Don ca tai tu trong khong gian van hoa Nam bo

Tags: Vinh Kim, trong khong gian, Tet Co Truyen, tai tu, thay doi, nam bo, chung ta, nghe thuat, the ky, ca, den, tieng, kim, chu


Cu moi dip Xuan ve, long toi lai bang khuang nho den cai Tet co truyen ron rang tai lang que Vinh Kim than thuong cua minh hon nua the ky truoc day, voi bao nhieu le nghi tap tuc duoc moi nguoi tran trong gin giu tu the he nay sang the he khac.

An tuong sau sac nhut doi voi toi trong ba ngay Tet chinh la vao mung Hai, mot ngay het suc quan trong cua dai gia dinh chung toi. Tat ca moi nguoi trong dong ho tu tap tai nha nguoi cau thu Tu, cung la nha huong hoa tho cung ong ba, de vua vui Xuan vua du buoi hoa nhac theo phong cach don ca tai tu mien Nam. Dac biet ngay hom do khong chi ba con loi xom ma ca nguoi mo dieu o cac lang lan can cung deu tu tap toi day rat dong de thuong thuc am nhac.

Gia dinh toi von co truyen thong ve don ca tai tu o Tien Giang. Ngay xua nguoi dung dau mot nhom don ca tai tu goi la “chu soai”, theo cach goi cua nhung nguoi trong gioi. O lang Vinh Kim, ong noi toi la Tran Quang Diem duoc xem la mot chu soai, duoc gioi don ca tai tu nhac den nho tieng don ty ba dac biet va nhieu sang tac cua ong danh cho loai don nay.

Den doi cha toi - ong Tran Quang Trieu - cung la mot nguoi don tai tu danh tieng cua lang voi tieng don kim gan guoc hay tieng doc huyen ni non. Cha toi con che ra cach len day don kim rat dac biet ma ong dat ten la day “To lan” dung de don hai ban Van thien tuong va Tu dai oan.

O lang Dong Hoa (My Tho) thi co ong ngoai toi la Nguyen Tri Tuc rat say me am nhac va chuyen ve don kim, don co. Ca ba nguoi con trai cua ong, cau Tu Lac, cau Nam Khuong va cau Muoi An deu sanh don ca tai tu va tieng don cua nguoi nao cung rat dieu luyen.

Lua con chau nhu chung toi duoc hoa don voi nhung nguoi thay va cac bac truong thuong thi rat tu hao. Day la dip de hoc hoi them, moi nguoi trong khi don van lang nghe nguoi khac, giu dung nhip, doi khi co nhung cau chuyen tu cau cuoi lop nay qua cau dau lop khac, lai co nhung luc im lang de cho mot hai nhac cu doc tau hay song tau roi sau do cung hoa tau ma moi lan hoa voi nhau deu co su sang tao bat ngo.

Buoi “khai don” long trong vao ngay mung Hai Tet hang nam – tua nhu van nhan “khai but” hay nha nong “khai canh” – chinh la mot net dep truyen thong mang dam tinh van hoa dan toc, ma tiec thay nhieu nam nay do hoan canh moi nguoi mot phuong nen khong con duy tri duoc nua.

Vai net ve don ca tai tu

Don ca tai tu hinh thanh vao cuoi the ky 19 dau the ky 20 o Nam bo. Cac nhac si, nhac quan cua trieu Nguyen theo phong trao Can Vuong vao Nam da dem theo truyen thong Ca Hue. Tren duong di ho dung chan o Quang Binh, Quang Tri, Quang Nam, tu do tieng don giong ca xu Hue mang them chut huong vi xu Quang. Nhung khi vao den mien Nam thi tieng don mien Trung da thay doi rat nhieu, tham chi mot so bai ban tuy mang cung ten ma net nhac da khac xa. Ban chat phong khoang cua con nguoi va nep song tai mien Nam khien cho cac bai ban khong con y khuon ban goc ngay xua.

Nguoi don nguoi ca khong muon giu nguyen si nhu thay da day ma luon co doi net them that, thay doi, to diem, dua mot chut ta hoa vao trong chung ta khien nhung bai ban dam da tham thia hon. Mat khac, do long luon luon thuong nho coi nguon nen cac dieu cac hoi cua don ca tai tu deu phang phat noi buon va duoc nguoi mo dieu ua thich.

