Xu tri chay mau khi chuyen da va khi sinh

Chay mau khi chuyen da va khi sinh la mot bien chung thuong gap, rat nguy hiem, co the dan den nhung hau qua rat nghiem trong neu khong kip thoi xu ly va hoi suc tot, san phu co the chet rat nhanh.

Nguyen nhan

Do rau bam thap (rau tien dao): Binh thuong rau bam o than va day tu cung, nhung cung co truong hop rau bam thap xuong doan duoi tu cung, co khi che lap ca lo tu cung (goi la rau tien dao), gay ra chay mau tung dot vao cac thang cuoi cua thoi ky thai nghen, den khi chuyen da, doan duoi tu cung cang gian ra (do con co tu cung day thai xuong phia duoi) lam cho dien rau bam bi truot va bong ra, gay chay mau tram trong, san phu bi tu vong nhanh chong.

Do tu cung: Thong thuong sau khi sinh, co tu cung co lai, ep cac mach mau nam trong co, co tac dung cam mau, goi la hien tuong “cam mau sinh ly”. Neu sau sinh, con co tu cung mat hoac kem se lam mat tac dung cam mau sinh ly va gay ra chay mau.

Tu cung khong co duoc (do tu cung) la do co tu cung bi cang gian qua muc trong thoi ky co thai hoac trong khi chuyen da, thuong xay ra trong cac truong hop sau:

- Chuyen da qua lau (tren 12 gio doi voi con ra, hoac tren 16 gio doi voi con so).
- Tu cung cang gian qua muc trong thai sinh doi, sinh ba, da oi, thai qua to.
- Tu cung bi nheo do de nhieu lan.

Do rau bong som hoac bong do dang: Sau khi sinh tu cung co lai lam rau bong va day ra ngoai; neu rau bong som khi thai chua ra hoac bong do dang sau sinh lam cho cac mach mau o dien rau bong khong duoc ep lai se gay ra chay mau.

Do vo tu cung: Tai bien vo tu cung lam dut cac mach mau o cho bi vo gay chay mau ra ngoai am ho hay vao trong o bung.

Do rach co tu cung, rach am dao, am ho: Khi sinh, con co tu cung day thai xuong lam cho co tu cung mo ra, am dao, am ho va cac co o vung am dao cung gian dan de chuan bi cho thai lot qua. Neu thoi gian chuyen da qua nhanh, nguoi me ran manh va qua som khi co tu cung chua mo het hoac cac co vung am dao, am ho chua gian du muc, se gay rach cac bo phan nay. Ton thuong rach co the nong, sau, lam cho mau chay nhieu hoac ri it mot va keo dai hang gio, neu khong phat hien duoc, san phu se bi tu vong.

Do mot so benh ly ve mau nhu benh “chay mau keo dai”, benh “chay mau lau dong”, hoac roi loan dong mau: hay gap o cac san phu bi nhiem doc thai nghen va san giat. Neu khong phat hien truoc de dieu tri se gay ra chay mau tram trong.

Trieu chung

Cac trieu chung chay mau phu thuoc vao muc do chay mau nhieu hay it. Neu chay mau it san phu hoi xanh, mach nhanh hon binh thuong (90-95 lan trong mot phut), san phu hoi met nhung van di lai duoc.

Neu chay mau nhieu, san phu se co dau hieu soc nhu: mach nhanh nho (100-140 lan/phut), huyet ap tut, da nhot nhat, toan than moi met, ve mat hot hoang. Neu khong cuu chua kip thoi san phu bi tu vong nhanh chong.

Lam the nao de phat hien duoc san phu bi chay mau bat thuong?
Truoc khi chuyen da, neu bi chay mau thi san phu tu minh co the phat hien duoc va toi benh vien de kham, nhung khi sinh hoac sau khi sinh do san phu qua met moi, ngu thiep di (giac ngu sinh ly sau de), nen khong the tu phat hien duoc, do vay can phai theo doi het suc can than trong thoi gian tu 3 den 6 gio sau sinh moi phat hien va xu tri duoc kip thoi.

Khi theo doi can luu y nhung diem sau day:

- Cu 10 den 15 phut (sau, trong luc sinh) quan sat the trang san phu, kiem tra mach va huyet ap mot lan.
- Quan sat vung am ho (khi sinh hoac sau khi lam cac thu thuat) de phat hien chay mau, quan sat kho san phu (sau khi sinh) de phat hien mau tham uot kho.
Viec phat hien chay mau thuong de dang neu san phu duoc theo doi sat va lien tuc trong khi sinh va sau sinh tu 3 den 5 gio.

Phong benh

Vi tai bien chay mau thuong xay ra nhanh chong ngay sau sinh do nhung nguyen nhan da neu tren, nen de de phong tai bien nay, san phu can thuc hien cac viec sau day:
- Kham thai thuong xuyen theo loi hen cua thay thuoc de phat hien cac benh ve mau, cac truong hop thai bat thuong khac.
- Den dieu tri truoc sinh tai cac co so y te doi voi cac truong hop co benh ve mau, benh co lien quan den roi loan dong mau, co seo mo cu, thai to, thai sinh doi, sinh ba, thai da oi, rau tien dao.
- Luc chuyen da sinh san phu can phai yen tam, tin tuong, lang nghe theo loi chi dan cua thay thuoc.
- Co kho sach day du de su dung nham tranh nhiem khuan va theo doi mau chay sau khi sinh.
- Tai cac co so y te can co su phan cong cham soc chu dao, theo doi sat san phu sau sinh tu 3 den 6 gio. Co du cac phuong tien cap cuu khi san phu bi chay mau nhu: mau du tru, dung dich man, ngot dang truong va cac thuoc cap cuu can thiet khac.

BS Tran Ngoc Anh, Suc khoe va Doi song

BS. Tran Ngoc Anh