ay goi la “giay nam hao hai”). May thay, cuoc tong tan cong mua xuan 1975 bung no, roi thong nhat dat nuoc… Su kien lich su lon lao xoa phang di cuoc sat phat nho mon trong lang van tu tung, lu chung toi bong tu nhien thoat nan.

The ma ngay khi toi vua viet xong bai Danh thuc tiem luc, dot ngot duoc tin lao thi si Hoang Cam bi tong nguc Hoa Lo chi vi toi tu y phat tan ban chep tay tap tho Kinh Bac (+) cua chinh ong, trong do co bai La dieu bong “am chi chu nghia xa hoi la khong tuong”. Toi khong khoi chot da. Tu xem xet lai minh, tho cua toi ro rang la co “rat nhieu van de”. Xin nho cho, luc do la giua nam 1982.

“… Loi noi that tha co the bi xu toi/ loi ninh hot, doi lua co the duoc tuyen duong/ Co cai mieng lam chuc nang cai bay/ sau nu cuoi la lom chom rang cua/ co cai moi mong rap hon la mia/ hon ma ben nay bat mau ma ben kia/ co tran danh up nhau bang chu nghia/ khai niem ban di khong biet loi thu ve…/ Can luu y co lam nghe la lam/ nghe manh mung cua co bop hau nhau/ nghe chui dong, nghe ngoi le, nghe vu cao/ nghe an cap long tin va chet hong dong bao/ co ca nghe sieu nghe goi la nghe khong lam gi ca/ thoc gay banh xe cung mot thu nghe…” (doan viet nam 1980).

Viet the ay thi in o dau va doc cho ai? Chi dam doc choi voi vai ban ruou tri ky. Duoc doan nao “ri tai” doan nay, tung doan, tung doan roi rac. Nha van Nguyen Quang Sang an ui toi: “Cu doi day, roi se den hoi co nguoi nghe va co nguoi in”. Nhac si Trinh Cong Son thi “triet” hon: “Su chan thanh tu no hoa giai be tac. Hay xem lai cai cay minh co that ngay thang khong. Cay ngay chang so chet dung”. Toi da thay nhung “cay ngay” ma van bi “chet dung”, nen long cu thap thom mot noi lo ngai khong xac dinh, tu nhu minh phai giu gin, cho ho henh ma ruoc va.

Doc tho "du co ra sao cung danh"...

Khon noi, cung giong nhu co ghe phai gai, co tho khong the khong doc. Khong duoc in thi cu doc, mai sau du co ra sao cung danh… (mot cau hat cua Trinh Cong Son). Oai oam thay, lan dau tien toi cong bo Danh thuc tiem luc, doc lien mach hoan chinh toan bai tho, lai la doc tang mot nguoi thuoc lop nguoi “dang so” nhat luc bay gio: ong Sau Dan, tuc Vo Van Kiet - uy vien Bo Chinh tri, bi thu Thanh uy TP.HCM.

Hoi do, khoang dau thu nam 1982, ong Sau sap sua thoi giu chuc bi thu thanh uy de ra Ha Noi lam pho chu tich Hoi dong Bo truong kiem chu nhiem Uy ban Ke hoach nha nuoc. Ong Nguyen Quang Sang chot nay sang kien hop mat vai anh em ban ruot (ngay tai can ho lup xup cua ong trong khu tap the 194B Nam Ky Khoi Nghia) de moi ong Sau den… choi!

"Qui trong ong Sau thi tui minh moi moi ong uong ly ruou de. Truoc, de coi ong co chiu den choi khong. Sau, de noi thang noi that voi ong chut it tam su cua tui minh ve tinh hinh the su”. Ong Sang xac dinh “muc dich va y nghia” cuoc gap nhu vay, roi goi dien thoai “thu ” xin noi truc tiep voi ong Sau. Ong Sau nhan loi ong Sang.

Cuoc “choi” hom do that thoai mai va vui ve. “Phe van nghe” co nha van Nguyen Quang Sang, nhac si Trinh Cong Son, Tran Long An, nha tho Nguyen Ba (tu Can Tho len) va toi. “Phe chinh tri” co moi ong Sau.

Voi net cuoi hon hau, coi mo, ong Sau noi rat it, khong mot loi “huan thi”, chi ke mot ky niem vui vui hoi chien tranh, roi cham chu lang nghe chung toi hat va “tu do ngon luan”. Nguyen Quang Sang noi chuyen viet va lach, viet da kho, lach con kho hon. Trinh Cong Son vua hat tinh ca vua gop y voi lanh dao thanh pho ve van de… am thuc. Tran Long An tro tai “ca bai ca ca chon”, nhung ca khuc loi nhai hai huoc dieu cot ca thoi dai. Con toi, khong biet noi gi hon la “xin doc tang anh Sau mot bai tho vua rao muc, bai Danh thuc tiem luc...”.

