Tieu chay cap

Tags: tinh trang mat nuoc, nuoc va dien, duong tieu hoa, suy dinh duong, suc chu y, nguyen nhan, co the, dan den, thuc an, roi loan, dieu tri, gay, thuoc, cap, phan


Ðuoc goi la tieu chay cap khi tieu chay keo dai duoi 2 tuan, dai tien > 3 lan/ngay, phan long nhieu nuoc. Tieu chay cap se gay tinh trang mat nuoc va dien giai; o nhieu muc do khac nhau khi tieu chay keo dai hon 2 tuan thi goi la tieu chay man luc nay het suc chu y van de roi loan hap thu dan den suy dinh duong.

Nguyen nhan gay tieu chay cap

Nguyen nhan thuong gap nhat la do nhiem trung, day la loai tieu chay gap khap noi tren the gioi dac biet o cac nuoc kem phat trien, day cung la nguyen nhan gay suy dinh duong va tu vong cao o tre em. Hau het nhiem trung gay tieu chay cap lay truyen qua duong phan – tay – mieng, qua nuoc va thuc an nhiem ban. Co nhieu loai vi khuan gay nen benh tieu chay cap, tuy theo co che gay benh nguoi ta chia ra cac nhom; nhom gay tieu chay bang doc to co tu cau vang, E.coli, phay khuan ta, E.coli 0157 – H7…; nhom gay tieu chay bang cach ket dinh vao niem mac ruot co giun, san, E.coli, cyclospora…; nhom gay tieu chay bang cach xam nhap niem mac nhu amip, salmonela, rotavirus, shigela…va nhom benh nhiem trung he thong gay tieu chay cap nhu viem gan virus, soi…

Ngoai nguyen nhan nhiem trung, con rat nhieu nguyen nhan khac co the dan den tieu chay cap nhu do thuoc (nhat la cac thuoc khang acid, uc che bom proton, thuoc ha lipid mau, thuoc khang sinh nhu erythromycin, ampicillin…), do hoa chat (nhat la asen, phospho huu co, nam doc…), sau hoa tri lieu, do di ung, do thuc an…

Bieu hien nhu the nao?

Ngoai viec di tieu chay, thuong co kem theo non mua, dau bung, sot va cac bieu hien toan than khac tuy theo tung nguyen nhan. Tieu chay do nhiem trung la loai thuong gap nhat, do do trong pham vi bai viet nay chu yeu de cap den lam sang cua tieu chay cap do nhiem trung, ma nguyen nhan nhiem khuan thuong thay la do salmonela, tu cau vang va do rotavirus.

Tieu chay cap do salmonela: day la nguyen nhan hay gap nhat trong cac nguyen nhan gay ra ngo doc thuc an, benh gap khap noi tren the gioi. Salmonela la loai truc khuan gram am, co long, co suc de khang tot o ngoai canh; trong dat song duoc vai thang; trong nuoc va phan song duoc vai tuan; trong thuc pham dong lanh duoc 2 – 3 thang va song ca o nhung thuc pham co nong do muoi cao; o 100 do C phai hon 5 phut moi diet duoc. Thuong co trong thit, sua, trung; trong cac thuc pham nay chung nhan len ma khong lam thay doi mau sac, mui vi. Moi lua tuoi deu co the mac benh, ty le tang len o nguoi cat doan da day hoac suy giam mien dich. Khi nhiem vi khuan, sau 12 – 36 gio se xuat hien cac bieu hien dau bung du doi vung thuong vi va quanh ron, doi khi dau lan toa khap bung; buon non va non nhieu lan, tieu chay nhieu lan trong ngay, phan thoi, nhieu nuoc, khong mot ran, trong phan co the co lan thuc an chua tieu; kem theo co sot cao 38 – 40 do, co ret run, nhuc dau met moi, khat nuoc, moi kho, mat trung, dai it… neu khong dieu tri kip thoi co the dan den thieu nieu, vo nieu va tu vong do roi loan nuoc va dien giai. Do la the dien hinh, ngoai ra con co the gap the nhiem khuan huyet giong nhu thuong han, the khu tru noi tang hoac the nguoi lanh mang khuan. Dieu tri chu yeu bo sung nuoc va dien giai, ha sot, an than va can nhac khi su dung khang sinh.