Co nguoi cho rang chu “tai tu” co nghia la khong chuyen nghiep, khong phai nha nghe. Nhung that ra y nghia chu “tai tu” o day la “nguoi co tai” nhu trong cau dap diu tai tu giai nhan (Kieu). Ngoai ra, “tai tu” con am chi viec khong lay do lam nghe, khong dung tieng don giong hat lam ke sinh nhai ma chi de giai tri, de goi gam tam su rieng, hay cung voi ban dong dieu hoa don cho nguoi mo dieu thuong thuc.

Nhung khong phai vi vay ma nhung nguoi don ca tai tu co trinh do nghe thuat thap. Nguoc lai ho thuong tap luyen rat cong phu, phai theo thay hoc tu chu nhan, chu chuyen, phai rao sao cho mui, sap chu sao cho dep va tao cho minh mot phong cach rieng. Vi vay muon tro thanh mot nguoi don ca tai tu dung nghia phai trai qua mot thoi gian luyen tap kha cong phu.

Dan nhac tai tu su dung don kim va don tranh, thuong thi lua tieng tho hoa voi tieng kim, ma neu co them cay don co thi cang hay. Co the them don doc huyen, don ty ba, don tam. Ong sao, ong tieu thuong dung trong cac bai buon nhu Tu dai oan hay Van thien tuong. Va dac biet la song lang (co nghia la hai thanh tre gia) dung de go vao nhau khi cau nhac den nhip quan trong.

Don tai tu mo dau voi nhung cau “rao” de thu day dong thoi thu don, giong nhu ky ma truoc khi cuoi ngua ngoi uom thu xem yen cuong co dat dung cho va con ngua co noi chung gi khong. Cau rao cua moi nguoi hoan toan theo ngau hung nen co the don mot cach khac nhau, chi can theo dung dieu thuc da chon lua. Sau do moi lan lan dua nguoi nghe di vao dieu thuc, giong nhu huong dan vien dua du khach tung buoc di vao ngam mot can nha dep hay mot khu vuon nhieu ky hoa di thao.

Ve bai ban thi don ca tai tu co rat nhieu, nhung dai da so cac “thay don” deu cho rang co 20 bai to gom 6 Bac (Tay thi, Co ban, Luu thuy truong, Phu luc chan, Binh ban chan, Xuan tinh chan hay Xuan tinh dieu ngu), 3 Nam (Nam xuan, Nam ai, Nam dao hay Dao ngu cung), 4 Oan (Tu dai oan, Phung cau, Giang nam, Phung hoang), 7 bai lon (Xang xe, Ngu doi thuong, Ngu doi ha, Long dang, Long ngam, Tieu khuc, Van gia).

Don tai tu co khi don mot minh nhu doc tau don kim hay don tranh. Khi hoa don, neu chi co hai nhac cu thi thong thuong la don tranh hoa voi don kim hoac don co. Neu ba cay hoa chung (tam tau) gom don tranh, don kim va don co. Nam cay – goi la ngu tuyet – gom don tranh, kim, co, doc huyen va ty ba. Thinh thoang lai co ong sao hay ong tieu cung hoa va ve sau co them ghi-ta phiem lom. Hiem khi hoa don ma khong co ca, vi vay nguoi ca dong vai tro rat quan trong.

Diem doc dao cua cach hoa don trong ca tai tu la ap dung nguyen tac hoc chan phuong, don hoa la ngang qua lang kinh cua dich hoc, phu hop voi quy luat bien dich trong vu tru.

Con nguoi va su vat luon luon thay doi khong ngung, moi giay phut troi qua trong co the chung ta co hang tram ngan te bao cu chet di va cung chung do te bao moi duoc san sinh. Tuy nhien su thay doi do khong lam chung ta bien dang boi ben trong van ton tai nhung yeu to can ban khong thay doi, nghia la co bien dich ma cung co bat dich.

Cung vay, trong don tai tu thi net nhac, chu nhan, chu chuyen cua moi cau trong bai ban co the thay doi tuy truong phai hay nguoi don nhung long ban thi khong the thay doi. Nho vay, dau cho nguoi don co them chu chuyen, co doi nhip noi ra nhip ngoai, nguoi nghe van nhan ra ban don.

Ngoai bien dich va bat dich con co qui luat giao dich. Trong cuoc song khi co su gap go cua hai yeu to thi cac yeu to do phai thay doi de khong tro thanh xung dot. Khi hoa don cung vay, neu ty ba hoa voi don kim, do hai tieng don co mau am gan giong nhau nen thong thuong don kim don nhip noi trong khi ty ba don nhip ngoai: su thay doi nay chinh la tinh than giao dich de co duoc su hoa hop.

