Dinh duong va benh tieu duong

Tags: benh tieu duong, duong hoa hoc, duoc san xuat, nguoi Viet Nam, thuc an, chung ta, co the, duong huyet, dinh duong, bi benh, chat, dung, den, lam


Dinh duong va benh tieu duong
Benh nhan bi tieu duong nen uong nhieu nuoc rat tot cho suc khoe.

1.Ðai cuong ve dinh duong va benh tieu duong: Benh tieu duong la mot benh noi tiet thong thuong nhat, khong nhung cua nguoi My da trang va da den ma con xay ra rat nhieu cho nguoi Viet Nam chung ta.

Thong ke cho thay do 5% nguoi da trang, tuc khoang 16 trieu nguoi mac benh tieu duong, gom 8 trieu dan ong va 7 trieu dan ba, va do 100.000 thanh thieu nien duoi 20 tuoi, so voi do 3,5% dan Chau A bi benh nay. Theo thong ke cua nguoi My, moi nam do 650.000 truong hop moi chan doan va hon 170.000 nguoi chet bi benh tieu duong, phan lon do bien chung gay ra boi benh tieu duong.

Benh tieu duong cung nhu mot so benh bien duong khac nhu benh cao cholesterol, va ngay ca benh cao ap huyet, phan lon khong co trieu chung, neu co trieu chung thi cung khong ro rang, hay chi do bien chung (mat, than, tim mach, v.v..), luc ay chua thi cung tre roi. Ve van de tri lieu, kiem soat an uong la mot van de quan trong va rieng biet cho tung truong hop, ngoai su van dong thuong xuyen va thuoc men. Trong pham vi bai nay, chung ta se thao luan viec an uong hay cach dinh duong trong benh tieu duong.

Tai sao co benh tieu duong?

Benh nay lien quan den chat insulin trong co the. Ðay la mot kich thich to duoc phan tiet ra tu tuy tang (pancreas) hay con duoc goi la la mia (co nguoi goi lam la la lach (spleen) la mot co quan cua he bach huyet). Tuy tang la mot co quan nam sau trong bung, sau da day va vat ngang xuong song lung. Tuy tang vua la tuyen ngoai tiet tiet ra dieu to vao ruot non de tieu hoa chat mo, vua la tuyen noi tiet tiet ra Insulin vao mau.

Chat Insulin co nhiem vu chinh trong su van chuyen duong vao trong te bao nhung khong co vai tro gi trong su bien duong cua duong de tao nang luong. Vi ly do nao do, Insulin khong duoc san xuat hoac san xuat khong du, hoac du co duoc san xuat ra Insulin bi co the de khang khong dung duoc, chat duong se khong vao te bao duoc va u dong trong mau va thoat ra nuoc tieu de sinh benh tieu duong. Tuy nhien chi khi nao duong huyet cao tren 180mg/dl thi duong moi xuat hien o nuoc tieu, cho nen nhieu khi co benh tieu duong ma van khong co duong trong nuoc tieu la the.

Co may loai benh tieu duong?

Mot cach tong quat, benh tieu duong duoc chia lam hai loai chinh: benh tieu duong loai 1, do Insulin khong duoc san xuat ra, va benh tieu duong loai 2, do Insulin san xuat thieu hay co the de khang voi Insulin. Loai 1 hay xay ra o tuoi tre hon, co the bat dau tu nam muoi tuoi tro len, chiem khoang 10% moai truong hop, loai 2 thuong xay ra o tuoi lon hon thuong tren 50 tuoi, chiem khoang gan 90% moi truong hop. Ve mat di truyen, benh tieu duong co the di truyen trong gia dinh, nhung cach di truyen the nao chua duoc xac dinh. Phan lon benh tieu duong di truyen thuoc loai 2.

2. Su bien duong cua duong va Insulin:

Benh tieu duong co lien quan den hoat dong cua chat kich thich to (hormone). Insulin do tuy tang phan tiet vao mau. Insulin co hoat dong nhu cai chia khoa mo cua cho chat duong (glucose) di vao trong te bao, sau do duong se bien hoa de tao nang luong, va lam tang duong du tru trong cac co quan, nhu the se ha duong trong mau. Khi chung ta an nhung thuc an co tinh bot (starch) nhu com, bun, mi soi, banh mi... duong se duoc hap thu vao mau va lap tuc insulin se duoc phan tiet vao mau de lam giam duong trong mau bang nhung tac dung nhu o tren.

