Phong tri sot xuat huyet bang thuoc nam
 |
| Nho noi |
Benh co ten la SXH vi co hai trieu chung chinh la sot va xuat huyet. SXH do virus Dengue gay nen, lay lan nhanh, de gay thanh dich - thong qua vat truyen la muoi van (muoi Aedes aegypti - bung, chan va canh co khoang trang, khoang den).
Muoi van dot va hut mau nguoi benh, roi truyen sang nguoi lanh, tao nen hien tuong lay nhiem co tinh day truyen (hieu ung domino). Mot khi muoi van da bi nhiem virus Dengue, no se mang virus trong suot chu trinh song, do do co the truyen benh cho rat nhieu nguoi.
Moi nguoi deu co the bi SXH, nhung tre em duoi 15 tuoi de bi mac nhat. SXH thuong bat dau voi 3 dac diem: sot dot ngot, sot cao, sot lien tuc. Trong nhung ngay mua, am, neu tre dang an, choi binh thuong, bong nhien bi sot cao 39-40oC, lien tuc suot ngay dem, kem theo nhung trieu chung nhu met moi, nhuc dau, dau bung, day hoi, buon non hoac non mua, can canh giac nghi den benh SXH.
Benh SXH thuong duoc chia thanh 4 cap do, tuy theo muc do nang nhe cua trieu chung lam sang. Nguoi mac benh sot cao dot ngot, lien tuc va keo dai. Neu khong duoc chua tri kip thoi, sau hai ngay dem benh chuyen sang do 2: Bat dau co hien tuong xuat huyet. Bieu hien xuat huyet thuong thay o da la nhung cham do li ti, xuat hien o hai cang chan, canh tay, bung, dui, mang suon...
Con xuat huyet niem mac co nhung bieu hien nhu chay mau cam, chay mau loi, doi khi xuat huyet o ket mac, tieu tien ra mau... Truong hop nang, co the xuat huyet duong tieu hoa: non ra mau, dai tien ra mau...
Sang do 3 (thuong la tu ngay thu tu), benh nhan bat dau co dau hieu soc (shock); suy tuan hoan, mach nhanh, huyet ap tut, kem theo trieu chung da lanh am, nguoi bon chon, vat va hoac li bi. Den do 4, rat de tu vong: benh nhan bi soc nang, mach nho kho bat, huyet ap khong do duoc va sau do co the tu vong.
Soc - tin hieu bao truoc
Soc la bien chung nguy hiem nhat trong SXH. Hoi chung soc bao gom 3 tinh trang suy giam co the: giam tri giac, giam nhiet do va giam huyet ap. Giam tri giac: khong con tinh tao va lanh loi, tro nen lo do hoac me sang. Giam nhiet do: nhiet do co the, thap hon binh thuong nhat la cac dau chi. Giam huyet ap: ap luc mau trong dong mach ha xuong thap hon binh thuong.
Truong hop khong co huyet ap ke, cung co the so bo nhan biet duoc bang cach bat mach o co tay benh nhan: neu bi soc se thay mach dap rat yeu, neu soc nang se khong con thay duoc mach.
Dieu can dac biet canh giac la, nhieu benh nhan tuy khong co trieu chung xuat huyet, nhung van bi soc - ma do moi la bien chung nguy kich nhat. Vi vay can nam vung nhung “tien trieu” - trieu chung bao truoc, de tien luong xem soc co xay ra hay khong. Cac tien trieu cua soc bao gom:
1. Tre dang tinh tao, bong tro nen ue oai, lu du hoac vat va.
2. Co nhung con dau bung du doi ma truoc day khong co hoac chi co rat it.
3. Tay, chan lanh.
4. Da doi mau, dang binh thuong tro nen tim tai, moi xam lai.
5. Tieu tien it hoac hoan toan khong tieu tien, nhung rat khat.
Chua tri bang thuoc nam
Trong nhung dot co dich SXH, ty le benh nhan chua tri tai nha bao gio cung chiem da so (khoang 70% truong hop). Truong hop benh moi phat, thuoc do 1 va 2, chua co bieu hien soc, co the su dung nhung vi thuoc Nam san co quanh nha de chua tri.