Khi hoa don, nguoi don tranh thuong dung nhung chu dac biet nhu chu “A” (ngon tay cai cua ban tay mat keo rai dai tu day don giong cao xuong day don giong thap), trong khi do tieng don kim khay chung chac, nghiem trang, cham rai, con don co thi dung nhieu chu vuot. Ba cach don thay doi de khong bi dong dieu, phoi hop mot cach nhuan nhuyen, khong bi trung lap va khong lam bien dang nhau, hoan toan dung voi quan diem giao dich.

Ro rang phong cach don ca tai tu rat phu hop voi triet ly dan gian cua nguoi Viet Nam chung ta.

Don ca tai tu trong “Khong gian van hoa Nam bo”

Trai qua nhieu bien chuyen, den nay don ca tai tu van giu duoc phan nao ban sac dan toc, khong bi ben ngoai tac dong lam mat di cai hay cua no. Do rat “nang tinh” voi don ca tai tu nen – nhu nhieu nguoi yeu am nhac khac tai mien Nam – tu lau toi da uoc mong bo mon nay duoc dung vao hang ngu cac di san phi vat the cua nhan loai.

Tuy nhien cho den nay dieu nay van chua the thuc hien duoc, vi nhieu ly do. Truoc tien, tuy cho rang don ca tai tu da ra doi tu the ky 19 hoac truoc do, nhung tren thuc te chung ta chua co nhieu su lieu hay hien vat chung minh mot cach chinh xac va cu the.

Ngoai ra, ve mat ngon ngu am nhac, thang am, dieu thuc, tiet tau thi bo mon nay tuy co mot so net dac thu nhung chua co duoc be sau nghe thuat dac sac nhu yeu cau dat ra. Hon nua, tuy khong con thong dung nhu xua nhung don ca tai tu van chua dung truoc nguy co tan lui, kha nhieu dia phuong tren ca nuoc deu co thanh lap cac cau lac bo, cung nhu cac lien hoan ca nhac tai tu van lien tuc duoc to chuc.

Tom lai, neu so sanh voi ho so cac bo mon nghe thuat truyen thong trong nuoc da va dang duoc thiet lap de trinh UNESCO nhu Nhac cung dinh, Cong chieng Tay nguyen, Ca tru … thi Don ca tai tu con nhieu mat chua dat duoc nhung dieu kien tat yeu minh chung day du ve gia tri lich su lan nghe thuat. Vi the, neu chung ta cu nhut quyet lap ho so ung cu thi coi nhu cam chac that bai.

Tuy vay, mac dau ban than don ca tai tu chua du tam co, nhung neu xep bo mon nay vao trong mot “Khong gian van hoa Nam bo” bao gom ca nhac le (xuat xu tu nhac le cung dinh gian di hoa thanh dan nhac ngu am), hat ru, cac dieu ho, dieu ly, roi bong va ca nhung tro choi dan gian phong phu, tat ca duoc xem nhu mot di san dang quy cua cha ong chung ta de lai tu thoi ky dau khai hoang lap nghiep o mien Nam, thi ho so nay se co them be day cua lich su va chieu sau cua nghe thuat, nhieu kha nang duoc UNESCO dong y xet cong nhan gia tri.

Theo du kien, chung ta se lan luot hinh thanh ho so ca tru trinh cho UNESCO vao nam 2007, den nam 2009 la quan ho va nam 2011 cho mua roi nuoc. Chung toi mong moi cac co quan chuc nang se luu tam den viec nghien cuu thanh lap ho so “Khong gian van hoa Nam bo” vao nam 2013, nhu the don ca tai tu va nhac le se co co hoi duoc ton vinh cho the gioi biet den rong rai. Tu do co the kich thich gioi tre trong nuoc tim den voi bo mon don ca tai tu truyen thong, nam duoc tinh hoa trong nghe thuat co truyen va sang tao nhung nhac pham moi de lam cho di san am nhac tai tu duoc phong phu hon xua.

GSTS TRAN VAN KHE - Theo bao XUAN DOANH NHAN SAIGON CUOI TUAN

Viet Bao
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

Tìm hiểu: Vinh Kim, trong khong gian, Tet Co Truyen, tai tu, thay doi, nam bo, chung ta, nghe thuat, the ky, ca, den, tieng, kim, chu

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Đờn ca tài tử trong không gian văn hóa Nam bộ

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Đờn ca tài tử trong không gian văn hóa Nam bộ bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Don ca tai tu trong khong gian van hoa Nam bo

Nhan xet, hay lien he ve tin Don ca tai tu trong khong gian van hoa Nam bo co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Don ca tai tu trong khong gian van hoa Nam bo de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Mung xuan moi trong chuyen muc Tet.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Mung xuan moi
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0