Ban an nhan tinh

Ong Vo Van Kiet truoc ngoi dinh lang que huong ong duoc xay dung lai. Anh tu lieu 2003

Xin chen ngang mot mau chuyen cu… Toi chi moi duoc gap ong Sau co moi mot lan, khoang giua nam 1981, trong buoi tong ket cuoc sinh hoat chinh tri (do nha tho Bao Dinh Giang dieu hanh) chuan bi thanh lap Hoi Nha van TP.HCM. Thay nhieu nguoi doc tho tang ong Sau, toi cung doc, bai Ong gia Hau Giang ngang tang (ban in sau do doi ra Ong gia Nam bo), va bai Ban vang - de “bao cao” voi bi thu thanh uy ve doi song thuc cua so dong thi si luc bay gio. Khuc dao dau con e ngai lam, nom nop lo co nguoi ngan can:

“… Tam hon ta la mot khoi vang rong/ danh dem ban bot di tung manh nho/ Ta mo mang, ta uon eo, ta la loi/ de mac ke mai nha xua dot nat/ mac ke ao quan thang cu nhech nhac/ mac ke ban tay me no xanh xao/ ta rat gan be rong voi troi cao/ de xa cach nhung gi than thuoc nhat”...

Khong bi ai chan loi, toi manh dan “lam toi”: “...Cai ac bien hinh lon von quanh ta/ tai ach den bat than khong bao truoc/ to giay mong manh che cho lam sao duoc/ mot cau tho chong do may mang nguoi/ Vo chong ngu voi nhau dan do nhu vung trom/ khong cai so nao bang cai so sinh con/ hanh phuc lon vong tay om khong xue...”.

Van khong thay ai chan loi. Phong hop lang ngat. Toi binh tam ket thuc bai tho:

Thi ban bot di mot it vang rong / de song duoc qua ngay gian kho da/ phai song duoc qua cai thoi nghiet nga/ de khoi vang day chi doi lay may troi!

Sau cuoc hop do toi khong nhung khong bi “bua” nhu du doan cua toi va cua nhieu nguoi khac, ma la thay con duoc nguoi thu ky cua bi thu thanh uy tim gap: “Anh Sau nhan cau chep tang anh ay bai Ban vang va bai Ong gia Hau Giang de lam ky niem tinh cam”. Toi hoi ngai, hoi lai Nguyen Quang Sang: “Lieu co phai ong Sau can van ban chung co de xu ly?...”. Ong Sang noi: “Chac khong phai. Neu muon xu, ong chi can ra lenh”. Toi ben chep hai bai tho va khong quen ghi can than duoi ten moi bai: Tac gia chep tang anh Sau Dan de lam ky niem tinh cam.

It lau sau, tai cuoc gap go nhan dip dai hoi thanh lap cac hoi nghe thuat chuyen nganh cua thanh pho, voi tu cach bi thu thanh uy, ong Sau noi chuyen voi dong dao van nghe si. Trong bai noi khong dai do cua ong Sau Dan co mot doan toi khong bao gio quen: “Vua qua, toi da nghe va da doc bai tho Ban vang cua nha tho Nguyen Duy. Theo toi, do la mot ban an nhan tinh doi voi che do cua chung ta. Dau, nhung la su that. Chung ta can chan thanh nhin nhan su that de cung nhau vuon len, vuot qua giai doan kho khan. Muon vuot len thi phai co niem tin. Ma cot loi cua niem tin la tin o con nguoi...”.

Lan dau tien toi truc tiep nghe mot bai huan thi chinh tri nhu the, truc tiep thay mot nha lanh dao chinh tri ung xu nhu the. Do la khoang giua nam 1981. Qua la bat ngo. Tu nhien toi xuc dong, vi mot cai gi do ma toi chua biet goi no la cai gi, hinh nhu no chi la cai le nhan tinh binh thuong ma sao ta it thay o nhung vi quan lon. Va, tu nhien toi cam thay tin ong…

Danh thuc...

Toi trot sinh ra noi lang que ngheo
quen cai thoi hay noi ve gian kho
de chanh long truoc canh thuong tam
Lang toi xua toan nha tranh vach dat
bai tha ma khong mot cai ma xay
mua gat hai rom nhieu thoc it
lu tre chung toi vay dat toi ngay
Thuo toi truong cung dau tran chan dat
chu viet loang ngoang cu san ngon khoai
thay giao giang rang nuoc ta giau lam !...
lop lop tre con cu the hoc thuoc bai

+ + +

Luc nay
toi va em khong con la lu tre con nua
ta biet buon de biet lac quan
de nhan lai sau ta cho lop lop tre con
(du sau nay dau mo da phun lenquang boxit cao nguyen da thanh noi thanh soong
thanh tau bay hay tau vu tru
du sau nay co nhu the... nhu the... di nua
chung ta van cu nen nhan lai)
dung quen dat nuoc minh ngheo !