Vi mot ly do nao do, Insulin hoac khong duoc san xuat ra (trong benh tieu duong loai 1) hoac duoc san xuat thieu hay co san xuat nhung khong dung duoc (benh tieu duong loai 2), duong se gia tang trong mau, nhung te bao lai thieu duong de tao nang luong va phai dung mo de thay the, luc ay se lam tang chat thai do bien duong mo, nhu chat acetone mot doc to cho co the, co the lam benh nhan bi hon me va co the chet duoc.

Ve lau dai, benh tieu duong nhat la nhung truong hop duong huyet khong duoc on dinh, se cho ra nhieu bien chung nhu benh vong mac mat, benh than suy thoai, benh tim mach, benh cua he thong than kinh ngoai bien, benh suy giam tinh mien dich lam de nhiem trung...

Chinh vi ly do ay, chung ta phai triet de chua benh tieu duong truoc khi co bien chung xay den. Cung voi thuoc tri benh tieu duong va van dong the duc the thao, su thay doi cach an uong gop phan quan trong trong viec on dinh muc duong trong mau. Muc dich cua dinh duong tri lieu la:

a. Nen uong day du nang luong de khong thieu chat bo duong nhung cung khong lam len can.

b. Ngan ngua gia tang duong huyet (hyperglycemia) va giam duong huyet (hypoglycemia).

c. Giam nguy co benh xo cung mach mau, nghien cuu cho thay neu muc duong binh thuong lau dai se ngan can hay lam cham dien tien cua cac bien chung ke tren.

3. Cac chat dinh duong can ban:

Trong thuc an co ba loai chat can ban cung cap cho chung ta nang luong:

Chat dam (Protein): Protein la thanh phan can ban cua cac loai trung, tom cua, bo.. thuong do 0,8 gr cho moi ky lo can nang hay 50-100 gram cho moi nguoi. Khong can phai an thit nhieu hon nguoi binh thuong. Ðoi khi an nhieu chat thit con co the gia tang benh suy than neu benh nhan da co bien chung than. Chung ta nen chon thit nac de tranh an them mo va cholesterol co san trong thit. Nguoi bi benh tieu duong de bi cung mach mau thuong nen dung mo khong bao hoa co trong dau thuc vat hon la mo bao hoa co trong mo dong vat, tong cong khoang 70-80 gam chat mo va gioi han cholesterol 300mg (tuong duong voi mot long do trung ga) moi ngay. Neu benh nhan da co benh xo cung mach mau thi phai giam chat mo nhieu hon.

Chat duong (glucose): Chu duong o day phai hieu la glucose tuc la thanh phan can ban cua ngu coc. Nguoi Tay Phuong thuong it dung ngu coc hon nen sau nay ADA cho phep gia tang muc do duong su dung hang ngay hon muc do cu rat han che duong.

Muc dich cua chu truong bot han che muc duong de nguoi benh co du nang luong va chat bo duong. Ðoi voi nguoi A Ðong von da dung nhieu ngu coc, nen chung ta van phai giam bot chat duong nhung o muc vua phai khoang 200 den 220 gam duong moi ngay. Ngoai ra chung ta nen dung them chat soi (fiber) nhu cac loai rau, cac loai hat dau, trai cay (nhung dung an nhieu trai cay ngot co the tang duong huyet), khoang ba bon chuc gram moi ngay. Dung thuc an co chat soi co the lam giam duong huyet va tang tac dung insulin.

4. Nhung truong hop dac biet trong benh tieu duong:

Khi bi benh tat: khi bi benh, bi thuong hay giai phau, muc duong co the tang cao hon va phai dung nhieu insulin hon nua. Nguoi bi benh tieu duong de tro nang neu khong duoc chua dung muc, vua do thuoc chua, vua do dinh duong.

Truong hop ha duong huyet (hypoglycemia): nhung nguoi dang chua benh tieu duong phai can than vi co khi bi giam duong huyet. Nhung luc do nguoi ta thay yeu suc chong mat toat mo hoi, hoi hop va cam thay doi. Neu co san may do phai do duong huyet ngay. Neu thap duoi 70 mg/dL phai an chat duong ngay, co the dung 2 hay 3 vien thuoc duong (glucose tablet), mot tach nuoc trai cay ngot hay ngam vai cuc keo. Ðo 15 phut sau la thay nguoi khoe lai ngay. Neu khong co may do thi cung cu (cu hay cu) dung chat duong thi cung tranh duoc nguy hiem, sau do di nha thuong hay den phong mach bac si gia dinh de kiem lai.