Giai doan khoi phat, sot cao
Kinh nghiem thuc te phong tri benh SXH nhung nam qua cho thay, khi phat hien thay benh nhan bi SXH, su dung ngay bai thuoc Nam co ban sau day de chua tri, thuong dem lai ket qua rat tot:
- Bai thuoc co ban: Co nho noi 30g, rau ma (hoac co man trau) 30g, ma de (la va bong) 20g. Tat ca rua sach, cho vao am, do ngap nuoc, sac lay nuoc uong hoac dem cac vi thuoc gia nat, che nuoc soi vao, vat lay nuoc uong trong ngay.
Gia giam: De nang cao hieu qua dieu tri, can tuy theo chung trang cu the, ma tien hanh gia giam nhu sau:
- Neu nguoi benh thay gai ret, khong ra mo hoi, so mui, dau lung, dau gay: Dung cay tia to (la va canh) 15-20g gia vat lay nuoc cot hoac sac dac cho uong nong, hoac an la tia to voi chao nong cho ra mo hoi. Sau con nong sot, uong tiep bai thuoc co ban tren.
- Neu nguoi benh non mua, tieu chay: Them hoac huong 15g, gung tuoi 5g vao bai thuoc co ban cung sac uong.
- Neu nguoi benh non khan, nhuc dau nang, khat nuoc: Them re co tranh 20g hoac cu san day 20g (hoac hoa bot san 10g vao nuoc thuoc) cung sac uong.
- Truong hop bi tao bon: Them rau sam 20g hoac la mong toi 20g.
- Truong hop co xuat huyet: Tang luong la nho noi len 40-50g; hoac them la huyet du 20g hoac la trac bach diep (sao den) 20g vao cung sac uong.
Giai doan hoi phuc
Sau khi su dung bai thuoc co ban tren, neu thay sot da lui, cac not ban xuat huyet da lan dan, nhung co the van met moi, chan an, dau choang vang, mat hoa, minh may nhuc moi, ngu kem, dai tien long nat... tuy theo dieu kien cu the, co the su dung mot trong so bai thuoc, hoac mon an nhu sau de giup cho co the mau chong phuc hoi:
Bai thuoc 1: Nam sam 30g, sinh dia 20g, huyen sam 15g, kim ngan 12g, cat can 20g, do den sao 30g. Sac nuoc uong moi ngay mot thang, lien tuc 3-5 ngay.
Bai thuoc 2: Sinh dia 30g, gung tuoi 2-3 lat, gao te 50-60g. Sac sinh dia va gung lay nuoc, bo ba, nau voi gao thanh chao, them chut duong phen cho du ngot, chia thanh vai lan an trong ngay, lien tuc 3-5 ngay.
Bai thuoc 3: Xuong de 1kg, gao te 50-60g, hanh tuoi 2 cu, gung tuoi 3-5g, gia vi vua du. Xuong de dap vun, ninh lay nuoc roi cho gao vao nau thanh chao, che them gia vi, chia ra an trong ngay, lien tuc 3-5 ngay.
Van de an uong
Benh SXH thuong lam cho mau bi dac lai (co dac), khien cho mau rat kho luu thong. Do la nguyen nhan chu yeu dan den bien chung soc. Vi vay, can chu y cho uong nhieu nuoc, de tranh cho mau khoi bi co dac. Co the cho uong nuoc da dun soi, nuoc cam, nuoc chanh, oresol... Nhung phai uong tu tu, tung it mot, tranh uong qua nhanh, qua nhieu ngay mot luc, vi co the gay non mua, day bung... Trong qua trinh dieu tri kieng an cac chat cay, nong, kho cung. Nen an them cac thuc mat nhu bot san day, dau den, dau xanh, gia dau, rau tuoi, trai cay...
Phong benh: Ngoai viec diet muoi, nam ngu phai mac man de tranh muoi dot, cach ly nguoi benh trong thoi ky co dich, co the uong lien tuc trong 3 ngay mot trong hai loai tra thuoc sau:
Bai thuoc 1: Hat muong (sao chay den) 10g, ham lay nuoc uong thay tra trong ngay.
Bai thuoc 2: Hoa hoe (sao vang, gia nat) 10g, ham lay nuoc uong thay tra trong ngay.
Theo Suc khoe & doi song