Luc nay, voi tat ca noi niem “tin o con nguoi”, toi lai trang trong kinh tang ong Sau mot “rung gai goc” moi. Toi dung ngay ngan, nhin thang ong Sau ma doc, thay ong khong cuoi cuoi nua, hoi cui dau dam chieu voi guong mat binh than khong phoi lo cam xuc. Toi cung binh tam lam phan su cua minh:

“…Xua me ru cho ta ngu yen lanh/ de khon lon ta hat bai danh thuc/ co le nao nguoi lon cu ru nhau/ ru tiem luc ngu vui trong tho thit…/ Tiem luc con ngu yen trong qua tim mac benh dap cam chung/ Tiem luc ngu yen trong bo oc mang khoi u tu man.

Khong ngac ngu, khong ngung nghi, toi keo mot leo khoang 10 phut cho den het bai tho. Thay ai nay ngoi lang. Ong Sau cung im lang choc lat, moi cham rai: “Nang lam. Nhung chiu duoc”. Hinh nhu ong vua trai qua mot cuoc tra tan. Roi ong tiep: “Neu ke ve cai tieu cuc thi toi ke ca ngay khong het. Con neu ke ve cai tich cuc thi toi ke ca tuan cung khong het. Nhung van de o day khong phai la chong tieu cuc hay bieu duong tich cuc. Van de o day la con nguoi, la van hoa. Con nguoi co thuc day thi dat dai moi thuc day duoc...”.

Nghe ong Sau, toi tho phao nhe nhom, trut bo noi lo ngai khong xac dinh lau nay von nang triu long. Thi ra nhung cau tho “kho chiu” the kia khong phai cho den mai sau moi co nguoi lang nghe va chia se. Nhung nguoi “chiu nghe” va “chiu duoc” loai tho “nang lam” ay da hien dien quanh toi ngay tu “thoi kho tho” do.

Tiem luc thuc giac...

Sau cuoc doc tho do, toi ben dem Danh thuc tiem luc di doc va “phat tan” o nhieu noi. Co noi “hoan ho nhiet liet”, moi doc, cho phat hanh bai tho bang bang ghi am hoac ban in roneo. Lai co noi cam doc, cam luu hanh cung bai tho do. No xuat hien muon hon tren mat bao va sach. Lan dau tien Danh thuc tiem luc duoc in la tren to Van Nghe Dong Nai do nha tho Xuan Sach lam tong bien tap, so thang 12-1984. Nhung to bao van tinh le nay chi ra moi thang mot ky, moi ky may tram ban, loanh quanh trong “xom” Dong Nai, it ai biet den.

Mai cuoi nam 1986, sau nghi quyet “Doi moi” cua Dai hoi VI Dang Cong san VN – duoc coi la dai hoi “mo cua” va “coi troi” - bai Danh thuc tiem luc moi duoc dang nguyen van tren bao TT, duoc phat hanh khap trong nuoc va ngoai nuoc. Nam 1987, Danh thuc tiem luc co mat dang hoang trong tap tho Me va em cung voi bai viet “Di tim tiem luc trong tho Nguyen Duy” cua Nguyen Quang Sang (Nha xuat ban Thanh Hoa).

Va tu do no da duoc chon vao nhieu tuyen tap. Co mot dong de tu ngay duoi ten bai tho, toi viet them sau cuoc doc tho vua ke, de ghi nho mot ky niem sau sac thoi ky truoc doi moi: “tien dua anh Sau Dan di lam kinh te”. Chinh nho co nhung nguoi-danh-thuc-tiem-luc khong biet met moi, nhung nguoi dam “xe rao co che”, dam “chiu nghe” nhung gi khac di, tham chi la nguoc lai cai cong thuc phat ngon chinh thong, dam hanh dong vua quyet doan vua nhan tinh… nhu ong Sau Dan, chung ta moi co duoc mot con duong doi moi voi nhung ngay “de tho hon” nhu hom nay.

------------------

(+) Kinh Bac da duoc NXB Van Hoc xuat ban nam 1994.

(++) intertitle do TT dat

Tuy but NGUYEN DUY

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Nguyen Duy, Nguyen Quang Sang, Sau Dan, Trinh Cong Son, bi thu thanh uy, Vo Van Kiet, nguoi Viet Nam, lan dau tien, tiem luc, danh thuc, bai tho, nha tho, chung ta, phat ngon, dat

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Hành trình thơ - Đánh thức tiềm lực

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Hành trình thơ - Đánh thức tiềm lực bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Hanh trinh tho Danh thuc tiem luc

Nhan xet, hay lien he ve tin Hanh trinh tho Danh thuc tiem luc co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Hanh trinh tho Danh thuc tiem luc de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Mung xuan moi trong chuyen muc Tet.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Mung xuan moi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0