Van dong: van dong lam co the tieu hao nhieu nang luong hon, cho nen phai uong nuoc thuong xuyen khi van dong de tranh tinh trang thieu nuoc co the anh huong den duong huyet. Ngoai ra cung nen de y tranh lam chan tay bi ton thuong khi van dong, dung di giay qua chat, hay dung van dong neu duong qua cao tren 300 hay duoi 100. Ðang tap the duc thay trieu chung giam duong huyet nhu tren thi phai an hay uong chat duong ngay.

Phu nu dang mang thai: Phu nu co thai bi benh tieu duong tu truoc khong phai it - khoang 0,1% den 0,5% phu nu mang thai, cong them 2,5% moi phat ra khi mang thai. Phu nu co thai bi benh tieu duong co the co nhieu bien chung, chang han gia tang ty le hu thai, di tat bam sinh, co quan cua thai nhi bi phi dai (macrosomia), thai nhi bi giam duong huyet, hay bi hoi chung suy ho hap. Khong nen tiet che an uong thai qua co the ton hai cho thai nhi va cho nguoi me. Nhung an the nao cho du la van de khong phai don gian, nhieu khi can co su huong dan chat che cua bac si phu khoa phoi hop voi bac si noi tiet neu can lam the nao de tang them do 300kcal moi ngay de dat muc tang can nang khoang 7 den 13kg (15 den 30lbs) trong moi lan co thai.

Ðuong hoa hoc (sweeteners): de tranh gia tang luong duong, chung ta thuong dung loai duong dac biet thuong duoc goi la duong hoa hoc. Tren thi truong, nguoi ta thay nhieu loai duong hoa hoc khac nhau, co the duoc phan chia thanh hai loai chinh:

Loai duong tao nang luong: gom tat ca nhung loai duong nao tao nang luong giong duong thuong dung nhu sorbitol, fructose, dextrose, manitol va xylol. Nguoi bi tieu duong nen dung han che loai duong nay vi no co the tang duong huyet va tang luong mo (triglyceride).

Loai duong khong tao nang luong: day moi la loai duong nguoi bi benh tieu duong thuong dung thay the cho duong thuong. Loai duong hoa hoc nay cho vi ngot cao nen chi dung mot luong rat nho khong lam gia tang nang luong. Co nhieu loai duong hoa hoc khac nhau nhung co ba loai duoc FDA (Bo Thuc va Duoc pham) cong nhan Saccharine, Aspartane (Nutrasweet hoac Equal) va Acesulfam K (Sunette hoac Sweet o­ne). Ðuong hoa hoc tuong doi an toan cho nguoi bi tieu duong, tuy nhien khong nen dung duong hoa hoc cho tre em, phu nu co thai hay cho con bu va khong duoc dung duong hoa hoc trong mot vai truong hop benh bien duong (Phenylketonuria).

5. Su phan phoi nang luong hang ngay cho nguoi bi benh tieu duong:

Mot cach tong quat, theo de nghi cua hiep hoi tieu duong Hoa ky (American Diabetes Association, goi tat la ADA), nang luong (tinh theo Calories, viet tat la Cal) do thuc an cung cap duoc phan chia nhu sau: 12-20% Cal tu chat dam (protein), 20-30% Cal tu mo va 55% den 60% Cal den tu duong (glucose).

Tong so nang luong hang ngay thay doi theo tung truong hop:

Tu 1200 den 1600 Cal moi ngay neu la nguoi nho be dang tap the duc hay muon giam can.

Tu 1600 den 2000 Cal moi ngay neu la nguoi trung binh.

Tu 2000 den 2400 Cal neu la nguoi to lon van dong nhieu hay lam cong viec nang nhoc.

6. Nhung cach tinh luong duong trong thuc an:

Ðoi voi nguoi Viet Nam chung ta, thuc an chinh la tinh bot nhu com, bun, banh cuon, mi soi v.v.. do la nhung thuc an chua nhieu duong. Cho nen chung ta cung nen noi them ve duong trong thuc an mot cach ro rang cu the hon.