Tieu chay cap do tu cau: benh canh nay la do an phai thuc an da nhiem phai ngoai doc to cua tu cau vang. Ngoai doc to nay co tinh chiu nhiet cao (o 100 do C phai can 1 – 2h moi huy duoc) va khong lam thay doi mui vi thuc an. Nguon benh la nhung nguoi bi viem hong, viem xoang dang co o mu tren da… do tu cau; lay chu yeu qua duong tieu hoa do thuc pham bi o nhiem. Ngoai doc to tu cau sau khi xam nhap vao duong tieu hoa khong bi men tieu hoa tac dong, chung nhanh chong tham vao niem mac da day, ruot va mau tac dong len than kinh thuc vat lam cuong pho giao cam, co the dan den truy tim mach. Sau khi nhiem tu 30phut – 6gio, benh nhan dot ngot xuat hien dau bung du doi vung thuong vi nhieu hon vung ron, dau quan tung con; buon non va non nhieu lan truoc khi di ngoai nhieu lan trong ngay, phan nhieu nuoc. Thuong khong co sot hoac sot nhe, nhuc dau, met moi, co the roi loan nuoc va dien giai dan den truy tim mach. Thuong chi gay tu vong o tre nho hoac nguoi gia suy kiet. Dieu tri chu yeu la bo sung nuoc va dien giai, tro tim mach.

Benh do Rotavirus: day la virus thuoc ho Reoviridae, hinh cau, co 7 tuyp huyet thanh da duoc xac dinh danh dau tu A den G, nhung chi co nhom A, B, C gay tieu chay cap o nguoi; trong do nhom A la pho bien nhat, co mat khap the gioi, la tac nhan chinh gay tieu chay cap o tre em < 3 tuoi va cung la nguyen nhan gay tu vong chinh trong cac virus rota. Virus nay song nhieu ngay o nhiet do thuong trong phan, trong nuoc; song hang nam o nhiet do am 20oC, dac biet khang voi Clo. Nguon benh chu yeu la benh nhan bi tieu chay cap va nhung nguoi mang virus trong phan. Lay theo duong tieu hoa qua thuc an, nuoc uong nhiem virus. Virus nay chu yeu gay benh cho tre em duoi 2 tuoi, virus xam nhap theo duong tieu hoa, gay ton thuong, pha huy chon loc vao cac te bao tru cua niem mac ruot non, dan den han che hap thu nuoc, muoi va tinh trang keo nuoc tu cac to chuc te bao vao long ruot; giam hap thu duong va chat beo; roi loan tieu hoa mo… benh nhi mat nuoc dien giai va suy dinh duong nhanh. Benh thuong xuat hien sau 24 – 48h, khoi phat dot ngot voi cac trieu chung sot cao hoac khong sot, non nhieu, tieu chay nhieu lan trong ngay, phan nhieu nuoc, doi khi dan den roi loan nuoc va dien giai rat nhanh. Chan doan co the dua vao cac xet nghiem phat hien virus hoac phat hien khang the khang virus. Dieu tri chu yeu la dieu chinh can bang nuoc va dien giai.

Tieu chay cap
 Thuc an khong dam bao ve sinh la nguyen nhan gay tieu chay cap.

Cac thuoc su dung trong dieu tri tieu chay

Cac thuoc tri tieu chay duoc de cap o day chi la cac thuoc chua tri trieu chung bu nuoc va dien giai, lam giam su co that o ruot, sua chua su roi loan tiet dich do do lam giam dau bung va lam giam so lan di dai tien.

Dung dich bu nuoc va dien giai

Tuy khong dieu tri duoc nguyen nhan nhung day la bien phap can ban de chong mat nuoc va dien giai tu do tranh duoc cac roi loan do mat nuoc va dien giai gay ra.

Thuong dung la Oresol (1 goi chua 20gam glucose khan, 3,5 gam natriclorit; 2,9 gam natricitrat va 1,5 gam kaliclorit) 1 goi pha trong 1 lit nuoc soi de nguoi, uong lien tuc trong ngay, tuy theo muc do mat nuoc co the su dung 2 – 3 goi trong ngay.

Co the thay the Oresol bang vien Hydrit, moi lan uong 1 vien pha vao 200ml nuoc.

Can chu y pha thuoc dung ty le, neu qua loang se khong cung cap du luong chat dien giai can thiet, neu qua dac se  dan den tinh trang qua tai cac chat dien giai.

Thuoc lam giam nhu dong ruot

Thuoc lam giam su co bop cua ruot nen nuoc va chat dien giai di chuyen trong ruot cham hon, tu do lam tang su hap thu nuoc va dien giai trong long ruot vi the lam tang do dac cua phan. Khong dung thuoc trong cac truong hop tieu chay do nhiem khuan, chi dung trong cac truong hop nhu tieu chay do che do an, do di ung…

Loperamid: vien 2mg. Day  la thuoc chong tieu chay co goc a phien khong tac dung len than kinh trung uong o lieu dieu tri. Thai tru qua phan 90%, qua nuoc tieu 10%, rat it qua sua me. Tac dung khong mong muon la gay tao bon, ban chan, neu dung qua lieu co the gay liet ruot va gay uc che he than kinh trung uong. Khong dung loai dung dich cho tre duoi 2 tuoi va loai thuoc vien cho tre duoi 8 tuoi. Can nhac khi su dung cho nguoi suy gan, phu nu co thai 3 thang dau.

Diphenoxynat: vien 2,5mg, cung la thuoc tri tieu chay goc a phien co them 0,025mg atropine, thuoc duoc thai tru qua phan. Tac dung khong mong muon la gay kho mieng, buon ngu, tao bon; hiem hon la gay non mua, nhuc dau, ngua. Dung qua lieu co the gay uc che ho hap dan den hon me. Khong dung cho tre em duoi 6 tuoi, phu nu co thai va cho con bu, nhiem khuan nang duong tieu hoa.

Thuoc khang tiet o ruot non

Thuoc co tac dung uc che men encephalinase (la men phu trach thoai hoa encephalin noi sinh o nao va ruot) lam uc che tiet o ruot do doc to cua vi khuan ta hoac do viem ma khong lam giam dich tiet co ban khac. Thuoc hap thu nhanh qua ong tieu hoa, dat dinh diem sau khi uong 1h, thoi gian tac dung khoang 8h. Thuoc doi khi gay buon ngu, can than trong khi dung cho phu nu co thai va cho con bu.

Thuoc dan xuat tu nam men va vi khuan

Antibiophilus, byosybtin…, cung cap cac enzyme, cac acid amin, va cac vitamin nhom B, no uc che su phat trien cua Candida albica va mot so vi khuan khac (dac biet la cac vi khuan xuat hien khi dung khang sinh). Voi da so cac thuoc nay khong nen dung chung voi cac khang sinh duong uong nhat la cac khang sinh pho rong.

Cac chat hap phu

La nhung silicat thien nhien hoac nhua polyacryl than nuoc, co kha nang hut nuoc rat nhieu lam tang do dac cua phan. Thuoc khong duoc hap thu vao mau va duoc dao thai theo phan mang theo cac chat ma chung da hap phu, do do khong dung chung voi nhom lam giam nhu dong ruot. Ngoai ra can chu y dung cac thuoc khac cach xa thuoc nay khoang 2 tieng.

Mot so thuoc hay dung cua nhom nay nhu Gelopectose (gom co pectin, cellulose, silice, natri clorit), Sacolen (thanh phan co lactoprotein methylelic),…

Ngoai ra trong dong y con hay su dung thuoc berberin la alcaloit chiet xuat tu cac cay vang dang, hoang lien, hoang ba, hoang dang. Thuoc co tac dung diet ly amip, mot so vi khuan gay benh duong ruot.

Can luu y: dieu tri tieu chay co rat nhieu thuoc va cung co rat nhieu chu y kem theo. Truoc khi tinh den viec dung thuoc cam tieu chay bao gio cung phai nghi den viec bu nuoc va dien giai nhat la voi tre em. Can den kham o cac co so y te khi da dung thuoc ma cac trieu chung khong cai thien hoac tieu chay co kem theo sot, non, nguoi benh co tinh trang mat nuoc mat trung, moi kho, it nuoc tieu, lu lan, lo mo… Nguoi bi benh tieu chay van an uong binh thuong nhung loai thuc an nau chin de tieu, tranh cac cac thuc an nhieu dau mo, cac chat tanh.

Can lam gi de phong benh tieu chay cap do nhiem khuan

Tieu chay cap noi chung va tieu chay cap do nhiem khuan noi rieng la nguyen nhan gay tu vong quan trong o nhieu vung tren the gioi trong do co mot so vung o Viet Nam do vay can het suc quan tam den viec tuyen truyen giao duc cho moi nguoi dan co y thuc trong viec giu gin ve sinh moi truong, giu gin ve sinh va bao dam an toan thuc pham, bao quan tot thuc an, nuoc uong truoc, trong va sau khi che bien; an chin, uong soi; tao lap thoi quen rua tay truoc khi an, rua tay sau khi di ve sinh; quan ly tot chat thai sinh hoat ra moi truong, dac biet quan ly tot chat thai cua con nguoi nhat la cua nhung benh nhan tieu chay cap.

Viet Bao (Theo SK&DS)
Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

​Đau bụng do nhiều bệnh lý

Đau bụng là một triệu chứng thường gặp, cường độ của cơn đau có thể dao động từ nhẹ âm ỉ đến oằn oại dữ dội khiến người bệnh phải đi cấp cứu.

Tìm hiểu: tinh trang mat nuoc, nuoc va dien, duong tieu hoa, suy dinh duong, suc chu y, nguyen nhan, co the, dan den, thuc an, roi loan, dieu tri, gay, thuoc, cap, phan

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Tiêu chảy cấp

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Tiêu chảy cấp bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Tieu chay cap

Nhan xet, hay lien he ve tin Tieu chay cap co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Tieu chay cap de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin suc khoe trong chuyen muc Suc khoe.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin suc khoe
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0