Luong duong trong mot so thuc an chinh:

Phan lon chung ta khong co y niem ve tru luong duong trong thuc an. Co nguoi nghi rang kieng cu duong co nghia la chi giam an hay uong thuc an ngot nhu uong nuoc ngïot, an che. Thuc su ra duong o day la glucose co trong moi thuc an voi nong do khac nhau. Sau day la mot vai vi du ve tru luong duong trong thuc an:

Ngu coc 25 gam duong tuong duong voi:

1 chen com hay bap hoac dau (150gram)

1 cu khoai tay thuong (do 120 gram) hoac 80 gram khoai chien

2 khoanh banh mi (50gram)

1 banh sung bo (croissant)

4 banh bich quy

Trai cay: 15 gram duong tuong duong voi:

1 trai le, dao

1 trai cam, hai trai quyt, 1/4 trai thom , 1 trai buoi

20 trai dau

nua trai chuoi, mot chum 15 trai nho.

Sua: 10 gram duong tuong duong voi:

1 ly sua lon (200ml)

1 ly yogurt hoac sua tuoi

2 muong canh sua bot.

Nong do cua duong trong mot so thuc an chinh:

Tinh theo % tuc la 100 gram thuc an co bao nhieu gam duong.

Ngoai tru ngu coc la phan thuc an chinh nguoi ta bat buoc phai an, con nhung trai cay va thuc an nao cho nong do duong tren 10% nen tranh dung an hay an it thoi. Ðe y den gao chua nau nong do duong la 80%, khi nau thanh com nong do duong giam con 30% hay 1/3 trong luong do thoi, va duong nao cung la duong, neu an com thi bot mi, bot khoai hay nguoc lai. Xin cung nhac nho day chi la nhung con so huong dan de chung ta hieu nhung gi can an va an bao nhieu cho thich hop. Muc duong trong co the con len xuong tuy thuoc nhieu yeu to khac nua ma chung ta khong chu dong kiem soat duoc chu khong chi do thuc an.

Benh tieu duong la mot benh noi tiet rat thuong xay ra, co muc gay hai cao vi nhung bien chung, can phai chua tri lau dai va ben chi. Van de tri lieu thanh cong nhieu hay it tuy thuoc vao su hieu biet va hop tac cua benh nhan va bac si rat nhieu. Bac si tham dinh muc do nang nhe cua tung nguoi benh va cho tri lieu khac nhau tuy truong hop.

Nguoi benh luon luon tuan theo su chi dan cua bac si khong nhung ve thuoc men, va con ca ve su van dong. Ngoai ra tru khi bi benh qua nang, hay dang nam benh vien, su kieng cu an uong cung nen o muc vua phai va phoi hop voi thuoc men lam sao de nguoi benh dung song qua khac biet voi cuoc song binh thuong, co nhu the nguoi benh moi tranh duoc mac cam benh hoan anh huong den cuoc song cua minh.

Mot dieu quan trong cuoi cung la khi da tim duoc luong thuc pham thich hop cho minh, chung ta nen luon luon an uong giong nhu the, khong thay doi can luong cho moi bua an, di nhien cung khong phai moi lan an lai lay can ma can cho dung. Ðoi voi nhieu vi cao nien, hang ngay an uong chang bao nhieu neu ho an duoi muc phai kieng cu, de tranh suy dinh duong, di nhien ho phai theo doi thuong xuyen voi bac si gia dinh.

(Theo SongManh)
Viet Bao
Detect language » Hungarian


Thích và chia sẻ bài viết này trên facebook Theo dõi vietbao.vn trên facebook

TIN Sức Khỏe NỔI BẬT

Tìm hiểu: benh tieu duong, duong hoa hoc, duoc san xuat, nguoi Viet Nam, thuc an, chung ta, co the, duong huyet, dinh duong, bi benh, chat, dung, den, lam

Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Dinh dưỡng và bệnh tiểu đường

Ban co the doc ban tieng Viet co dau cua bai viet Dinh dưỡng và bệnh tiểu đường bang cach nhan chuot vao duong dan tren.

Lien he ve tin Dinh duong va benh tieu duong

Nhan xet, hay lien he ve tin Dinh duong va benh tieu duong co the gui bang duong dan o duoi. Ban nen gui kem tieu de bai viet Dinh duong va benh tieu duong de lam tham khao. Bai viet nay thuoc chuyen de Tin suc khoe trong chuyen muc Suc khoe.

Cac tin khac:

Xem tiep ... Tin suc khoe
Kenh Tin RSS Kenh Tin RSS | Du Bao Thoi Tiet | Lich Xem TV | Lien He - Contact | Quang Cao | Viec Lam | Dieu Kien Su Dung | Bao Ve Tinh Rieng Tu | Sitemap

Copyright©2008 VietBao.vn, Thu Vien Thong Tin Tong Hop Viet Nam va The Gioi, phien ban thu nghiem phan mem Viet Bao Viet Nam, beta 1.0